ΚΙΜΠΙ

Use it, or lose it

2012-01-23T01:04:00.000-08:00

Υπάρχει αυτό το αγγλοσαξονικό ρητό, με το σαφές σεξουαλικό υπονοούμενο, που στα ανδρικά περιοδικά lifestyle προβάλλεται εν είδει ευαγγελίου, ανάμεσα στις λοιπές παραινέσεις και συμβουλές για το πώς θα αποκτήσεις κοιλιακούς-φέτες, πώς θα ενυδατώσεις την επιδερμίδα σου, ποιος είναι ο dress code για να διεκδικήσεις επιτυχώς μια δουλειά, τι θα τρως, τι θα βλέπεις, τι θα διαβάζεις, τι θα ακούς για να είσαι cool, να ρίχνεις γκόμενες, να είναι η ζωή σου γενικώς ένα success story, ανάλογο με τους περιφερόμενους νάρκισσους, τα πουροτζόβενα που τυγχάνουν εκδότες αυτών των περιοδικών.

Το use it, or lose it, ως γνωστόν, αναφέρεται στις οδηγίες χρήσης του πέους, το οποίο κατά τους γκουρού του ανδρικού life style πρέπει να βρίσκεται σε διαρκή κινητοποίηση, ανεξαρτήτως Λιβιδούς, έστω και με αυνανισμό ή με χημική ενίσχυση. Τυχόν παρενέργειες της κατασταλτικής επίδρασης της μνημονιακής λαίλαπας στο εν λόγω εργαλείο αγνοούνται επιμελώς από τα πουροτζόβενα του life style, ορισμένα εκ των οποίων κανονικά θα έπρεπε να πηγαινοέρχονται στα εισαγγελικά γραφεία ως πρωταγωνιστές της εισφοροδιαφυγής, της φοροδιαφυγής, της επιχειρηματικής απάτης, των παράνομων απολύσεων στις μικρές μιντιακές αυτοκρατορίες που έστησαν την εποχή της χλίδας και της βλαχογκλαμουριάς, πουλώντας φύκια για μεταξωτές κορδέλες, εξυπνακισμό, κυνισμό κι ένα είδος συγκαλυμμένης μαστροπείας μέσα από τις σελίδες και τις συχνότητες των ΜΜΕ τους.

Παρ’όλα αυτά, το use it or lose it, που άλλωστε προϋπήρξε αυτών των γλοιωδών πλασμάτων, είναι μια χρήσιμη συμβουλή όχι μόνο για τη σεξουαλική μας εγρήγορση, αλλά και γι’ άλλες διαστάσεις της ύπαρξής μας που τελούν υπό την απειλή της τρόικας, του PSI, των Ευρωπαίων «σωτήρων» μας, των πιστωτών μας, των κοινωνικών εταίρων, της κυβέρνησης Παπαδήμου, του ανακάμπτοντος Σημίτη και άλλων «δημοκρατικών δυνάμεων», που θα λέγαμε τη δεκαετία του ’80.

Αίφνης, αυτό εδώ το υποτιθέμενο μπλογκ, έχει πέσει σε αγρανάπαυση εδώ και τρεις εβδομάδες για λόγους που ενημέρωσα με «΄Εκτακτο ανακοινωθέν» (βλέπε κατωτέρω ανάρτηση). Ο μνημονιακός ντουβρουτζάς μάς έπληξε δυνατά στην εφημερίδα «Κόσμος του Επενδυτή» που φιλοξενούσε τα κείμενα αυτά πριν αναρτηθούν στο μπλογκ. Η στήλη έμεινε ορφανή, ανέστια και πένης, τουλάχιστον στην έντυπη εκδοχή της, η ιδιοκτησία της εφημερίδας μάς έχει συνδέσει με Κάιρο και, παρά την απεργιακή μας επιμονή, για να είμαστε ειλικρινείς, η πρόγνωση για την έκβαση της όλης υπόθεσης δεν είναι διόλου αισιόδοξη.

Αλλά, τι φταίει το έρμο το μπλογκ να μείνει κι αυτό ορφανό και σε αχρησία; Δεν είναι διόλου ευγενικό εκ μέρους μου προς τους τυχόν επισκέπτες να τ’ αφήνω αχρησιμοποίητο, έτσι, να χάσκει σαν νεκρή φύση. Use it or lose it. Δεν ξέρω αν ο κανόνας ισχύει και στους παρόχους υπηρεσιών μπλογκ, αν δηλαδή έπειτα από μια περίοδο αχρησίας σε πετάνε, σου κλείνουν την ψηφιακή πόρτα και, αν κάποια μέρα εσύ ξυπνήσεις κι αποφασίσεις να γράψεις μια μουτζαλιά, πάπαλα, μένεις απ’ έξω.

Έπειτα, εγώ δεν είμαι παρά ένα ψηφιακά ημι-αναλφάβητος μεσήλικας, το μπλογκ μού το άνοιξαν φίλοι, μου έδειξαν και τα βασικά, να κάνω μια ανάρτηση δηλαδή, κι αυτή την έκανα πάντα μετά φόβου Θεού, νόμιζα πως μια λάθος κίνηση να κάνω θα καταρρεύσει το ψηφιακό σύμπαν και με σε λίγη ώρα θα βρεθώ στο Γκουντάναμο ως ένοχος ψηφιακής τρομοκρατίας. Κι έτσι, το μπλογκ έμεινε μουντό, μελαγχολικό, χωρίς καμιά διάθεση εκσυγχρονισμού (κι εγώ είμαι αλλεργικός στη λέξη, αλλά πώς αλλιώς να το πω;), χωρίς μια εικόνα, ένα παιχνίδι. Τώρα, λοιπόν, που είμαι οιονεί άνεργος (και οσονούπω κανονικά άνεργος), λέω να κάνω την ψηφιακή μου επανάσταση σ’ αυτό το ρημάδι, ρωτάω δεξιά κι αριστερά για twitter και facebook, αν βοηθάνε κατά κάποιο τρόπο, λέω να ενδώσω, να γεμίσω το μπλογκ με links για άλλα ενδιαφέροντα πράγματα που γράφονται στο Διαδίκτυο, κι αν δεν το ’χω κάνει μέχρι στιγμής δεν είναι από ναρκισσισμό, εγωπάθεια ή αντίληψη μοναδικότητας, αλλά από απλή ασχετοσύνη.

Ωστόσο, επειδή παραμένω άνθρωπος της εποχής του Γουτεμβέργιου και του χαρτιού, χρειάζομαι ένα έντυπο κίνητρο για να use it και να μην το lose it. Και το κίνητρο ευρέθη: Μια ομάδα παιδιών (και λέω «παιδιών», γιατί στους περισσότερους ρίχνω μια εικοσαετία και βάλε) ξεκινούν μια δημοσιογραφική, «συνεταιριστική» προσπάθεια. Ένα 15ήμερο πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό, πολιτιστικό περιοδικό-το όνομα αυτού ΜΟΝΟ-, ένα πείραμα ανεξάρτητης δημοσιογραφίας και ενημέρωσης από δημοσιογράφους αλλά και μπλόγκερ. Αυτά τα πράγματα, όπως είναι προφανές, θα πυκνώσουν το επόμενο διάστημα με φόντο τη γενική κατάρρευση στο υπάρχον σύστημα ΜΜΕ. Και δεν είναι καθόλου κακό ακόμη και να υπάρξει και ολίγον «ανταγωνισμός» αυτόνομων προσπαθειών να αντιταχθεί άλλου είδους ενημέρωση στο μονοπώλιο των troika news και των ΦΕΚ-το Unfollow που προηγήθηκε είναι μια ακόμη τέτοια αξιόλογη προσπάθεια. Κι αυτό το νέο περιοδικό που έρχεται, το ΜΟΝΟ, είναι μια ψηφίδα στο νέο σκηνικό που ελπίζω να διαμορφωθεί στα ΜΜΕ. Τρέμετε πουροτζόβενα του μνημονιακού life style, κρυφτείτε ομιλούσες κεφαλές των troika news, έρχεται το ΜΟΝΟ. Και δεν θα είναι το μόνο…
ΚΙΜΠΙ
Υ.Γ. Λεπτομέρειες για το περιοδικό στο δελτίο τύπου της παρακάτω ανάρτησης.

Περιοδικό ΜΟΝΟ: η απάντηση στη μονοφωνία

2012-01-23T00:50:00.000-08:00

Το κείμενο που ακολουθεί είναι το δελτίο τύπου του 15ἠμερου περιοδικού ΜΟΝΟ που κυκλοφορεί από 31 Γενάρη και στο οποίο ο υποφαινόμενος συμμετέχει ως μέλος της δημοσιογραφικής-εκδοτικής κολλεκτίβας που το ετοιμάζει. Διαβάστε το, κρίνετέ το, διαδώστε το.

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Το ΜΟΝΟ είναι ένα νέο 15ήμερο περιοδικό για την πολιτική, την κοινωνία, την οικονομία και τον πολιτισμό. Ανεξαρτησία, πολυφωνία , αντικειμενικότητα, τόλμη και διαφάνεια αποτελούν τα κύρια χαρακτηριστικά της έκδοσης.

Μία προσπάθεια έμπειρων αλλά και νέων δημοσιογράφων για αξιοπρεπή εργασία στον χώρο της ενημέρωσης. Όλοι οι συντελεστές, δημοσιογράφοι, φωτογράφοι και γραφίστες συμμετέχουν ισότιμα στη διαμόρφωση της ύλης του περιοδικού.

Στόχος μας είναι να αποτελέσουμε ένα βήμα ανεξάρτητης ενημέρωσης, που αντιτίθεται στο τοπίο της σχεδόν ολοκληρωτικής εξάρτησης των ΜΜΕ από επιχειρηματικά και πολιτικά συμφέροντα.

Ταυτόχρονα αποφασίσαμε να λειτουργήσουμε με όρους ισότιμης συμμετοχής όπου όλοι οι συντελεστές συνεισφέρουμε στο κόστος αλλά και μοιραζόμαστε τα ενδεχόμενα κέρδη της προσπάθειάς μας στα πρότυπα μιας κολεκτίβας της ενημέρωσης.

Στο ΜΟΝΟ συμμετέχουν οι Λευτέρης Αδαμίδης, Αδάμ Γιαννίκος, Γιάννης Gizmo, Δανάη Δάσκα, Δολερός, Χρήστος Ιωάννου, Μιχάλης Καλαμαράς, Γιάννης Κιμπουρόπουλος (ΚΙΜΠΙ), Άγγελος Κυρούσης (Loan me a dime), Νεκτάριος Λαμπρόπουλος, Άννα Μαρτίνου, Ειρήνη Μουντράκη, Μαρία Μπακοπούλου, Γιάννης Μπαμπούλιας, Επιστήμη Μπινάζη, Σπύρος Παπαδόπουλος (Το Βυτίο), Τάσος Πετρόπουλος, Γιάννης Πλιώτας, Βασίλης Ρούβαλης, Βίκυ Στρατάκη, Βασιλική Σιούτη, Τάσος Τσακίρογλου, Βίκτωρας Τσιλώνης, Μάρκος Φράγκος, HUMBA!

Τον σχεδιασμό του περιοδικού και του λογοτύπου έχουν αναλάβει οι ταλαντούχοι γραφίστες του Keik Bureau (http://keikbureau.gr/)

Το πρώτο μας τεύχος κυκλοφορεί την Τρίτη 31 Ιανουαρίου.

Διαστάσεις περιοδικού: 20,5Χ26,5 cm
80 τετράχρωμες σελίδες
Τιμή λιανικής: 2,90 ευρώ
20.000 αντίτυπα
Σημεία διανομής: Πανελλαδικά σε περίπτερα, κέντρα Τύπου, επιλεγμένα βιβλιοπωλεία
----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
E-mail: monopressgr@gmail.com
Twitter: @monopressgr
Facebook: http://tinyurl.com/6tr8hxt
Σύντομα κοντά σας και το site μας www.monopress.gr που είναι υπό κατασκευή.

Έκτακτο ανακοινωθέν

2012-01-06T23:51:00.000-08:00

Επειδή αυτό το υποτιθέμενο μπλογκ εξελίσσεται σε νεκρή φύση, εξηγούμαι: Το μπλογκ είναι ένα είδος «ψηφιακής αρχειοθέτησης» των κειμένων που δημοσιεύω κάθε εβδομάδα στην εφημερίδα «Ο Κόσμος του Επενδυτή». Τα 4-5 χρόνια που υπάρχει το μπλογκ δεν έχει αναρτηθεί σ’ αυτό τίποτε άλλο εκτός από τα κείμενα της στήλης αυτής («Ελεύθερος Σκοπευτής»), μαζί με τη «θυγατρική» της «Θεωρίες για την υπεραξία», όπως δημοσιεύονται στην εφημερίδα. Αυτό ήταν άλλωστε και αναγκαία κίνηση, καθότι η εφημερίδα δεν διαθέτει ουσιαστικά ηλεκτρονική έκδοση.
Εδώ και 15 μέρες το μπλογκ έχει, λοιπόν, «κολλήσει» στην προ Χριστουγέννων «Ανταλλακτική Οικονομία», που ήταν και η τελευταία ανάρτηση. Κι αυτό γιατί η πρώτη εβδομάδα ήταν της αργίας (δηλαδή της αδείας) και η δεύτερη εβδομάδα έγινε της… απεργίας.
Ως γνωστόν, οι εργαζόμενοι στην εφημερίδα «Κόσμος του Επενδυτή», εμού συμπεριλαμβανομένου, βρισκόμαστε σε απεργία για μη καταβολή δεδουλευμένων (πρωτότυπο και σπάνιο, θα μου πείτε). Στην απεργία η ιδιοκτησία της επιχείρησης (Best End) απάντησε με αναστολή της έκδοσης της εφημερίδας και των άλλων περιοδικών εκδόσεων και με προαναγγελία «εκκαθάρισης» της εταιρείας. Οι εργαζόμενοι ανταπαντούν με συνέχιση της απεργιακής κινητοποίησης (μέχρι Τρίτη πρωί) και με μια ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας στην οποία και παραπέμπω για περαιτέρω ενημέρωση, όχι μόνο επί των εξελίξεων στον Τύπο και στον «Κόσμο του Επενδυτή», αλλά και σε αρκετά από τα θέματα της τρέχουσας επικαιρότητας.

Η διεύθυνση είναι:
http://ergazomenoiependyti.wordpress.com/

Αυτά προς το παρόν, και σύντομα θα επανέλθουμε με κανονικές αναρτήσεις, κανονικά κείμενα, κανονικές «υπεραξίες», υπό κανονικές ή και έκτακτες συνθήκες.
ΚΙΜΠΙ

Ανταλλακτική οικονομία (23/12/2012)

2011-12-22T23:10:00.000-08:00

ΈΠΕΙΤΑ ΑΠΟ ΧΙΛΙΑΔΕΣ ΧΡΟΝΙΑ, η προϊστορία παίρνει την εκδίκησή της από την Ιστορία. Και μάλιστα -πώς να το φανταστεί κανείς;- μέσω των Χριστουγέννων. Τα πράγματα είναι πολύ απλά. Μετά τις γιορτές, η εμπορευματική οικονομία θα κάνει τον απολογισμό της στις χώρες της ύφεσης, των μνημονίων και της λιτότητας. Και θα βρει το ταμείο μείον. Πολύ μείον. Και θα πέσει κλάμα, μεταφορικό και κυριολεκτικό. Διότι αυτή τη φορά η οικονομία του δώρου δεν θα έχει κάνει το θαύμα της. Αυτή η επιβίωση της προϊοστορίας, το δώρο, βασικός τρόπος συναλλαγής των ανθρώπων πριν εδραιωθεί η ανταλλαγή σε είδος ή σε χρήμα, παίρνει την εκδίκησή της από την εμπορευματική οικονομία διά της απουσίας της.

ΣΚΕΦΤΕΙΤΕ ΤΟ ΛΙΓΟ. Υπάρχουν κλάδοι που κάνουν ακόμη και το 50% του ετήσιου τζίρου τους την περίοδο των γιορτών. Ακόμη και θεσμοί του λεγόμενου κοινωνικού κράτους που θεσπίστηκαν με υπόρρητο προορισμό να τονώσουν τον ετήσιο οικονομικό κύκλο, όπως ο 13ος μισθός, τα δώρα φιλοφρόνησης μεταξύ συναλλασσομένων ή από εργοδότες προς υπαλλήλους φέτος θα λάμψουν διά της απουσίας τους.

Ο ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ, παρά τις ποικίλες συγκρούσεις του με παραδόσεις παλιότερων κοινωνικών σχηματισμών, μεγέθυνε στο έπακρο έθιμα με εμπορευματική αξία και περιθώρια κέρδους. Τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά, μια περίοδος γεμάτη αρχαίες παραδόσεις προσφοράς χωρίς προσδοκία ανταπόδοσης, εξελίχθηκαν σ’ ένα εμπορευματικό ντελίριο στο οποίο επενδύθηκαν κολοσσιαία ποσά. Έπειτα ακολούθησε και το Πάσχα και στις μέρες μας οι διαφημιστικές εταιρείες έχουν φτάσει να μας υπενθυμίζουν ακόμη και τις ονομαστικές γιορτές αγαπημένων προσώπων και φίλων, προκειμένου να κερδίσουν έστω κι ένα χιλιοστό αύξησης του τζίρου σε δώρα. Αν γνώριζαν και τα γενέθλια ή τις επετείους γάμων μας, θα τα περιλάμβαναν στους σχεδιασμούς τους. Και τα δώρα στην εποχή της ολιστικής εμπορευματοποίησης δεν είναι μια ιδιαίτερη κατηγορία προϊόντων. Δώρο, μας υπενθυμίζουν τα «πουμπλί» γιορταστικά αφιερώματα των ΜΜΕ, μπορεί να είναι οτιδήποτε. Από ένα ανόητο, φθηνό μπιχλιμπίδι του ενός ευρώ, μέχρι ένα αυτοκίνητο, ένα ιστιοπλοϊκό σκάφος ή ένα ακριβό μονόπετρο δεκάδων χιλιάδων ευρώ. Ανάλογα με το απόθεμα αγάπης και χρήματος που διαθέτει κανείς.

ΚΑΤΑ ΚΑΠΟΙΟ ΤΡΟΠΟ, ο εμπορευματικός μας πολιτισμός, ιδιαίτερα στην καπιταλιστική του κορύφωση, πέφτει θύμα της τεράστιας επιτυχίας του. Επένδυσε πολλά, πάρα πολλά στον πολιτισμό που θέλησε να εξαλείψει και να υποκαταστήσει πλήρως: στον πολιτισμό του δώρου, ο οποίος, κατά τους ανθρωπολόγους, μαζί με τις άλλες μορφές ανταλλακτικής και πάντως μη χρηματικής οικονομίας, καλύπτει ένα πολύ μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, πολλών χιλιάδων χρόνων, από την εμπορευματική και ιδιαίτερα τη χρηματική του εκδοχή.

Η ΛΙΤΟΤΗΤΑ και η ύφεση συντρίβουν αυτό το εμπορευματικό κεκτημένο. Το δώρο, για την ακρίβεια η αγορά του δώρου, είναι το πρώτο που θα συντριβεί ή θα συρρικνωθεί δραματικά όσο οι συνήθειές μας θα προσαρμόζονται σ’ αυτό που μας περιγράφουν ως μοιραία κατάσταση. Σε συνθήκες στάσης πληρωμών προς την κοινωνία, οι προτεραιότητες αλλάζουν. Η επιβίωση των ανέργων, των υποαμειβόμενων ή απλήρωτων μισθωτών, των συνταξιούχων που υποβαθμίζονται σε μια κατάσταση υποσιτισμού περιθωριοποιεί ως πολυτελείς τις ανάγκες ηθικής, συναισθηματικής αξίας και αλληλεγγύης προς τέκνα, εγγόνια, βαφτιστήρια, ανίψια, γονείς, θείους, μπατζανάκηδες, συγγενείς γενικώς, φίλους, συναδέλφους, γνωστούς. Το μότο των ημερών είναι «να βρεθούμε, αλλά τα δώρα κομμένα και δεν παρεξηγούμεθα» και αντιρρήσεις πολλές δεν ακούγονται από την άλλη πλευρά, που άλλοτε θα αντέτεινε «μα πώς, να έρθουμε σπίτι σας με τα χέρια ξερά;».

ΒΕΒΑΙΩΣ, επειδή η αρχέγονη παράδοση έχει αποδειχθεί πιο ανθεκτική στον χρόνο από οποιαδήποτε μεταγενέστερη νεωτερικότητα που απαιτεί την εκδήλωση της προσφοράς και την έκφραση της συγγενικής ή φιλικής αγάπης συσκευασμένη σε αμπαλάζ με πολυτελή χαρτιά και χρυσές κορδέλες, το πιθανότερο είναι οι άνθρωποι να αποδειχθούν εφευρετικοί σε υποκατάστατα δώρου. Το λέμε στην πλάκα εδώ και καιρό, αλλά μην εκπλαγείτε αν αρχίσει το πάρε δώσε των δώρων εκ των ενόντων, χωρίς άμεσο οικονομικό κόστος. Έχεις, για παράδειγμα, πενήντα ρίζες ελιές στο χωριό σου, αλλά δεν έχεις ανάγκη και τους οκτώ τενεκέδες λάδι που βγάζουν. Οπότε σκας μύτη στο ρεβεγιόν της Πρωτοχρονιάς στον κουμπάρο σου μ’ έναν τενεκέ, εν ανάγκη του κοτσάρεις και μια κόκκινη κορδέλα να το κάνεις υπερπαραγωγή. Κι αυτός καταϋποχρεώνεται και, όταν σου ανταποδίδει την επίσκεψη, εμφανίζεται στην πόρτα με μια καλαθούνα που του ’στειλε η μάνα του απ’ το χωριό με δέκα χωριάτικα αυγά, ένα τάπερ με χωριάτικη πίτα κι ένα σακούλι με χειροποίητο ξινοτραχανά, που τον έχεις επιθυμήσει από τότε που ήταν μέρα παρά μέρα το πρωινό ή το βραδινό σου. Αντιλαμβάνεστε ότι για ένα διόλου ευκαταφρόνητο τμήμα του πληθυσμού αυτής της μορφής η ανταλλακτική οικονομία μπορεί να περιλάβει δεκάδες προϊόντα αγροτο-βουκολικής προέλευσης, από κρασί και τσίπουρο μέχρι τυροκομικά, λαχανικά και φρούτα από οικιακά μποστάνια και οπωρώνες. Μια ολόκληρη παραοικονομία της διατροφής- γιατί παραοικονομία θα τη θεωρήσει η τροϊκανή μας δημοκρατία- μπορεί να αποτρέψει έναν ενδεχόμενο λιμό για ένα σημαντικό τμήμα του πληθυσμού των πόλεων, ακόμη κι αν η χώρα χρεοκοπήσει.

ΚΙ ΕΠΕΙΔΗ Η ΕΦΕΥΡΕΤΙΚΟΤΗΤΑ των ανθρώπων όταν πρόκειται να δώσουν τη μάχη της επιβίωσης δεν γνωρίζει όρια, καταγωγές και ονομασίες προέλευσης, μπορούμε να φανταστούμε την επέκταση αυτής της ανταλλακτικής οικονομίας στις πόλεις των απολυμένων μισθωτών και των υποαμειβόμενων δημοσίων υπαλλήλων σε είδη που καλύπτουν ευρύτερες ανάγκες, πέρα από τη διατροφή. Είσαι, για παράδειγμα, βιβλιοφάγος, έχεις εκατοντάδες βιβλία που τα έχεις διαβάσει, δεν χωρούν πια στη βιβλιοθήκη, οπότε διαλέγεις μερικά, τα συσκευάζεις και τα δωρίζεις στον κολλητό σου. Ο οποίος είναι μανιώδης συλλέκτης δίσκων και σου ανταποδίδει με την πρώτη ευκαιρία τρία τέσσερα καλά CD, ενδεχομένως και μερικά σπάνια βινίλια. Έπειτα, η σύζυγος, που στις καλές εποχές αγόραζε τα ρούχα με το κιλό και τώρα οι ντουλάπες σφύζουν από αφόρετα συνολάκια, που δεν της κάνουν κιόλας γιατί έχει στρογγυλέψει, αποφασίζει να τα ξεσκαρτάρει και μερικές ελαφρές μεταποιήσεις να τα χαρίσει στην καλύτερή της φίλη ή στην ανιψιά της. Κι η αγαπημένη της ανιψιά, φοιτήτρια πια, σαΐνι στα μαθηματικά, ενθουσιασμένη από τα ρούχα που της χάρισε η θεία, αφιερώνει ένα απόγευμα την εβδομάδα για να κάνει ιδιαίτερα στη μικρή της ξαδέλφη, κόρη της θείας, που δυσκολεύεται στο γυμνάσια. Η δε καλύτερή της φίλη, που έχει καταϋποχρεωθεί από τις σούπερ κασμιρένιες μπλούζες που της χάρισε, της προσφέρει ως αντίδωρο μερικά ζευγάρια γόβες σε αρίστη κατάσταση που αδυνατεί η ίδια να φορέσει, διότι το ουρικό οξύ είναι ανεβασμένο -ου γαρ μόνον…- και «γεννάει» επώδυνους κάλους στα πόδια.

ΚΙ ΑΥΤΗ Η ΝΕΑ ανταλλακτική οικονομία μπορεί να πάρει άπειρες μορφές, να περιλάβει χιλιάδες είδη και αγαθά, ακόμη κι εκείνα που η πονηρή οικολογία τα στέλνει πριν την ώρα της στην ανακύκλωση για να απορροφηθούν οι νέες σειρές προϊόντων που ο κύκλος ζωής τους όλο και μικραίνει για να στηρίξει την αειφορία πωλήσεων και κερδών των πολυεθνικών. Μπορεί να περιλάβει υπηρεσίες και δεξιότητες των ανθρώπων – «θα σου δωρίσω ένα service στο αυτοκίνητο», «κι εγώ θα στο ανταποδώσω κρατώντας τα λογιστικά σου βιβλία», «θα σου βάψω το σπίτι», «θα κάνω αγγλικά στο παιδί σου»… Κι έτσι η τρόικα, η κυβέρνηση Παπαδήμου ή όποια τη διαδεχθεί μπορούν να μετρούν πανικόβλητες τις αποτυχίες των δημοσιονομικών τους στόχων, να αντικρίζουν με τρόμο την ύφεση να αναρριχάται σε διψήφια νούμερα και ν’ απορούν πώς είναι η δυνατό η κοινωνία να επιβιώνει, γιατί δεν έχουν λιμοκτονήσει οι συνταξιούχοι, γιατί δεν έχουν αυτοκτονήσει οι μισθωτοί, γιατί δεν έχουν μεταναστεύσει οι άνεργοι, γιατί επιμένουν να ζουν και ν’ αντιστέκονται και με την παραοικονομία του δώρου και της ανταλλαγής, εκπέμποντας ένα ευδιάκριτο μήνυμα, πως υπάρχει ζωή πέρα από το ευρώ, την Ε.Ε., την υποταγή στους πιστωτές, το PSI, πως η κοινωνία μπορεί να οργανώσει την επιβίωσή της και πως το μόνο παράταιρο πράγμα είναι αυτή η εξουσία που μένει κολλημένη να μετρά δείκτες, εικονικό χρήμα, πλασματικά χρέη, αναπτυξιακές επιδόσεις, αδιάφορη για την κατάσταση των ανθρώπων, μα τρομοκρατημένη από την κραυγή τους: «Δεν θα πεθάνουμε, κουφάλες! Κακά Χριστούγεννα και δυστυχισμένος ο καινούργιος χρόνος σας. Και τελευταίος!»

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (23/12/2011)

2011-12-22T23:09:00.000-08:00

Ποτέ δεν βρήκα άνθρωπο φιλόξενο και γαλαντόμο τόσο
που δώρο ν’ αρνηθεί,
μήτε κι ανοιχτοχέρη έτσι με το βιός του
που ν’ αποκρούσει αμοιβή.
Με ρούχα κι άρματα οι φίλοι πρέπει
να ευφραίνουν την καρδιά,
όλοι το ξέρουν δα απ’ την πείρα τους.
Αν είναι όλα να γυρίσουν στο καλό,
φίλοι πολύχρονοι θα μείνουν όσοι
ανταλλάζουν δώρα.
Φίλος στο φίλο να ’σαι, στο δώρο του δώρο ν’ αντιγυρίζεις.
Ξέρε καλά, αν έχεις φίλο έμπιστο και τη χρεία του έχεις,
δώρα κι ιδέες άλλαξε μαζί του και να
τον επισκέπτεσαι συχνά.
Οι μεγαλόψυχοι κι οι τολμηροί ζούνε καλά,
αμέριμνοι από έγνοιες.
Όλα τα τρέμει όμως ο δειλός κι ο σφιχτοχέρης
για τα δώρα του όλο γκρινιάζει.
Κάλλιο να λείπει η προσευχή παρά περίσσιες προσφορές.
Το δώρο ζητά ανταπόκριση.
Κάλλιο να λείπει κι η θυσία παρά σφαγή περίσσια.

Χαβαμάλ (από την Ποιητική Edda της εποχής των Βίκινγκς, 13ος αιώνας)

Keppler 22 B (17/12/2011)

2011-12-17T01:19:00.000-08:00

Με επισκέφθηκαν στο γραφείο ο Νίκος και η Ελένη. Φίλοι αναγνώστες. Άνθρωποι νέοι, δημιουργικοί και ανήσυχοι. Κάναμε μια ευχάριστη κουβέντα, όσο ευχάριστη μπορεί να είναι μια κουβέντα για τα γνωστά: η κρίση, ποιος ή τι την προκάλεσε, πώς θα βγούμε απ’ τον λάκκο με τα σκατά που ’χουμε χωθεί. Υπήρχε μια ψύχραιμη απελπισία στην εξέλιξη της συζήτησης, διαπιστώναμε πως η διέξοδος μπορεί μεν να περιγραφεί σε αδρές γραμμές, αλλά, όταν τίθενται το ερώτημα «ποιος και με ποιους» θα τη δώσει, φτάνουμε σε ένα νέο αδιέξοδο. Έφτασε κι η κουβέντα και στον θεμελιώδη ανορθολογισμό του «συστήματος» – όπως κι αν το αποκαλέσουμε αυτό που περιγράφεται ως σύστημα, καπιταλισμό, ελεύθερη αγορά, εμπορευματικό πολιτισμό ή παγκόσμια δικτατορία των πιστωτών: γιατί επιχειρεί να λύσει την κρίση με εργαλεία και μέσα που την επιτείνουν; Πώς είναι δυνατό να κάνουν ανάπτυξη με πολιτικές ύφεσης; Και πού, σε ποιον προσδοκά να πουλήσει τα προϊόντα του κάθε επιχειρηματίας όταν αφαιρεί από τους κατά τεκμήριο πελάτες τους τα μέσα για να τα αγοράσουν, μειώνοντας την απασχόληση και το εισόδημα των υπαλλήλων του;

Το μυστήριο δεν έχει λυθεί στους τρεις αιώνες επέλασης και εδραίωσης του καπιταλισμού στον πλανήτη, αλλά, όταν με τον Νίκο και την Ελένη ξαναθέσαμε ρητορικά το ερώτημα «πού περιμένουν να πουλήσουν την πραμάτεια τους», η Ελένη απάντησε αφοπλιστικά: «Μήπως στον Κέπλερ 22 B;». Για όσους τυχόν δεν παρακολούθησαν τη σχετική αστρονομική ανακοίνωση, ο Κέπλερ 22 B είναι ο τελευταίος πλανήτης που εντόπισαν οι επιστήμονες με πιθανά χαρακτηριστικά Γης. Βρίσκεται σε απόσταση μόλις 600 ετών φωτός από τη Γη (δηλαδή εδώ παρακάτω) και οι επιστήμονες της NASA εικάζουν ότι η θέση του και η απόσταση από τον δικό του ήλιο επιτρέπουν την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή, βασική προϋπόθεση για τη φιλοξενία ζωής.

Υποθέτω ότι οι επιστήμονες της NASA, αν θέλουν να σέβονται τους εαυτούς τους και την επιστημοσύνη τους, δεν προβαίνουν στις ανακοινώσεις για τις περίπου 1.000 Γαίες που έχουν εντοπίσει στον γαλαξία μας ώστε να δημιουργήσουν κλίμα «μετακόμισης», αποικισμού των ταλαίπωρων γήινων σε άλλους πλανήτες. Αντιθέτως, το περίφημο 1% που δυναστεύει το υπόλοιπο 99% των ανθρώπων, κατά το εύστοχο σύνθημα του κινήματος Occupy Wall Street, συμπεριφέρεται στη Γη και στους κατοίκους της ακριβώς σαν να πρόκειται τον άλλο μήνα κιόλας να επεκτείνει την οικονομική του επικράτεια σε νέες, εξωγήινες αγορές, αφού προηγουμένως έχει εξαντλήσει και την τελευταία γήινη.

Προσπαθώ να φανταστώ πώς το φαντάζονται. Ο αειφόρος καπιταλισμός χωρίς σύνορα ετοιμάζεται να διασχίσει τον γαλαξία και τα 600 έτη φωτός που μας χωρίζουν από τον Κέπλερ 22-B, άγνωστο πώς, ίσως καβάλα πάνω στα μποζόνια και στα σωματίδια του Χιγκς που εντόπισαν στο CERN, τα οποία αψηφούν τα όρια ταχύτητας και, πολύ περισσότερο, τα όρια του ανθρώπινου χρόνου. Οι κονκισταδόρες των αγορών προσγειώνονται -προσκεπλερώνονται για την ακρίβεια- στην επιφάνεια του νέου φιλόξενου πλανήτη που ανακάλυψαν ως άλλοι Κολόμβοι. Εκεί τους υποδέχονται περιχαρή δισεκατομμύρια μικρόβια, αμοιβάδες και πρωτόζωα (διότι τι άλλου είδους ζωή μπορεί να φιλοξενεί η νέα «Γη» και ποιος τους βεβαιώνει ότι η εξέλιξη θα έχει ακολουθήσει τη γήινη γραμμή που κατέληξε στο δίποδο ανθρωποειδές του μεγαλείου και της βλακείας) πρόθυμα να υποταγούν στους «κατακτητές» ως εργοδότες, επενδυτές και πωλητές των γήινων αγαθών. Μετά το πάρτι της υποδοχής, οι αμοιβάδες και τα πρωτόζωα πρέπει να μετατραπούν σε πειθήνιους και ολιγαρκείς εργάτες, αλλά ταυτόχρονα σε ενθουσιώδεις πελάτες. Και, φυσικά, υποχρεούνται να εξελιχθούν ταχύτατα σε νοήμονα όντα, να υπερβούν τα εμπόδια του μικροσκοπικού τους μεγέθους, να χειριστούν υπολογιστές ή βαρέα οχήματα εξόρυξης μετάλλων, να βρουν τρόπους ώστε να τους είναι χρήσιμα τα iPhone 4, τα ψηφιακά πλυντήρια και τα κορν φλέικς από μεταλλαγμένο καλαμπόκι, να γίνουν φανατικοί τηλεθεατές και ακροατές διαφημιστικών μηνυμάτων και, φυσικά, να μάθουν να συναλλάσσονται σαν άνθρωποι. Που σημαίνει να συναλλάσσονται με χρήμα, τη μόνη ανταλλαγή ύλης που είναι κατανοητή για το 1% των ανθρώπων.

Δεν είναι προφανές αν οι ανυποψίαστοι κάτοικοι του εξωπλανήτη Κέπλερ 22-Β είναι υποχρεωτικό να περάσουν από όλα τα στάδια δουλείας -δουλεία κανονική, δουλοπαροικία, μισθωτή εργασία- μέχρι να φτάσουν στην τελευταία της λέξη, στη δουλεία του χρέους. Βάσει της ανθρώπινης εμπειρίας, τα πρώτα 5.000 χρόνια είναι δύσκολα με τον μηχανισμό της δουλείας του χρέους. Μετά, τα πράγματα στρώνουν. Αλλά 5.000 χρόνια είναι ένας αδιανόητος χρόνος ακόμη και για το 1% των κονκισταδόρες των αγορών που αγοράζουν και την ίδια την αθανασία με τον πλούτο που συσσωρεύουν. Το πιθανότερο, λοιπόν, είναι πως θα υποβάλουν τους μικροσκοπικούς ιθαγενείς του Κέπλερ 22-Β σε υπερεντατικά προγράμματα κατάρτισης και μύησης στην πίστωση. Διότι χρήμα χωρίς πίστωση δεν νοείται, ούτε και χρέος χωρίς χρήμα. Πρέπει να διδάξουν τα πρωτόζωα, τα μικρόβια, τις αμοιβάδες ή τα λίγα πρώτα μικρά ασπόνδυλα που είναι κάπως ορατά στον εξωπλανήτη πως, όταν τελειώνουν το 12ωρο της εργασίας τους, στην έξοδο από το εργοστάσιο δεν θα τους περιμένει η ανταμοιβή τους με τη μορφή των αγαθών που τους είναι απαραίτητα για τη συντήρηση και την αναπαραγωγή τους -άφθονο πλαγκτόν στις θάλασσες και τις άλλες υδάτινες μάζες του πλανήτη, ένα ανθρώπινο σώμα να το αποικίσουν ως σπιτικό τους-, αλλά εικονικό χρήμα με το οποίο οφείλουν να πάνε στο σούπερ μάρκετ για να ψωνίσουν ό,τι τραβάει η ψυχή τους. Διότι οι επιθυμίες του καταναλωτή είναι το θεμέλιο της ελεύθερης αγοράς. Να, όμως, που οι κάτοικοι του Κέπλερ 22-B, χαμένοι μέσα στους ατέλειωτους διαδρόμους του σούπερ μάρκετ, θαμπωμένοι από την απίστευτη αφθονία σε άχρηστα για τους ίδιους προϊόντα κι ανυποψίαστοι ότι αυτά είναι αποτέλεσμα της δικής τους δουλείας, ανακαλύπτουν πως το εικονικό χρήμα που έχουν στα χέρια τους δεν φτάνει παρά για ελάχιστα απ’ όσα έχουν ανάγκη -που πριν τα έβρισκαν δωρεάν- και επαρκεί για ακόμη λιγότερα από όσα δεν έχουν ανάγκη.

Το επόμενο βήμα είναι οι γενναιόδωροι έποικοι-επενδυτές του εξωπλανήτη να υποδείξουν στους ιθαγενείς τις χάντρες, δηλαδή τα πιστωτικά ιδρύματα που βρίσκονται δίπλα, μεσοτοιχία με τα εργοστάσια και τα σούπερ μάρκετ, και πρόθυμα να τους χορηγήσουν κι άλλη πίστωση με χρήμα φτιαγμένο από το τίποτα, φτιαγμένο απλώς από το χρέος άλλων που προηγήθηκαν στο γκισέ της τράπεζας. Έτσι, με την ταχύτητα του φωτός, οι κάτοικοι του Κέπλερ 22-Β κάνουν όλα τα μεγάλα άλματα στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού, μέχρι να ξυπνήσουν ένα πρωί από τον συναγερμό που έχουν σημάνει οι κονκισταδόρες των διαπλανητικών αγορών για να τους ανακοινώσουν ότι ο πλανήτης έχει χρεοκοπήσει. Και για να εξοφλήσει το χρέος στους γενναιόδωρους πιστωτές πρέπει οι κάτοικοί του να δουλεύουν δωρεάν για μερικές δεκαετίες, ως δούλοι του χρέους που με την απληστία και τη σπατάλη τους δημιούργησαν. Ειδάλλως -θα τους απειλήσουν οι κονκισταδόρες της αγοράς και της πίστωσης- οι γενναιόδωροι εκπολιτιστές τους είναι αναγκασμένοι να εγκαταλείψουν κι αυτόν τον πλανήτη, όπως εγκατέλειψαν και τη Γη και τους απερίσκεπτους γήινους, για να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους σε άλλους πλανήτες, σε κάποιες από τις 1.000 Γαίες του γαλαξία και, πού ξέρεις, ίσως και σ’ άλλους γαλαξίες, καβάλα πάντα σε σωματίδια του Χιγκς που αψηφούν τον χωροχρόνο.

Αν βέβαια οι εξελίξεις στον Κέπλερ 22-B ακολουθήσουν τις παράξενες καμπές της γήινης ιστορίας, δεν αποκλείεται οι επενδυτές του εξωπλανήτη να μην καταφέρουν να φύγουν ποτέ από εκεί, αντιμέτωποι με μια εξέγερση των ιθαγενών που επιστρατεύουν τα μυστικά τους όπλα, γνωστά κι από την εμπειρία της ανθρωπότητας: στρατιές από βακτήρια Yersinia Pestis που εξολοθρεύουν τους αποίκους με πανούκλα. Ορδές από δονάκια της χολέρας που τους παραδίδουν σε οδυνηρό θάνατο. Και ποταμούς από αμοιβάδες που πλημμυρίζουν το έντερό τους και τους υποχρεώνουν να περάσουν τις τελευταίες ώρες της ζωής τους καρφωμένοι σε μια λεκάνη τουαλέτας.
Ας πρόσεχαν. Ας προσέχαμε κι εμείς που έχουμε ήδη τη φανταστική τύχη των κατοίκων του Κέπλερ 22-B, μιας και δεν έχουμε χρησιμοποιήσει ούτε το 1% της δύναμης που διαθέτουμε. Κι ας μην είμαστε αμοιβάδες.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (17/12/2011)

2011-12-17T01:17:00.000-08:00

Η τάση προς το εικονικό χρήμα από μόνη της δεν είναι ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του καπιταλισμού. Για την ακρίβεια, συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας τα συστήματα εικονικού χρήματος σχεδιάστηκαν και ρυθμίστηκαν για να διασφαλίσουν ότι τίποτε σαν τον καπιταλισμό δεν θα μπορούσε να προκύψει – τουλάχιστον όχι με τη μορφή που παρουσιάζεται σήμερα, με το μεγαλύτερο μέρος του παγκόσμιου πληθυσμού εγκλωβισμένο σε συνθήκες που σε πολλές άλλες περιόδους θα μπορούσαν να θεωρηθούν ισοδύναμες της δουλείας. Το δεύτερο στοιχείο είναι να υπογραμμίσουμε τον καθοριστικό ρόλο της βίας στον προσδιορισμό των όρων με τους οποίους φανταζόμαστε και την «κοινωνία» και τις «αγορές» – στην πραγματικότητα, τα θεμέλια της αντίληψής μας για την ελευθερία. Ένας κόσμος που διαπνέεται λιγότερο από τη βία θα ανέπτυσσε ταχύτατα άλλους θεσμούς (σ.σ.: για την αποτροπή της νέας δουλείας). Τελικά, η σκέψη για το χρέος, πέρα από τον διπλό πνευματικό ζουρλομανδύα του κράτους και της αγοράς, ανοίγει συναρπαστικές δυνατότητες. Για παράδειγμα, μπορούμε να θέσουμε το ερώτημα: σε μια κοινωνία στην οποία αυτά τα θεμέλια της βίας έχουν ανατιναχτεί, τι ακριβώς θα χρωστούν οι ελεύθεροι άνδρες και γυναίκες ο ένας στον άλλον; Τι είδους υποσχέσεις και δεσμεύσεις θα αναλάβει ο ένας απέναντι στον άλλο; Ας ελπίσουμε ότι ο καθένας μας κάποια μέρα θα είναι σε θέση να αρχίσει να θέτει τέτοιες ερωτήσεις. Σε καιρούς σαν τους δικούς μας, ποτέ δεν ξέρεις…

David Graeber «Debt: The first five thousand years»

Βαβυλώνα, Ρώμη, Βρυξέλλες (10/12/2011)

2011-12-10T04:02:00.000-08:00

Ο τρόπος που συμπεριφέρονται η Μέρκελ, ο Σαρκοζί κι όσοι τους ακολουθούν πιστά στην εγκαθίδρυση της σιδηράς αυτοκρατορίας της Πίστης (της τραπεζικής, φυσικά) στην Ευρώπη δεν είναι απλά καταστροφικός. Είναι και αυτοκαταστροφικός. Χαρακτηρίζεται από έλλειψη μιας στοιχειώδους αίσθησης της Ιστορίας. Παρ’ ότι ο αιώνας στον οποίο γεννήθηκαν και ξεκίνησαν την πολιτική τους καριέρα δίνει τα οδυνηρά παραδείγματα δύο παγκόσμιων πολέμων, με το διάλειμμα ενός ολέθριου κραχ και με παρονομαστή τον ίδιο: το χρέος.

Η Ιστορία προσφέρει, βέβαια, πολύ περισσότερα παραδείγματα ολέθριας ή σωτήριας διαχείρισης του δημόσιου ή ιδιωτικού χρέους. Από μια άποψη, ολόκληρη η Ιστορία της ανθρωπότητας μπορεί να διαβαστεί κι ακριβώς έτσι: σαν μια Ιστορία του χρέους, από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι τις μέρες μας.
Διάβασα μια εξαιρετικά διαφωτιστική προσέγγιση για το πώς η διαχείριση του χρέους και ο τρόπος που αυτή επηρέαζε τη σχέση οικονομίας και πολιτικής κατέληξε να καταστρέφει ή να διασώζει κράτη και αυτοκρατορίες στο πέρασμα των χιλιετιών. Ο Michael Hudson, καθηγητής Οικονομικής Έρευνας στο Πανεπιστήμιο του Μιζούρι, εξετάζει υπό αυτό το πρίσμα τη μοίρα της Βαβυλώνας, της Αιγύπτου, της Αθήνας, της Ρώμης, των βασιλείων του Μεσαίωνα και των δημοκρατιών νεότερων χρόνων. Ξεκινώντας από τον Αριστοτέλη και την ανάλυσή του για την εναλλαγή αριστοκρατίας, ολιγαρχίας, δημοκρατίας και τυραννίας στο πέρασμα του χρόνου, θέτει στο επίκεντρο τον πολιτικό και κοινωνικό ρόλο που έπαιξε στην εξέλιξη των πολιτευμάτων η αυτονόμηση της τάξης των πιστωτών.

Η ιστορία είναι λίγο πολύ γνωστή. Από τα προϊστορικά χρόνια οι υπήκοοι των αρχέγονων κρατών είχαν δύο επιλογές για να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες της ζωής: ή να ξεπληρώσουν μέχρι κεραίας το χρέος τους στους πιστωτές τους, χρέος σε είδος ή σε χρήμα, ή να γίνουν δούλοι τους. Αν ο πόλεμος ήταν η μία πηγή αυτής της φθηνής «πρώτης ύλης», των δούλων, το χρέος ήταν η δεύτερη. Συχνά, μάλιστα, υπήρχε μια συνέργεια ανάμεσα στις δύο «πηγές», μια κι οι πιστωτές ήταν και χρηματοδότες των πολέμων. Όταν η δουλεία των υπερχρεωμένων υπηκόων έφτανε στα όρια συναγερμού για το κράτος, οι πιο διορατικοί ηγέτες έκαναν το αποφασιστικό βήμα: διέγραφαν τα χρέη, αγροτικά κυρίως, των υπηκόων τους. Το έκανε ο Χαμουραμπί στη Βαβυλώνα 3.700 χρόνια πριν, το έκαναν αρκετοί φαραώ στην Αίγυπτο, το έκανε κι ο Σόλων στην Αθήνα, που έδωσε το πιο λαμπερό ιστορικό παράδειγμα σεισάχθειας, το οποίο κατά κάποιο τρόπο αποτελεί και ιδρυτική πράξη της αθηναϊκής δημοκρατίας. Η αποδυνάμωση της τάξης των πιστωτών, των ραντιέρηδων της αρχαίας Αθήνας, είναι ο προπομπός των δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων που ακολούθησαν. Και μαζί αφετηρία της εντυπωσιακής οικονομικής άνθησης της Αθήνας, που την κατέστησε ιμπεριαλιστική δύναμη του γνωστού τότε κόσμου.

Τα κίνητρα των ηγετών που διέγραφαν τα χρέη των υπηκόων τους δεν ήταν φυσικά ανιδιοτελή. Τα βασίλεια των οποίων ηγούντο ήταν σε διαρκείς πολέμους. Ο πόλεμος και η εδαφική επέκταση ήταν ίσως το κυριότερο μέσο επιβίωσης, απόκτησης νέων αγορών και αύξησης των πλουτοπαραγωγικών πόρων τους. Και πόλεμος χωρίς στρατιώτες, πολίτες ελεύθερους από τη δουλεία στους πιστωτές τους, ήταν αδύνατος. Τι να υπερασπίσουν οι στρατιώτες-αγρότες αν είναι αποστερημένοι από τη γη τους και τελικά από το ίδιο τους το σώμα;

Ίσως, πάντως, το κορυφαίο παράδειγμα των αρχαίων χρόνων είναι η αργόσυρτη κατάρρευση της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας ακριβώς υπό την πίεση του χρέους και της διαρκώς αυξανόμενης επιρροής της τάξης των πιστωτών, των πατρικίων, στη δημοκρατία. Είναι γνωστό το φρικτό τέλος των Γράκχων στην προσπάθειά τους να προστατεύσουν τους φτωχούς Ρωμαίους αγρότες από την αρπάγη των πιστωτών τους. Η εξόντωσή τους εγκαινίασε μια μακρά σειρά εμφυλίων πολέμων που κατέληξαν στην πολιτική αποδυνάμωση των φτωχών, στην υποδούλωση λόγω χρεών τουλάχιστον του ενός τετάρτου του πληθυσμού της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, στην υπερχρέωση του ίδιου του κράτους στους πιστωτές για τη χρηματοδότηση διαρκών πολέμων για τη διατήρηση της συνοχής του αποσυντιθέμενου ρωμαϊκού imperium και, τελικά, στην κατάρρευση της απογυμνωμένης από χρήματα αυτοκρατορίας τον 5ο μ.Χ. αιώνα. Αυτό ήταν και η απαρχή της οικονομικής και παραγωγικής παρακμής της Δύσης που ακολούθησε κατά τον Μεσαίωνα.

Σε μιαν αναλογία αυτό συμβαίνει και σήμερα. Η διολίσθηση της ρωμαϊκής δημοκρατίας στην ολιγαρχία, μέσω της αυξημένης πολιτικής επιρροής των πιστωτών, βρίσκει την αντιστοιχία της στην πεμπτουσία των πολιτικών που ακολουθούν με αποκλίσεις οι ΗΠΑ και πολύ περισσότερο, με δογματική εμμονή, η ηγεσία της Ευρωζώνης. Η αμερικανική ηγεσία, από την αρχή της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008, έχει διαθέσει στις τράπεζες με τον ένα ή τον άλλο τρόπο το ιλιγγιώδες ποσό των 16 τρισεκατομμυρίων δολαρίων, θέτοντας υπό τραπεζική ομηρία όλες τις πολιτικές του αμερικανικού κράτους. Το οποίο δεν διατρέχεται μεν από πληθωριστικά ταμπού, αλλά στην πραγματικότητα έχει εκχωρήσει στις τράπεζες το δικαίωμα να τυπώνουν και να πλημμυρίζουν τον πλανήτη με πληθωριστικά δολάρια. Με μια διαφοροποιημένη, αντιπληθωριστική εκ πρώτης όψεως, πολιτική η ευρωπαϊκή ηγεσία εμπνέεται από το ίδιο σύμβολο πίστης: «σώστε τις τράπεζες». Μέρκελ και Σαρκοζί, υπερασπίζοντας την «ανεξαρτησία» της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ως πεμπτουσία της «ευρωπαϊκής δημοκρατίας», ουσιαστικά διακηρύσσουν την παραίτηση της πολιτικής εξουσίας από το δικαίωμα να δημιουργεί χρήμα και πίστωση υπέρ της ανάπτυξης. Αυτή η εξουσία εκχωρείται στις τράπεζες που μπορούν να διεκδικήσουν ως άλλοι Σάιλοκ την πληρωμή τους για το δημόσιο χρέος όχι μόνο σε χρήμα, αλλά και σε είδος. Σε δημόσια περιουσιακά στοιχεία, σε δικαιώματα εκμετάλλευσης εθνικών πόρων, σε αποκλειστική προτεραιότητα σε κάθε μικρό ή μεγάλο πλεόνασμα που δημιουργεί μια οικονομία. Η μόνη «σεισάχθεια» που υπερασπίζεται με πάθος η ευρωπαϊκή ηγεσία είναι η διαγραφή των τραπεζικών χρεών. Αυτών που πληρώθηκαν με 1,6 τρισ. ευρώ από την αρχή της χρηματοπιστωτικής κρίσης και θα συμπληρωθούν μ’ άλλα τόσα μέσω του προγράμματος ανακεφαλαιοποίησης των ευρωπαϊκών τραπεζών, αυτών που από ιδιωτικά χρέη των ίδιων των τραπεζών έγιναν δημόσια χρέη των Ευρωπαίων φορολογουμένων.

Αυτή η συνδιαχείριση της εξουσίας με το χρηματοπιστωτικό λόμπι βρίσκει την έκφρασή της και στη διθυραμβική προβολή της πολιτικής αποτελεσματικότητας των «τεχνοκρατών» – αυτή είναι η νέα, κωδική ονομασία για τους πληρεξουσίους των πιστωτών. Κι αυτή αποτελεί την πιο σύγχρονη εκδοχή της κατά Αριστοτέλη διολίσθησης από τη δημοκρατία στην ολιγαρχία μέσω του χρέους.

Αυτό δεν είναι απλά ένα λάθος. Είναι μια εγκληματική επιλογή, μια βαθύτατα ταξική επιλογή που δεν έχει στόχο την επιστροφή σε έναν «ενάρετο κύκλο», όπως ευαγγελίζονται οι Μερκοζί. Θέτοντας ως απόλυτο στόχο τον αποπληθωρισμό του χρέους με τους όρους των πιστωτών, επιλέγουν να στραγγαλίσουν τις οικονομίες. Τις εγκλωβίζουν στον αποκλειστικό προορισμό να πληρωθεί μέχρι και το τελευταίο σεντ που έχουν εγγεγραμμένο ως χρέος οι τράπεζες στα βιβλία τους. Αυτό υποδηλώνει η μονότονη επανάληψη της διακήρυξης ότι η Ελλάδα είναι η πρώτη και τελευταία εξαίρεση, ότι η αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους ήταν μια αναπόφευκτη αλλά μοναδική απόκλιση, ενδεχομένως κι ένα λάθος, όπως ξέφυγε από το στόμα του Γάλλου πρωθυπουργού Φρανσουά Φιγιόν, ο οποίος έστειλε με μια κουβέντα στη φισκαρισμένη χωματερή των ευρωπαϊκών συνόδων και τις αποφάσεις του Ιουλίου και του Οκτωβρίου.

Και ποιο θα είναι το αποτέλεσμα της εμμονής στη μέχρι σεντ εξόφληση των τοκογλυφικών δανείων στους πιστωτές; Ακόμη κι αν η Ευρωζώνη αποφύγει τη διάλυση, τη διάσπαση ή τον ακρωτηριασμό των ασθενέστερων μελών της, η δέσμευση κάθε παραγωγικής ικμάδας στην εξυπηρέτηση του χρέους θα καταστήσει το χρέος ακόμη πιο ανεξόφλητο. Αυτός είναι ο πραγματικός «δρόμος προς τη δουλεία» – στον αντίποδα της άλλης «δουλείας» που απεχθανόταν ο πατέρας του οικονομικού φιλελευθερισμού Φρίντριχ φον Χάγιεκ. Ο δρόμος προς τη δουλεία του χρέους. Η κατάληξή του, πέρα από την υποδούλωση των κοινωνιών στο κυνήγι μιας φενάκης, είναι η οικονομική παρακμή και κατάρρευση. Οι Βρυξέλλες, το Βερολίνο, το Παρίσι δεν θα αποφύγουν την τύχη της Ρώμης. Εκτός κι αν εμφανιστεί ένας Χαμουραμπί, ένας Σόλωνας και καταλάβει πως τα χρέη που δεν είναι δυνατό να εξοφληθούν απλούστατα δεν εξοφλούνται. Εκτός κι αν εμφανιστούν κάποιοι αδελφοί Γράκχοι και δεν έχουν κατάληξη να βρεθούν σφαγμένοι στον Τίβερη, στον Σηκουάνα, στον Ρήνο. Ή στον Κηφισό…

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (10/12/2012)

2011-12-10T04:01:00.000-08:00

Η τάση που έχουν τα χρέη να αυξάνονται ταχύτερα από τη δυνατότητα του πληθυσμού να τα αποπληρώσει είναι μια βασική σταθερά σε όλη την καταγραμμένη ιστορία. Τα χρέη διογκώνονται με γεωμετρική πρόοδο απορροφώντας το πλεόνασμα και υποβαθμίζοντας όλο και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού σε κατάσταση αναγκαστικής εργασίας έναντι της υπερχρέωσής του. Για την αποκατάσταση της οικονομικής ισορροπίας η κραυγή του αρχαίου κόσμου για ακύρωση του χρέους διαλαλεί τι έκαναν τα κράτη της Εγγύς Ανατολής της Εποχής του Χαλκού με ένα απλό βασιλικό διάταγμα: διέγραφαν διά μιας τα υπερτροφικά χρέη.

Michael Hudson, «Η δημοκρατία και το δημόσιο χρέος» (δημοσιεύτηκε στην «Frankfurter Algemeine Zeitung», στις 5 Δεκεμβρίου 2011)

Service (23/12/2011)

2011-12-03T02:25:00.000-08:00

Ο κλάδος που ενδεχομένως θα είναι ο μοναδικός με θετικό αναπτυξιακό πρόσημο τα χρόνια της μεγάλης ύφεσης θα είναι των επισκευών. Σχεδόν τίποτα δεν θα αντικαθίσταται πια. Όλα θα επισκευάζονται.

Υπάρχει στη γειτονιά μου ένα κατάστημα επισκευών για μικρές φορητές ηλεκτρικές συσκευές. Κάποτε ήταν μια τρύπα, πιο πολύ αποθήκη θα το έλεγες, τώρα φιλοξενείται σε μεγάλο, προβεβλημένο χώρο και σε κεντρική οδό. Κι έχει εξελιχθεί σε αλυσίδα, με ένα δυο ακόμη καταστήματα. Έχει πάντα κόσμο. Ουρά. Πάντα είχε, αλλά τώρα έχει μεγάλο σουξέ. Οι πελάτες φέρνουν κάθε τι φορητό – όχι τις μεγάλες συσκευές, αλλά ό,τι ηλεκτρικό υπάρχει σπίτι και χρησιμοποιείται σαν επέκταση ή υποκατάστατο των χεριών μας στο νοικοκυριό: ηλεκτρικές σκούπες, σκουπάκια, χύτρες ταχύτητας, σίδερα, πρεσοσίδερα, καφετιέρες, βραστήρες, σεσουάρ, μίξερ, μπλέντερ, αποχυμωτές. Εδώ παρελαύνει ο μικρόκοσμος των πολυεθνικών, κυρίως γερμανικός, αν και made in China. Με όλα τα αναλώσιμα, τα ακριβά γνήσια, αλλά και τα φθηνότερα αντίγραφα. Όλα τα καλά του καταναλωτικού σύμπαντος, που πριν από λίγο καιρό από «διαρκή» είχαν γίνει αναλώσιμα, γιατί εύκολα, με μερικές άτοκες δόσεις, τα αντικαθιστούσαμε με νέα, ανακτούν τώρα το αρχικό χαρακτηριστικό της «διάρκειας». Υπό τον όρο ότι επισκευάζονται, βέβαια.

Το κόστος της επισκευής, ιδιαίτερα όταν γίνεται από τα επίσημα δίκτυα των εταιρειών κατασκευής, σε κάνει ν’ αναρωτιέσαι αν συμφέρει για ένα τόσο δα ασήμαντο ανταλλακτικό από πλαστικό ή μέταλλο να διαθέσεις ακόμη και το μισό της αρχικής αξίας της συσκευής. Αλλά αυτό είναι ένα ρίσκο που το αναλαμβάνουν πια οι πελάτες, έπειτα από μερικά δευτερόλεπτα περισυλλογής, και αφού έχουν ακούσει από τον χαμογελαστό υπάλληλο την τιμή της επισκευής.

Αυτός ο άψογα οργανωμένος μηχανισμός του λεγόμενου after sale service, που ισχύει βεβαίως και για τις άλλες, μεγάλες και πολύ ακριβότερες ηλεκτρικές συσκευές, από τα ψυγεία μέχρι τους υπολογιστές, τα κινητά και τ’ αυτοκίνητα, αποκαλύπτει και μια πρόνοια των πολυεθνικών που ικανοποιούν κάθε ανάγκη ή επιθυμία μας πριν καν εκδηλωθεί. Δεν αφορά απλώς την ικανοποίηση των «δικαιωμάτων του καταναλωτή», με την παροχή μακρόχρονων εγγυήσεων και υπηρεσιών συντήρησης του προϊόντος. Αφορά και την πρόνοια βλάβης όχι στη συσκευή, αλλά «βλάβης» στην αγορά. Μια βαθιά ύφεση, για παράδειγμα, που θα μειώσει ή και εκμηδενίσει την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών, άρα και την κερδοφορία των επιχειρήσεων, από την αγορά συσκευών νέας γενιάς που αντικαθιστούν με ρυθμούς εξαμήνου τις παλαιότερες. Για αγορές σαν την ελληνική, καταδικασμένες να πιάσουν καταναλωτικό πάτο, οι επισκευές είναι μια κάποια λύση για τις εταιρείες που ήδη έχουν επιβραδύνει τους ρυθμούς εισαγωγής των νέων προϊόντων τους. Μαζί με μια δραστική μείωση του κόστους τους στο δίκτυο πωλήσεων, οι επισκευές μπορεί να αποδειχθούν ένα κερδοφόρο υποκατάστατο. Η φτωχοποίηση μιας κοινωνίας δεν σημαίνει καθόλου υποστολή της σημαίας του κέρδους.

Η λεγόμενη οικονομία της αγοράς, λοιπόν, έχει ανταλλακτικά κερδοφορίας ακόμη στην ύφεση. Τα προϊόντα, αν δεν έχουν πάθει το ανεπανόρθωτο, αν δεν τους έχει «καεί ο εγκέφαλος», όπως ακούγεται για τα περισσότερα ηλεκτρικά και ηλεκτρονικά αγαθά της ψηφιακής εποχής, παίρνουν μια παράταση ζωής, μια μικρή «ανάσταση». Για τους ανθρώπους όμως δεν είναι το ίδιο. Δεν είναι πάντα επισκευάσιμοι. Μπορεί να υπάρχουν τα νοσοκομεία για το «ρεκτιφιέ», τα «σέρβις» και τα «ανταλλακτικά» μας -μερικά στεντς, ένα μπαλονάκι, μια «αλλαγή λαδιών» για επαναφορά από ένα εγκεφαλικό, σπανιότερα μια καινούργια καρδιά, ένα νεφρό- αλλά μερικές φορές η βλάβη είναι ανήκεστος. Και δεν εννοώ τόσο τη φυσική βλάβη, αυτή που φέρνει η φθορά του χρόνου ή η έκθεση στους βιολογικούς και περιβαλλοντικούς κινδύνους. Αλλά τη ζημιά που προκαλεί η έκθεση στους οικονομικούς και κοινωνικούς κινδύνους. Εκεί το after sale service του οικονομικού μας πολιτισμού πάσχει. Κι όχι απλώς πάσχει. Τώρα πια φέρνει σε Καιάδα.

Κοιτάξτε τι γίνεται με τη δημόσια διοίκηση και τη γιγαντοτέραστια «μεταρρύθμιση» της μισθωτής εφεδρείας. Στα 55 τους χρόνια, άνθρωποι με δεκαετίες εμπειρίας βγαίνουν στην απόσυρση, την ίδια στιγμή που το ασφαλιστικό «σύστημα» τείνει στην παράταση του εργάσιμου βίου τουλάχιστον μέχρι τα 65 χρόνια. Σχιζοφρένεια. Κι ακόμη χειρότερα, οι ένα εκατομμύριο άνεργοι, στην πλειοψηφία τους σε παραγωγική ακμή, βγαίνουν περιττοί για άγνωστο διάστημα. Οι τυχεροί που παραμένουν στην παραγωγή πρέπει να συνηθίσουν στην ιδέα ότι θα δουλεύουν περισσότερο και για τουλάχιστον 25% λιγότερα χρήματα. Κι έπειτα, όλοι μαζί, εργαζόμενοι και άνεργοι και συνταξιούχοι πρέπει να εξοικειωθούν με μια ζωή στη ζώνη του λυκόφωτος, στη σφαίρα του απρόβλεπτου. Το λίγο ή το ελάχιστο εισόδημά τους και η όποια αποταμίευση ή περιουσία τους κατά κάποιο τρόπο τελούν υπό εφεδρεία. Υπό φορολογική ομηρία. Κανείς δεν ξέρει πώς θα ξυπνήσουν αύριο ο υπουργός Οικονομικών, η τρόικα, η Γερμανοί επιτηρητές, οι πιστωτές. Ποιο τέχνασμα θα βρουν για να βάλουν στο χέρι ό,τι έχει απομείνει στις τσέπες των φορολογικών υποζυγίων.

Ε, δεν θέλει πολύ ο άνθρωπος. Χαλάει. Στην αρχή η βλάβη φαίνεται ασήμαντη. Το χαμόγελο που σβήνει στα χείλη. Ένας κόμπος στο στομάχι – κατά κανόνα συνδυασμένος με αριθμητικούς υπολογισμούς για το ανέφικτο ισοζύγιο του μήνα. Έπειτα, η ζημιά περνάει στον «κινητήρα», η μηχανή βογκάει, κολλάει στις ανηφόρες, δεν ανεβάζει στροφές. Κατάθλιψη, δυσκινησία ή και πλήρης ακινησία. Δυσκολεύεσαι να προγραμματίσεις τη ζωή σου, τα στοιχειώδη πνίγονται στη ρευστότητα και στην αβεβαιότητα. Ας πούμε ότι μέχρι εδώ επισκευάζεσαι. Το after sale service του συστήματος προβλέπει ασπιρίνες, βιταμίνες, αναλγητικά, καμιά φορά και επιθετική χημειοθεραπεία. Διά βίου κατάρτιση, εκπαίδευση στη στέρηση, εν ανάγκη μετανάστευση, αν είσαι νέος κι έχεις τα κότσια. Η φιλοσοφία της «επισκευής» είναι να ανακατασκευαστούν και να επανασυναρμολογηθούν οι άνθρωποι, έτσι που να μην έχουν την ενοχλητική μνήμη των κεκτημένων, την απαιτητικότητα των καιρών της ευημερίας, την προσδοκία για βελτίωση της ατομικής και συλλογικής κατάστασης.

Στο τέλος, όμως, καίγεται κι ο εγκέφαλος. Κι αυτό δεν είναι σχήμα λόγου. Γίνεται κυριολεξία όταν τόσο μαζικά, τόσο μεγάλα στρώματα της κοινωνίας εξωθούνται σε μακροχρόνια αδιέξοδα. Η παραγωγική, δημιουργική ικμάδα των ανθρώπων χάνεται για χρόνια, ίσως και δεκαετίες. Δεν επισκευάζεται. Ούτε αντικαθίσταται η μια «χαλασμένη» γενιά, από μια επόμενη που θα ζήσει με καλύτερους όρους. Ίσα ίσα, οι απόγονοί μας, τα «ανταλλακτικά» μας στη μηχανή αναπαραγωγής του οικονομικού συστήματος, μπαίνουν σ’ αυτό με πολύ χειρότερους όρους. «Χαλασμένοι», τσαλακωμένοι εξ απαλών ονύχων, γυμνοί από δικαιώματα. Κι όλοι μαζί, ως παρελθόν, παρόν και μέλλον, γλιστράμε προς τη χωματερή της Ιστορίας. Με τον τρόπο που ένα σωρό έθνη οδηγήθηκαν βίαια στην παρακμή.

Ό,τι ισχύει για τους ανθρώπους, σε κάποια αναλογία, ισχύει και για τους πολιτισμούς, για τα οικονομικά και πολιτικά συστήματα. Υπάρχει το διαδεδομένο κλισέ ότι «η κρίση είναι ευκαιρία». Το after sale service της Ιστορίας, είναι αλήθεια, έχει επιφυλάξει ευκαιρίες νεκρανάστασης σε συστήματα που όχι μόνο έφτασαν στο χείλος του γκρεμού, αλλά έπεσαν αυτοβούλως και στην άβυσσό του. Το κραχ του 1929 αποτελεί το κλασικό παράδειγμα δια του λόγου το αληθές. Η κρίση που διαπέρασε όλο τον καπιταλιστικό κόσμο του μεσοπολέμου οδήγησε στον φασισμό, στον ναζισμό και στον φονικότερο πόλεμο της Ιστορίας. Για τον καπιταλισμό, αυτό το καπάκι της αβύσσου που άνοιξε ήταν μια πραγματικά μεγάλη ευκαιρία αναζωογόνησης. Οι 40 εκατομμύρια νεκροί του πολέμου έγιναν η πρώτη ύλη για μια νέα τάξη πραγμάτων που, παρά τον Ψυχρό Πόλεμο και το αντίπαλο δέος της ΕΣΣΔ και του ανύπαρκτου σοσιαλισμού, αποτέλεσε τη χρυσή μεταπολεμική πεντηκονταετία του καπιταλισμού. Η οικονομία της αγοράς αυτο-επισκευάστηκε θεαματικά. Αλλά εξασφάλισε πράγματι την αθανασία; Θα επαναλάβει το μεταπολεμικό θαύμα μέσα από αυτή τη νέα κρίση που όλα δείχνουν ότι θα θυμίζει τραγικά αυτή του 1929; Με τίποτα! Δεν έχουμε πια να κάνουμε απλώς με βλάβη σ’ ένα εύκολα αντικαταστάσιμο ανταλλακτικό, ούτε καν με βλάβη στον κινητήρα του καπιταλισμού, που η τρίτη τεχνολογική επανάσταση θα τον επισκευάσει και θα τον παραδώσει σαν καινούργιο. Έχει καεί ο «εγκέφαλος». Ζει το απόλυτο burnout. Αδυνατεί να θρέψει ανθρώπινες προσδοκίες. Έχει εξοκείλει από τη νοητή γραμμή της προόδου. Καθιστά όρο της ύπαρξής του την αχρήστευση όλο και περισσότερου ανθρώπινου δυναμικού. Η επιβίωσή του μοιάζει ασύμβατη με την επιβίωσή μας. Τα συμπτώματα είναι όλα γνωστά: η χρηματοπιστωτική κρίση, το χάος στην Ευρωζώνη, η επιταχυνόμενη απομάκρυνση των πολιτικών αποφάσεων από την επιρροή των κοινωνιών, η ροπή στον αυταρχισμό. Και το κυριότερο, αδυνατεί να βρει σημείο ισορροπίας ανάμεσα στα ανταγωνιστικά συμφέροντα που φλερτάρουν ξανά με μια «θερμή» λύση. Αλλά αυτή τη φορά η «θερμή» λύση δεν θα είναι «ευκαιρία». Με τον ένα ή τον άλλο τρόπο θα είναι το τέλος.

Πολύ απλά, η «μηχανή» έχει χαλάσει. Δεν επισκευάζεται. Είναι για πέταμα. Οι θυσίες που μας ζητάει για να πάρει παράταση είναι πεταμένα λεφτά, πεταμένες ζωές. Πάμε για αντικατάσταση. Με τι, είναι η άλλη μεγάλη συζήτηση.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (3/12/2011)

2011-12-03T02:23:00.000-08:00

Γεννήθηκα στην Κιβωτό
μαζί με τ' άλλα ζώα
και τώρα εδώ σας τραγουδώ
δαιμόνια κι αθώα

Γεννήθηκα και μου 'δωσαν
για προίκα μια μαγκούρα
να τη βαράω με δύναμη
στου νου μου την καμπούρα

Είμαι εξάρτημα εγώ της μηχανής σας
κι ο γιος μου τ’ ανταλλακτικό
θα ’ναι εντάξει μια ζωή στη δούλεψή σας
είναι από άριστο υλικό.

Γεννήθηκα με ένα γιατί
μες την καρδιά κρυμμένο
ποιους μάγκες εξυπερετώ
ποιοι μ’ έχουν κουρδισμένο

Με φέρανε και μου ’πανε
ποτέ μιλιά μη βγάλω
πως είναι που γεννήθηκα
προνόμιο μεγάλο.

Γεννήθηκα στην Κιβωτό
εννιά και δεκατρία
την ώρα που οι πλανήτες μου
βαράγαν μα...

Μαρία με τα κίτρινα
με βάση τα δεδόμενα
εδώ ο πλανήτης χάνεται
κι εσύ το παίζεις γκόμενα.

Ελένη Βιτάλη, «Η κιβωτός» (στίχοι και μουσική από τον δίσκο «Το απέναντι μπαλκόνι», 1989)

Επιστροφή στην απολυταρχία (26/11/2011)

2011-11-26T00:34:00.000-08:00

Ιδρυτικός μύθος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι ότι αποτελεί το ιδεώδες πλαίσιο εδραίωσης της δημοκρατίας και της ειρηνικής συνύπαρξης των κοινωνιών, στην ήπειρο που κατεξοχήν έχει δοκιμαστεί από ανθρωποκτόνους πολέμους, αυταρχικά καθεστώτα, φασισμούς και αντιδημοκρατικές εκτροπές. Αυτό αποτέλεσε και το θεμελιώδες επιχείρημα της ελληνικής πολιτικής και οικονομικής ελίτ όταν αποφάσισε, με νωπή ακόμη την εμπειρία της δικτατορίας, την ένταξη της χώρας στην τότε ΕΟΚ.

Ένας λίγο μεταγενέστερος μύθος, καλλιεργημένος και διανθισμένος με πλούτο επιχειρημάτων από τους γκουρού του φιλελευθερισμού και αργότερα του νεοφιλελευθερισμού, λέει πως όχι απλώς η Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλά ο καπιταλισμός της ελεύθερης αγοράς γενικότερα, αυτός που προβλήθηκε αλλά και επιβλήθηκε σχεδόν σε κάθε γωνιά του πλανήτη, είναι ασύμβατος με οποιοδήποτε άλλο πολιτικό καθεστώς πέρα από τη δημοκρατία. Αγορά και δημοκρατία, λένε, είναι οι όψεις του ίδιου νομίσματος. Η μία είναι alter ego της άλλης. Στο έδαφος αυτής, άλλωστε, της δοξασίας ενθαρρύνθηκε η κατάρρευση των αυταρχικών καθεστώτων του ανύπαρκτου σοσιαλισμού. Και με την ίδια δοξασία ο νεοσυντηρητισμός επένδυσε στις πολεμικές επιχειρήσεις «εξαγωγής της δημοκρατίας» στο Ιράκ και στο Αφγανιστάν.

Φυσικά, αυτή η αρχή εφαρμόστηκε αλά καρτ, επιλεκτικά, όπως αποδεικνύει μια πανσπερμία εξόφθαλμων εξαιρέσεων: το ημι-απολυταρχικό καθεστώς του ρωσικού καπιταλισμού, όπου συγκυβερνούν οι (εναλλάξ) τσάροι Πούτιν και Μεντβέντεφ με μια ευάριθμη ομάδα ολιγαρχών, η εδραίωση του καπιταλισμού στην Κίνα υπό το καθεστώς μονοκομματικής δικτατορίας, για την αποτελεσματικότητα της οποίας οι φιλελεύθεροι εκφράζουν έναν κρυφό θαυμασμό, η αγωνιώδης προστασία καθεστώτων όπως η Σαουδική Αραβία από τον ιό της «αραβικής άνοιξης».

Η αντίληψη αυτή περί μαθηματικής «ταυτότητας» καπιταλισμού και δημοκρατίας έφτασε στο απόγειό της με την εισήγηση του Φουκουγιάμα για «το τέλος της ιστορίας», που ορίζει τον καπιταλισμό ως το σύστημα που κάνει πραγματικότητα την ευημερία για όλους (τουλάχιστον μια ευημερία αντίστοιχη με αυτή που απεικονίζουν οι χολιγουντιανές ταινίες στα προάστια των αμερικανικών πόλεων), βάζει τέλος στις κοινωνικές και διακρατικές συγκρούσεις και, κυρίως, αναδεικνύει την αντιπροσωπευτική δημοκρατία ως το μόνο πολιτικό μοντέλο εντός του οποίου υλοποιείται η καπιταλιστική «ουτοπία» της αειφόρου ανάπτυξης.

Η διάψευση αυτής της αφήγησης ήταν και παραμένει παταγώδης. Στα 22 χρόνια που μεσολάβησαν, οι πολεμικές συρράξεις και οι «απελευθερωτικές» εκστρατείες της Δύσης ήταν οι μεγαλύτερες σε ανθρώπινο και οικονομικό κόστος από την εποχή του Βιετνάμ. Η εδραίωση του καπιταλισμού στην Ανατολική Ευρώπη συνδυάστηκε με την ανάδυση «γκρίζων» καθεστώτων, που κυμαίνονται από εικονικές κοινοβουλευτικές δημοκρατίες μέχρι κανονικότατες απολυταρχίες. Η απελευθέρωση των αγορών κεφαλαίων και αγαθών και τα προσοδοφόρα συμβόλαια εκμετάλλευσης του φυσικού πλούτου εξυπηρετήθηκαν μια χαρά από τα αποκρουστικά καθεστώτα που κλυδωνίζονται τώρα στον αραβικό κόσμο και που επιβιώνουν, σε συνθήκες αιματηρών εμφυλίων, στην Αφρική. Και φυσικά, το απόλυτο παράδειγμα της ευθέως ανάλογης εξέλιξης πολιτικού αυταρχισμού και ιλιγγιώδους καπιταλιστικής ανάπτυξης παραμένει η Κίνα.

Αλλά, και η ίδια η Ευρώπη, κοιτίδα του καπιταλισμού αλλά και του δημοκρατικού μοντέλου διακυβέρνησης, αποτελεί ένα παράδειγμα αναίρεσης του θεμελιώδους φιλελεύθερου μύθου ότι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία αποτελεί το πολιτικό οξυγόνο του οικονομικού μας πολιτισμού. Οι εκτροπές προς τον αυταρχισμό ουδέποτε στάθηκαν εμπόδιο στην ανάπτυξη των βασικών οικονομιών που σήμερα δεσπόζουν στη Γηραιά Ήπειρο. Η Τρίτη Γαλλική Δημοκρατία γεννήθηκε με μια πολιτική γενοκτονία: τον μαζικό τουφεκισμό δεκάδων χιλιάδων κομμουνάρων του 1871. Η σαραντάχρονη δικτατορία του Φράνκο στην Ισπανία και η σχεδόν πενηντάχρονη του Σαλαζάρ στην Πορτογαλία δεν απέκλεισαν τις δυο χώρες από τον ευρωπαϊκό καπιταλιστικό καταμερισμό εργασίας και το ίδιο περίπου ισχύει για την επτάχρονη ελληνική χούντα. Και φυσικά η χιτλερική Γερμανία και η μουσολινική Ιταλία που βύθισαν όλο τον κόσμο στον θάνατο και στην καταστροφή προσέφεραν μιαν επικερδέστατη διέξοδο στην επιχειρηματική ελίτ που επένδυσε στη στρατικοποίηση της οικονομίας των δύο χωρών. Και όχι μόνον αυτών, αν λάβουμε υπόψη την απογείωση της αμερικανικής οικονομίας στη διάρκεια του πολέμου.

Το αντεπιχείρημα σ’ αυτό το σκοτεινό παρελθόν της Ευρώπης είναι, όπως υποστηρίζουν οι γκουρού του φιλελευθερισμού, ότι ο μεταπολεμικός κανόνας, τουλάχιστον για την Ευρώπη, είναι η εμπέδωση του δημοκρατικού μοντέλου στις περισσότερες χώρες που παρέμειναν στον δρόμο της καπιταλιστικής ευημερίας. Ότι το κεϊνσιανό μοντέλο οικονομικής ανάπτυξης, που στηρίχθηκε στην κοινωνική διαπραγμάτευση και στο κοινωνικό κράτος, βρήκε την ιδεώδη πολιτική απεικόνισή του στη δημοκρατική εναλλαγή των κομμάτων στη διακυβέρνηση. Και ότι το μεγάλο ευρωπαϊκό πείραμα της ενιαίας, απελευθερωμένης αγοράς και του κοινού νομίσματος είναι και ένα πείραμα αναβάθμισης της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας σε πανευρωπαϊκό επίπεδο. Ξαφνικά η δημοκρατία αποκτά διπλή υπόσταση, ως εθνική και ως ευρωπαϊκή. Και οι Ευρωπαίοι αποκτούν διπλή πολιτική δύναμη.

Σ’ αυτή την ειδυλλιακή αφήγηση παραλείπονται, βεβαίως, μερικές κρίσιμες λεπτομέρειες. Όπως, για παράδειγμα, η διατήρηση άκαμπτων δικομματικών εκλογικών συστημάτων τύπου Βρετανίας που αποκλείουν την πλειοψηφία από την εκπροσώπηση και τη διακυβέρνηση, η κατάρρευση του διαβρωμένου από τη διαπλοκή με τη μαφία και τις μυστικές υπηρεσίες κομματικού συστήματος της Ιταλίας πριν από δύο δεκαετίες και η διαδοχή του από τη σκανδαλώδη μπερλουσκονική μιντιοκρατία, η υποβάθμιση του Ευρωκοινοβουλίου σε έναν άχαρο γνωμοδοτικό ρόλο, ή τέλος η αλλεργία που προκαλεί η προσφυγή στη λαϊκή ετυμηγορία, όπως συνέβη με το παρ’ ολίγον ελληνικό δημοψήφισμα.

Ωστόσο, αν όλα αυτά αντιμετωπίζονταν ως αναπόφευκτες αποκλίσεις από τον «δημοκρατικό κανόνα» του ευρωπαϊκού καπιταλισμού, σήμερα βρισκόμαστε μπροστά σε κάτι πολύ διαφορετικό. Ο πανικόβλητος τρόπος με τον οποίο η ευρωπαϊκή νομενκλατούρα προσπαθεί να διασώσει την ελευθερία του κεφαλαίου, θυσιάζοντας ζωτικές ελευθερίες των ανθρώπων, ατομικές και συλλογικές, αποτελεί μια ομολογία διάψευσης του φιλελεύθερου μύθου πως αγορά και δημοκρατία, καπιταλισμός και λαϊκή κυριαρχία είναι έννοιες ταυτόσημες. Στον πυρήνα της προωθούμενης μεταρρύθμισης των ευρωπαϊκών συνθηκών βρίσκεται η προσπάθεια στεγανοποίησης της οικονομικής διαδικασίας και των πρωταγωνιστών της -κεφάλαια, αγορές, τεχνοκράτες της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής- από οποιαδήποτε επίδραση της δημοκρατικής διαδικασίας. Τα κέντρα λήψης των αποφάσεων και ρύθμισης (ή απορύθμισης) των αγορών μεταφέρονται σε ένα στενό επιτελείο τεχνοκρατών, στο οποίο συνυπάρχουν ανεξέλεγκτοι εκπρόσωποι του χρηματοπιστωτικού συστήματος, επιχειρηματικά λόμπι και πολιτικοί εκπρόσωποι λίγων ισχυρών χωρών. Μακριά από κάθε επίδραση των κοινωνιών που υποχρεούνται να αποδέχονται φοβισμένες τα εξουθενωτικά αποτελέσματα των πολιτικών αποφάσεων και δικαιούνται απλώς, στην καλύτερη περίπτωση, να διαμαρτύρονται διά της ψήφου τους κάθε τέσσερα χρόνια.

Ακόμη και το τραγελαφικό επεισόδιο με τις «υπογραφές» του Σαμαρά υπό τον εκβιασμό της έκτης δόσης αποκαλύπτει μια βαθιά απέχθεια της ευρωκρατίας απέναντι στην ελεύθερη, δημοκρατική έκφραση του λαού. Τι είδους δέσμευση εκπροσωπούν οι υπογραφές κομμάτων τα οποία, προς το παρόν, είναι άγνωστο αν πραγματικά εκπροσωπούν τη λαϊκή πλειοψηφία; Κι αν οι εκλογές, όποτε γίνουν, φέρουν τα κόμματα της «μεγάλης συγκυβέρνησης» στη θέση μιας ισχνής μειοψηφίας; Να υποθέσουμε ότι θα τιμωρηθεί ο λαός για την αποκοτιά του με στέρηση δόσεων…

Το παράδειγμα της Ευρωζώνης, αν και δεν είναι το μοναδικό όπως δείχνουν ο «τσαρικός» καπιταλισμός της Ρωσίας και ο «κομμουνιστικός» καπιταλισμός της Κίνας, είναι διδακτικό. Αν η υποβάθμιση της δημοκρατίας, η αποδυνάμωση της λαϊκής κυριαρχίας και ο ευνουχισμός του κοινοβουλευτισμού προβάλλονται ως όροι επιβίωσης της Ευρωζώνης, τι μας εμποδίζει να πιστέψουμε ότι το δημοκρατικό μοντέλο για το οποίο επαίρεται η ελίτ της Δύσης δεν ήταν παρά μια παρένθεση προορισμένη να κλείσει; Μήπως ο καπιταλισμός του μέλλοντός μας, καταδικασμένος να επιφέρει απίστευτης έκτασης κοινωνική καταστροφή και να προκαλεί κοινωνικές εκρήξεις, είναι υποχρεωμένος να τις αντιμετωπίζει με αυταρχισμό, καταστολή, νέες απολυταρχίες και σιδερένια φτέρνα; Μήπως η οικονομία της αγοράς και η δημοκρατία εξελίσσονται από σιαμαία -κατά τον φιλελεύθερο μύθο- αδέρφια σε αλληλοαποκλειόμενες καταστάσεις;

Σ’ αυτά τα ρητορικά ερωτήματα υπάρχει, βέβαια, και μια αισιόδοξη οπτική. Η ολίσθηση του οικονομικού μας πολιτισμού σε όλο και πιο αντιδημοκρατικές, απολυταρχικές λύσεις είναι - μαζί με την κρίση που τον διατρέχει παγκόσμια- το σύμπτωμα του επιθανάτιου ρόγχου του. Ο ιστορικός κύκλος τριών αιώνων κλείνει. Κανείς δεν γνωρίζει, όμως, πόσο μακρόχρονη θα είναι αυτή η επιθανάτια αγωνία. Και το χειρότερο, κανείς δεν ξέρει πόσους από μας θα πάρει μαζί του, μέχρι η Ιστορία να του κλείσει τα μάτια. Σ’ αυτές τις περιπτώσεις οι κοινωνίες διαθέτουν μία λύση: την ευθανασία.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (26/11/2011)

2011-11-26T00:33:00.000-08:00

Η εκκένωση των «προοδευτικών δημοκρατιών», δηλαδή η αποβολή του συγκεκριμένου αντιφασιστικού τους χαρακτήρα που είχε μεταφραστεί σε συνταγματικές αρχές, πραγματοποιήθηκε σε δύο συγκλίνοντα επίπεδα: σε θεσμικό επίπεδο με την ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας και με εκλογικούς νόμους που μετατοπίζουν το εκλογικό σώμα προς το κέντρο και επιλέγουν με περιουσιακά κριτήρια το πολιτικό προσωπικό, οδηγώντας στην οριστική ήττα της καθολικής ψηφοφορίας. Σε πρακτικό επίπεδο με την αύξηση της «επιρροής» που ασκούν οι ισχυρές ολιγαρχίες στο σύνολο της κοινωνίας ( αποψίλωση των νομοθετικών εξουσιών των κοινοβουλίων, ενίσχυση των τεχνοκρατικών και χρηματοπιστωτικών οργανισμών, συστηματική διάδοχη της κουλτούρας του πλούτου, ή μάλλον του μύθου και της λατρείας του πλούτου μέσα από ένα βαθιά διαβρωτικό σύστημα μαζικής ενημέρωσης)…
Στο τέλος επήλθε η επικράτηση, της οποίας η διάρκεια προβλέπεται μακρά, εκείνου που οι Έλληνες αποκαλούσαν «μεικτό πολίτευμα», όπου ο λαός εκφράζεται, αλλά αυτοί που έχουν τον πρώτο λόγο είναι οι κατέχοντες. Σε πιο σύγχρονη γλώσσα, πρόκειται για τη νίκη μιας ολιγαρχίας δυναμικής με πυρήνα τη μεγάλη συγκέντρωση πλούτου, αλλά ικανής να οικοδομεί τη συναίνεση και να νομιμοποιεί ελέγχοντας τους εκλογικούς μηχανισμούς.

Λουτσιάνο Κάνφορα, «Η δημοκρατία: Ιστορία μιας ιδεολογίας»

Τρύπες της Ιστορίας (19/11/2011)

2011-11-19T04:49:00.000-08:00

Θέλω δεν θέλω, ξανακάθισα στα θρανία. Λόγω της κόρης μου. Ξεφυλλίζω τα βιβλία της Α΄ Γυμνασίου και αντιλαμβάνομαι ένα άλμα που έχει συντελεστεί τα 35 χρόνια που με χωρίζουν από το σχολείο. Άλμα όχι απαραίτητα καλό. Η κλασική, αφαιρετική αλλά καλά «εικονογραφημένη» αφήγηση της γενιάς μου έχει αντικατασταθεί από έναν λόγο επιστημονικοφανή, γεμάτο στρυφνούς όρους, ακατάληπτους για τους εφήβους του Facebook, της τηλοψίας και της χαλαρής σχέσης με το βιβλίο. Η πρόθεση να γίνει η γνώση ουσιαστική εξελίσσεται σε μια άκαμπτη άσκηση λεξιλαγνικής δεξιότητας.

Διαβάζω από το βιβλίο της Ιστορίας: «Από το 1100 μέχρι περίπου το 950 π.Χ., η Ελλάδα βρίσκεται σε κρίση. Ο πληθυσμός μειώνεται δραστικά. Η οικονομία επανέρχεται σε πρωτογενή σχήματα… Η κεντρική εξουσία εξασθενεί, σχεδόν εξαφανίζεται…». Κι αλλού: «Σε αυτή την περίοδο, η Ελλάδα διαμορφώνεται φυλετικά, οι Έλληνες μορφοποιούν όλα εκείνα τα στοιχεία που θα τους επιτρέψουν να αναπτύξουν τον δικό τους πολιτισμικό λόγο…». Πιάσ’ τ’ αυγό και κούρεψ’ το. Αλήθεια, τι πραγματικά συνέβη σ’ αυτούς τους ανθρώπους του τόσο μακρινού παρελθόντος, που ακόμη και των ηγετών τους τα ονόματα μας είναι άγνωστα; Γιατί κατέρρευσαν τα μυκηναϊκά βασίλεια, πώς καταστράφηκαν τα επιβλητικά ανάκτορά τους, γιατί παρήκμασε το ναυτικό τους που όργωνε όλη τη Μεσόγειο με τα ξύλινα καράβια του; Τι σήμαινε κρίση, οικονομική, πολιτική και κοινωνική κατάρρευση στη δεύτερη ή στην πρώτη χιλιετία προ Χριστού;

Είναι μάταιο να προσπαθεί κανείς να βρει αναλογίες ανάμεσα στη δική μας κρίση και στην κρίση αυτής της τόσο σκοτεινής, «λιγομίλητης» ιστορικά εποχής των κατά συνθήκην προγόνων μας. Η τραπεζική δεν έχει ακόμη ανακαλυφθεί, νόμισμα δεν υπήρχε, οι εμπορικές ανταλλαγές των Μυκηναίων με τους πιο μακρινούς εταίρους τους, τους Αιγυπτίους για παράδειγμα, γίνονταν σε είδος, τα ανάκτορά τους βασίζονταν στον πλούτο που παραγόταν στην επικράτειά τους, το υποτυπώδες φορολογικό τους σύστημα στηριζόταν κι αυτό στην εγχώρια παραγωγή και στο εμπόριο, οι άνακτες δεν δανείζονταν από άλλα βασίλεια, ακόμη και η πολεμική τους δράση ήταν συχνά μια εμπορική συναλλαγή – έδιναν στρατιώτες, έπαιρναν αγαθά ή δούλους. Αλλά, έπειτα από τρεις αιώνες ακμής και προόδου, κατέρρευσαν μυστηριωδώς. Πάντως, όχι υπό το βάρος μιας κρίσης χρέους.

Θεωρίες για τους Μυκηναίους ή για τους Μινωίτες και τους Κυκλαδίτες, που ακολούθησαν μιαν ανάλογη τροχιά ακμής και παρακμής, υπάρχουν πολλές. Όπως και για όλες τις μικρές ή μεγάλες αυτοκρατορίες οι οποίες έλαμψαν για μερικούς αιώνες στην εύκρατη ζώνη του πλανήτη, που είχε και έχει το προνόμιο να φιλοξενήσει τους λεγόμενους μεγάλους πολιτισμούς από τα προϊστορικά χρόνια μέχρι τις μέρες μας. Για ορισμένους απ’ αυτούς έχουν διασωθεί λαμπερές ή εφιαλτικές λεπτομέρειες για το πώς πέτυχαν και πώς κατέρρευσαν υπό το βάρος της ίδιας της επιτυχίας τους. Οι πρωταγωνιστές τους κατά κανόνα έδρασαν αδιάφοροι για το στίγμα που θα αφήσουν στην Ιστορία, κινούμενοι από απληστία, ιδιοτέλεια, αλαζονεία, περηφάνια και -σπανιότερα- από μια γνήσια αγωνία για τις κοινωνίες που κυβερνούσαν. Και οι κομπάρσοι αυτών των πολιτισμών, άνθρωποι καθημερινοί, αγρότες, τεχνίτες, έμποροι, δούλοι, δουλοπάροικοι, μισθωτοί, άνδρες και γυναίκες υπήρξαν κι έδρασαν κινούμενοι απλά από το ένστικτο της επιβίωσης. Αλλά και από έναν ακαταμάχητο πόθο για ελευθερία που συχνά τούς μεταμόρφωνε, από ειρηνικούς και ανυποψίαστους παραγωγούς, σε στίφη πολεμιστών, σε ορδές πεινασμένων μεταναστών ή σε επαναστατημένα πλήθη ανθρώπων. Πάντως, ανεξάρτητα από τις προθέσεις πρωταγωνιστών και κομπάρσων της Ιστορίας, τα μεγάλα της κεφάλαια, αυτά που διασώζονται ως στιγμές ακμής ή δραματικής αντίστασης στην παρακμή, γράφτηκαν όταν οι αποφάσεις βγήκαν από τους χοντρούς τοίχους των ανακτόρων κι έγιναν υπόθεση των χιλιάδων ανώνυμων υπηκόων. Αυτό δεν το γνώριζαν ενδεχομένως οι ανυποψίαστοι Μυκηναίοι, που απορούσαν γιατί τα πλοία που έφευγαν για τις άλλες αγορές με το στάρι ή το αρωματικό τους λάδι, για να επιστρέψουν με χαλκό, χρυσό ή ελεφαντόδοντο, δεν γύρισαν ποτέ. Αλλά το γνωρίζουμε εμείς, που έχουμε το προνόμιο να ρίχνουμε λοξές, χρήσιμες ματιές στο παρελθόν 3.000 και πλέον χρόνων.

Αναρωτιέμαι, όμως, αν το γνωρίζουν κι αυτοί, στα ανάκτορα των Αθηνών ή των Βρυξελλών, που τόσο συχνά καταχρώνται τις επικλήσεις στην Ιστορία. Μιλώντας για ιστορικές συμφωνίες της 21ης Ιουλίου ή της 27ης Οκτωβρίου, για ιστορικά βήματα συναίνεσης στην Ελλάδα, για ιστορικές αλλαγές ή κρίσιμες καμπές της Ιστορίας, για την ιστορική κατάκτηση του ευρώ, που -αν χαθεί- η Ιστορία θα μας αποβάλει από τα κιτάπια της. Έχουν εκείνο το ύφος του προνομιακού πελάτη της Ιστορίας, η οποία πάντως είναι άγνωστο αν θα τους κάνει τη χάρη έστω και μιας απλής καταγραφής στις υποσημειώσεις της.

Προσπαθήστε να κάνετε μια φανταστική προβολή στο μέλλον. Σε χίλια χρόνια από τώρα. Τι θα έχει διασωθεί στη συλλογική μνήμη της ανθρωπότητας απ’ αυτό που διαδραματίζεται στην Ευρώπη; Ίσα ίσα, ο ιστορικός του μέλλοντος θα έχει πρωτίστως την υποχρέωση να ξεσκαρτάρει δισεκατομμύρια άχρηστες πληροφορίες, σωζόμενες στους ψηφιακούς «δίσκους της Φαιστού». Κι απ’ αυτό το ξεσκαρτάρισμα είναι βέβαιο ότι δύσκολα θα διασωθούν κάποιοι κύριοι Papademos, Μόντι, Μέρκελ, Σαρκοζί, Γιούνκερ ή Ρεν, που μιλούν και συμπεριφέρονται λες και σηκώνουν όλο το βάρος του κόσμου, αν και κάνουν το αντίθετο: ρίχνουν όλο το βάρος στον κόσμο. Ίσως κι όλη η ενδεκάχρονη περιπέτεια του ευρώ ή η πενηντάχρονη διαδρομή της ευρωπαϊκής ενοποίησης ενταχθεί από τους ιστορικούς του μέλλοντος σε εκείνες τις δυσανάγνωστες περιόδους της ανθρωπότητας, στις μαύρες τρύπες της Ιστορίας που η αναλυτική τους καταγραφή περισσότερο μπελά παρά όφελος σήμαναν για την ανθρώπινη πρόοδο. Αν υποθέσουμε μάλιστα ότι σε χίλια χρόνια από τώρα θα έχει πράγματι επέλθει το πολλάκις αναγγελθέν «τέλος της Ιστορίας», με κοινωνίες απελευθερωμένες από τον ανταγωνισμό και τον αλληλοσπαραγμό, αναπαυμένες σε μια γλυκιά ρουτίνα ευημερίας, ελεύθερες από κοινωνικούς καταναγκασμούς, είναι αμφίβολο αν η περιπέτεια του ευρώ θα τύχει μιας μικρής υποσημείωσης.

Βλέπετε, η Ιστορία είναι εκλεκτική. Τίμησε όλες τις μακραίωνες αυτοκρατορίες, κι ας ήταν βουτηγμένες στο αίμα, συνδεδεμένες με απάνθρωπους πολέμους και διωγμούς πληθυσμών, απίστευτη καταπίεση και στερήσεις ελευθερίας. Αλλά τις τίμησε υπό την προϋπόθεση ότι, ανεξάρτητα από τη βούληση και τη σκληρότητα των πρωταγωνιστών τους, άφησαν πίσω τους επιτεύγματα και κατακτήσεις που συνιστούν άλματα στον ανθρώπινο πολιτισμό.
Ποιο είναι το άλμα που συντελείται στην Ευρωζώνη; Η ύπαρξη ενός κοινού νομίσματος που αποτελεί πεμπτουσία του χρηματικού φετιχισμού, σφραγίδα της τραπεζοκρατίας;
Ποια είναι η συμβολή στην εξέλιξη του πολιτικού πολιτισμού; Η αποξένωση των κοινωνιών από τις αποφάσεις, η συρρίκνωση της δημοκρατίας και η συγκέντρωση της εξουσίας σε μια σέχτα ιεροφαντών του χρήματος;
Ποια είναι η ώθηση που δίνει η Ευρωζώνη στην ειρηνική συνύπαρξη των εθνών και των κοινωνιών; Ο διαχωρισμός τους σε πλούσιο Βορρά και φτωχό Νότο, η καλλιέργεια του φθόνου ανάμεσα σε «ράθυμους μπαταχτσήδες» και «παραγωγικούς δανειστές»; Η υποδαύλιση νέων εθνικών ανταγωνισμών που εκκολάπτουν τους πολέμους του μέλλοντός μας;
Ποια είναι η συμβολή της Ε.Ε. στην ανθρώπινη χειραφέτηση; Η μετατροπή ολόκληρων χωρών σε υποζύγια των πιστωτών; Η υποθήκευση του μέλλοντος μιας ολόκληρης γενιάς στην αποπληρωμή του χρέους; Η εξώθηση των κοινωνιών σε νέα κύματα μεταναστευτικής φυγής;

Ποια είναι τα πολιτιστικά και πνευματικά επιτεύγματα που θα αντέξουν στον χρόνο; Το φρούριο της ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας, το Berlaymont, οι δυσανάγνωστες και διαρκώς αναθεωρούμενες ευρωπαϊκές συνθήκες ή η ανάδειξη του νεοφιλελευθερισμού, στην πιο ακραία και απάνθρωπη εκδοχή του, σε σύνταγμα της τραπεζοκρατούμενης Γιουρολάνδης;
Και, τέλος, ποιο είναι το «κοινωνικό συμβόλαιο» με το οποίο η Ευρωζώνη επιδιώκει να δεσμεύσει 300 εκατομμύρια ανθρώπους; Η διαρκής επιδείνωση της ζωής τους εν ονόματι της ευημερίας των αριθμών;

Ευτυχώς, η Ιστορία, όπως είπαμε, είναι εκλεκτική και ολιγογράφος. Γράφει το βιβλίο της με εξαιρετική λιτότητα, ακριβώς για να το καταστήσει πιο πλούσιο. Και δυστυχώς -για να παραφράσουμε τον πρωθυπουργό Λ. Παπαδήμο, που στις προγραμματικές δηλώσεις μας είπε πως «ένα εκατοστό εθνικής ευθύνης ισοδυναμεί με ένα μέτρο οικονομικής και κοινωνικής προόδου»- η ανθρωπότητα για κάθε σταγόνα προόδου αφήνει πίσω της τόνους από σκουπίδια. Γι’ αυτό κι ο κάδος απορριμμάτων της Ιστορίας είναι τεράστιος. Και μπορεί να χωρέσει σούμπιτη την παλινδρομική περιπέτεια του ευρώ.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ(19/11/2011)

2011-11-19T04:48:00.000-08:00

Επίσκοποι και προεστοί
κατακτητές και στρατηλάτες
επαναστάτες και αστοί
της Ιστορίας οι πελάτες.

Στο Σούλι και στην Αλαμάνα
κάναμε φως τη συμφορά
θα μας θυμούνται τάχα μάνα
καμιά φορά;

Χτυπάτε της οργής προφήτες
καμπάνα στην Καισαριανή
να ’ρθουν απόψε οι Διστομίτες
να ’ρθουν κι οι Καλαβρυτινοί
με σπαραγμό κι απελπισία
για τη χαμένη τους θυσία.

Άραγε είναι αληθές ότι η θυσία των απέβη επί ματαίω;
Ουδείς δύναται να αποφανθή μετά βεβαιότητος και ουδείς δύναται να προεξοφλήση το μέλλον, διότι η ιστορία των ανθρώπων είναι μία συνεχής παλινδρόμησις. Αλλά με την διαρκώς ογκούμενην υπερτροφίαν της Αττικής αι προοπτικαί διαγράφονται σκοτειναί. Οι αρχαίοι θεοί δεν υπάρχουν πλέον δια να δώσουν την λύσιν, και ούτω, θάττον η βράδιον, αι Αθήναι θα συγκεντρώσουν εις τους κόλπους των και θα εξαφανίσουν διά παντός την ελληνικήν αρετήν, ως ο Κρόνος εις το απώτατον παρελθόν κατέτρωγε τα ίδια αυτού τέκνα ή ως ο Ήλιος εις το απώτατον μέλλον θα συγκεντρώσει εις τας αγκάλας του τους πλανήτας του
και θα καταβροχθίσει αυτούς! Γένοιτο! και εις τους αιώνας των αιώνων αμήν.
Πότε θ’ ανθίσουνε τούτοι οι τόποι;
Πότε θα ’ρθούνε καινούργιοι ανθρώποι
να συνοδεύσουνε τη βλακεία
στην τελευταία της κατοικία;

Νίκου Γκάτσου, «Ελλαδογραφία» (από τον δίσκο του Μ. Χατζιδάκι «Τα παράλογα»)

Η χούντα του ευρώ (12/11/2011)

2011-11-12T02:41:00.000-08:00

«...O λαός
έχασε την εμπιστοσύνη της κυβέρνησης
και δεν μπορεί να την ξανακερδίσει
παρά μονάχα με διπλή προσπάθεια. Δε θα’ ταν τότε
πιο απλό, η κυβέρνηση
να διαλύσει το λαό
και να εκλέξει έναν άλλον;»

Μ’ αυτό τον ποιητικό σαρκασμό απαντούσε ο Μπρεχτ στην αντίδραση του ανατολικογερμανικού καθεστώτος στην εξέγερση του 1953. Όπως συμβαίνει με κάθε καθεστώς, ανεξαρτήτως της αυταρχικής ή δημοκρατικής περιβολής του, η ανατολικογερμανική ηγεσία λάτρευε τον λαό όσο αυτός χειροκροτούσε τις επιλογές της. Κι όταν το χειροκρότημα σταματούσε, το πρόβλημα δεν το είχε το καθεστώς αλλά ο λαός φυσικά. Κι επειδή δεν είχε ανακαλυφθεί τρόπος αντικατάστασης του λαού, το πρόβλημα του καθεστώτος ήταν πάντα η «συμμόρφωση» και «αναμόρφωση» του λαού.

Στη σαπουνόπερα της «εθνικής σωτηρίας» που παρακολουθούμε εδώ και δέκα μέρες μεταξύ Βρυξελών και Αθηνών, όπως θα έχετε παρατηρήσει, δεν υπάρχει πουθενά ο λαός. Υπάρχει ο Παπανδρέου, ο Σαμαράς, ο Καρατζαφέρης, η Μπακογιάννη, ο Παπαδήμος, ο Ρουμελιώτης, ο Διαμαντούρος, ο Ρεν, η Λαγκάρντ, ο Ντράγκι, η Μέρκελ, ο Σαρκοζί και ο Ομπάμα, φυσικά, υπάρχουν χίλιοι δύο τύποι, κομισιονάριοι, υπουργοί, υπουργίσκοι, αξιωματούχοι, τεχνοκράτες, υπάλληλοι, τραπεζίτες από κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, υπάρχουν οι άνκορμεν και οι ακατάσχετα ομιλούσες κεφαλές της τηλεόρασης, αλλά δεν υπάρχουν οι Έλληνες πολίτες. Λες και εφαρμόστηκε κατά γράμμα και κατά κυριολεξία η σαρκαστική συμβουλή του Μπρεχτ, κι ο ανεπίδεκτος μαθήσεως ελληνικός λαός -οι τεμπέληδες, οι μπαταχτσήδες, οι διεφθαρμένοι, οι ακατέργαστοι, οι απατεώνες Έλληνες- απολύθηκε για να αντικατασταθεί από έναν άλλο λαό. Έναν λαό ολιγάριθμο, ακριβοπληρωμένο, γραβατωμένο και πάντα ατσαλάκωτο, διεσπαρμένο σε πολυτελή γραφεία στις πρωτεύουσες του κόσμου, κυρίως στις Βρυξέλες και στη Φρανκφούρτη, μα πάντως άξιο εμπιστοσύνης.

Παλιότερα, όταν η δημοκρατία δεν ήταν παντού απαραίτητη κι οι Αμερικανοί «έσπερναν» την υφήλιο με χούντες, το πρόβλημα λυνόταν δραστικά με τον στρατό. Ο στρατός αντικαθιστούσε τον λαό και διόρθωνε με τα όπλα, τις φυλακίσεις, τα βασανιστήρια, τις εξορίες τις λανθασμένες και καταστροφικές επιλογές του. Με τον καιρό τα πραξικοπήματα έγιναν «πασέ». Ίσως ξεπεράστηκε η τεχνογνωσία της δικτατορίας, ίσως να θεωρείται πια ακριβή και ασύμφορη η συντήρηση μιας χούντας σε περιόδους «δημοσιονομικής προσαρμογής». Ίσως πάλι να θεωρήθηκε πιο αποτελεσματική η «εξαγωγή της δημοκρατίας» – αυτής της ειδικού τύπου «δημοκρατίας» που προσκυνά την προτεραιότητα της αγοράς και δεν αμφισβητεί τις γεωπολιτικές ηγεμονίες του κόσμου μας. Αλλά κι αυτή η εξαγόμενη δημοκρατία ήταν αδύνατη χωρίς τα όπλα, τις στρατιωτικές επεμβάσεις, τους βομβαρδισμούς. Οι ευρωατλαντικοί σύμμαχοι, εδώ και μια εικοσαετία, εφάρμοσαν αποτελεσματικά την τεχνική «ανακατασκευής» ή «αντικατάστασης» των λαών διά της εξαγωγής της δημοκρατίας στην ανατολική Ευρώπη, στα Βαλκάνια, στο Ιράκ, στο Αφγανιστάν και εσχάτως στη Μέση και Εγγύς Ανατολή.

Στην περίπτωσή μας τα πράγματα αποδείχθηκαν λίγο πιο περίπλοκα. Η κρίση χρέους στην Ελλάδα και στην Ευρωζώνη και η παταγωδώς αποτυχημένη διαχείρισή της από τους ευρωκράτες και τους εγχώριους υφισταμένους τους ανέδειξαν τον παράγοντα λαό που φοβάται, αποδοκιμάζει, διαμαρτύρεται, αντιδρά, αγανακτεί, απορρίπτει και έχει οδηγήσει το πολιτικό σύστημα σε πλήρη χρεοκοπία. Αυτή είναι η πρώτη, κανονική, πλήρης χρεοκοπία που έχει συντελεστεί πριν από την οικονομική χρεοκοπία, με αδιάψευστους μάρτυρες τις διαδηλώσεις, τις απεργιακές αντιδράσεις, τις δημοσκοπήσεις. Η πολιτική χρεοκοπία στις δημοκρατίες, αυτές τις έστω ανάπηρες δημοκρατίες, με έναν τρόπο μόνο διορθώνεται. Ο λόγος δίνεται στον λαό. Είτε για να καταγραφεί ένας νέος συσχετισμός δύναμης στο κομματικό σύστημα μέσω των εκλογών και να αναδειχθούν οι εναλλακτικές λύσεις διακυβέρνησης. Είτε για να τοποθετηθούν οι πολίτες πάνω στα κρίσιμα διλήμματα της πολιτικής μέσω δημοψηφίσματος, το αποτέλεσμα του οποίου περιορίζει αυτόματα τις επιλογές μιας κυβέρνησης και οδηγεί ενδεχομένως πάλι σε εκλογές.

Ανεξάρτητα από το αν το παπανδρεϊκό δημοψήφισμα ήταν μπλόφα ή γκάφα, ανεξάρτητα και από το αν οι εκλογές που ζητεί η αντιπολίτευση περιέχουν και την ιδιοτελή προσδοκία να αναβαθμίσουν την ισχύ τους και την επιρροή τους στη διακυβέρνηση (ή να την αναλάβουν, όπως ευελπιστεί ή Ν.Δ.), η αντίδραση των ευρωηγεμόνων αποκαλύπτει βαθύ μίσος στη δημοκρατία. Οι εκλογές, το δημοψήφισμα, η διαμεσολάβηση του λαού στη διαχείριση των αποφάσεων που κρίνουν το μέλλον και την επιβίωσή του αντιμετωπίζονται σαν μια ανωμαλία, μια παρέκκλιση, μια εκτροπή από τη φυσιολογική ροή των πραγμάτων. Η ίδια η δημοκρατία εξοβελίζεται σαν μια ακριβή και περιττή πολυτέλεια από το ιερατείο των Βρυξελλών και της Φρανκφούρτης.

Κι αυτό πια δεν είναι μια ανομολόγητη πίστη. Οι ευρωκράτες ξεπέρασαν τους εαυτούς τους, βιάζοντας και σκοτώνοντας τη δημοκρατία στην υποτιθέμενη κοιτίδα της, στην Αθήνα. Το αλισβερίσι δηλώσεων, υποδείξεων και εκβιασμών που διατυπώθηκαν δημόσια από αμετροεπείς τύπους που δεν εκπροσωπούν τίποτα και κανέναν -πέρα από τις αγορές και τη χρηματοπιστωτική δικτατορία -, όπως ο Όλι Ρεν, αποκαλύπτει την πρόθεση να αποκτήσει θεσμική υπόσταση και κοινωνική νομιμοποίηση αυτή η δικτατορία. Ο τρόπος που παραβιάστηκε άγαρμπα ακόμη και το σαβουάρ βιβρ της μη επέμβασης στην εσωτερική πολιτική ζωή μιας χώρας, η επιμονή να υποδειχθεί το σχήμα, το περιεχόμενο, ακόμη και τα πρόσωπα της αναγκαστικής συγκυβέρνησης ΠΑΣΟΚ - Ν.Δ. και να αποτραπεί η διαμεσολάβηση του λαού στη μακρόχρονη δέσμευσή του με το αγνώστου περιεχομένου «συμβόλαιο πιστωτικής κατοχής της χώρας» αναδεικνύει φόβο και μίσος στις κοινωνίες. Αποδεικνύει πως στο μυαλό των ευρωκρατών η διάσωση του ευρώ είναι περίπου ασύμβατη με τη δημοκρατία.

Φυσικά, βρίσκουν και τα κάνουν. Σε άλλες εποχές, ακόμη και πριν από λίγα χρόνια θα ήταν αδιανόητο μια κυβέρνηση ή μια αξιωματική αντιπολίτευση να ανέχεται τους προσβλητικούς εκβιασμούς των «δυνάμεων κατοχής» χωρίς να τα έχει κάνει μπουρλότο. Ωστόσο, ο αστικός κόσμος στο σύνολό του, απεμπολώντας ακόμη και τα ανακλαστικά αυτοσυντήρησής του, επέλεξε να δικαιώσει τις επικρίσεις για συμπεριφορά «Τσολάκογλου», επέλεξε στάση πλήρους υποτέλειας εν ονόματι μιας αμφίβολης «εθνικής σωτηρίας». Τι πιο χαρακτηριστικό από τον βουλευτή της Ν.Δ. που ζήτησε «ακόμη και τον Φούφουτο να βάλουν πρωθυπουργό» προκειμένου να σχηματιστεί κυβέρνηση που θα επικυρώσει τη νέα δανειακή σύμβαση;

Μέρες που έρχονται, όλα όσα συμβαίνουν δίνουν μια απίστευτα νέα επικαιρότητα στο ξεθωριασμένο στη συλλογική μνήμη μήνυμα της 17ης Νοέμβρη. Το μείζον εθνικό, κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό ζήτημα δεν είναι η 6η δόση και το νέο δάνειο, είναι η υπεράσπιση της δημοκρατίας. Και δεν είναι μόνο ελληνικό ζήτημα. Είναι πανευρωπαϊκό. Είμαστε μάρτυρες ενός πανευρωπαϊκού πραξικοπήματος, μιας χούντας του ευρώ που επιχειρεί να εδραιώσει τη θέση της με όλες τις κοινωνίες, αλλά πρωτίστως τις υπό χρεοκοπία, απέναντί της. Η χούντα του ευρώ δεν είναι μια απροσδιόριστη κατάσταση, ένα σχήμα λόγου. Είναι κάτι απολύτως χειροπιαστό, συγκροτημένο και προσωποποιημένο. Είναι το περίφημο «γκρουπ της Φρανκφούρτης» που έχει επισημοποιήσει την εδραίωσή του ως ηγεσίας της Ευρωζώνης σε όλα τα όργανα και τις διαδικασίες της, σε μιαν εξόφθαλμη θεσμική εκτροπή, συμβολικά εκφρασμένη στις κονκάρδες με την επιγραφή «Frankfurt Group» που φορούν οι άνθρωποι της χούντας του ευρώ σε όλα τα ευρωπαϊκά fora. Είναι οι «Μερκεζί» και οι αξιωματούχοι Γερμανίας και Γαλλίας, είναι η ηγεσία και οι τεχνοκράτες της ΕΚΤ, οι επίτροποι και τα στελέχη της Κομισιόν, ο επικεφαλής του Eurogroup Ζαν Κλοντ Γιούνκερ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χέρμαν βαν Ρομπάι, η Λαγκάρντ κι όλοι οι εγκατεστημένοι στην Ευρώπη τεχνοκράτες του ΔΝΤ, είναι και οι εκπρόσωποι των τραπεζών, απαραίτητοι πλέον σε κάθε πολιτική απόφαση για το μέλλον της Ε.Ε. και της Ευρωζώνης. Είναι μια δράκα ανθρώπων που επιβάλλουν σε κυβερνήσεις και κοινωνίες την πυγμή τους χωρίς καμιά δημοκρατική νομιμοποίηση, υπεράνω λογοδοσίας και πολιτικού ή κοινωνικού ελέγχου (προσέξτε και τη σημειολογία των προσώπων που παρήλασαν ως υποψήφιοι πρωθυπουργοί: ένας άνθρωπος της ΕΚΤ, ένας άνθρωπος του ΔΝΤ, δύο άνθρωποι της ευρωπαϊκής νομενκλατούρας. Δικά τους παιδιά, εν ολίγοις…). Είναι ένα ιερατείο θρησκόληπτα προσηλωμένο στις πιο ακραίες, ανάλγητες, νεοφιλελεύθερες συνταγές διάσωσης των αγορών και των τραπεζών και καταστροφής των κοινωνιών. Είναι μια χούντα με όλη τη σημασία της λέξης, μόνο που αντί όπλων -προς το παρόν- βομβαρδίζει τις κοινωνίες με τον φόβο της χρεοκοπίας, την απειλή πιστωτικού στραγγαλισμού, τον εκβιασμό αποβολής από το ευρώ και τον βάναυσο βιασμό της κυριαρχίας και της δημοκρατίας.

Αλλά, όταν η χούντα του ευρώ αμφισβητεί τον πυρήνα της ύπαρξης ενός κράτους -την εθνική κυριαρχία του, τη δημοκρατία του και τους όρους επιβίωσης της κοινωνίας του-, ποιο ακριβώς είναι το κίνητρο παραμονής στο ευρώ που προβάλλεται ως «εθνική σωτηρία»; Ποιο είναι το κίνητρο αποφυγής ακόμη και αυτής της χρεοκοπίας και της επιστροφής στο εθνικό νόμισμα που προβάλλεται ως μπαμπούλας στους οικονομικά εξουθενωμένους και πολιτικά ακρωτηριασμένους πολίτες;

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (12/11/2011)

2011-11-12T02:40:00.000-08:00

Η εμμέσως αντιπροσωπευτική δημοκρατία λειτουργεί βάσει θεμελιωδών κανόνων δικαίου, το σύνολο των οποίων συνιστά το Σύνταγμα κάθε χώρας. Σε ορισμένες έκτακτες περιπτώσεις -στρατιωτική κατοχή, δικτατορία οικονομικοπολιτική επιτήρηση, δημοσιονομική εξυγίανση κ.λπ.- η ισχύς του γενικού αυτού νόμου αναστέλλεται (ρητώς στις δύο πρώτες περιπτώσεις και σιωπηρώς στις υπόλοιπες). Υπό παρόμοιες συνθήκες, εννοείται ότι οποιαδήποτε αναφορά στο Σύνταγμα καθίσταται πλέον άνευ νοήματος ή -προκειμένου για την ελληνική περίπτωση- παραπέμπει αποκλειστικώς στην ομώνυμη πλατεία. Στην τελευταία συγκεντρώνονται πλήθη διαμαρτυρομένων, ενίοτε δε και οργισμένων, πολιτών. Οι συγκεκριμένοι άνθρωποι αποδεικνύονται συνήθως ανίκανοι να αντιληφθούν την ανάγκη συμμόρφωσής τους προς το σύνολο των αποφάσεων του αντιπροσωπευτικού κοινοβουλευτικού συστήματος και ως εκ τούτου μετατρέπονται σε εκούσιους ή ακούσιους υπονομευτές του. Στις περιπτώσεις αυτές, η δημοκρατική νομιμότητα αποκαθίσταται διά της βίας (βλ. έκτο κεφάλαιο, «Η ενστολοκρατία»).
Νίκου Κουνενή, «Περί δημοκρατίας: σάτιρα ηθών και θεσμών»

Η ΣΥΝΩΜΟΣΙΑ ΤΩΝ ΑΥΤΟΧΕΙΡΩΝ (5/11/2011)

2011-11-07T01:27:00.000-08:00

Η καλή και αισιόδοξη είδηση της εβδομάδας, από τις ελάχιστες που υπήρξαν, είναι η ανακοίνωση Αυστραλών επιστημόνων ότι πλησιάζουν ταχύτατα στη δημιουργία θεραπείας αντιγήρανσης που θα επιτρέψει στους ανθρώπους να ζουν μέχρι τα 100, ίσως και τα 150 χρόνια. Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι αυτό μπορεί να επιτευχθεί μ’ έναν συνδυασμό θεραπείας βλαστοκυττάρων που βοηθούν το σώμα να «επισκευάσει» τον εαυτό του και με τη χρήση συνθετικών μορίων που βασίζονται στη χημική ουσία ρεσβερατρόλη και ενεργοποιεί τις πρωτεΐνες σιρτουίνες που παρατείνουν τη ζωή των κυττάρων. Τέλος πάντων, οι λεπτομέρειες δεν έχουν σημασία εδώ. Σημασία έχει πως, καλώς εχόντων των πραγμάτων, σε 5-10 χρόνια θα έχουμε στη διάθεσή μας τα μαγικά χαπάκια που θα μας προσθέτουν χρόνια ζωής.

ΣΑΣ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΩ στο σημείο αυτό ότι η είδηση προκάλεσε το ζωηρό ενδιαφέρον της τρόικας και των ηγεμόνων της Ευρωζώνης. Το ενδιαφέρον τους δεν έχει τόσο σχέση με τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος ή με το κόστος του συστήματος υγείας, όσο με τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους. Μετά τα δημόσια πανηγύρια για τη συμφωνία της 27ης Οκτωβρίου, που ακολούθησε τον τρίμηνο κλαυσίγελο για τη συμφωνία της 21ης Ιουλίου και τους αλλεπάλληλους τραγέλαφους των προηγούμενων «τελικών λύσεων», η τρόικα, σε συνεργασία με τους πιστωτές που καλούνται να φανούν γενναιόδωροι με το «κούρεμα» 50%, έκανε τους δεύτερους και τρίτους υπολογισμούς τους για την εξέλιξη του τέρατος. Υπολόγισε λοιπόν ότι, αφού, βάσει της τελευταίας συμφωνίας, σε μια δεκαετία από τώρα το χρέος θα βρίσκεται θεωρητικά εκεί που ήταν το 2009, δηλαδή στο 120%, με βάση τις συνήθεις αποκλίσεις των μέχρι τώρα μνημονίων, το ελληνικό χρέος το 2020 αποκλείεται να βρίσκεται κάτω από το 140%. Αν λοιπόν στο μεταξύ δεν έχουν καταρρεύσει η Ιταλία, η Ισπανία, η Γαλλία, το Βέλγιο, ίσως η ίδια η Γερμανία και τελικά όλη η Ευρωζώνη, θα χρειαστεί να μεσολαβήσουν μερικά ακόμη μνημόνια, κουρέματα και «τελικές λύσεις» (φυσικά με όλα τα παρελκόμενα, δηλαδή γερές δόσεις λιτότητας, περικοπών, συρρίκνωσης του κράτους κλπ), για να επανέλθει το χρέος σ’ ένα βιώσιμο επίπεδο 130% (όπως βλέπετε, ο πήχυς βιωσιμότητας ανεβαίνει κάθε εβδομάδα).

ΑΛΛΑ, αυστηρή προϋπόθεση της βιωσιμότητας του χρέους 130% του ΑΕΠ (και 150%, δεν τους χαλάει), είναι η βιωσιμότητα των ανθρώπων. Δεν μπορώ να σας το μεταφέρω στην τεχνοκρατική αργκό που χρησιμοποιούν οι τροϊκανοί επιτηρητές στις συνομιλίες τους με τους εγχώριους υφισταμένους τους, αλλά το νόημα είναι χοντρικά πως, κουρεμένο ή ακούρευτο, το χρέος οι Έλληνες πρέπει να το πληρώσουν μέχρι τελευταίου σεντ, κι ας φτύσουν το γάλα της μάνας τους. Και γι’ αυτό πρέπει να ζήσουν μέχρι τα βαθιά τους γεράματα, όρθιοι και αρκετά ακμαίοι, ώστε να δουλεύουν μέχρι τα 75-80, προς τα οποία τείνει ταχέως το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης, να πληρώνουν τους φόρους τους και να αποδέχονται παλικαρίσια όλα τα κύματα μεταρρυθμίσεων που θα απαιτηθούν μέχρι να αλλάξουμε βουλιάζοντας ή να βουλιάξουμε αλλάζοντας.

ΚΑΛΑ ΠΛΗΡΟΦΟΡΗΜΕΝΕΣ πηγές, προσκείμενες στην τρόικα διαβεβαιώνουν, λοιπόν, ότι κάτω από τον παγκόσμιο κουρνιαχτό που προκάλεσε το παρ’ ολίγον δημοψήφισμα του ΓΑΠ βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο διαβουλεύσεις τεχνοκρατών με ερευνητές της αντιγήρανσης. Στόχος είναι η Ελλάδα να αποτελέσει (πάλι) το πειραματόζωο των νέων θεραπειών που θα παρατείνουν τη ζωή των υποζυγίων για όσα χρόνια χρειαστούν ώστε να επανέλθει το χρέος σε τροχιά βιωσιμότητας, περί το 2050 μ.Χ. (ή έτος 40 μ.Μ.= μετά Μνημόνιο). Μάλιστα, ένα μέρος του νέου δανεισμού (εφόσον τελεσφορήσει και δεν γίνει κανένα «ατύχημα») μέχρι του ποσού των 20 δισ. ευρώ θα δεσμευτεί για το υπό ίδρυση ΤΧΜ (Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Μακροημέρευσης), με στόχο τη χρηματοδότηση των ερευνών ώστε να φτάσουν το ταχύτερο δυνατό σε μια υλοποιήσιμη θεραπεία.

Η ΦΙΛΟΔΟΞΙΑ είναι τα βρέφη που θα γεννιούνται από τούδε και στο εξής, αλλά και όσα σήμερα είναι νήπια, παιδιά και έφηβοι, το 2035 -οπότε το χρέος θα βρίσκεται στο διαχειρίσιμο επίπεδο του 150% χάρη στο 30ό μνημόνιο- να αποτελέσουν την κρίσιμη μάζα απασχολήσιμων (για να θυμηθούμε τον Σημίτη), φορολογίσιμων, απολύσιμων, μεταρρυθμίσιμων και, κυρίως, χρεώσιμων ώριμων ανθρώπων με προσδόκιμο ζωής άνω των 100 ετών, ώστε να υπάρχει η βεβαιότητα για σταθερή απομείωση του χρέους μέχρι το τέλος του αιώνα σε επίπεδα ακόμη και κάτω του 100% του ΑΕΠ!

ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΑΛΛΩΣΤΕ και το νόημα της ευφυούς πρωτοβουλίας Παπανδρέου να προσφύγει στο παρ’ ολίγον δημοψήφισμα για τη συμμετοχή στην Ευρωζώνη. Επεκτείνοντας τη σκέψη των συντακτών της γερμανικής εφημερίδας «Handelsbatt», που την περασμένη εβδομάδα διατύπωνε την πρόβλεψη (ή μήπως την ιδέα;) ότι η «θεραπεία» που εφαρμόζεται στην Ελλάδα μπορεί να οδηγήσει σε δικτατορία, ο ΓΑΠ επεδίωξε να επιτύχει δύο σε ένα: δικτατορία διά της δημοκρατίας ή πραξικόπημα νομιμοποιημένο με ένα δημοκρατικότατο δημοψήφισμα. Έτσι, θα υπήρχε ισχυρή αυτοδέσμευση των νεοελλήνων στα μνημόνια, στα κουρέματα, στις οδυνηρές πλην αναγκαίες «μεταρρυθμίσεις», στη λιτότητα και εντέλει στην αποπληρωμή του χρέους εις τον αιώνα τον άπαντα. Όπως αποδεικνύει η Ιστορία, η αποτελεσματικότερη και μακροβιότερη μορφή δουλείας είναι η εθελοδουλία.

ΚΙ ΑΥΤΟ ΔΙΟΤΙ, κατά τους εμπνευστές της δημοψηφισματικής δημοκρατίας, ενώπιον της κάλπης θα επικρατούσε το ακατανίκητο ένστικτο της αυτοσυντήρησης των προοριζόμενων για αντιγηραντική θεραπεία Ελλήνων που καλούνταν να απαντήσουν ελεύθερα κι ανεπηρέαστα σε διλήμματα του τύπου: να παίρνω ή να μην παίρνω σύνταξη; Να σώσω ή να χάσω την κατάθεσή μου; Να παίρνω τον πετσοκομμένο μισθό μου από το Δημόσιο ή να τον χάσω κι αυτόν; Να μείνω εδώ και τώρα άνεργος ή όχι; Να χρεοκοπήσουμε ατάκτως ή όχι; Να μετατραπεί η χώρα σε χωματερή χρέους ή όχι; Και ούτω καθεξής. Ερωτήματα καθαρά και εύληπτα που επιδέχονται κατά κανόνα μία απάντηση, η οποία συμπυκνώνεται στο δόγμα ότι μπορεί η Ευρωζώνη να είναι ήδη μια αιώνια κόλαση, αλλά πού ξέρει κανείς αν εκτός αυτής μπορεί τα πράγματα είναι ακόμη χειρότερα;

ΕΥΤΥΧΩΣ, η Μέρκελ, ο Σαρκοζί, ο Νταλάρα, ο Γιούνκερ, ο Μπαρόζο, ο Παπανδρέου, αλλά και ασμένως ο Σαμαράς, ο Καρατζαφέρης, η Μπακογιάννη κι όλη η μεγάλη συμμαχία των προθύμων απάλλαξαν τους ταλαιπωρημένους από τα επιθανάτια διλήμματα Έλληνες που τους υποχρέωναν να αποφασίσουν δημοκρατικά και ελεύθερα να διαλέξουν ανάμεσα στην κόλαση του ευρώ και κάποιαν άλλη, εκτός ευρώ, κόλαση. Θα αποφασίσουν αυτοί αντ’ αυτών. Και θα επικεντρωθούν στο σχέδιο μακροζωίας των Ελλήνων για τη μακροημέρευση των πιστωτών τους μέσω της μακρόχρονης αποπληρωμής του χρέους που τους οφείλουν.

ΑΛΛΑ ΣΕ ΚΑΘΕ δράση υπάρχει αντίδραση. Οι πρώτες διαρροές των λεπτομερειών του σχεδίου για το νέο, αιώνιο μνημόνιο αντιγήρανσης των Ελλήνων, ώστε να ζουν μέχρι τα 100 και βάλε και να πληρώνουν τους πιστωτές, προσκρούει, πρώτον, σε εσωτερικές αντιθέσεις της τρόικας, μέλη της οποίας αντιπροτείνουν ένα τολμηρό σχέδιο ευθανασίας των συνταξιούχων άνω των 75 που τολμούν και ζουν λεηλατώντας τα ταμεία, ενώ έτερα μέλη, προσκείμενα στην έχουσα γνώση και εμπειρία γερμανική πλευρά, προτείνουν την πραγματική τελική λύση (Endlösung), αντίστοιχη αυτής που εφαρμόστηκε στη Γερμανία, με την επί τόπου εξόντωση όσων δεν πληρώνουν τις έκτακτες εισφορές. Οι εισηγήσεις αυτές πάντως προς το παρόν απορρίπτονται και το «μνημόνιο μακροζωίας και αιώνιας τιμωρίας» προωθείται ταχύτατα, με μόνο τον φόβο της αντίδρασης των διαρκώς ευεργετούμενων αλλά πάντα αχάριστων Ελλήνων. Έσχατο τεκμήριο της αχαριστίας τους οι πληροφορίες ότι ήδη συγκροτούνται συνωμοτικές ομάδες «αρνητών ζωής» -«Δεν ζω», στα πρότυπα του «Δεν πληρώνω»- και «λέσχες αυτοχείρων» που σχεδιάζουν να ματαιώσουν την εφαρμογή της μαζικής αντιγηραντικής θεραπείας του πληθυσμού με μαζικά τρομοκρατικά σόου μπροστά στη Βουλή και σε άλλους δημόσιους χώρους. Η Αντιτρομοκρατική Υπηρεσία αναζητά πληροφορίες ώστε να αποτρέψει σχεδιαζόμενες μαζικές αυτοκτονίες από γνωστούς-αγνώστους, με χαρακίρι σε δημόσιους χώρους από τους πιο άγριους ή μαζική λήψη κώνειου από όσους επιθυμούν αναίμακτη διαμαρτυρία υπό το σύνθημα «καλύτερα ένα φρικτό τέλος παρά μια φρίκη δίχως τέλος». Οι αστυνομικές δυνάμεις και οι δυνάμεις ασφαλείας της χώρας βρίσκονται σε επιφυλακή, ιδιαίτερα για τις μέρες συγκρότησης της μεταβατικής- εθνοσωτηριακής-έκτακτης-εκλογικής κυβέρνησης που θα κλειδώσει τη δανειακή σύμβαση (και την κοινωνία εντός αυτής), οπότε υπάρχουν φόβοι για μαζικές αυτοχειρίες αρνητών ζωής (που ζωή δεν τη λες κιόλας…).

ΑΚΟΜΗ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ανησυχεί τις υπηρεσίες της τρόικας το ενδεχόμενο αυτοχειρίας ενός σημαντικού ποσοστού των Ελλήνων επί της κάλπης, όποτε αυτή προκύψει, όταν κι εφόσον το επιτρέψει ο ιδανικός αυτόχειρας ΓΑΠ. Καθότι κάθε μορφή άρνησης της εντός ευρώ μακράς και αργόσυρτης ευθανασίας θεωρείται από τους στοργικούς εταίρους μας πολιτική αυτοκτονία. Οι έρευνες για την αποκάλυψη της συνωμοσίας των αυτοχείρων συνεχίζονται, ενώ στους επιστήμονες της αντιγήρανσης δόθηκε η εντολή να ερευνήσουν τη δυνατότητα χορήγησης της θεραπείας υποχρεωτικής μακροζωίας όχι με χάπια, αλλά με από αέρος ψεκασμό του πληθυσμού. Όπως το DDT στα κουνούπια…

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (5/11/2011)

2011-11-07T01:26:00.000-08:00

Είστε υπέρ ή κατά;
Έστω, απαντήστε, μ’ ένα ναι ή μ’ ένα όχι.
Το έχετε το πρόβλημα σκεφτεί.
Πιστεύω, ασφαλώς, πως σας βασάνισε.
Τα πάντα βασανίζουν στη ζωή.
Παιδιά, γυναίκες, έντομα.
Βλαβερά φυτά, χαμένες ώρες.
Δύσκολα πάθη, χαλασμένα δόντια.
Μέτρια φιλμ. Κι αυτό θα σας βασάνισε, ασφαλώς.
Μιλάτε υπεύθυνα, λοιπόν. Έστω, με ναι ή όχι.
Σ’ εσάς ανήκει η απόφαση.
Δε σας ζητούμε, φυσικά, να πάψετε
τις ασχολίες σας να διακόψετε τη ζωή σας.
Τις προσφιλείς εφημερίδες σας, τις συζητήσεις
στο κουρείο, τις Κυριακές σας στα γήπεδα.
Μια λέξη μόνο. Εμπρός λοιπόν:
Είστε υπέρ ή κατά;
Σκεφτείτε το καλά. Θα περιμένω.

Μανόλη Αναγνωστάκη, «Η απόφαση» (Ποιήματα, ευγενής χορηγία Γ. Γουγά στη στήλη)

Μικρόκοσμος (28/10/2011)

2011-10-28T01:26:00.000-07:00

Η τηλεόραση ακούγεται στη διαπασών – αυτός χυμένος στον καναπέ, με το τηλεκοντρόλ στο χέρι, αυτή όρθια μπροστά στη σιδερώστρα, με το σίδερο στο χέρι και μια στοίβα ρούχα δίπλα της. Τα μόνα πράγματα που ακούγονται στο δωμάτιο είναι ο συριστικός θόρυβος του ατμοσίδερου και οι ομιλούσες κεφαλές του δελτίου των 8. «Και τι σημαίνει, Γιάννη, κούρεμα των ομολόγων χωρίς πιστωτικό γεγονός;». «Αυτό ας μην το θεωρούμε καθόλου βέβαιο, Όλγα…». «Κλείσ’ το», λέει αυτή, χωρίς να σηκώνει τα μάτια απ’ τη μπλούζα που σιδερώνει, «δεν μπορώ να τους ακούω άλλο… Βάλε Star καλύτερα». Αυτός υπακούει απρόθυμα. Αλλάζει κανάλι, χαμηλώνει τον ήχο. «Πήγες για εκείνη τη δουλειά;», διακόπτει αυτή το ρεπορτάζ για το ριάλιτι της Βίσση. «Δεν υπάρχει τίποτε ακόμη», απαντά αυτός μέσα απ’ τα δόντια του. «Θα πληρώσουμε τη δεύτερη δόση;», ξαναρωτάει αυτή. «Με τι;». «Έβαλαν και πετρέλαιο, χρωστάμε κοινόχρηστα», επιμένει αυτή και συνεχίζει, υψώνοντας τον τόνο της φωνής για να καλύψει τα ναζιάρικα σχόλια της ρεπόρτερ για τη Βίσση. «Γιατί δεν ξαναπερνάς από την τράπεζα να δεις αν γίνεται διακανονισμός για το δάνειο; Κάθεσαι που κάθεσαι…». Αυτός εκτοξεύει στον τοίχο το τηλεκοντρόλ – το τηλεκοντρόλ περνά ξυστά από την τηλεόραση πριν πέσει κάτω, ξεκοιλιασμένο από τις μπαταρίες του, σαν χυμένα σωθικά. Εξαφανίζεται στην κρεβατοκάμαρα. Αργότερα, την ώρα του ύπνου, θα μεταφερθεί με μια κουβέρτα στο σαλόνι.
***
Γυρίζοντας απ’ τη δουλειά στο σπίτι, βγαίνοντας από το ασανσέρ στον όροφό της, αισθάνεται την ψύχρα του κλιμακοστάσιου. Ασυναίσθητα, ακουμπά το χέρι στους χοντρούς κεντρικούς σωλήνες του καλοριφέρ. «Κανείς δεν άναψε ούτε σήμερα», σκέφτεται. Θυμάται πως συνήθως, τέτοιο καιρό και μ’ αυτή τη θερμοκρασία, κάθε φορά που γύριζε τέτοια ώρα απ’ τη δουλειά αισθανόταν τη θαλπωρή του κλιμακοστάσιου και τους σωλήνες καυτούς κάτω απ’ την παλάμη της. Βάζει το κλειδί στην πόρτα, δεν έχει κλειδωνιά, το παιδί έχει γυρίσει απ’ το σχολείο. «Έφαγες;» ρωτάει απότομα την κόρη της, ενώ ένα κύμα θυμού κοκκινίζει το πρόσωπό της καθώς τη βλέπει ξαπλωμένη στον καναπέ, να χαζεύει τηλεόραση. «Διάβασες; Τι χαζολογάς; Έχεις και φροντιστήριο σήμερα». Η κόρη της δεν αντιδρά, έχει συνηθίσει το σχεδόν μόνιμα νευρικό ύφος της μάνας τον τελευταίο καιρό. «Θα διαβάσω… Να χαλαρώσω λίγο. Να σου πω και τα ευχάριστα. Θαύμα, θαύμα, πήραμε άλλα δύο βιβλία σήμερα. Μαθηματικά και ιστορία». Η μητέρα της προσπαθεί να θυμηθεί τον εαυτό της μαθήτρια, σχεδόν τρεις δεκαετίες πριν. Τέλη Οκτώβρη χωρίς βιβλία, πάντως, δεν είχε μείνει ποτέ. «Δηλαδή, αυτό σε εμπόδιζε να διαβάσεις μέχρι τώρα;», της λέει με εριστικό ύφος. «Κλείσ’ την τηλεόραση τώρα και στο δωμάτιό σου αμέσως. Δεν θα ξεπατώνομαι τζάμπα εγώ για να χαζεύεις. Θα σ’ το κόψω το φροντιστήριο». Η μάνα ξαφνιάζεται με τον εαυτό της. Θυμάται πως πάντα, αυτή την ώρα, αυτή η συνάντηση με την κόρη της έκλεινε με μια αγκαλιά κι ένα φιλί.
***
«Βρε καλώς τον πρωτευουσιάνο…». Ο Γ. ξέρει ότι αυτή η υποδοχή από τους χωριανούς, κάθε πρωί που μπαίνει στο καφενείο, έχει κυρίως έναν σαρκασμό. Αλλά δεν δίνει σημασία. Δεν τον παίρνει, άλλωστε. Τις σπάνιες φορές που ερχόταν παλιότερα στο χωριό ο πατέρας του τού επεφύλασσε ένα γύρο του θριάμβου, με αναλυτική παρουσίαση κάθε καινούργιας επιτυχίας του γιου του: η εισαγωγή στο πανεπιστήμιο, το πτυχίο, το μεταπτυχιακό στην Αγγλία που κόστισε δυο χωράφια, η πρώτη δουλειά, η πρώτη καλοπληρωμένη μεταγραφή, η πρώτη προαγωγή, η πρώτη θέση στελέχους… Υπήρχε πάντα μια πρωτιά να επιδειχθεί. Μέχρι που ήρθε η πρώτη απόλυση. Άντεξε την ανεργία ένα χρόνο στην Αθήνα, κι ύστερα τα μάζεψε και γύρισε στο χωριό, τριανταπεντάρης και νεόκοπος καφενόβιος, ανάμεσα σε συνταξιούχους, αλλά και κάποιους συνομήλικους θαμώνες που δίνουν νέα ζωή στα παρηκμασμένα καφενεία των χωριών. «Βρε καλώς τον πρωτευουσιάνο…». Υπάρχει και μια πιο ταπεινωτική παραλλαγή σ’ αυτή την υποδοχή που την αποδέχεται απλώς σαν καλοπροαίρετο χιούμορ – αν και δεν είναι: «Βρε καλώς τον Λονδρέζο…». Σ’ αυτό περιέχεται μάλλον μια μομφή για τα πεταμένα λεφτά των σπουδών. Αλλά, ο Γ. την ανέχεται περισσότερο από τα κατηφή, μελαγχολικά βλέμματα των γονιών του στο σπίτι, που μέχρι πέρσι αγωνιούσαν απλώς για το πότε θα παντρευτεί.
***
Προσπαθεί να βαδίζει πάντα στο πεζοδρόμιο, αλλά είναι αδύνατο. Οι σωροί των σκουπιδιών και τα γλοιώδη τους περιεχόμενα, χυμένα έξω από τις σακούλες, τον υποχρεώνουν να κάνει ζιγκ ζαγκ. Απ’ το πεζοδρόμιο στον δρόμο και τούμπαλιν. Την αποφορά την έχει συνηθίσει και συλλαμβάνει τον εαυτό του να μην αισθάνεται τον θυμό που του γεννούσε συνήθως μια απεργία των εργαζόμενων στην αποκομιδή. Αισθάνεται κάποια κάποιου είδους αλληλεγγύη από τότε που ο διευθυντής του ανακοίνωσε περικοπή 20% στον μισθό του. Άλλωστε, κι ο ίδιος δεν έκανε καμιά προσπάθεια αυτοσυγκράτησης με τα σκουπίδια του, δεν τα ανεχόταν ούτε λεπτό στο στενό μπαλκόνι του διαμερίσματός του, εξάλλου διαπίστωσε ότι υπήρχαν τουλάχιστον δύο άτομα που κάθε πρωί έκαναν ανασκαφές στα σκουπίδια της γειτονιάς, ψάχνοντας κάτι ενδιαφέρον. Όχι βρώσιμο, ελπίζει κανείς. Ίσως, λοιπόν, είναι περισσότερο συνενοχή παρά αλληλεγγύη αυτή η ανοχή που δείχνει. Απόδειξη, ο θυμός του όταν ανακαλύπτει ότι τα λεωφορεία έχουν πάλι σήμερα απεργία. «Πώς δεν το πήρα είδηση, ο μαλάκας; Κι αυτοί οι παπάρες το ’χουν παραχέσει», σκέφτεται, και παίρνει απ’ το κινητό στη δουλειά, να ειδοποιήσει πως θ’ αργήσει λόγω ποδαρόδρομου…
***
«Λες να πληρώσει, σήμερα;», λέει ο ψηλός της ομήγυρης που κάνει διάλειμμα για τσιγάρο στην είσοδο της επιχείρησης. Οι άλλοι γελάνε λες κι είπε ανέκδοτο. «Αγορίνα μου, ξέρεις πόσες επιταγές τού σφραγίσανε αυτή τη βδομάδα;», τον πληροφορεί ο διπλανός του. Ένας τρίτος, χαμηλώνοντας συνωμοτικά τη φωνή, προσθέτει κρίσιμη φήμη μέσα απ’ το λογιστήριο ότι έχουν σκάσει ένα σωρό προμηθευτές που ετοιμάζονται για ασφαλιστικά και τέτοια. Κι ο τέταρτος εκμυστηρεύεται αποκλειστική πληροφορία μέσα από τη διεύθυνση ότι ετοιμάζεται και νέα λίστα απολύσεων. «Δε γαμιέται, καλύτερα ένα φρικτό τέλος παρά μια φρίκη δίχως τέλος», φιλοσοφεί ο πέμπτος. «Δεν τ’ αξίζω αυτό», σχεδόν μονολογεί ο ψηλός, ρουφώντας νευρικά το τσιγάρο, «δεν τ’ αξίζω, έχω πατήσει πολλή δουλειά σ’ αυτό το κωλοχανείο για να ’μαι απλήρωτος τρεις μήνες… Και να κινδυνεύω να μείνω χωρίς δουλειά. Δεν τ’ αξίζω…». «Γιατί, εμείς τ’ αξίζουμε;». «Ναι, ρε μαλάκες, αλλά εγώ έχω κι οικογένεια, έχω δάνειο…». «Κι εμείς, οι εργένηδες, δηλαδή, είμαστε για Καιάδα, ρε φίλε;». Ευτυχώς που το τσιγάρο τελειώνει πριν εξελιχθεί σύρραξη εργένηδων - οικογενειαρχών. Μπαίνουν στ’ ασανσέρ αμίλητοι, ψυχροί. Κι ύστερα κατευθύνονται σκυθρωποί καθένας στο γραφείο του.
***
Είναι προετοιμασμένος, σχεδόν έχει προβάρει στον καθρέφτη τα λόγια που θα της πει, αλλά την κρίσιμη στιγμή κωλώνει. Την αγαπάει; Ναι, μάλλον την αγαπάει. Τουλάχιστον τόσο ώστε να μη θέλει να την πληγώσει. Αλλά, πώς να της το πει; Ξεχνάει όλα τα λόγια που έχει προβάρει. «Μπορούμε να τελειώνουμε μ’ αυτό το μυστήριο; Λέγε, τι θέλεις να μου πεις; Θες να χωρίσουμε;». Ο τρόπος που τον αιφνιδιάζει αυτή βαραίνει την ατμόσφαιρα. «Δεν είναι αυτό που νομίζεις…». «Δεν ήρθα εδώ ν’ ακούσω ηλίθιες ατάκες από ελληνικές ταινίες. Πες το στα ίσια. Θα τ’ αντέξω. Μας αναλογεί παραπάνω από ένας γκόμενος στη ζωή. Απλώς… Νόμιζα ότι θα καταλήγαμε κάπου οι δυο μας». «Φεύγω». «Κι αφήνεις πίσω σου συντρίμμια… Ποια είναι; Την ξέρω;». «Φεύγω από εδώ. Απ’ την Ελλάδα». Αυτή σιωπά, αιφνιδιασμένη από την τροπή της κουβέντας. «Πάω Καναδά. Είναι ο αδελφός της μάνας μου εκεί, σου ’χω πει. Δουλειά υπάρχει, τη γλώσσα την έχω, μου το περιγράφουν μάλλον εύκολο, αν αντέξω το κλίμα… Δεν μπορώ στα 32 μου να με ταΐζει η μάνα μου, με μια σύνταξη 800 ευρώ». Αυτή κλαίει αθόρυβα, μ’ ένα μείγμα ανακούφισης κι απελπισίας. «Κι άμα δω πως με σηκώνει το κλίμα, θα σε περιμένω να ζήσουμε εκεί». «Μη λες μαλακίες», τον διακόπτει με λυγμούς αυτή, «αφού το ξέρεις…Δεν πρόκειται να ξαναβρεθούμε». Πέφτει στην αγκαλιά του, αδιαφορώντας για τις έτσι κι αλλιώς αδιάφορες παρέες στα γύρω τραπέζια. Όταν αποτραβιέται, ένας χάρτης από δάκρυα έχει ζωγραφιστεί στο πουκάμισό του. Μοιάζει με τον χάρτη του Καναδά.
***
Το χειρότερο με τη χρεοκοπία δεν είναι που μας κάνει φτωχότερους, είπε ο Γιώργος. Το χειρότερο είναι που γαμάει τις ζωές των ανθρώπων. Σαν σαράκι που κατατρώει τις σχέσεις τους.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (28/10/2011)

2011-10-28T01:25:00.000-07:00

… Η ορθόδοξη πολιτική οικονομία δεν μπορούσε να ευχηθεί κάτι καλύτερο για να επαληθεύσει το δόγμα της, σύμφωνα με το οποίο η αθλιότητα πηγάζει από τον απόλυτο υπερπληθυσμό και η ισορροπία αποκαθίσταται ξανά με την ελάττωση του πληθυσμού. Πρόκειται για ένα πείραμα πολύ πιο σημαντικό από την πανούκλα των μέσων του δέκατου τέταρτου αιώνα, που την έχουν εκθειάσει τόσο πολύ οι μαλθουσιανοί…. Η πείνα του 1846 στην Ιρλανδία στοίχισε τη ζωή σε πάνω από ένα εκατομμύριο ανθρώπους, επρόκειτο όμως μόνο για φουκαριάρηδες. Δεν προκάλεσε ούτε καν την παραμικρότερη ζημιά στον πλούτο της χώρας. Η διαρκώς αυξανόμενη έξοδος του πληθυσμού από την Ιρλανδία, που ακολούθησε και συνεχίζεται εδώ και είκοσι χρόνια, δεν αποδεκάτισε μαζί με τους ανθρώπους και τα μέσα παραγωγής τους, όπως έκανε λ.χ, ο Τριακονταετής Πόλεμος. Η ιρλανδική ιδιοφυΐα εφεύρε μια εντελώς καινούργια μέθοδο για να ξαποστείλει τον φτωχό λαό χιλιάδες μίλια μακριά από το θέατρο της δυστυχίας του. Οι μετανάστες που εγκαταστάθηκαν στις Ενωμένες Πολιτείες στέλνουν κάθε χρόνο χρήματα στα σπίτια τους, τα ναύλα για όσους απέμειναν στην Ιρλανδία. Κάθε φουρνιά που μεταναστεύει τον ένα χρόνο τραβάει μια δεύτερη φουρνιά τον επόμενο. Έτσι η μετανάστευση, αντί να στοιχίζει και στην Ιρλανδία, αποτελεί ένα από τους πιο προσοδοφόρους κλάδους του εξαγωγικού εμπορίου της.

Καρλ Μαρξ, το Κεφάλαιο (τόμος Α΄)

Στη ζούγκλα… (22/10/2011)

2011-10-22T03:35:00.000-07:00

«Έξω από το ευρώ είναι η ζούγκλα», είπε πριν από μερικές μέρες στη Βουλή ο Β΄ αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Οικονομικών -ο αίρων τας αμαρτίας της τρόικας- Ευάγγελος Βενιζέλος. Και μέσα στο ευρώ τι υπάρχει, είναι το εύλογο ερώτημα που ακολουθεί. Κανείς δεν τολμά πλέον να μιλήσει όχι για παράδεισο, αλλά έστω για ένα καθαρτήριο που διασώζει την προσδοκία της εξιλέωσης και της «μεταγραφής» στον παράδεισο, έπειτα από μια μακρά, οδυνηρή τιμωρία. Την απάντηση στο «τι υπάρχει» και ακόμη περισσότερο «τι θα υπάρχει» σε λίγο καιρό εντός του ευρώ δεν τολμούν να τη δώσουν, έστω και υπαινικτικά, ούτε οι πιο θερμοί θιασώτες του.

Για τη σημειολογία του πράγματος, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι υπάρχει μια άδικη κατάχρηση της έννοιας «ζούγκλα», με όλα όσα υπονοούνται για τους άγριους νόμους της. Ωστόσο, η ζούγκλα δύσκολα μπορεί να ταυτιστεί με τη βιβλική περιγραφή της άνυδρης και σκοτεινής κόλασης, με τα καζάνια στα οποία σιγοβράζουν της γης οι κολασμένοι, σ’ ένα ατέλειωτο τιμωρητικό μαρτύριο. Στην πραγματικότητα, η ζούγκλα αντιστοιχεί πολύ περισσότερο στη μυθολογική έννοια του παραδείσου, όπου υπάρχει χώρος για όλα τα πλάσματα και είδη, σε μια ισορροπία που δεν αποκλείει μεν τα φονικά ένστικτα των πιο σαρκοφάγων και επιθετικών από αυτά, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν απειλεί με εξαφάνιση κανένα. Στη ζούγκλα, αν δεν διαταραχθούν οι νόμοι της από κάποια εξωτερική επέμβαση, κατά κανόνα ανθρώπινη, διατηρείται πάντα ένα σοφό ισοζύγιο ανάμεσα σε δυνατά και αδύναμα είδη, σαρκοβόρα και φυτοφάγα, άλογα ή έλλογα. Δεν ήταν η ζούγκλα και οι σκληροί νόμοι της που απείλησαν την ύπαρξη των ανθρώπινων φυλών που ζουν ακόμη στη λίθινη εποχή, στον Αμαζόνιο για παράδειγμα. Αντιθέτως, ήταν ο «πολιτισμός» -με τη μορφή θηριωδών εκσκαφέων που ανοίγουν δρόμους, υδροηλεκτρικών φραγμάτων ή μηχανικών πριονιών- που αφάνισε κι αφανίζει τους τελευταίους του είδους μας που κατοικούν ακόμη στην παραδείσια ζούγκλα.

Υπήρχε, άλλωστε, ένα παλιό τραγούδι του Γιάννη Μαρκόπουλου που αποκαθιστούσε την οπτική μας για τη ζούγκλα, ως ιδανικό καταφύγιο από τη «ζούγκλα» του πολιτισμού. «Θα πάω στη ζούγκλα με τον Ταρζάν/ θα φύγω σ’ ένα μήνα./ Θα πάω στη ζούγκλα με τον Ταρζάν / τον παιδικό μου φίλο,/ παρέα με τον ελέφαντα/ να μη μου δίνουν ξύλο Θ' αφήσω το γραφείο μου/ και τα υπάρχοντά μου,/ θα πάρω το κορίτσι μου / να το 'χω συντροφιά μου. / Κι αν θα μας φάνε τ' άγρια θηρία/ θα μας γράψουν και στην ιστορία/ πως μας φάγανε τα ζώα/ κι όχι η μπόρα του αιώνα». Μεγάλο σουξέ του 1972, με τη χούντα στα ντουζένια της και τους δημιουργούς να ψάχνουν τρόπους να παρακάμψουν τη λογοκρισία, έστω και με μια υπαινικτική μόνον σάτιρα, την οποία τελικά το καθεστώς δεν άντεξε και απαγόρευσε το τραγούδι, ένα χρόνο μετά, το 1973. Το τραγούδι, επί τη ευκαιρία, γνωρίζει μια νέα περίοδο ακμής στην καινούργια μπόρα του αιώνα, ακόμη κι ανάμεσα στους αγέννητους επί χουντικής επταετίας. Τυχαίο; Δεν νομίζω…

Διότι η εκτός ευρώ ζούγκλα, που περιγράφεται ως χώρος απερίγραπτων δεινών από την κυβέρνηση, τους ένθερμους ευρωπαϊστές και την ίδια την ευρωπαϊκή ελίτ, αίφνης έχει αναδειχθεί στα μάτια της μουδιασμένης από τα αλλεπάλληλα σοκ ελληνικής κοινωνίας ως τόπος έσχατης καταφυγής. Το σκεπτικό είναι απλούστατο: «τι χειρότερο μπορεί να μας συμβεί εκεί έξω;». Και η απάντηση έρχεται όχι από τους αναμενόμενους ορκισμένους εχθρούς της Ευρωζώνης. Έρχεται από τους ίδιους τους «θεματοφύλακες» του ευρώ, τους αρχιτέκτονες της υποτιθέμενης διάσωσής του (από ποιους άραγε;).

Οι ψηφίδες του σχεδίου που ιχνογραφείται μεταξύ Βερολίνου, Παρισιού και Βρυξελλών, όσες προστεθούν μέχρι το τέλος της πρώτης πράξης του δράματος στις δύο συνόδους κορυφής της Κυριακής και της Τετάρτης, κι αυτές που απομένουν για τις επόμενες πράξεις, για τη σύνοδο του G20, στις αρχές Νοέμβρη, και για πολλές ακόμη ενδεχομένως συνόδους των ηγεμόνων του κόσμου μας, συνθέτουν μια αδρή, ζοφερή εικόνα για την Ελλάδα και την Ευρωζώνη του μέλλοντός μας. Δεν είναι η εικόνα μιας ζούγκλας, που στο κάτω κάτω έχει τους νόμους και τους κανόνες της. Είναι η εικόνα ενός πολιτικού και κοινωνικού νεκροταφείου, με τους «ενοίκους» του σε μια κατάσταση νεκροζώντανων. Το σχέδιο είναι πια πολύ ορατό για να το αγνοεί ή να μην το αντιλαμβάνεται κανείς.

Στο εργαστήριο του δόκτορος Καλιγκάρι, στο οποίο έχει μετατραπεί η Ευρωζώνη, για την Ελλάδα επιφυλάσσεται ο ρόλος του ζόμπι, που θα περιφέρεται ως υπόδειγμα φρίκης και τρομοκράτησης όλων των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Το ζόμπι δεν είναι βέβαια ένα άγριο, σαρκοβόρο θηρίο της ζούγκλας, αλλά είναι ένα πλάσμα σκιά της ύπαρξης ή της ανυπαρξίας του, ένα ον σε ληθαργικό κώμα, που στην κουλτούρα του λατινοαμερικανικού βουντού μπορεί να γίνει υποχείριο των μάγων-γιατρών που περιφέρουν τα δύστυχα θύματά τους, πεθαμένους-απέθαντους, για να επιδεικνύουν την ισχύ τους και να επιβάλλουν τον φόβο στους άλλους. Οι μάγοι μπορούν να θάβουν και μετά να ανασταίνουν τα ζόμπι τους, μπορούν να τα μετατρέπουν σε φονικά όπλα ή σε κατατονικά όντα, ανίκανα να αυτοσυντηρηθούν («Μαθαίνουν την Ελλάδα πώς να πεθάνει θεραπευμένη», είπε ακόμα κι ο Ντελόρ, δίνοντας μια ακριβή περιγραφή της θεραπείας- ζόμπι, διά του βουντού της τρόικας).

Τα βήματα της θεραπείας-ζόμπι, άλλωστε, περιγράφονται γλαφυρά σε όσα αφήνουν να διαρρεύσουν οι άρχοντες του ευρώ, αλλά και σε όσα ήδη συντελούνται στο πειραματόζωο:
Βήμα πρώτο. Επιβολή κατάστασης εσωτερικής χρεοκοπίας. Τα εισοδήματα του φτωχότερου τμήματος της κοινωνίας και του περιούσιου λαού της μεσαίας τάξης υφίστανται την πιο βίαιη μείωση σε ποσοστά άνω του 50%. Τα κατώτερα και μεσαία κοινωνικά στρώματα χάνουν κάθε διαπραγματευτική δυνατότητα. Τα ήδη ανάπηρα δημοκρατικά, συνταγματικά τους δικαιώματα τίθενται σε αναστολή επ’ αόριστον. Το κράτος χάνει την ήδη ισχνή κοινωνική του υπόσταση και στις υπηρεσίες που υποτίθεται ότι πρέπει να παρέχει έναντι της βαρύτατης φορολογίας επιβάλλεται ουσιαστική στάση πληρωμών. Η αξία των περιουσιακών στοιχείων, δημόσιων και ιδιωτικών, καταβαραθρώνεται για να αποτελέσουν αδάπανη λεία για πιστωτές και επίδοξους «επενδυτές».
Βήμα δεύτερο. Το περίφημο «κούρεμα» του ελληνικού χρέους, σε όποιο ποσοστό και σε όσες φάσεις κι αν αυτό πραγματοποιηθεί, γίνεται εργαλείο για να βρεθούν νέες ισορροπίες ανάμεσα στην πολιτική και την τραπεζική ελίτ της Ευρωζώνης. Οι τριβές ανάμεσα στο τραπεζικό λόμπι και στη γερμανική, κυρίως, πολιτική ηγεσία είναι προφανές ότι θα αφήσουν πίσω τους και μερικούς «νεκρούς» εκατέρωθεν, αλλά αυτό που πραγματικά εμπνέει τις δύο πλευρές είναι η αλληλοδιάσωση. Αν η Ευρωζώνη βγει τελικά ζωντανή απ’ αυτόν τον αλληλοσπαραγμό, θα ηγεμονεύεται από έναν ακόμη πιο θηριώδη τραπεζικό Λεβιάθαν και από τερατώδεις στις εμπνεύσεις τους πολιτικές ηγεσίες.

Βήμα τρίτο. Οι παλιές, χλομές ευρωπαϊκές δημοκρατίες, με τις κοινοβουλευτικές τους ιεροτελεστίες, την προσήλωσή τους στη διάκριση των εξουσιών και τις ιδιαίτερες πολιτικές τους κουλτούρες αποτυπωμένες στα συντάγματά τους, μετατρέπονται κι αυτές σε ζόμπι. Το σχέδιο της Κομισιόν για τη λεγόμενη οικονομική διακυβέρνηση, εμπλουτισμένο με τις πρόνοιες της γερμανικής ηγεσίας για την τύχη των χωρών που βρίσκονται σε δημοσιονομική εκτροπή, αποτελεί το τέλος της αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας όπως την ξέραμε. Η παράδοση της εκτελεστικής εξουσίας σε σκιώδεις κυβερνήσεις Ευρωπαίων τεχνοκρατών, που θα ελέγχουν από τον προϋπολογισμό μέχρι τα νοσοκομεία και από την ιδιωτικοποίηση της κρατικής περιουσίας μέχρι το αν και πώς θα λειτουργούν τα δημόσια σχολεία, αποτελεί την άσεμνη τελετή ενταφιασμού της δημοκρατίας και της κρατικής κυριαρχίας. Και η Ελλάδα, ως πρώτο πεδίο εφαρμογής αυτής της «τελικής λύσης», θα περιφέρεται ως σκιάχτρο, ως αποκρουστικό ζόμπι, σε όλες τις δυσπροσάρμοστες κοινωνίες του ευρώ που θα αντιμετωπίζουν το γνώριμο δίλημμα της ζούγκλας: μέσα στην κοινωνική έρημο της ΟΝΕ ή έξω, στη ζούγκλα των εθνικών νομισμάτων;

Κάτι μου λέει πως αργά ή γρήγορα όλο και περισσότεροι Ευρωπαίοι θα επιλέγουν να πάνε στη ζούγκλα με τον Ταρζάν…

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (22/10/2011)

2011-10-22T03:33:00.000-07:00

Το κοπάδι των ανθρώπων είναι οργισμένο. Πετούν πέτρες και μιλούν σαν παιδιά. Το στόμα μου γέμισε αίματα. Αφήστε με να φύγω.
Μες στη νύχτα, μες στη ζεστή βραδιά, τρέξτε γρήγορα μαζί μου, αδέρφια μου. Θ’ αφήσουμε τα φώτα του χωριού και θα πάμε ν’ ανταμώσουμε το χαμηλό φεγγάρι.
Νερά του Βενγκούνγκα, το κοπάδι των ανθρώπων μ’ έδιωξε. Εγώ δεν του έκανα κανένα κακό, αλλά εκείνοι με σκιάζονταν. Γιατί;
Κοπάδι των λύκων, κι εσείς με διώξατε. Έκλεισε για μένα η ζούγκλα, έκλεισαν κι οι πόρτες του χωριού. Γιατί;
Χορεύω πάνω στο τομάρι του Σιρχάν, κι όμως η καρδιά μου είναι βαριά. Οι πέτρες του χωριού χτύπησαν το στόμα μου και το πλήγωσαν. Τώρα που γύρισα πίσω στη ζούγκλα. Η καρδιά μου ξαλάφρωσε. Γιατί;
Ράντγιαρντ Κίπλινγκ, «Το βιβλίο της ζούγκλας»

Οι κεκαρμένοι (15/10/2011)

2011-10-15T06:46:00.000-07:00

Εδώ και δύο χρόνια, όπως έχετε αντιληφθεί, ασχολούμαστε με τρίχες. Κυριολεκτικά και μεταφορικά. Λες κι όλη η κοινωνία, όλη η Ευρώπη, ίσως κι ο κόσμος όλος έχει μετατραπεί σ’ ένα απέραντο κουρείο. Ένα hair styling studio, αν η λέξη «κούρεμα» προσβάλλει την αισθητική σας. Λες και οι τρίχες είναι το πιο στοιχειώδες συστατικό του κόσμου μας, κάτι σαν το σωματίδιο Highs. Όλα μετρούνται με βάση το μήκος των τριχών. Για την ακρίβεια, με το μήκος κοπής τους, το κούρεμά τους.

ΟΛΑ ΚΟΥΡΕΥΟΝΤΑΙ. Το δημόσιο ή το ιδιωτικό χρέος, οι μισθοί, οι συντάξεις, τα εισοδήματα, οι αξίες των περιουσιακών στοιχείων, οι δημόσιες δαπάνες, τα δημόσια αγαθά, τα ατομικά και συλλογικά δικαιώματα, οι ελευθερίες, η εθνική κυριαρχία, η δημοκρατία, οι υπουργοί, οι βουλευτές, η αντοχή και η συνείδησή μας. Το μόνο που δεν κόβεται, αντίθετα μακραίνει σαν τα μαλλιά της Γενοβέφας, είναι οι φόροι. Η λέξη «κούρεμα» έχει γίνει ένα πασπαρτού για ν’ ανοίξει κάθε πόρτα του ζοφερού οικονομικού και κοινωνικού μας σύμπαντος.

ΑΚΡΙΒΗΣ ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ του αγγλικού haircut, χωρίς ωστόσο την χάρη και τη λεπτότητά του, θα μπορούσε να αντικατασταθεί με ποικίλες άλλες ελληνικές εκφράσεις. Από την αρχαϊκή «κουρά εν χρω» ή τη βυζαντινή «απόκαρσιν εν χρω», μέχρι τις νεότερες: γουλί, κατακούρι, κουρούπα, λουξ, σύρριζα, στον άσο, στον πάτο, στην πέτσα… Σ’ αυτές τις εκφράσεις δίνονται με μεγαλύτερη ακρίβεια οι αποχρώσεις ταπείνωσης, τιμωρίας, καταπίεσης και υποταγής που περιέχει η ιεροτελεστία της κουράς, πριν βέβαια γίνει μόδα και στιλ το σύρριζα ακόμη και για καθωσπρέπει μάνατζερ τραπεζών.

ΣΑΣ ΘΥΜΙΖΩ, λοιπόν, ότι αν το μακρύ μαλλί ήταν άλλοτε ένδειξη ρώμης - στην περίπτωση του Σαμψών ήταν μάλιστα η πηγή της δύναμής του-, αργότερα το ψαλίδι, το ξυράφι και η κουρευτική μηχανή του μπαρμπέρη (μερικές φορές και του χασάπη) έγιναν εργαλεία άσκησης εξουσίας. Η Εκκλησία διατηρεί ακόμη και σήμερα την «ποινή της κειρίας» για ιερείς που παραβαίνουν τους κανόνες, ενώ η τελετή της κουράς αποτελεί εισιτήριο εισόδου στον μοναχικό ή εκκλησιαστικό βίο, εν είδει απάρνησης του κοσμικού βίου και ταπείνωσης ενώπιον του Θεού. Το κούρεμα με την ψιλή ήταν για αιώνες βασικό σύμβολο ταπείνωσης και πειθάρχησης των στρατιωτών, εργαλείο σωφρονισμού των φυλακισμένων, σύμβολο ταπεινωτικής διάκρισης για πολιτικούς εξόριστους, αιχμαλώτους πολέμου και κρατουμένους στρατοπέδων συγκέντρωσης, μέσο διαπόμπευσης για γυναίκες που παρέβαιναν τα χρηστά σεξουαλικά ήθη, διαδικασία καταστολής της προσωπικότητας των μαθητών (θυμηθείτε τα ομοιόμορφα, σαν γλόμπους αγορίστικα κεφάλια, παραταγμένα στη σειρά για την έπαρση της σημαίας και την προσευχή, σαν αυγουλάκια στις καρτέλες τους), ακόμη και μέσο στιλιστικής τιμωρίας των νεαρών ταραχοποιών των μετεμφυλιακών χρόνων, σύμφωνα με τον νόμο 4000 περί τεντιμποϊσμού. Φυσικά και η χούντα αξιοποίησε στο έπακρο αυτή την ποινή, ιδιαίτερα εις βάρος μαθητών, φοιτητών και αντιστασιακών.

Η ΕΞΟΥΣΙΑ, λοιπόν, έχει μια διαχρονική σχέση με το κούρεμα. Ιδιαίτερα αν μιλάμε για κούρεμα γουλί. Το χρησιμοποιούσε πάντα σαν να στερούσε με τον τρόπο αυτό τη δύναμη των υπηκόων της. Κι αυτό ανεξάρτητα από το αν οι ίδιοι οι υπήκοοι επέλεγαν για τον εαυτό τους κάποια στιλιστική δήλωση, περιποιούμενοι την κόμη τους κατά βούληση και με μια σαφή ή αδιόρατη ιδεολογική χροιά: χωρίστρα δεξιά, χωρίστρα αριστερά, κούρεμα καπελάκι, σβέρκος αεροδρόμιο, πεζοναυτικό, γιάπικο, πολιτικά ορθό, κάσκα, χαίτη, μοϊκάνα, κουρέιβερ και κόψιμο εν χρω, του τύπου «μαδάω, πάρ’ τα όλα»…

ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΥΡΙΟΛΕΞΙΑ στη μεταφορά, το «κούρεμα» των πρωτοσέλιδων τίτλων και της νέας αργκό του καπιταλισμού, του χρέους και της λιτότητας εμπεριέχει τα περισσότερα, αν όχι όλα, τα ιδεολογικά στοιχεία της σημειολογίας της κουράς. Ως πολίτες της υπό χρεοκοπία χώρας κυκλοφορούμε ήδη ως οι κεκαρμένοι της Ευρώπης. Σαν να υφιστάμεθα ένα είδος συλλογικής τιμωρίας για την περιπέτεια στην οποία έχει περιέλθει η ήπειρος, αν όχι όλος ο κόσμος. Η παγκόσμια διαπόμπευσή μας -σαν τις μάγισσες του Μεσαίωνα πριν την πυρά ή τις πόρνες και τις μοιχαλίδες των πουριτανικών κοινοτήτων- έχει ήδη ξεκινήσει με το ανεπίσημο «κούρεμα» των κρατικών ομολόγων στις αγορές και στην ΕΚΤ και την εκτόξευση των spreads, που λειτούργησαν ως η πρώτη σκάλα της κουρευτικής μηχανής. Ωστόσο, το πρόβλημά μας είναι ότι παρ’ ότι έχουμε ήδη κουρευτεί στον πόντο, εξακολουθούμε να είμαστε υποχρεωμένοι να πληρώσουμε τα μαλλιά της κεφαλής μας στους ίδιους τους κουρείς, τους μπαρμπέρηδες των αγορών, που περιφέρουν ως λάφυρο τη τζίβα μας στα παραγεμισμένα μαξιλάρια των CDS.

ΑΥΤΟ ΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ και εικονικό, προς το παρόν, κούρεμα το πληρώνουμε ήδη μ’ ένα δεύτερο, πραγματικό και οδυνηρό. Δεμένοι κυριολεκτικά πάνω στην καρέκλα του μπαρμπέρη, υφιστάμεθα μια εξευτελιστική «ποινή της κειρίας», με μια μηχανή σκουριασμένη, με τα ξυράφια της στομωμένα ν’ αφήνουν μικρά αιματηρή ίχνη, καθώς οργώνουν άγαρμπα το κρανίο μας. Αυτό το κούρεμα λέγεται μνημόνιο, μεσοπρόθεσμο, οσονούπω και μεσομακροπρόθεσμο, και λίγο αργότερα, ποιος ξέρει, ισόβιο. Γιατί οι τρίχες της κεφαλής μας, ιδιαίτερα αν αυτή είναι αγύριστη, έχουν την τάση να ξαναβγαίνουν, οι αθεόφοβες, οπότε δεν αποκλείεται η επόμενη ποινή να περιλαμβάνει σαδιστική χαλάουα, ακόμη και ριζική αποτρίχωση.

ΑΥΤΟ ΤΟ ΚΟΥΡΕΜΑ, στο οποίο απόλυτη προτεραιότητα έχουν οι μισθωτοί, οι συνταξιούχοι, οι μικρομεσαίοι και γενικώς οι αναξιοπαθούντες, είναι σε αντιστοιχία με το άλλο υπό συζήτηση κούρεμα: το καθαυτό κούρεμα του χρέους. Αυτό που το λέγαμε και αναδιάρθρωση. Θυμάστε; Αυτό που θα ήταν καταστροφή αν γινόταν με πρωτοβουλία του πελάτη, δηλαδή ημών, και όχι του κουρέα, δηλαδή των πιστωτών. Τώρα οι κουρείς, με πρώτους τους Γαλλογερμανούς μπαρμπέρηδες, διαβουλεύονται πάνω από το κεφάλι μας. Το ψειρίζουν, το ξεψειρίζουν, περνούν εκνευρισμένα τα δάχτυλά τους μέσα από τις τούφες, τις ορθώνουν, τις μετρούν, δοκιμάζουν πάνω τους τα ψαλίδια τους, «στον πόντο» λέει ο ένας, «στην πέτσα» λέει ο άλλος, διαπληκτίζονται για το βάθος της κουράς -στου κασιδιάρη το κεφάλι όλοι μπαρμπέρηδες θέλουν να γίνουν, που έλεγε κι ο Κολοκοτρώνης-, αλλά ομονοούν σε ένα: ό,τι κόψουν από τα κεφάλια μας θα το εμφυτεύσουν σε άλλα κεφάλια. Σαν τα μαλλιά των Κινέζων θανατοποινιτών, που αποτελούν περιζήτητο αξεσουάρ στην αγορά προσθετικής και hairstyling της Δύσης.

ΤΟ ΚΟΥΡΕΜΑ του ελληνικού χρέους, λοιπόν, θα αντισταθμιστεί με μια εμφύτευση στο τραπεζικό χρέος. Βλέπετε, μπορεί τα κεφάλια των PIIGS να έχουν τζιβιάσει από τρίχες αχτένιστες, ατίθασες, μπερδεμένες, μες στην ψείρα και την κόνιδα, φουλ στην ψαλίδα, αλλά τα κεφάλια των θεών της τραπεζικής πίστης πάσχουν από κάτι πιο μόνιμο και βασανιστικό. Τριχοφάγος είναι, αλωπεκία είναι, θα σας γελάσω, η διάγνωση είναι αβέβαιη, αλλά τα συμπτώματα πασίγνωστα. Αν υποθέσουμε ότι εμείς, ως κοινωνία, αλλά και όλες οι κοινωνίες του πλανήτη χρωστούν τα μαλλιά της κεφαλής τους -43 δισ. δολάρια μέχρι το τέλος του χρόνου μόνο ως κρατικό χρέος- σε ποιους τα χρωστούν; Κατά βάση στις τράπεζες. Για να ξεπληρωθεί αυτό το ποσό, αν πράγματι ποτέ υπήρξε, θα πρέπει η ανθρωπότητα να υποβληθεί σε επώδυνη χαλάουα, να μετατραπεί σε ένα άτριχο είδος, να μείνει με το πετσί της. Και πάλι κάτι θα μένει να οφείλει στα ευαγή ιδρύματα που έχουν εκ γενετής αυτό το πρόβλημα, της αλωπεκίας, του τριχοφάγου, κι όσες εμφυτεύσεις και ανακεφαλαιοποιήσεις κι αν αποφασίσουν η Μέρκελ με τον Σαρκοζί, η Ευρωζώνη, το G20, που έχουν πιαστεί μαλλί με μαλλί για το εύρος του κουρέματος και την έκταση της εμφύτευσης, στα κεφάλια τους θα χάσκουν πάντα άτριχες τρύπες.

ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΙΔΟΥΣ το κούρεμα του τύπου «πιάσ’ τ’ αυγό και κούρευ’ το», βεβαίως, αν και οδυνηρό για τους ήδη κεκαρμένους, έχει και μια χρησιμότητα: αν και οι επίδοξοι και αδέξιοι μπαρμπέρηδες διακινδυνεύουν εκεί που πάνε για μαλλί να βγούνε κουρεμένοι, να προκαλέσουν δηλαδή αντί για κούρεμα τον αποκεφαλισμό της Ευρωζώνης, με την πρεμούρα τους αποδεικνύουν αυτό που λίγοι βαρεμένοι εξαρχής υποστήριζαν, ότι το βαθύ ξύρισμα του χρέους είναι και πολιτικά αναγκαίο και οικονομικά εφικτό και κοινωνικά δίκαιο. Το θέμα, βέβαια, είναι ποιος κρατάει τη λεπίδα και σε ποιου το κεφάλι τη γλιστράει. Μπαρμπέρης με πάρκινσον προφανώς θα την κάνει τη ζημιά. Σκεφτείτε να εμπιστευτούμε τη λεπίδα, όπως καλή ώρα τώρα, στον Φρέντι Κρούγκερ του «Εφιάλτη στον δρόμο με τις λεύκες» ή στον Σουίνι Τοντ, τον φονικό κουρέα της οδού Φλιτ. Θυμάστε πόσο «ριζικά» κούρευε ο τελευταίος τους πελάτες του; Θα του εμπιστευόσασταν το κεφάλι του; Ε, λοιπόν, αυτό είναι το πρόβλημα. Το να εμπιστευτούμε το «κούρεμα» του χρέους σ’ αυτούς που το διαχειρίζονται σήμερα είναι σαν να αποφασίζουμε να γίνουμε κρεατόπιτες προορισμένες για το στομάχι του τραπεζικού Λεβιάθαν. Και δεν κουρευόμαστε μόνοι μας καλύτερα;

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (15/10/2011)

2011-10-15T06:45:00.000-07:00

Δεν ήξερα ακόμα πού βγάζει, τ’ απόγιομα της τελευταίας μέρας, μισήν ώρα πριν να βασιλέψει ο ήλιος. Κοπαδιαστά τον ανεβαίναμε τα στραβάδια. Μερικά είχαν κουρέψει κιόλας το κεφάλι τους – θες γιατί δεν μπιστευόντουσαν στους μπαρμπέρηδες του στρατοπέδου, θες γιατί στην πλατεία μπορούσες να παραγγείλεις να σου βάλουνε μια πλάκα κάτω απ’ τη μηχανή, και κέρδιζες ένα κάρτο του πόντου τρίχα, μπορεί και παραπάνω.
Μυστήριο η αγάπη που δείχνει στα μαλλιά του ο φαντάρος. Τις πρώτες μέρες χτενίζει με μανία τις κοντές τρίχες, να στρώσουνε. Κι ο τυχερός, που το τομάρι της κούτρας του είναι λαδερό και φουντώνει εύκολα, τ’ αναμετράει κάθε πέντε και λιγάκι με του συναδέλφου – σου ’ρχεται να του τα ξεριζώσεις...

Νίκου Κάσδαγλη,
«Κεκαρμένοι»

Η πίτα του Μάλθους (8/10/2011)

2011-10-08T06:43:00.000-07:00

«Για πολλά χρόνια ζούσαμε πέρα από τις δυνατότητές μας, κι αυτό πρέπει να σταματήσει», είπε η Μέρκελ σε μία από τις τελευταίες παρεμβάσεις της για τη σχεδιαζόμενη αλλαγή στο πακέτο της ευρωδιάσωσης ή ευρωκαταστροφής. Της Ελλάδας και όσων ενδεχομένως την ακολουθούν στην ουρά του Προκρούστη. Κάτι μας θυμίζει αυτό, το έχουμε ξανακούσει πολλές φορές τις τελευταίες δεκαετίες. Ήταν το βασικό επιχείρημα αιτιολόγησης κάθε πακέτου «σταθεροποίησης» και λιτότητας, από τα πολλά που έχουν εφαρμόσει την τελευταία τριακονταετία οι σοσιαλφιλελεύθερες κυβερνήσεις του Ελλαδιστάν. «Καταναλώνουμε περισσότερα απ’ όσα παράγουμε». Το θυμάστε;

Αλλά είναι διαφορετικό να το ακούς από τη Μέρκελ, την ηγέτιδα μιας χώρας που επαίρεται πως έχει βρει τη χρυσή τομή ανάμεσα στην ανάπτυξη και την ευημερία των ανθρώπων. Είναι μια επίσημη ανακήρυξη διαζυγίου ανάμεσα στην ανάπτυξη και την ευημερία. Η πρώτη δεν οδηγεί αναγκαστικά στη δεύτερη, μας λένε τώρα.

Περίεργο. Για πολλά χρόνια, οι γκουρού του καπιταλισμού εκπαίδευαν τις κοινωνίες στα φιλελεύθερα μαθηματικά της οικονομίας, υποστηρίζοντας ότι μεταξύ προόδου, ανάπτυξης και ευημερίας υπάρχει μια συνάρτηση. Τα μεγέθη είναι ανάλογα. Υπάρχει μάλιστα το περίφημο λαϊκό επιχείρημα της πίτας, αγαπημένη καραμέλα στο στόμα πρωθυπουργών και υπουργών, ακόμη κι αυτών που υποστήριζαν ότι το θέμα της δικαιότερης κατανομής του πλούτου παραμένει στην ατζέντα, αλλά για κάποιο απώτατο μέλλον. Προς το παρόν, προέχει η αύξηση της πίτας. Για να υπάρξει αύξηση της ευημερίας και του εισοδήματος, πρέπει να υπάρξει αύξηση του πλούτου, έστω κι αν η κατανομή του συνεχίσει να γίνεται τρομακτικά άνισα, μας έλεγαν. Αλλά, κάλλιο πέντε και στο χέρι… Έτσι, για χρόνια οι κοινωνίες του ιστορικού καπιταλισμού, της Ευρώπης και της Αμερικής, αλλά και αυτές που προσχώρησαν καθυστερημένα στην οικονομία της αγοράς, καλούνταν να συμβιβάζονται με ένα μικρό κλάσμα της αύξησης του πλούτου που πετύχαιναν κάθε χρόνο. Για να το πούμε μ’ ένα παράδειγμα, αν η Κίνα, που εδώ και μια δεκαετία μεγεθύνεται με μέσο ρυθμό 10% τον χρόνο, εξασφάλιζε στους Κινέζους μιαν αντίστοιχη μέση αύξηση του εισοδήματός τους, η φράση «μισθοί Κίνας» δεν θα ήταν το συνώνυμο μιας οικονομικής κόλασης, αλλά ένας εργασιακός παράδεισός για όλους. Αυτό, φυσικά, δεν συνέβαινε ούτε στην Κίνα, αλλά ούτε στην Ευρώπη. Ωστόσο, κουτσά-στραβά τα εισοδήματα των εργαζομένων παρακολουθούσαν τη μεγέθυνση, αποσπώντας ένα μικρό κλάσμα τους. Πού πήγαιναν τα υπόλοιπα; Την απάντηση τη δίνει η τρομακτική διεύρυνση της ψαλίδας της ανισότητας. Οι κοινωνίες έπρεπε να συμβιβαστούν μ’ αυτή την πρόκληση, και σε γενικές γραμμές συμβιβάστηκαν. Κι έτσι ο καπιταλισμός αναδεικνυόταν σε αδιαμφισβήτητο πρωταθλητή της ιστορίας ως το σύστημα που είναι μεν άδικο, αλλά είναι το μόνο που υπόσχεται στους ανθρώπους μεγαλύτερη ευημερία.

Υπήρξε ένας άνθρωπος που από την πρώτη ακμή του καπιταλισμού, στα τέλη του 18ου αιώνα, αμφισβήτησε τη γραμμική σχέση προόδου - μεγέθυνσης - ευημερίας στον γενναίο, νέο κόσμο της αγοράς και του κέρδους. Ο Τόμας Ρόμπερτ Μάλθους αντιπαράθεσε στην αισιοδοξία των φιλελεύθερων οικονομολόγων και στον «Πλούτο των εθνών» του Άνταμ Σμιθ το δυσοίωνο όραμά του για τη φτώχεια των εθνών. Στο έργο του «Δοκίμιο για την αρχή του πληθυσμού» εξέθεσε τη γενική ιδέα του ότι επειδή ο πλούτος των εθνών, η παραγωγή τροφίμων και πρώτων υλών αυξάνεται με αριθμητική πρόοδο, ενώ ο πληθυσμός αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο, το σύστημα «στομώνει». Αδυνατεί να θρέψει όλους τους ανθρώπους. Αλλά, ευτυχώς, έλεγε ο Μάλθους, έρχονται οι τέσσερις Ιππότες της Αποκάλυψης, ο πόλεμος, οι αρρώστιες, το έγκλημα και η ανηθικότητα, και διορθώνουν την ανισορροπία, «καθαρίζοντας» όσους περισσεύουν. Κατά προτίμηση, τους «υπανθρώπους» του πληθυσμού: τους φτωχούς, τους αμόρφωτους, τους μαύρους…

Το τι άκουσε ο άνθρωπος, δεν λέγεται. Η θεωρία του Μάλθους για τον υπερπληθυσμό ερρίφθη στο πυρ το εξώτερον, όχι μόνο από τους προοδευτικούς φιλοσόφους και οικονομολόγους, αλλά κυρίως από τους φιλελεύθερους, που ακόμη και πριν από λίγα χρόνια θριαμβολογούσαν για την πανηγυρική διάψευση της μαλθουσιανής προφητείας. Ο καπιταλισμός, παρά τα ζιγκ ζαγκ του και τα σκοτεινά του διαλείμματα, απέδειξε ότι μπορεί να αυξάνει απεριόριστα την πίτα, κι ας έχει πενταπλασιαστεί η ανθρωπότητα από την εποχή του Μάλθους. Τι χαρά!

Μια στιγμή, όμως. Κάτι έχει αλλάξει εδώ. Για να γυρίσουμε σ’ αυτό που λέει η Μέρκελ, και είναι ουσιαστικά η νέα πολιτική που εγκαθιδρύεται ως μονόδρομος σε όλες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες, τι σημαίνει «μέχρι τώρα ζούσαμε πέρα από τις δυνατότητές μας κι αυτό πρέπει ν’ αλλάξει»; Κάπως αλλιώς λειτουργεί το επιχείρημα της πίτας. Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες, ανεξάρτητα από τις επιμέρους διαφοροποιήσεις και τους σκυλοκαβγάδες τους, υποστηρίζουν πια ότι, για να αυξηθεί η πίτα, πρέπει όλοι (δηλαδή, όχι ακριβώς όλοι, εξαιρείται φυσικά το μικρό, ελάχιστο στρώμα της νέας πλουτονομίας, το 1% που θα απολαμβάνει όλο και μεγαλύτερο μέρος του πλούτου) να τρώμε όλο και μικρότερο κομμάτι της πίτας. Αυτός ορίζεται ως νέος όρος αποτροπής της ύφεσης και επιστροφής στην ανάπτυξη. Ισόβια, αιώνα λιτότητα. Αυτό επιδιώκεται να ενσωματώσουν ως θεμελιώδη «συνταγματική» αρχή της Ευρωζώνης οι υπό αναθεώρηση ευρωπαϊκές συνθήκες, οι συμφωνίες για την οικονομική διακυβέρνηση και οι νέοι όροι «διάσωσης» μιας χώρας σε κρίση. Κι αυτό διαμορφώνει την Ευρωζώνη ως το πιο αντιδραστικό, ακραία νεοφιλελεύθερο μόρφωμα της καπιταλιστικής υφηλίου.

Αυτό είναι μια επίσημη αποκήρυξη της ισχύουσας μέχρι σήμερα αστικής συνθήκης της προόδου, που συναρτά την ευημερία των ανθρώπων με την ανάπτυξη, τη μεγέθυνση του πλούτου. Αλλά αυτό το «διαζύγιο» συνοδεύεται μ’ ένα «γάμο». Με την πανηγυρική επιστροφή του αποκηρυσσόμενου μέχρι χθες Μάλθους, έστω και με κάποιες προσαρμογές. Γιατί στην πραγματικότητα το νέο δόγμα «προόδου» λέει ότι, για να αυξηθεί ο κοινωνικός πλούτος, η πίτα που λέγαμε, πρέπει όχι μόνο να μειωθούν τα κομμάτια που δικαιούται έκαστος, αλλά να μειωθούν και οι δικαιούχοι των κομματιών. Εν ολίγοις, ν’ αραιώνουμε σιγά σιγά. Ολόκληρα τμήματα πληθυσμού τίθενται εκτός του νέου «σχεδίου» ευημερίας και ανάπτυξης. Δεν θα γευτούν τίποτα από την πίτα. Οι άνεργοι περισσεύουν, καθώς τα επιδόματα μπαίνουν στη λαιμητόμο της λιτότητας. Το ίδιο κι όσοι αδυνατούν να παρακολουθήσουν τον μαραθώνιο της διά βίου κατάρτισης και επανακατάρτισης, να προλάβουν το τεχνολογικό σπριντ των επιχειρήσεων. Περισσεύουν κι οι φτωχοί, καθώς τα προνοιακά επιδόματα μπαίνουν στο εργαστήριο του «εξορθολογισμού», με τάση να καταργηθούν, γιατί συντηρούν «τεμπέληδες» και «νωθρούς» ανθρώπους. Περισσεύουν κι οι ηλικιωμένοι, που έχουν την επιλογή ή να δουλεύουν μέχρι βαθέος γήρατος ή να πέσουν στον Καιάδα ενός ισχνού συνταξιοδοτικού συστήματος. Περισσεύουν κι οι νέοι, που, αφού δεν τους χωράει η Ελλάδα ή η Ευρώπη, καλό θα είναι να μεταναστεύσουν στους νέους αναπτυξιακούς παραδείσους που ανακαλύπτει το κεφάλαιο. Περισσεύουν ολόκληρες χώρες που πνίγονται σε ωκεανούς χρεών προς τη διεθνή τοκογλυφία και πρέπει να υπάρχουν όσο να τα αποπληρώνουν, σε χρήμα ή σε είδος, κουρεμένα ή ακούρευτα. Περισσεύει και η εθνική κυριαρχία, μια επικίνδυνη ελευθερία σε χώρες επιρρεπείς σε δημοσιονομικές ανισορροπίες και ελλείμματα. Περισσεύει και η δημοκρατία, μια περιττή πολυτέλεια για κοινωνίες που αδυνατούν να τη συγχρονίσουν στις ανάγκες των αγορών. Περισσεύουν ακόμη και ολόκληρες ήπειροι, όπως η Αφρική, με δεκάδες χώρες εκτός αναπτυξιακού άτλαντα, σ’ έναν αργό θάνατο από πόλεμο, αρρώστια, εγκληματικότητα και ανηθικότητα. Γιατί, οι κατά Μάλθους Τέσσερις Ιππότες της Αποκάλυψης επιστρατεύονται κι αυτή τη φορά για να υπηρετήσουν το νέο σχέδιο καπιταλιστικής «προόδου» και ανακατανομής της πίτας σε όλο και λιγότερους δικαιούχους.

Ο πόλεμος είναι ένα ανοικτό ενδεχόμενο κατάληξης της παγκόσμιας κρίσης χρέους, αν οι πολιτικές ηγεσίες αποτύχουν πλήρως να βρουν ένα νέο σημείο ισορροπίας, έναν συμβιβασμό με τη χρηματοπιστωτική δικτατορία. Η αρρώστια είναι ένας υπαρκτός κίνδυνος, με δεδομένη την υποβάθμιση των δημοσίων συστημάτων υγείας, την ιδιωτικοποίησή τους και τη δυσκολία των πολιτών να αντέξουν το όλο και υψηλότερο κόστος των υγειονομικών υπηρεσιών. Η εγκληματικότητα είναι ο καρπός της διευρυνόμενης φτώχειας στην οποία καταδικάζεται ένα επικίνδυνα διογκούμενο τμήμα του πληθυσμού. Και η ανηθικότητα είναι το επιστέγασμα όχι μόνο της κοινωνικής αποσάθρωσης, αλλά και της άλωσης του κράτους από πιστωτές και τυχοδιώκτες του κέρδους.

Αυτά όλα δεν είναι σχήμα λόγου. Συνέβησαν, άλλωστε, αρκετά πρόσφατα για να τα αγνοούμε. Συνέβησαν στη μισή Ευρώπη, όταν η κατάρρευση του ανύπαρκτου σοσιαλισμού έδωσε τη θέση του σε μια πολύχρονη περίοδο εθνικιστικών εντάσεων και τοπικών συρράξεων, εφόδου των ολιγοκρατών στο κράτος και τον πλούτο του, κατεδάφισης των κοινωνικών υπηρεσιών, εγκαθίδρυσης βασιλείων εγκληματικότητας και μαφίας, μαζικής μετανάστευσης του πληθυσμού στη Δύση, όπου γεύτηκαν μια κατάσταση δουλείας, αθλιότητας και ταπείνωσης.

Αυτά μας περιμένουν με τον νέο μαλθουσιανικό κανόνα της πίτας. Είμαστε ανεπιθύμητοι συνδαιτυμόνες στην κατανάλωσή της. Οπότε μπορούμε κάλλιστα να προσφύγουμε στη λαϊκή θυμοσοφία: από πίτα που δεν τρώμε, τι μας μέλει κι αν καεί; Ας καεί, λοιπόν, ας καεί.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (8/10/2011)

2011-10-08T06:42:00.000-07:00

Αυτό που συμβαίνει είναι από κάθε άποψη ένα έγκλημα εναντίον της ανθρωπότητας, και υπ’ αυτή την προοπτική πρέπει να αναλυθεί στα δημόσια φόρα και στις συνειδήσεις. Δεν είναι υπερβολή. Εγκλήματα εναντίον της ανθρωπότητας δεν είναι μόνο οι γενοκτονίες, οι εθνοκτονίες, τα στρατόπεδα θανάτου, τα βασανιστήρια, οι επιλεκτικές δολοφονίες, οι λιμοί που προκαλούνται εσκεμμένα, οι μαζικές επιμολύνσεις, οι εξευτελισμοί ως μέθοδος καταστολής της ταυτότητας των θυμάτων. Έγκλημα εναντίον της ανθρωπότητας είναι επίσης αυτό που οι χρηματοπιστωτικές και οικονομικές εξουσίες, με την ενεργό ή σιωπηλή συνενοχή των κυβερνήσεων, εν ψυχρώ διέπραξαν εναντίον εκατομμυρίων ανθρώπων σε όλο τον κόσμο, που απειλούνται να χάσουν ό,τι τους έχει απομείνει, το σπίτι και τις οικονομίες τους, αφού έχουν χάσει τη μοναδική και πολύ συχνά ισχνή πηγή εισοδήματος, δηλαδή τη δουλειά τους… Λέγοντας «Όχι στην ανεργία», ανακόπτουμε την αργή αλλά αμείλικτη γενοκτονία στην οποία το σύστημα καταδικάζει εκατομμύρια ανθρώπους. Ξέρουμε πως μπορούμε να βγούμε απ' αυτή την κρίση, ξέρουμε πως δεν ζητάμε το φεγγάρι. Και ξέρουμε πως έχουμε φωνή για να τη χρησιμοποιήσουμε. Μπροστά στην υπεροψία του συστήματος, επικαλούμαστε το δικαίωμά μας στην κριτική και στη διαμαρτυρία. Εκείνοι δεν τα ξέρουν όλα. Έπεσαν έξω. Μας εξαπάτησαν. Δεν δεχόμαστε να είμαστε τα θύματά τους.
Ζοζέ Σαραμάγκου, «Το τελευταίο Τετράδιο»

Μικροί εμφύλιοι…(1/10/2011)

2011-10-01T02:02:00.000-07:00

Συνέβη σε ένα από τα δεκάδες σχολεία της Αθήνας που τελούν υπό κατάληψη. Το μεταφέρω με την οπτική ενός ψυχρού παρατηρητή (αν και, στην πραγματικότητα, είχα κι εγώ μια σχετικά θερμή εμπλοκή). Το σχολείο, λοιπόν, υπό κατάληψη με απόφαση της συνέλευσης των μαθητών, απόφαση που εμπεριέχει το γνώριμο μείγμα αντίδρασης στην εικόνα διάλυσης που εμφανίζουν έτσι κι αλλιώς τα σχολεία, εφηβικής οργής για όσα συμβαίνουν στη χώρα, πολέμου γενεών γιατί οι έφηβοι βλέπουν στους γονείς ή στους καθηγητές την εγγύτερη σ’ αυτούς εξουσία, και φυσικά χαβαλέ. Αφύσικο θα ’ταν να λείπει στην ηλικία τους – οι μέρες ακόμη είναι ακόμη ηλιόλουστες, οι αίθουσες διδασκαλίας καταθλιπτικές, το μάθημα βαρετό κι η χρησιμότητά του θολή στο κεφάλι των παιδιών, όταν οι ειδήσεις, οι εικόνες, οι οικογενειακές συζητήσεις, η βουή της κοινωνίας εκπέμπουν μηνύματα απελπισίας για ένα μέλλον βουτηγμένο στη χρεοκοπία.

Μια ομάδα γονιών δεν μπορεί να συμβιβαστεί με την ιδέα του κατειλημμένου σχολείου, με τα λουκέτα στις πόρτες, τις αίθουσες άδειες, κάποια θρανία σπασμένα και τα περισσότερα παιδιά στο σπίτι, μεταξύ τηλεόρασης και υπολογιστή. Κι αποφασίζει «να πάρει την κατάσταση στα χέρια της». Ένα πρωί, πουρνό πουρνό, σπάζουν τα λουκέτα, ανοίγουν τις πόρτες του σχολείου, ζητούν από τον διευθυντή να χτυπήσει το κουδούνι για να μπουν οι μαθητές στις τάξεις. Τα παιδιά στην αρχή μπερδεύονται, μπαίνουν σε δίλημμα, διασπώνται, κάποια μπαίνουν στις τάξεις, κάποια άλλα διαμαρτύρονται γιατί παραβιάζεται η απόφασή τους, μένουν έξω από τις τάξεις σε μια άτυπη αποχή, ανοίγουν πηγαδάκια με γονείς, αρχίζουν έντονες συζητήσεις. Τα παιδιά λένε τα επιχειρήματά τους, άλλα υποτυπώδη και στερεότυπα, άλλα καίρια, φαρμακερά – «ξέρατε από τις αρχές του Σεπτέμβρη ότι τα σχολεία θ’ ανοίξουν και για εβδομάδες δεν θα έχουμε βιβλία. Γιατί σαν γονείς δεν κάνατε τίποτα; Γιατί ήρθατε τώρα, που κάνουμε κατάληψη;», ρωτούσαν τους γονείς. Οι γονείς, διχασμένοι κι αυτοί, οι πιο θερμόαιμοι μιλούσαν για «πέντε αλητάμπουρες που υποκινούν τα παιδιά», για αστυνομίες και εισαγγελείς ανηλίκων – πριν καν κινητοποιηθεί ο Άρειος Πάγος για «τέλεση αδικημάτων». Υποδαύλιζαν και κάποιοι καθηγητές με μπηχτές «σιγά μη θέλουν βιβλία αυτοί, μήπως τ’ ανοίγουν και ποτέ;». Οι πιο ψύχραιμοι γονείς προσπαθούσαν να βρουν σημεία ισορροπίας, «μήπως να βρείτε μια άλλη μορφή αγώνα, γιατί να χάνετε μάθημα, γιατί να αφήνετε τα παιδιά των ιδιωτικών να τρέχουν μπροστά, πώς θα τα ανταγωνιστείτε;». «Δεν θέλουμε να ανταγωνιστούμε κανέναν, δεν έχουμε μέλλον, δεν το βλέπετε;», απαντούσαν κάποια παιδιά. Τέτοιες στιχομυθίες έγιναν πολλές έξω από το σχολείο στη διάρκεια αυτών των μικρών «εμφυλίων» γονιών με γονείς, μαθητών με μαθητές, γονιών με μαθητές, και κάποια στιγμή παραλίγο να γίνει κανονική σύρραξη όταν εμφανίστηκε μαινόμενος νεαρός που έλουσε τους γονείς ως «μικροαστούς φασίστες» που δεν αφήνουν τα παιδιά να κάνουν την κατάληψή τους, και προσφέρθηκε να τους προσφέρει καινούργια λουκέτα, να ξανακλείσουν τις πόρτες και ν’ αφήσουν τους γονείς στους καναπέδες τους, τους «αγάμητους νοικοκυραίους που καλά τους κάνουν και τους απολύουν ή τους κόβουν τους μισθούς». Κι εκεί έπαιξε κι ένας τσαμπουκάς, και κλήση Αστυνομίας, και απειλές για εισαγγελείς ανηλίκων πάλι, μέχρι που μεσημέριασε κι ο «εμφύλιος» έκανε διάλειμμα για φαγητό…

Σοκ και αμηχανία. Αυτά ήταν τα συναισθήματα που συνέλαβα στον εαυτό μου, κατά τον απολογισμό αυτού του περιστατικού που, πιθανότατα, έχει συμβεί δεκάδες φορές σε δεκάδες σχολεία όλης της χώρας τις τελευταίες μέρες. Και το σοκ δεν αφορούσε τόσο το γεγονός ότι αυτά συνέβησαν στο ευαίσθητο «γήπεδο» ενός σχολείου, όσο το γεγονός ότι έβλεπα στη μικροκλίμακα μιας μίνι, τοπικής κρίσης, την πραγματική απειλή για την εξέλιξη της μεγάλης, της σούπερ κρίσης. «Βοήθα, καλέ μου, μη φαγωθούμε μεταξύ μας…», που λέει και το τραγούδι. Στη μικρή ανθρωπογεωγραφία του σχολείου μιας μάλλον μικροαστικής γειτονιάς της Αθήνας προβλήθηκαν σε λίγες ώρες όλα τα στερεότυπα και οι κοινωνικοί αυτοματισμοί μιας κοινωνίας που ωθείται βίαια σ’ ένα τέλμα. Θυμώνει, πασχίζει, χτυπιέται, αλλά δεν ξέρει τι της φταίει, ποιος της φταίει, με ποιον να τα βάλει.

Τα σχολεία παραμένουν χωρίς βιβλία, με τεράστιες ελλείψεις και κενά σε υποδομές και προσωπικό, κανείς δεν ξέρει αν θα έχουν να βάλουν πετρέλαιο τον χειμώνα, κι όλοι καταλαβαίνουν ότι αυτό δεν είναι το μεγάλο άλμα προς το ψηφιακό σχολείο, δεν είναι η «ατσαλιά» του Ελεγκτικού Συνεδρίου που δεν ενέκρινε έγκαιρα το κονδύλι για το χαρτί, αλλά είναι το χέρι της τρόικας και των πιστωτών που κλείνει τη στρόφιγγα για παροχές που μέχρι χθες θεωρούσαμε αυτονόητες. Γίνεται στα σχολεία -και θα γίνει ακόμη χειρότερο-, γίνεται στα νοσοκομεία, γίνεται σε κάθε υπηρεσία που παρέχει δημόσια αγαθά τα οποία βρίσκονται σε διαδικασία ακρωτηριασμού. Η αγωνία της δόσης των 8 δισ. ευρώ, από την οποία υποτίθεται ότι κρέμεται η τύχη της χώρας, έχει παραλύσει την κυβέρνηση – πλην Βενιζέλου, που φορολογεί ή περικόπτει κάθε υποψία εισοδήματος. Αλλά παραλύει και το κράτος μέχρι και τ’ ακροδάχτυλά του, αυτή τη σκουριασμένη μηχανή που χρειάζεται να λειτουργήσει, έστω και με τις αναπηρίες της, για να μην παραδοθούμε σ’ ένα χάος. Αλλά, πώς ν’ αποφευχθεί αυτό όταν δεν υπάρχει κοινωνικό στρώμα, επαγγελματική κατηγορία, τάξη που να μη δέχεται μια μικρή ή μεγάλη επίθεση από κυβέρνηση και τρόικα; Συγκοινωνίες νεκρές, εφορίες κλειστές -αχρείαστες να ’ναι-, υποψήφιοι «έφεδροι» στους δρόμους, δημόσιοι υπάλληλοι καταληψίες υπουργείων, ακόμη κι ένστολοι που απειλούν να σταματήσουν να δέρνουν τους διαδηλωτές (οποία απειλή!), επαγγελματίες στα κλαριά, πανεπιστήμια κατειλημμένα, πάνω από 12.000 Έλληνες συνωθούνται να πάρουν μέρος στα ενημερωτικά σεμινάρια για μετανάστευση στην Αυστραλία – με την ευχή μας, λένε οι αρμόδιοι υπουργοί, καλό ταξίδι και να μας γράφετε, θα κάνουμε ό,τι μπορούμε να σας διευκολύνουμε, να φύγετε, παιδιά, να φύγετε, αφού δεν σας κρατάει τίποτα εδώ. «Δεν έχουμε μέλλον», λένε κι οι καταληψίες μαθητές, ανυποψίαστοι περί Αυστραλίας ή Νέας Ζηλανδίας, αλλά ακούνε τόσα για την ίδια τους τη χώρα, που τους είναι αρκετά. Η Ελλάδα δεν στραγγίζει κυρίως από χρήμα. Στραγγίζει από ελπίδα.

Αλλά, αυτό το στράγγιγμα της ελπίδας, στο ζαλισμένο από δυσοίωνους εξαγγέλους και κακές ειδήσεις μυαλό μας, φιλτράρεται μέσα από εγωισμούς, ατομισμούς, ιδιοτέλειες, ιδεολογικές εμμονές, κοινωνικούς αυτοματισμούς, αυτοσχέδιες επαναστάσεις, τηλεοπτικά στερεότυπα, προκάτ επιχειρήματα. Ο εργαζόμενος του μετρό δεν μ’ αφήνει να πάω στη δουλειά, ο ταξιτζής μού κλείνει τον δρόμο, ο λαδιάρης εφοριακός μού φταίει που βρέχει εκκαθαριστικά με έκτακτες εισφορές, φταίει κι ο καθηγητής που μάλλον θέλει να λουφάρει και τα παιδιά δεν μπαίνουν στις τάξεις, φταίνε και λίγα κωλόπαιδα -ποιος ξέρει τι γονείς τα ’χουν παρατημένα κι ασύδοτα- που δεν αφήνουν το παιδί μου να μάθει γράμματα, φταίνε κι οι «υποκινητές» (Οι κνίτες; Οι μπαχαλάκηδες; Οι συριζαίοι; Μήπως είναι τίποτα αλβανόπουλα;), φταίνε κι οι αργόσχολοι συνάδελφοι που γίνονται απολύσεις, φταίνε κι οι πουλημένοι συνδικαλιστές που το παρατραβάνε κι ερεθίζουν τους εργοδότες, φταίω κι εγώ, φταις κι εσύ, ας πλακωθούμε μεταξύ μας, κι ας αφήσουμε τον Βενιζέλο να ψάχνει να συλλάβει τον Πάγκαλο που δεν θα πληρώσει τον φόρο για τα ακίνητά του, αποκλείεται να τον βρει, θα τον χάσει όπως έχασαν τον Ψωμιάδη.

Κι έτσι, χάνεται η συνολική εικόνα, σκορπίζουν τα κομμάτια του παζλ, κι ο καθένας αρπάζει το κομμάτι που του αναλογεί και το σκίζει, το ποδοπατάει, το καίει. Χιλιάδες μικροί εμφύλιοι διεξάγονται κάθε μέρα σε σχολικές αυλές, δημόσιες υπηρεσίες, χώρους δουλειάς, ελάχιστοι απ’ αυτούς βγαίνουν στις ειδήσεις, άνθρωποι που κατά κανόνα είναι στην ίδια πλευρά, αυτή των θυμάτων της τρομοκρατίας των πιστωτών, εκτονώνουν την οργή και τη σύγχυσή τους σε εαυτούς και αλλήλους. Και οι ηθικοί και φυσικοί αυτουργοί της κοινωνικής αποσάθρωσης μένουν στο απυρόβλητο, πιστωτές-καταληψίες της εξουσίας, της κρατικής κυριαρχίας, καταληψίες της ελπίδας και της συλλογικής συνείδησης μιας κοινωνίας που ακόμη ψάχνει την έξοδο κινδύνου. Και φοβάμαι τον πανικό, τον συνωστισμό και το ποδοπάτημα όταν την ανακαλύψει.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (1/10/2011)

2011-10-01T02:01:00.000-07:00

… Το να ισοπεδώνεις τα βουνά είναι μια σκέψη καλή, όχι μια σκέψη γελοία. Εγώ ψηφίζω Σιγκαλιόφ! Δεν χρειάζεται μόρφωση, και αρκετά με την επιστήμη! Και χωρίς την επιστήμη έχουμε υλικό για χίλια χρόνια, αλλά θα πρέπει να εδραιώσουμε πρώτα την υποταγή. Ένα πράγμα μόνο λείπει στον κόσμο: η υποταγή. Η δίψα για μόρφωση από μόνη της είναι δίψα αριστοκρατική. Μπαίνει στη μέση και λίγη οικογένεια ή λίγη αγάπη, και νά σου κι η επιθυμία για ιδιοκτησία. Θα καταπνίξουμε την επιθυμία. Θα βάλουμε μπρος το ποτό, τη συκοφαντία, την κατάδοση. Θα καλλιεργήσουμε μια ανήκουστη διαφθορά. Θα πνίξουμε εν τη γενέσει της κάθε διάνοια. Όλα θα τείνουν προς το ένα και ουσιώδες, την ισότητα… Αναγκαίο είναι μόνο το αναγκαίο, να ποιο είναι το σύνθημα της υδρογείου από δω και στο εξής. Χρειάζεται, όμως, και η ανατριχίλα. Περί αυτού θα φροντίσουμε εμείς, οι κυβερνήτες. Οι δούλοι πρέπει να έχουν κυβερνήτες. Απόλυτη υποταγή, απόλυτο σβήσιμο της προσωπικότητας, αλλά μια φορά στα τριάντα χρόνια ο Σιγκαλιόφ εξαπολύει και την ανατριχίλα, κι αρχίζουν αίφνης όλοι να κατασπαράσσουν ο ένας τον άλλο, μέχρι ενός σημείου, αποκλειστικά και μόνο για να μη μας πλήττουν. Η πλήξη είναι ένα αίσθημα αριστοκρατικό. Η επιθυμία και το πάθος είναι για μας, ενώ για τους δούλους είναι ο σιγκαλιφισμός.

Φιοντόρ Ντοστογιέφκσι, «Οι Δαιμονισμένοι»

Γκρεκ, το βρόμικο γουρουνάκι (24/9/2011)

2011-09-24T00:06:00.000-07:00

«Είμαι ένα γουρουνάκι βρόμικο πολύ/ όλη μέρα μεσ’ στη λάσπη τρέχω στην αυλή/ όμως δεν με παίζουνε τ’ άλλα τα παιδάκια/ γιατί είμαι ένα γουρουνάκι βρόμικο πολύ…» Και τούμπαλιν.
Μ’ αυτό το τραγούδι ο Γκρεκ, το γουρουνάκι, άρχιζε και τέλειωνε τη μέρα του. Ήταν ο ύμνος του, για τον οποίο ίσως και να τον ζήλευαν τ’ άλλα ζώα της φάρμας. Ο Γκρεκ το γουρουνάκι όλη μέρα έτρωγε φρούτα και λαχανικά από τις ξέχειλες ταΐστρες, κυλιόταν στη δροσερή λάσπη του χοιροστάσιου, αφόδευε στις γωνίες του μαντρωμένου χώρου του κι έτρεχε ανέμελο σ’ όλη τη φάρμα. Ένα στρογγυλό άνοιγμα ενός μέτρου περίπου στη μάντρα τού εξασφάλιζε ελευθερία κίνησης σ’ όλη τη φάρμα. Γενικώς, ήταν ένα αρκετά παραγωγικό ζώο, αν λάβουμε ως δεδομένο ότι όφειλε να γίνει όσο το δυνατόν πιο παχύ και βαρύ. Το μέγεθος ήταν το παν στη φάρμα, κι ο Γκρεκ, απολύτως συμφιλιωμένος με τον προορισμό του ως άφθονου, λιπαρού και τρυφερού κρέατος, έκανε ό,τι μπορούσε γι’ αυτό. Είχε μάλιστα επανειλημμένα διακριθεί για την ταχύτητα πάχυνσής του από τη HOIROSTAT, την ειδική οικονομετρική υπηρεσία της φάρμας. Ο Γκρεκ φρόντιζε μόνο να μη μεγαλώνει η περιφέρειά του τόσο ώστε να του είναι αδύνατο να βγαίνει από την τρύπα. Και, όταν τα πράγματα έφταναν σε οριακό σημείο, ρουφούσε λίγο την κοιλιά του, κυλιόταν στη λάσπη για να γλιστράει κι ορμούσε στην τρύπα, η οποία σπανίως του άφηνε λίγες εκδορές στο χοντρό πετσί του. Αλλά ο Γκρεκ δεν μάσαγε.

Όλα πήγαιναν καλά στη φάρμα, ή έτσι τουλάχιστον νόμιζαν τα ζώα, μέχρι που εμφανίστηκε ο νέος επιστάτης. Ο οποίος, αφού επέπληξε τους ιδιοκτήτες για την εντελώς αντιπαραγωγική εκμετάλλευση των ζώων, επέβαλε διαρθρωτικά μέτρα. Τα πιο σκληρά αφορούσαν τον Γκρεκ, το βρόμικο γουρουνάκι, το οποίο ο επιστάτης κοίταζε με απέχθεια, φωνάζοντας ότι κανείς πια δεν τρώει τόσο λιπαρά παχύδερμα. «Δίαιτα, εντατική άσκηση και καθαριότητα», φώναζε ο επιστάτης, που δεν έμοιαζε καθόλου με τον παλιό. Δεν φορούσε παλιόρουχα και γαλότσες, αλλά κοστούμια και χειροποίητα σκαρπίνια και δεν έμπαινε ποτέ στο χοιροστάσιο. Διέταξε, λοιπόν, να του φέρουν τον Γκρεκ για καταγραφή, απογραφή, κάτι τέτοιο, δεν κατάλαβε καλά το γουρουνάκι. Πρώτα τον ζύγισε και κατέγραψε το βάρος του (100 κιλά – ο Γκρεκ, που δεν είχε καταλάβει τι εστί διαρθρωτική αλλαγή, ένιωσε περήφανος για το ρεκόρ του). Ύστερα, μέτρησε την περιφέρειά του. Ο Γκρεκ, που εξακολουθούσε να νομίζει ότι το μέγεθος είναι το παν, φούσκωσε όσο μπορούσε την κοιλιά του την ώρα που ο μετρητής τού περνούσε τη μεζούρα στην περιφέρεια, «1,10», είπε ο μετρητής, «γράψε 1,30, ρουφούσε την κοιλιά του», ούρλιαξε ο επιστάτης, που κατέληξε: «Εμετρήθη, εζυγίσθη και ευρέθη παχύδερμο».

Το πρόγραμμα αδυνατίσματος του Γκρεκ περιλάμβανε σταδιακή μείωση των μερίδων τροφής, τρέξιμο εντός του χοιροστασίου των 20 τετραγωνικών και σταδιακή μείωση της διαμέτρου της τρύπας εξόδου στη φάρμα «για να έχει κίνητρο ν’ αδυνατίσει». Ο επιστάτης, βάσει του μνημονίου λέπτυνσης, έκανε την εξής πονηριά. Όταν ο Γκρεκ το γουρουνάκι έπεφτε στα 80 κιλά και η περιφέρειά του μειωνόταν στα 90 εκατοστά, η διάμετρος της εξόδου μειωνόταν στα 80 εκατοστά. Ο Γκρεκ έφραζε στην προσπάθεια να βγει, κι επέστρεφε στο χοιροστάσιο αποφασισμένος ν’ αδυνατίσει ταχύτερα. Όταν το βάρος του έπεσε στα 60 κιλά κι η περιφέρεια στα 70 εκατοστά, η διάμετρος της εξόδου είχε κλείσει στα 50 εκατοστά. Όταν ο Γκρεκ έπεσε στα 40 κιλά κι η περιφέρειά του στα 50 εκατοστά, η τρύπα είχε περιοριστεί στα 30 εκατοστά. Και κάθε φορά που ο Γκρεκ το γουρουνάκι έφραζε στην τρύπα και διαμαρτυρόταν στον επιστάτη, αυτός του απαντούσε πως του έδινε καλό κίνητρο για ν’ αδυνατίσει ταχύτερα, έναν ακόμη πιο φιλόδοξο στόχο. Κι αυτό συνεχιζόταν με γεωμετρική πρόοδο, μέχρι που η τρύπα έγινε λεπτή σαν σαλάμι, κι ακόμη πιο λεπτή σαν λουκάνικο και στο τέλος τόσο λεπτή όσο αυτή της μηχανής του κιμά. Ο Γκρεκ κατέρρεε στην ιδέα ότι θα καταντήσει ένα άνοστο, άπαχο μπιφτέκι. Ποιος; Αυτός που ήταν προορισμένος να δοξαστεί σαν γουρουνόπουλο σούβλας ή σαν μπριζόλες στα κάρβουνα. Τι ξενέρωτοι αυτοί οι Ευρωπαίοι!

Συν τοις άλλοις, η ζωή στο μικρό χοιροστάσιο γινόταν όλο και πιο άθλια όχι μόνο γιατί το φαγητό ήταν όλο και μικρότερες μερίδες από ανακυκλωμένα αποφάγια εισαγωγής, αλλά και γιατί είχε στερηθεί και την έξτρα απόλαυση της ελεύθερης βοσκής στο δάσος όπου έβρισκε άφθονα βελανίδια. Ακόμη χειρότερα, στο μικρό μαντρί τού Γκρεκ ο ζωτικός χώρος όλο και μειωνόταν, η δυνατότητα να κινηθεί και να ασκηθεί, όπως του επέβαλε ο επιστάτης, περιοριζόταν δραματικά, καθώς κανείς δεν καθάριζε τα κόπρανα που συσσωρεύονταν σε μικρούς λόφους. Στο τέλος ο μόνος χώρος που έμεινε για τον Γκρεκ ήταν μόλις ένα τετραγωνικό μέτρο κοντά στην έξοδο. Ίσα ίσα μια κυλίστρα…

Το αποκορύφωμα της τραγωδίας του ήταν πως, ενώ ο επιστάτης κατά την περιοδική μέτρησή του έβρισκε ότι υπολείπεται των στόχων του με κριτήριο τη λεπτή σαν μακαρόνι τρύπα, ο Γκρεκ δεχόταν και τη μαζική επίθεση από τα υπόλοιπα ζώα της φάρμας, που τον κατηγορούσαν ως υπεύθυνο για τα δικά τους ανάλογα μαρτύρια.
«Εξαιτίας σου έχω στερηθεί την άσκηση, το μυϊκό μου σύστημα έχει καταρρεύσει και θα χάσω και το γκραν πρι», χλιμίντρισε οργισμένο το άλογο.
«Εξαιτίας σου με έχουν μαντρώσει σαν τ’ αρνιά, μου λείπει η ελεύθερη βοσκή και τρώω μονάχα ένα αηδιαστικό φύραμα», είπε η κατσίκα.
«Εξαιτίας σου δεν μας αφήνουν να κλωσήσουμε τ’ αυγά μας, τα παίρνουν και τα βάζουν στις μηχανές, κάτω από κάτι φρικτές λάμπες και τα κοτοπουλάκια μας βγαίνουν καχεκτικά και νωθρά», κακάρισαν οι κότες.
«Εξαιτίας σου μας έχουν κόψει και το πήδημα, μια φορά τον μήνα κι αν, γιατί προκαλούμε λέει πληθωρισμό. Γεννάμε πια σπανιότερα κι από ανθρώπους», είπαν τα κουνέλια.
«Εξαιτίας σου είμαι όλη τη μέρα ακινητοποιημένη σ’ ένα κλουβί, τρώω ένα απαίσιο άλευρο αντί για φρέσκο χορτάρι κι έχω και κάτι μηχανές να μου ρουφάνε συνέχεια τα μαστάρια για να βγάλουν ένα πράγμα που πιο πολύ νερό παρά γάλα είναι», μουγκάνισε η αγελάδα.

Ο Γκρεκ, το βρόμικο γουρουνάκι, απομονωμένο και δυστυχισμένο, δεχόταν καθημερινά τέτοιες φραστικές επιθέσεις από τους εταίρους του στη φάρμα. Εν τω μεταξύ, η κόπρος στο χοιροστάσιό του είχε γίνει βουνό. Η τρύπα εξόδου αόρατη. Ο Γκρεκ έκανε απελπισμένες προσπάθειες να σηκώνεται στα δυο του πόδια για να δει τη φάρμα πάνω από τη μάντρα της φυλακής του. Έβλεπε τον επιστάτη να τσακώνεται καθημερινά με τους ιδιοκτήτες, άκουγε τα ζώα να διαπληκτίζονται και να αλληλοκατηγορούνται για την παρακμή της φάρμας, παρακολουθούσε τους επιθεωρητές της HOIROSTAT, στις περιοδικές επισκέψεις τους, να ωρύονται γιατί η φάρμα έχει πέσει έξω σ’ όλους τους στόχους, γιατί το πρόγραμμα εξυγίανσης έχει εξελιχθεί σε φιάσκο και να ζητούν νέα διαρθρωτικά μέτρα. «Α, δεν αντέχω πια», ακούστηκε να ουρλιάζει από μακριά ο επιστάτης, «αναδιάρθρωση τώρα. Το γουρούνι πάει για σφάξιμο και κιμά».

Ο Γκρεκ, το βρόμικο γουρουνάκι, κατάλαβε ότι έρχεται το τέλος – άδοξο και ταπεινωτικό. Κι αποφάσισε να δράσει. Έπρεπε να βγει με κάθε τρόπο από τη φυλακή του κόπρου του. Έπρεπε να επιστρατεύσει το έσχατο, μυστικό του όπλο. Έφαγε όλο τον αηδιαστικό χυλό από αποφάγια που του διέθεταν. Έφαγε κάθε σκουπίδι στο χοιροστάσιο. Κι ύστερα άρχισε να τρώει αργά, συστηματικά τα ίδια τα κόπρανά του. Έφαγε όσο μπορούσε από τον βρομερό σωρό που κατέκλυζε τον χώρο. Αισθάνθηκε την κοιλιά του έτοιμη να σκάσει. Κι ύστερα άφησε τον πεπτικό του σωλήνα να κάνει τη δουλειά. Κάθισε και περίμενε. Τέλος, πήρε θέση μάχης. Έστρεψε τα καπούλια του στη μάντρα, ξάπλωσε -ακριβώς σαν γουρούνι να κλάσει-, σφίχτηκε, σφίχτηκε, σφίχτηκε, και… Ένας εκκωφαντικός θόρυβος, σαν έκρηξη, τάραξε την ησυχία της νύχτας, ένα ωστικό κύμα γκρέμισε τη χαμηλή μάντρα του χοιροστάσιου στο σημείο της φραγμένης πια εξόδου, χλιμιντρίσματα, κακαρίσματα, μουγκανίσματα και φωνές πανικού ακούστηκαν από ανάστατα ζώα και ανθρώπους.

Όταν ο επιστάτης κι οι ιδιοκτήτες πλησίασαν στο σημείο από όπου προήλθε ο εκρηκτικός θόρυβος, είδαν το χοιροστάσιο ισοπεδωμένο, τον σωρό από κόπρανα διασκορπισμένο σ’ όλη τη φάρμα και τον Γκρεκ, το βρόμικο γουρουνάκι, άφαντο και προφανώς ελεύθερο, χάρη στην απελπισμένη κι οργισμένη του πορδή.

Υ.Γ. Επειδή τα έχουμε πει όλα σε κάθε εκδοχή, είπα να τα πούμε και ως παραμύθι, μπας και συγκινηθεί κανείς.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (24/9/2011)

2011-09-24T00:04:00.000-07:00

…Αλλά ακόμη κι αυτή η μίζερη ζωή που ζούμε δεν τελειώνει με τον τρόπο που της υπαγορεύει η φύση. Δεν παραπονιέμαι για μένα, γιατί εγώ είμαι από τους τυχερούς. Είμαι δώδεκα χρονών κι απόκτησα πάνω από τετρακόσια παιδιά. Αυτή είναι η φυσική πορεία της ζωής κάθε γουρουνιού. Αλλά κανένα ζώο δεν γλιτώνει στο τέλος απ’ το ανελέητο μαχαίρι. Εσείς γουρουνάκια, που κάθεστε μπροστά μου, θα βγάλετε το τελευταίο σας σκούξιμο το πολύ σ’ ένα χρόνο. Αυτή τη φρίκη θα τη νιώσουμε όλοι, αγελάδες, γουρούνια, κότες, πρόβατα, όλοι μας. Ούτε καν τα άλογα και τα σκυλιά δεν έχουν καλύτερη μοίρα. Εσένα, Γροθιά, τη μέρα που οι μύες σου θα χάσουν τη δύναμή τους, ο Τζόουνς θα σε στείλει στο σφαγείο για να σου κόψουν το σβέρκο, μετά θα σε βράσουν και θα σε πετάξουν στα κυνηγετικά σκυλιά. Κι όσο για τους σκύλους, όταν γερνάνε και τους πέφτουν τα δόντια, ο Τζόουνς τους δένει ένα τούβλο γύρω απ’ το λαιμό τους και τους πνίγει στη διπλανή λιμνούλα.
Δεν είναι λοιπόν ξεκάθαρο, σύντροφοί μου, πως όλες μας οι συμφορές πηγάζουν από την τυραννία των ανθρώπων; Φτάνει μόνο να απαλλαγούμε από τον άνθρωπο και οι καρποί του μόχθου μας θα είναι δικοί μας.

Τζορτζ Όργουελ, «Η φάρμα των ζώων»

Ε, άι- σιχτίρ πια! (17/9/2011)

2011-09-17T03:47:00.000-07:00

Έχουμε προσεγγίσει το δράμα μας με κάθε δυνατό τρόπο. Ορθολογικό, μεταφυσικό, συναισθηματικό, αυτοκριτικό, νηφάλιο, οργισμένο, οικονομικό, πολιτικό, ιδεολογικό, ψυχολογικό, αναλυτικό, συνθετικό, κωμικό, τραγικό, αγωνιώδη ή ψύχραιμο. Στους 21 μήνες από την επίσημη ένταξή μας στον θάλαμο ευρωπαϊκών βασανιστηρίων και στο καθεστώς ελεγχόμενης χρεοκοπίας -διότι περί αυτού πρόκειται και δεν είναι κάποια νέα ανακάλυψη του ευφάνταστου Γερμανού υπουργού Οικονομίας Φίλιπ Ρέσλερ ή των σκοτεινών κερδοσκόπων- τα έχουμε δει όλα, τα έχουμε ακούσει όλα, τα έχουμε υποστεί όλα. Με εξαίρεση, ενδεχομένως, μια κανονική κατάληψη της πλατείας Συντάγματος από γερμανικά Leopard, μια εισβολή Γερμανών κομάντος στο Γενικό Λογιστήριο και μια διάλυση της ελληνικής Βουλής από το συνταγματικό δικαστήριο της Καρλσρούης, που αποφάσισε ότι η κρατική κυριαρχία είναι αποκλειστικό προνόμιο της Γερμανίας. Άντε, και κάνα δυο ακόμη χωρών.

Η «κατοχή», που ήταν μια έννοια η οποία έθιγε τον πολιτικό καθωσπρεπισμό πολλών μνημονιοφρόνων και μη, έχει γίνει μια εφιαλτική κυριολεξία, ομολογούμενη δειλά και από τους ίδιους. Η αναφορά του πρωθυπουργού σε πόλεμο που διεξάγεται και οι επικλήσεις του πατριωτικού φρονήματος -στο όνομα του οποίου ο μέσος Έλληνας (αλλά μόνον ο μέσος και οι κάτω απ’ αυτόν) πρέπει να καταθέσει τα δαχτυλίδια, τις βέρες, τα οικογενειακά κειμήλια, δυο μισθούς τον χρόνο, το σπίτι του και τα μικρομεσαία περιουσιακά του στοιχεία για την αγορά πολεμοφοδίων- αποτελούν τη σημειολογική προαναγγελία της πτώσης της χώρας. Ο πόλεμος που υποτίθεται ότι διεξήγε η κυβέρνηση έχει χαθεί. Ο εχθρός είναι εντός των τειχών. Και ο πατριωτικός οβολός που ζητείται δεν είναι για τα όπλα της άμυνας, αλλά για τα λάφυρα του κατακτητή.

Σ’ αυτή την καταθλιπτική σημειολογία, άλλωστε, ο ταχύλαλος και πληθωρικός υπουργός Οικονομικών πρόσθεσε μια αποκαλυπτική αναφορά, που θυμίζει διαπραγμάτευση ταπεινωτικών όρων συνθηκολόγησης. Στη Θεσσαλονίκη, όπου ανακοίνωσε τον κεφαλικό φόρο κατά βωμών και εστιών, περιέγραψε την «οικογένεια» των εταίρων της Ευρωζώνης ως ένα απόλυτα εχθρικό πεδίο αναμέτρησης και κατέληξε πως «το παιχνίδι είναι πάρα πολύ δύσκολο και οι όροι του αλλάζουν, γιατί είναι προφανές ότι κάποιοι λειτουργούν και ως παίκτες και ως διαιτητές». Δηλαδή, το παιχνίδι (ή ο πόλεμος, η διαπραγμάτευση, όπως θέλετε πέστε το) είναι σικέ! Τότε, ποιους λόγους έχει η χώρα να παραμένει σ’ ένα παιχνίδι με σημαδεμένα χαρτιά και με προδιαγεγραμμένη την ήττα της; Να διαπραγματευτεί το σχήμα της φυλακής της και το χρώμα των αλυσίδων της;

Το έχουμε δει και θα το ξαναδούμε το έργο. Επαναλαμβάνεται με εφιαλτική γεωμετρία. Κάθε φοβισμένο, μικρό «όχι» της κυβέρνησης μετατρέπεται σ’ ένα όλο και πιο εξευτελιστικό «ναι», μια ταπεινωτική ανταπόκριση σε κάθε εξωφρενική απαίτηση των πιστωτών. Τελευταίο επίτευγμα η καταιγίδα των έκτακτων εισφορών. Το μέσο ελληνικό νοικοκυριό καλείται να καταβάλει τουλάχιστον έναν μισθό μέχρι το τέλος του χρόνου. Έχουν χαρατσωθεί όλες οι πηγές εισοδήματος – μισθός, σύνταξη, ψήγματα κοινωνικής πρόνοιας, κατοικία. Αυτό το χαράτσι είναι μια ιλιγγιώδης αφαίμαξη από την ήδη ισχνή καταναλωτική δαπάνη και θα μεταφραστεί με βεβαιότητα σε νέα δραματική πτώση τζίρων, ύφεση, λουκέτα, απολύσεις και τελικά σε συρρίκνωση των φορολογικών εσόδων. Σε αντίθεση με τη ρητορική των πιστωτών, δεν είναι η ασυνέπεια της κυβέρνησης στις «μεταρρυθμιστικές δεσμεύσεις» του μνημονίου και του Μεσοπρόθεσμου που οδηγεί σε εκτροπή από τους δημοσιονομικούς στόχους για το έλλειμμα και το χρέος. Ίσα ίσα, είναι η συνέπειά της που προκαλεί την εκτροπή. Οι πιστωτές, η τρόικα, που στόλισαν με κραυγαλέα ψέματα τους δείκτες του μνημονίου, το ξέρουν κι απλώς κάνουν τους Αλέκους. Το μνημόνιο οδηγεί σε χρεοκοπία. Τα μόνα τους διλήμματα είναι πια αν θα γίνει συντεταγμένα ή ασύνταχτα. Εντός ή εκτός ευρώ.

Μπορεί το τελευταίο επεισόδιο του ευρω-ελλαδικού θρίλερ να έληξε με μια καθησυχαστική ανάπαυλα, μπορεί να πάρουμε την έκτη δόση του δανείου-βρόχου, μπορεί να επικυρωθεί τελικά η συμφωνία για τον νέο δανεισμό και να ευοδωθεί όπως όπως η ανταλλαγή των ομολόγων. Όμως, η τρόικα θα ξανάρθει τον Δεκέμβριο για την επόμενη δόση. Θα ξανακρίνει και θα ξαναδικάσει τη χώρα. Κι ύστερα θα έρθει για την επόμενη δόση, και μετά για την 8η, τη 10η, τη 16η. Τι θα γίνει τότε; Τι θα γίνει με τις 10 δόσεις δανεισμού που προβλέπονται μέχρι το 2014; Ξανά μανά τα ίδια; Κάθε τρίμηνο και μια κάθοδος στην Κόλαση;

Το πρωτογενές πλεόνασμα του προϋπολογισμού, που έμαθε νεράκι ο υπουργός Οικονομικών, αλλά μπερδεύει ακόμη τον πρωθυπουργό, δεν θα έρθει ποτέ. Γιατί, πολύ απλά, κάθε δόση έκτακτων φόρων που επιβάλλεται, ακόμη κι αν καταβληθούν με πατριωτική αυταπάρνηση, μεταφράζεται σε μια ανάλογη μείωση των τακτικών φόρων. Έχει υπολογίσει, άραγε, κανείς από τους εγχώριους ή τροϊκανούς τεχνοκράτες σε τι απώλεια εσόδων αντιστοιχεί η αναγκαστική «απόσυρση» από την κατανάλωση μιας φορολογικής αρπαχτής 10 δισ. ευρώ και πλέον, σαν την τελευταία; Στην πραγματικότητα μόνο ένα θαύμα μπορεί να αποκλείσει τις επόμενες «μαύρες τρύπες» στον προϋπολογισμό. Και τι θα γίνει όταν διαπιστωθούν; Τι άλλο θα φορολογήσουν, πέρα από το εισόδημα και την περιουσία; Το βήξιμο, το φτύσιμο, το ρέψιμο, τον λόξιγκα, την εισπνοή, την εκπνοή (και κάθε μια αυτοτελώς); Ή μήπως τις καταθέσεις, αυτές υπέρ των οποίων υποτίθεται πως θυσιάζονται όλα τ’ άλλα; Άλλωστε, αυτό δεν ήταν ένα υπόρρητο μήνυμα που εξέπεμψε η κυβέρνηση στις αγορές, επιβάλλοντας έναν φόρο έσχατης ανάγκης; Τι άλλο απομένει να φορολογήσει την επόμενη φορά εκτός από τις καταθέσεις, επιταχύνοντας έτσι την προαναγγελθείσα κατάρρευση;

Καθώς φτάνουμε στην κορύφωση της «ελληνικής τραγωδίας», ή του κατά Βενιζέλο σικέ παιγνίου, γίνεται προφανές ότι πίσω από τις διακηρύξεις αποφασιστικότητας για «διάσωση της Ελλάδας, εάν και εφόσον…» κρύβονται δεύτερες, άρρητες ή υπόρητες σκέψεις που δεν σχετίζονται μόνο με το μικροπολιτικό παιχνίδι των Γερμανών φιλελεύθερων για ν’ αποτρέψουν την πολιτική τους κατάρρευση. Τα «εάν και εφόσον…» προαναγγέλλουν τα επόμενα κύματα αφόρητων πιέσεων για μέτρα και πολιτικές στην πράξη ανεφάρμοστες σε μια οικονομία σε ελεύθερη πτώση. Προφανώς, στη γερμανική και την υπόλοιπη ευρωπαϊκή πολιτική και οικονομική ελίτ διαμορφώνεται μια δυναμική τάση που δεν πιστεύει στην ελληνική διάσωση και επιχειρεί να βρει μια ενδιάμεση λύση που θα στεγανοποιεί τον «υγιή πυρήνα» της Ευρωζώνης (αν πράγματι υπάρχει) από τις παρενέργειες μιας χρεοκοπίας. Σ’ αυτή την τάση συγκλίνει πιθανότατα κι ένα σημαντικό μέρος του χρηματοπιστωτικού Λεβιάθαν, που ξανασκέφτεται τη χρησιμότητα του rollover των ελληνικών ομολόγων και την εναλλακτική λύση μιας γερής αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους που μπορεί να καθιστά μονόδρομο την έξοδο από την Ευρωζώνη και με τους πιο επαχθείς για την ελληνική κοινωνία όρους.

Η ελληνική κοινωνία, ζαλισμένη από αλλεπάλληλα φορολογικά και οικονομικά χαστούκια, απορροφημένη σε έναν αγώνα επιβίωσης, δεν μπορεί φυσικά να αποκρυπτογραφήσει αυτή την πολιτικοοικονομική Βαβέλ. Ψυχανεμίζεται, ωστόσο, ότι το θρίλερ έχει πολλά ακόμη τρομακτικά επεισόδια. Και, παρ’ όλο που η τρομοκρατία των δόσεων έχει και τον επιπλέον ορατό στόχο να καταστείλει κάθε υποψία αντίδρασης, μπορεί να έχει αντίθετο αποτέλεσμα. Μπορεί να φέρει την κοινωνία σε μια ψυχολογία απελπισμένου θυμού, στην κατά Σοπενάουερ αντίληψη «καλύτερα ένα φρικτό τέλος, παρά μια φρίκη δίχως τέλος». Ή σε μια πιο λαϊκή, ελληνοτουρκικής υφής, απάντηση στον επόμενο εκβιασμό των πιστωτών: «Ε, αϊ σιχτίρ, πια! Πάρτε τις δόσεις σας, πάρτε τα δάνειά σας, πάρτε τα μνημόνια και τις τεχνικές σας βοήθειες, πάρτε και το ευρώ σας, αφήστε μας να χρεοκοπήσουμε με την ησυχία μας και… αποθανέτω η ψυχή μας μετά των αλλοφύλων».

Και μετά; Τι θα γίνει μετά; Βασανιστικό το ερώτημα, οδυνηρή η απάντηση, αλλά με μια ενδιαφέρουσα σημείωση. Η αλήθεια είναι ότι τίποτα μέχρι τώρα δεν αποδεικνύει πως η οικονομική και κοινωνική υποβάθμιση που συντελείται με την «πιστή τήρηση των δεσμεύσεων στους πιστωτές», αυτό το ιδιότυπο Καθαρτήριο με έξοδο μόνο προς την Κόλαση, θα μπορούσε να γίνει πολύ χειρότερη με μια στάση πληρωμών, όσο η χώρα διατηρεί ακόμη τον έλεγχο του χρέους της, μια έξοδο από το ευρώ, μια ανάκτηση της κρατικής της κυριαρχίας και μια επιχείρηση ανασυγκρότησης της οικονομίας και των διεθνών συνεργειών της. Το ερώτημα, άλλωστε, δεν είναι αν αυτά τα έσχατα όπλα είναι αποτελεσματικά. Το ζήτημα είναι ποιος τα έχει στα χέρια τους, υπέρ ποίου και ενάντια σε ποιον τα στρέφει.

Υ.Γ. Επί του «αϊ σιχτίρ» και της ελληνοτουρκικής του προέλευσης: Κατά μία εκδοχή προέρχεται από το τουρκικό ρήμα sikmen που σημαίνει γ…ω. Συναντάται σχεδόν σε όλες τις βαλκανικές γλώσσες. Για την περίπτωση που η έκφραση «αϊ σιχτίρ» προσβάλλει τα αντι-οθωμανικά αισθήματα των πιστωτών, υπάρχει και η παρηγορητική εναλλακτική της προέλευσης από την αρχαιοελληνική έκφραση απαξίωσης και περιφρόνησης «αεί σε οικτίρω». Δηλαδή, «είστε αξιολύπητοι, ρε».

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (17/9/2011)

2011-09-17T03:46:00.000-07:00

- Ένας εργαζόμενος ανά οικογένεια, ένα βιβλίο ανά τάξη, ένας γιατρός ανά όροφο, ένα νερό ανά Βαγγελιώ.
-Άντε και με το καλό ένας εργαζόμενος ανά πολυκατοικία.
- Θα αναλάβουν κι οι πολιτικοί κάποιο βάρος, λέει. Μόνο ένα αυθαίρετο ανά υπουργό.
- Αντί να χαίρεστε που ο ένας εργαζόμενος θα δουλεύει και οι υπόλοιποι θα αράζουμε και θα του τα τρώμε, παραπονιέστε κιόλας. Μα πόσο αχάριστοι!
- Γνωρίζω οικογένεια με 2 συνταξιούχους και 2 εργαζόμενους. Πού κάνω καταγγελία;
- Προσφέρομαι να παντρευτώ εργαζόμενη γυναίκα... Ορκίζομαι να μην ψάξω ποτέ για δουλειά.
- Πόσοι ημιαπασχολούμενοι μας κάνουν έναν εργαζόμενο;
- Επόμενη κίνηση η θέσπιση του θεσμού του εργαζόμενου της γειτονιάς.
-Ποιος φταίει πραγματικά για το ένας εργαζόμενος σε κάθε οικογένεια; Ο ένας ψηφοφόρος του ΠΑΣΟΚ σε κάθε οικογένεια.
-Ανταλλάσω εργαζόμενο αδερφό με άνεργη μέχρι 22 ετών. Απαιτείται φωτογραφία ολόσωμη με μπικίνι στη διεύθυνση...

Σχόλια στο twitter, αμέσως μετά την εξαγγελία του πρωθυπουργού στη ΔΕΘ για «έναν εργαζόμενο ανά οικογένεια».

Μπουκάλι στη θάλασσα (10/9/2011)

2011-09-10T07:59:00.000-07:00

(Πλωτό γράμμα σ’ έναν Ευρωπαίο)

Αγαπητέ Ευρωπαίε,
Δεν ξέρω αν σε λένε Χανς, Μπριγκίτε, Φρανσουά, Μικέλε, Καρμελίτα, Μανόλο ή Ζοζέ. Αυτό το γράμμα, πάντως, απευθύνεται σε σένα. Ελπίζω να φτάσει στα χέρια σου. Απελπισμένος από την καταιγίδα κηρυγμάτων του Σόιμπλε, της Μέρκελ, του Σαρκοζί, του Μπαρόζο, του Ρεν, του Άκερμαν, των εκατοντάδων πολιτικών, τραπεζιτών, τεχνοκρατών της οικονομίας που καλύπτουν κάθε κενό χωροχρόνου στην πληροφόρηση, αποφάσισα να στείλω αυτό το γράμμα με τον πιο παλιομοδίτικο τρόπο. Μ’ ένα μπουκάλι στο πέλαγος. Και με την ελπίδα ότι θα διασχίσει τη Μεσόγειο, θα περάσει τα στενά του Γιβραλτάρ, θα παραπλεύσει την ανατολική όχθη του Ατλαντικού, θα περάσει τη Μάγχη, τη Βόρεια Θάλασσα και τη Βαλτική. Κι ίσως σ’ όλη αυτή τη διαδρομή πέσει στα χέρια κάποιου από σας, στη Νάπολη, στη Μασσαλία, στη Βαρκελώνη, στο Πόρτο, στη Νορμανδία, στο Κίελο ή στο Γκντανσκ. Ίσως πάλι, με ένα μαγικό τρόπο, υπερνικήσει τους νευτώνειους φυσικούς νόμους και ανέβει τον Ρήνο, κόντρα στο ρεύμα του, για να φτάσει στην Κολονία ή στο Στρασβούργο. Και, ίσως, κάποιος έχει την περιέργεια να το μαζέψει και να τ’ ανοίξει.

Δηλαδή, ελπίζω σ’ ένα θαύμα. Αλλά, τι άλλο αρμόζει σ’ έναν ναυαγό; Σου γράφω, βλέπεις, από το πιο εντυπωσιακό ναυάγιο της Ευρώπης, από τον Τιτανικό της, που έχει πέσει με τα 11 εκατομμύρια κατοίκους του στο παγόβουνο της χρεοκοπίας. Σου γράφω από την Ελλάδα, την κακόφημη χώρα της Γιουρολάνδης. Όχι, μη βιαστείς, οργισμένος, να πετάξεις ξανά στη θάλασσα το γράμμα. Ακόμη κι αν είσαι απ’ αυτούς που έχουν πειστεί ότι οι Έλληνες είναι μαύρα πρόβατα και κηφήνες της Ευρώπης, θα σ’ έχει παραξενέψει πια η ευκολία με την οποία οι ηγέτες μας έχουν ανακηρύξει τη λιτότητα σε πασπαρτού για κάθε πρόβλημα της Ευρωζώνης. Η λιτότητα είναι το μόνο ενοποιητικό στοιχείο στην παρωδία ενοποίησης για την οποία επαίρονται. Το καινούργιο δόγμα πίστεως που ακούγεται από τη μια μέχρι την άλλη άκρη της ηπείρου είναι αυτό: «Αν δεν στερηθούν οι Ευρωπαίοι, δεν θα ευημερήσει η Ευρώπη». Θα πρέπει να τους ρωτήσεις, βεβαίως, τι είναι αυτή η Ευρώπη που είναι υπεράνω των κατοίκων της. Και τότε, πρόθυμοι κι ετοιμόλογοι, θα σου εξηγήσουν πόσο ζωτικό είναι να μην κινδυνεύσει το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα, να είναι ανταγωνιστικές, κερδοφόρες και επεκτατικές οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, να είναι δημοφιλή και αναγνωρίσιμα τα ευρωπαϊκά προϊόντα, να είναι ισχυρό νόμισμα το ευρώ, να είναι υγιή τα δημοσιονομικά των χωρών της Ε.Ε.

Όπως αντιλαμβάνεσαι, αγαπητέ Γκέρχαρντ, Νικολά, Φελίπε ή Ιζαμπέλ, εμείς οι Ευρωπαίοι δεν υπάρχουμε πουθενά στο σχέδιο των ηγετών μας. Για την ακρίβεια, υπάρχουμε μόνο ως καταθέτες τραπεζών, ως ανθεκτικοί στη λιτότητα μισθωτοί, ως υπομονετικοί στα πρόσθετα βάρη φορολογούμενοι, ως αυτάρκεις και διόλου απαιτητικοί για δημόσια αγαθά πολίτες.

Οι γονείς μας κι οι παππούδες μας μάς παρέδωσαν μια Ευρώπη που, κατεστραμμένη από δύο φονικούς πολέμους, αυτοδεσμεύθηκε σε ένα μοντέλο ασφάλειας και σχετικής ευημερίας. Ακόμα κι ο Ψυχρός Πόλεμος κι η πολιτική διαίρεση της Ευρώπης δεν φάνηκαν ν’ απειλούν αυτή τη δέσμευση. Για πολλές δεκαετίες δεν είχαμε πολέμους σε ευρωπαϊκό έδαφος, αν και οι ηγέτες μας απέσπασαν την ανοχή μας σε τυχοδιωκτισμούς, όπως στην πρώην Γιουγκοσλαβία, το Ιράκ ή το Αφγανιστάν, ή σε αποικιοκρατικές αθλιότητες στην Αφρική. Και τις ίδιες δεκαετίες, έστω και με παλινδρομήσεις, οι κυβερνήσεις μας εγγυούνταν ένα ελάχιστο επίπεδο εισοδήματος και κοινωνικής ασφάλειας.

Ακολουθήσαμε χωρίς πολλές αντιρρήσεις τα κελεύσματά τους – την ανάγκη να δημιουργηθεί μια μεγάλη, ενιαία αγορά, όπου θα διακινούνται ελεύθερα κεφάλαια, αγαθά και άνθρωποι, την υποχρέωση να εκχωρεί κάθε χώρα όλο και μεγαλύτερο μέρος κυριαρχίας στα ευρωπαϊκά όργανα, την προτροπή να γίνει η ευρωπαϊκή η πιο ανταγωνιστική οικονομία του κόσμου, τη νομισματική ενοποίηση, το ευρώ, το μόνο στοιχείο της αόρατης κατά τ’ άλλα ευρωπαϊκής μας ταυτότητας. Υποκύψαμε επίσης με παράδοξο ενθουσιασμό στη γοητεία των αγορών, που μας καλούσαν να αποκτήσουμε πιστωτικές κάρτες, να πάρουμε στεγαστικά δάνεια ανεξαρτήτως εισοδήματος, να αποκτήσουμε δικά μας σπίτια, ίσως και εξοχικά, να αγοράζουμε με ζήλο τα κινητά νέας τεχνολογίας, τα PC, τις ψηφιακές τηλεοράσεις, να ανταποκρινόμαστε στις διαφημιστικές Σειρήνες για το νέο γερμανικό απορρυπαντικό που εξαφανίζει και τους πιο επίμονους λεκέδες, το νέο γαλλικό σαμπουάν για λαμπερά μαλλιά, το νέο στιλάτο ιταλικό αυτοκίνητο πόλης.

Τα κάναμε όλα, κι εγώ κι εσύ, αγαπητή Νικόλ, Ούλρικε, Μαρία, για να κάνουμε απτή την «ευρωπαϊκή ευημερία», που σήμερα επικρίνουν ως υπερκαταναλωτική ασωτία. Ξαφνικά, από εκεί που ήμασταν η λύση, γίναμε το πρόβλημα. Το πρόβλημα που αποκαλείται κόστος της μισθωτής εργασίας, κόστος κοινωνικής προστασίας, δωρεάν υγείας και παιδείας, σύνταξης και μέριμνας για τα αναπόφευκτα γηρατειά. Ξαφνικά, οι Ευρωπαίοι έχουν γίνει ένα επαχθές κόστος για όλους όσοι εκπροσωπούν την Ευρώπη –τις επιχειρήσεις που απολύουν ή μετακομίζουν ανατολικά, αναζητώντας το ιδεώδες του άμισθου μισθωτού, τις κυβερνήσεις που περικόπτουν βάναυσα τις παροχές που χρηματοδοτούμε ως φορολογούμενοι, τις τραπεζικές Αρχές που βάζουν όλο και πιο βαθιά το χέρι στον κρατικό πλούτο, φορτώνοντας βουνά χρέους στα παιδιά μας και τα εγγόνια μας. Χρέος που, το ξέρουν καλά, δεν πρόκειται να πληρωθεί ποτέ. Εκτός αν πουληθούμε όλοι οι Ευρωπαίοι στα σκλαβοπάζαρα. Έστω και με leasing…

Θα πρέπει να σκεφτούμε, αγαπητέ Ευρωπαίε, γιατί συμβαίνει αυτό. Θα πρέπει να σκεφτούμε αν τα χρόνια της μεταπολεμικής ευημερίας, όσοι κι όσα προλάβαμε, ήταν ο κανόνας κι όχι η εξαίρεση. Κι αν τα πέτρινα χρόνια που μας επιφυλάσσουν οι ηγέτες και οι ιθύνουσες τάξεις μας είναι μια απόκλιση ή μια επιστροφή στην κανονικότητα. Πίσω απ’ τα βουνά του κρατικού χρέους, βρίσκονται οι τράπεζες, το αφηρημένο χρήμα, πλούτος που δεν έχει ακόμη παραχθεί, κέρδος που δεν έχει ακόμη αποσπασθεί από τον δικό μας μόχθο. Πίσω από το αφηρημένο χρήμα βρίσκεται κεφάλαιο -βιομηχανικό, εμπορικό, αδιάφορο τι- που οι κάτοχοί του κουράστηκαν να περιμένουν να «αυγατίσει» μέσα από δαπανηρές και χρονοβόρες επενδύσεις. Και δίπλα στο αφηρημένο χρήμα, τις πιο πολλές φορές αξεδιάλυτα μπλεγμένο μ’ αυτό, βρίσκεται κεφάλαιο που επιμένει να μεγιστοποιεί το κέρδος του με όλο και υψηλότερη παραγωγικότητα, από όλο και λιγότερους εργαζόμενους, όλο και χαμηλότερα αμειβόμενους σε σχέση με την παραγωγικότητά τους. Εσύ, Χανς, γνωρίζεις καλύτερα απ’ όλους μας ότι η δεκαετία του γερμανικού εξαγωγικού θαύματος βασίζεται μεταξύ άλλων στον καθηλωμένο σου μισθό και στα εκατομμύρια ανέργων συναδέλφων σου. Τι θα γίνει, όμως, όταν όλοι οι Ευρωπαίοι στριμωχτούν στον μονόδρομο της λιτότητας και των ισχνών μισθών, όταν οι άνεργοι και οι πλεονάζοντες αυξηθούν επικίνδυνα και αδυνατούν να καταναλώσουν τα δισεκατομμύρια αγαθά που θα λιμνάζουν στις αγορές;

Είναι παλιό μυστικό για τον κόσμο της εργασίας ότι αυτός ο φαύλος κύκλος είναι ο μοναδικός «ενάρετος κύκλος» που γνωρίζει
ο καπιταλισμός από καταβολής του – πρώτ’ απ’ όλα ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός. Αλλά ένα ακόμη μυστικό που πρέπει να μάθουν όλοι οι Ευρωπαίοι είναι ότι το ευρώ, αυτό που κατά τη Μέρκελ είναι η ίδια η Ευρώπη, αποκαλύπτεται ως απεχθές συμπύκνωμα αυτού του καταστροφικού κύκλου. Φρουρός του αφηρημένου χρήματος από τη μια, διώκτης της ζωντανής εργασίας από την άλλη. Υπηρέτης του κέρδους από τη μια, υποβολέας της λιτότητας και της υποτίμησης της εργασίας από την άλλη. Το ευρώ δεν είχε ποτέ κανένα δίλημμα ποιου το μέρος να πάρει στην αντίθεση κεφαλαίου εργασίας. Κι ούτε τώρα έχει, τώρα που το κεφάλαιο τα θέλει όλα, ζητάει τη γη και το ύδωρ των Ευρωπαίων, ζητάει πάνω απ’ όλα την πολιτική ψυχή τους. Δεν σου κάνει εντύπωση, φίλε Γκίντερ, Πάολο, Μισέλ, πόση εξουσία έχει συγκεντρώσει το Διευθυντήριο της Ευρωζώνης σε τόσους λίγους μήνες, πόση κρατική κυριαρχία έχει αφαιρέσει από τις χώρες, πόσες αποφάσεις καθοριστικές για το μέλλον των παιδιών μας έχει πάρει χωρίς να ρωτηθεί κανείς μας; Ούτε ένα δημοψήφισμα, ούτε ένα τυπικό ερώτημα. Ξεχάστηκε και το περίφημο «δημοκρατικό έλλειμμα» της Ε.Ε. Προχωρούν χωρίς εμάς, ενάντια σε μας, λες και η δημοκρατία είναι ένα ενοχλητικό σύγκαμα στον θριαμβικό βηματισμό της Ευρώπης προς την εφιαλτική ενοποίηση.

Αγαπητέ Ευρωπαίε,
Αποκαλούν την ήπειρό μας Γηραιά – κι ίσως δίκαια πια, γιατί η ηγεσία της ταυτίζεται αρρωστημένα μ’ ένα σύστημα γερασμένο που η διαιώνισή του συνεπάγεται οδύνη για τους πολλούς κι ευημερία για τους ελάχιστους. Δεν νομίζεις ότι πρέπει να κάνουμε κάτι γι’ αυτό; Η ευρωπαϊκή μας ταυτότητα δεν είναι το ευρώ – όχι τουλάχιστον αυτό το τερατούργημα που σήμερα διαθέτουμε. Ας δείξουμε τις πραγματικές ευρωπαϊκές μας ταυτότητες, αυτές με τις παράξενες χρονολογίες γέννησης: 1789, 1821, 1848,1871, 1917,1919, 1945, 1968, χρονολογίες που έχτισαν όλα όσα σήμερα κατεδαφίζονται. Κι ας αποδείξουμε ότι μια Ευρώπη μπορεί να είναι πολύ πιο ενωμένη ως ήπειρος των αλληλέγγυων Γάλλων, Γερμανών, Ελλήνων, Πορτογάλων, παρά ως νομισματική φυλακή λιτότητας και θλίψης 500 εκατομμυρίων Ευρωπαίων.
Τώρα, αν είχες την υπομονή να διαβάσεις αυτό το γράμμα, κλείσ’ το ξανά στο μπουκάλι και πέτα το στο πέλαγος να βρει τον επόμενο αναγνώστη.
Με εκτίμηση,
Επιβάτης του ελληνικού ναυαγίου.
Για την αντιγραφή
ΚΙΜΠΙ

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (10/9/2011)

2011-09-10T07:58:00.000-07:00

Ο Μαρξ είχε εστιάσει στο παράδοξο των κρίσεων υπερπαραγωγής και υποκατανάλωσης: όσο περισσότερο ο κόσμος βουλιάζει στη φτώχεια, τόσο λιγότερο είναι σε θέση να καταναλώσει όλα τα αγαθά και τις υπηρεσίες που παράγουν οι εταιρείες. Όταν μια εταιρεία μειώνει το εργατικό κόστος προκειμένου να αυξήσει τα κέρδη της, μπορεί να πράττει έξυπνα, αλλά όταν το κάνουν όλες μαζί υπονομεύουν τη βάση σχηματισμού των εισοδημάτων και της ζήτησης, από την οποία περιμένουν έσοδα και κέρδη.
Και αυτό το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα εμφανές στην Αμερική και στην Ευρωζώνη... Όπως το έθετε ο Μαρξ στο «Κεφάλαιο», «ο τελικός λόγος για όλες τις πραγματικές κρίσεις παραμένει η φτώχεια και η περιορισμένη κατανάλωση των μαζών». Επομένως, πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε την κρίση; Αν λάβουμε σοβαρά υπόψη μας το αναλυτικό πνεύμα του Μαρξ, οι σχεδιαστές της πολιτικής θα πρέπει να θέσουν ως πρώτη προτεραιότητα της οικονομικής ατζέντας τους τη δημιουργία θέσεων εργασίας και να αρχίσουν να σκέφτονται μη ορθόδοξα μέτρα. Η παρούσα κρίση δεν είναι προσωρινή και δεν πρόκειται να ξεπεραστεί με το ιδεολογικό πάθος για δημοσιονομική λιτότητα.

Τζορτζ Μάγκνους (επικεφαλής οικονομολόγος της UBS), «Δώστε μια ευκαιρία στον Μαρξ να σώσει την παγκόσμια οικονομία» (άρθρο στο «Bloomberg»)

Σπαρίλες… (3/9/2011)

2011-09-02T22:57:00.000-07:00

Αυτό είναι το κακό με τις διακοπές. Λίγες ή πολλές, χλιδάτες ή ταπεινές, σκαφάτες ή all inclusive, κοσμικές ή ασκητικές, στο τέλος σού αφήνουν κάτι σαν τραύμα, σαν ενοχλητική πληγή. Όλα εκείνα τα κύματα ευφορίας που σε κατέκλυζαν όσο ήσουν αλλού μεταλλάσσονται σε ρεύματα δυσφορίας μόλις βάλεις το κλειδί στην πόρτα του σπιτιού, μόλις πάρεις τους λογαριασμούς από το γραμματοκιβώτιο, μόλις πατήσεις το πόδι σου στη δουλειά. Πού πήγε τόση βιταμίνη αισιοδοξίας -ή Ε- που μάζευες κάτω από τον ήλιο; Γιατί σέρνεσαι απρόθυμος, με τα βήματα βαριά και τα χέρια κρεμασμένα, γιατί νιώθεις το κεφάλι σου ακατοίκητο, γιατί αδυνατείς να προσαρμοστείς στη ρουτίνα που μόλις πριν από δυο- τρεις εβδομάδες εγκατέλειψες, γιατί δυσκολεύεσαι να ανασυγκροτήσεις την αδρή εικόνα που είχες στο μυαλό σου για την πραγματικότητα και τα βασικά συστατικά της, γιατί τα δάχτυλα πατούν αμήχανα το πληκτρολόγιο και τα μάτια πιο πολύ χαζεύουν παρά βλέπουν την οθόνη του υπολογιστή;

Το φαινόμενο συμπυκνώνεται στη λέξη «σπαρίλα», για την οποία ενδεχομένως ένας ψυχολόγος θα έγραφε πολυσέλιδη πραγματεία περί «συνδρόμου κατάθλιψης μετά τις διακοπές», αλλά η λαϊκή θυμοσοφία την έκλεισε σε τρεις συλλαβές. «Σπαρίλα» σημαίνει νωθρότητα, βαρεμάρα, ενδεχομένως και τεμπελιά και υποθέτω ότι χαρακτηρίζει αρκετά εκατομμύρια νεοέλληνες αδειούχους του Αυγούστου. Η ετυμολογία της σχετίζεται με τον σπάρο, αλλά αγνοώ γιατί το συμπαθές ψάρι επικρίνεται για νωθρότητα – ίσως το γεγονός ότι είναι από τα ελάχιστα ψάρια που έχω πιάσει στις λιγοστές εμπειρίες μου ως ερασιτέχνη ψαρά αποδεικνύει του λόγου το αληθές. Από την άλλη, όμως, με ξενίζει το γεγονός πως ο Τσιτσάνης, στα περίφημα «Καβουράκια» του, διέσωσε το γόητρο του σπάρου, εμφανίζοντάς τον ως πολύ δραστήριο εραστή και ακούραστο ξενύχτη στο πλάι της καβουρίνας. Δύσκολη συνύπαρξη, άρα οφείλουμε να αναγνωρίσουμε στον σπάρο μια αποκοτιά που κάθε άλλο παρά σπαρίλα αποδεικνύει.

Αλλά ο τραγουδιστικός άθλος του σπάρου διασώζει τον ίδιο κι όχι εμάς. Οι δικές μας σπαρίλες είναι η χειρότερη δυνατή εκκίνηση για ένα δύσκολο φθινόπωρο και έναν ακόμη δυσκολότερο χειμώνα. Ίσως δεν είναι υπολείμματα από τα άδεια μπαγκάζια των διακοπών, αλλά δυσβάστακτα φορτία του εγγύς μέλλοντος. Και ίσως, ακόμη χειρότερα, δεν είναι απλώς συμπτώματα του «καταθλιπτικού συνδρόμου μετά τις διακοπές», αλλά σημάδια ενός άλλου συνδρόμου, πολύ πιο απτού, ενός συνδρόμου εγκλωβισμού: ο σπάρος έχει ήδη δαγκώσει τ’ αγκίστρι, έχει ήδη πιαστεί στα δίχτυα. Προορισμός, η σχάρα ή το τηγάνι…

Θα μου πείτε, «μα συνέβη και πέρυσι, συμβαίνει κάθε χρόνο τέτοια εποχή». Προσπαθήστε, όμως, να δείτε τις διαφορές. Κάθε Σεπτέμβρη, όταν οι χώροι εργασίας ξαναγέμιζαν, επικρατούσε ένα είδος θορυβώδους επανεκκίνησης που γρήγορα απορροφούσε τη νωθρότητα και την απροθυμία των αδειούχων του Αυγούστου. Πάντα υπήρχε κάποιο πραγματικό ή συμβολικό πρόγραμμα «ανασυγκρότησης». Τα κανάλια διαφήμιζαν καταιγιστικά τις νέες χαζοχαρούμενες σειρές τους, τα ΜΜΕ «προπονούσαν» τις ηχηρές μεταγραφές τους, οι εφημερίδες ετοίμαζαν ανασχεδιασμούς, οι επιχειρήσεις σχεδίαζαν νέα προϊόντα, επέκταση ή αναδιάταξη των δικτύων πώλησης, προγράμματα διαφημιστικής προβολής, άλλες υποδέχονταν στις εντατικές συσκέψεις το νέο στέλεχος με τη μαγική συνταγή άμυνας στην κρίση και απάντησης στην ανταγωνισμό. Γενικώς, επικρατούσε παντού μια κινητικότητα -έστω και εικονική- που συντηρούσε μια προσδοκία βελτίωσης ή, στη χειρότερη περίπτωση, επιβίωσης.

Αυτό που κατά βάθος αυτή τη φορά καίει όλα τ’ αποθέματα της βιταμίνης της αισιοδοξίας που καταφέραμε να συλλέξουμε στις διακοπές είναι η διάχυτη βεβαιότητα μιας επερχόμενης καταστροφής. Κάθε στοιχειώδες ή «μεγαλειώδες» σχέδιο ανάταξης μιας κοινωνίας που βυθίζεται στην ολική χρεοκοπία έχει καταλήξει σε παταγώδη αποτυχία. Όλα τα δεδομένα υπόσχονται μόνο επιδείνωση. Το χρέος βρίσκεται εκτός ελέγχου και δεν είναι βιώσιμο, αποφαίνεται με τον επισημότερο τρόπο η αρμόδια υπηρεσία της Βουλής. Οι εκτιμήσεις για την ύφεση αναθεωρούνται προς το χειρότερο και οι προβλέψεις για ανεργία 20% τους επόμενους μήνες ακούγονται μάλλον μετριοπαθείς. Η τρόικα, σαν να μην τρέχει τίποτα, σαν να μην έχει ουδεμία σχέση με τον φόνο και τη συστηματική επιχείρηση παραπλάνησης με ψευδείς εκτιμήσεις, επιμένει στη συνταγή της δημοσιονομικής αποτυχίας και της ανθρωπολογικής απαξίωσης: εξαλείψτε κάθε τι δημόσιο, εκμηδενίστε το εργασιακό κόστος. Η κυβέρνηση, που επιπλήττει για εξωθεσμική συμπεριφορά όποιον αμφισβητεί την εφαρμογή νομοθετικών εκτρωμάτων που υποβάλλει η τρόικα, ομολογεί τη δική της συνταγματική εκτροπή, λέγοντας πως προωθεί «με τον πιστόλι στον κρόταφο» ακόμη και μέτρα που αναγνωρίζει ως καταστροφικά. Οι υπουργοί, όταν δεν βρίσκονται σε πολιτική καταστολή (ή σπαρίλα), διαπληκτίζονται δημόσια για τον βαθμό συμμόρφωσής τους προς τα υποδείξεις της τρόικας. Οι ευρω-ηγεμόνες, έχοντας ήδη τινάξει στον αέρα την υποτιθέμενη σωτήρια συμφωνία της 21ης Ιουλίου, επεξεργάζονται σενάρια για μια Ευρωζώνη χωρίς «βαρίδια» ή τη διχοτόμησή της σε έναν υγιή κι έναν ασθενικό πόλο. Οι κυβερνήσεις όλης της Ε.Ε. ανταγωνίζονται με ζήλο στην προώθηση νέων πακέτων λιτότητας, φορολογικής εξουθένωσης και ισοπέδωσης των τελευταίων ψηγμάτων κοινωνικού κράτους ή κρατικής περιουσίας. Οι τραπεζίτες, έχοντας απομυζήσει από τα κράτη κάθε αναπτυξιακή ικμάδα, διαπραγματεύονται την ελαχιστοποίηση του κόστους από το «κούρεμα» του ελληνικού χρέους και απεργάζονται σχέδια προστασίας τους από μια πανθομολογούμενη καταστροφή. Ακόμη κι αν ο κόσμος χαθεί, αυτοί πρέπει να επιβιώσουν. Σαν τις προϊστορικές κατσαρίδες…

Αυτή η οδυνηρή ανασύνθεση της πραγματικότητας, που είχε κάπως καλυφθεί από τον παφλασμό των κυμάτων, τον ήλιο ή μερικές δόσεις αλκοόλ, είναι κάτι περισσότερο και βαθύτερο από ένα εποχικό καταθλιπτικό σοκ, μια σπαρίλα. Είναι η αδυναμία του μέσου πολίτη να σχεδιάσει στοιχειωδώς το μέλλον του, ακόμη και το εγγύτατο. Όχι λόγω κοσμοθεωρητικών ανησυχιών για τον καπιταλισμό. Αλλά για πολύ πιο χειροπιαστούς λόγους που σχετίζονται με τους κεφαλικούς φόρους που φτάνουν τις επόμενες μέρες σε εκατομμύρια νοικοκυριά, με τη φορολογική σχιζοφρένεια του ΦΠΑ 23% ακόμη και στο σουβλάκι, με την επίμονη πίεση στους μισθούς δημόσιου και ιδιωτικού τομέα, με την εμπαθή εμμονή της τρόικας να κατεδαφιστεί και το τελευταίο οχυρό συλλογικής διαπραγμάτευσης, με τις επιχειρήσεις που κλείνουν, τις δουλειές που χάνονται, με την αμφιβολία για το αν και πώς θα λειτουργήσουν τα δημόσια σχολεία, για το αν θ’ ανοίξουν τα πανεπιστήμια, αν τα νοσοκομεία θα έχουν γάζες ή παυσίπονα για τους ασθενείς, αν θα καταβληθεί ο μισθός του μήνα που τρέχει, αν τα Ταμεία θα μπορούν και για πόσο να πληρώνουν συντάξεις, αν…

Εδώ ακυρώνονται τα στοιχειώδη κίνητρα να σχεδιάσεις, να επιβιώσεις, να αμυνθείς, να δράσεις, να αντιδράσεις. Η σπαρίλα καταλαμβάνει κάθε μυϊκή σου ίνα, κάθε νευρώνα του εγκεφάλου σου. Παρ’ ότι δεν διαφαίνεται ίχνος οράματος ή σχεδίου στις κινήσεις της κυβέρνησης, της πολιτικής τάξης, της επιχειρηματικής ελίτ, της πνευματικής αριστοκρατίας, της ευρωπαϊκής ηγεσίας ή της «παγκόσμιας διακυβέρνησης», αναρωτιέται κανείς αν το σχέδιο είναι ακριβώς αυτό: να εξουδετερωθούν τα ανακλαστικά αυτοσυντήρησης της κοινωνίας, και ιδιαίτερα των στρωμάτων που έχουν επιλεγεί ως διακεκριμένοι στόχοι της πιο ανάλγητης επίθεσης των μεταπολεμικών χρόνων.

Βεβαίως, ακόμη κι αν υπάρχει τέτοιο σχέδιο, δεν είναι τίποτα παραπάνω απ’ αυτό. Σχέδιο, πρόθεση, προσδοκία. Το τι είδους συνάψεις θα προκαλέσουν στον εγκέφαλό μας τα επόμενα φορολογικά, εργασιακά και κοινωνικά σοκ, οι επόμενες απόπειρες «σωτηρίας» από τους εαυτούς μας, είναι απρόβλεπτο. Ακόμη κι ο συκοφαντημένος για νωθρότητα σπάρος, σπαρταράει από φόβο και λαχτάρα να ελευθερωθεί από το δίχτυ ή τ’ αγκίστρι. Σπανίως, δε, τα καταφέρνει, έστω κι αν φύγει μ’ ένα σκισμένο χείλος ή ένα τσακισμένο πτερύγιο. Συμβουλή, λοιπόν, προς «μεταρρυθμιστές», «αναμορφωτές» και «θεραπευτές» της ελληνικής κοινωνίας: αν στο εξής βλέπουν στον ύπνο τους ψάρια -σπάρους, μπαρμπούνια, ή σαρδέλες-, να μην έχουν αμφιβολία. Λαχτάρα τούς περιμένει.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (3/9/2011)

2011-09-02T22:56:00.000-07:00

Όταν ο μηχανισμός του δόγματος του σοκ γίνει συλλογικά κατανοητός, είναι δυσκολότερο να αιφνιδιαστούν ολόκληρες κοινότητες, είναι δυσκολότερο να βρεθούν σε μια κατάσταση σύγχυσης, καθώς γίνονται ανθεκτικότερες στο σοκ. Ένας από τους λόγους της ανάδυσης και της κυριαρχίας του βάναυσου καπιταλισμού της καταστροφής μετά την 11η Σεπτεμβρίου ήταν ότι τα μικρότερα σοκ (κρίσεις χρέους, καταρρεύσεις νομισμάτων, η απειλή να σε προσπεράσει η «ιστορία») είχαν χάσει μεγάλο μέρος της ισχύος τους, κυρίως εξαιτίας της αλόγιστης χρήσης τους. Παρ’ όλα αυτά, ακόμα και τα κατακλυσμιαία σοκ των πολέμων και των φυσικών καταστροφών δεν προκαλούν πάντα τον βαθμό αποπροσανατολισμού που απαιτείται για να επιβληθεί η οικονομική θεραπεία-σοκ. Υπάρχουν πλέον πολλοί άνθρωποι στον κόσμο με άμεση εμπειρία του δόγματος του σοκ. Γνωρίζουν πώς λειτουργεί, έχουν μιλήσει με άλλους κρατουμένους, έχουν ανταλλάξει σημειώματα ανάμεσα από τα κάγκελα. Έτσι, το καθοριστικό στοιχείο της έκπληξης έχει εκλείψει.

Ναόμι Κλάιν, «Το δόγμα του σοκ»

Παγετώνες του Αυγούστου (13/8/2011)

2011-08-12T23:14:00.000-07:00

Εδώ και μερικές εβδομάδες ξαναπροβάλλεται στην Αθήνα, 42 χρόνια από τη δημιουργία της, η ταινία του Αμερικανού σκηνοθέτη Ρόμπερτ Κράμερ «Ο πάγος». Είναι μια εμβληματική ταινία φαντασίας, ένα ιδεολογικοπολιτικό, μελλοντολογικό θρίλερ και ένα υποδειγματικό σχόλιο για τις περιπέτειες και τα αδιέξοδα της αμερικανικής νέας αριστεράς, την εποχή που ήταν στις δόξες της, με το πολύχρωμο movement σε πλήρη εξέλιξη, τους Μαύρους Πάνθηρες εν δράσει και το κίνημα κατά του πολέμου στο Βιετνάμ στην κορύφωσή του. Ωστόσο, η ταινία δεν μιλάει ευθέως για όλα αυτά. Υπαινίσσεται ότι τα κινήματα αυτά έχουν ήδη ηττηθεί και αποτύχει στους ασαφείς στόχους τους και το πολιτικό καθεστώς στις ίδιες τις ΗΠΑ, και όχι μόνο, έχει εξελιχθεί από μια τυπική δημοκρατία σε μια στυγνή καταπιεστική δικτατορία, με πλήρη έλεγχο στα ΜΜΕ, στις δυνάμεις καταστολής, στην ίδια την καθημερινότητα των ανθρώπων.

Φυσικά, αυτή η δυσοίωνη πρόβλεψη της ταινίας, η επικράτηση ενός πολιτικού «παγετώνα» πάνω στις κοινωνίες, ήταν ήδη μια κυριολεξία την εποχή που γυρίστηκε η ταινία (1969) για δεκάδες χώρες σ’ όλο τον κόσμο όπου η αμερικανική ηγεμονία οργάνωνε πραξικοπήματα και στήριζε σκληρές δικτατορίες, ενώ και ο άλλος πόλος του Ψυχρού Πολέμου, ο σοβιετικός, τη συναγωνιζόταν σε αυταρχισμό και εξαγωγή (αντ)επανάστασης. Στον μύθο της ταινίας, όμως, ο «παγετώνας» έχει καλύψει την ίδια την αμερικανική κοινωνία και οι ριζοσπάστες, μέλη παράνομων επαναστατικών ομάδων, επιχειρούν να λιώσουν τον «πάγο» του καθεστώτος, αλλά κι αυτόν της σιωπηρής πλειοψηφίας, μυώντας την στις μεθόδους του αντάρτικου πόλεων.

Η ταινία είναι ενδεχομένως για μυημένους -ασπρόμαυρη, χωρίς εφέ, με πολλούς ερασιτέχνες-, ωστόσο μπορεί να τη δει κανείς και σαν ένα ντοκιμαντέρ για την επανάσταση που δεν έγινε ποτέ στις ΗΠΑ: ο ρεαλισμός της συχνά ξεγελάει. Από την άλλη πλευρά, κι αυτός είναι ο λόγος που αναφέρομαι σ’ αυτήν, έχει μια υπόρρητη ιδεολογική επικοινωνία με το σήμερα. Στην εποχή που η δυτικού τύπου δημοκρατία έχει γίνει, υποτίθεται, το βασικό πολιτικό ένδυμα των περισσότερων κοινωνιών, με τρανταχτές εξαιρέσεις την Κίνα, τις αραβικές και άλλες «πετρελαϊκές δημοκρατίες» της Ασίας και της Αφρικής, ένας πολιτικοοικονομικός «παγετώνας» σαρώνει τις κοινωνίες. Ο «παγετώνας» αυτού του Αυγούστου, με όλα τα του τα καταθλιπτικά συμπτώματα: την καταβαράθρωση των χρηματιστηριακών αγορών, την πολιτική αβουλία των κυβερνήσεων, τη μετατόπιση του πολιτικού κέντρου βάρους προς το δεξιότερο άκρο. Ο «παγετώνας» πιστοποιεί ένα πραγματικό πραξικόπημα εις βάρος της ανθρωπότητας, την επιβολή της πιο στυγνής απ’ όλες της δικτατορίες της Ιστορίας: της δικτατορίας του χρήματος.

Αυτός ο αφορισμός δεν έχει κάποια ηθικολογική διάσταση – το χρήμα στις πιο πρακτικές, αλλά και στις πιο δαιμονικές του εκδοχές συντροφεύει έτσι κι αλλιώς την ανθρώπινη ιστορία εδώ και χιλιετίες. Και το ίδιο ισχύει για την εποχή του καπιταλισμού και την πιο εξελιγμένη μορφή του χρήματος, του πιστωτικού. Εδώ και τώρα, όμως, με φόντο την παγκόσμια κρίση χρέους, συντελείται μια «γενετική» μετάλλαξη. Ίσως, μάλιστα, δεν πρόκειται καν γι’ αυτό, ίσως πρόκειται για τον γενετικό προορισμό του καπιταλισμού που φτάνει στο ιστορικό του όριο, στον επί πιστώσει θάνατό του. Το σύμπτωμα, πάντως, είναι πως οι χρηματοπιστωτικές αγορές, ρισκάροντας εκτεταμένες οικονομικές και κοινωνικές καταστροφές ακόμη και εις βάρος χωρών με αυτοκρατορική επιρροή, επιχειρούν να αποκτήσουν οριστικά και διά παντός τον πλήρη έλεγχο της πολιτικής, σε όλες θεσμικές εκφράσεις της, εθνικές ή διακρατικές, δημοκρατικές ή ολιγαρχικές.

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι η αμερικανική. Το πραξικόπημα της Standard & Poor’s με την υποβάθμιση της αμερικανικής οικονομίας που προκάλεσε την υστερία των αγορών έχει τη σημασία του. Όχι γιατί οι ΗΠΑ δεν άξιζαν ενδεχομένως μια υποβάθμιση, όντας ο μεγαλύτερος μπαταχτσής του πλανήτη. Αλλά γιατί μαζί με τις απειλές των άλλων οίκων αξιολόγησης-φερεφώνων του έξυπνου χρήματος η υποβάθμιση επιχειρεί να κατοχυρώσει την οριστική στροφή της πολιτικής ηγεσίας στη σκληρή λιτότητα για τους φτωχότερους Αμερικανούς. Επιδιώκει τη θεσμική κατοχύρωσή της εν ονόματι του χρέους. Ο Ομπάμα, με τις αποφάσεις για την υγεία, την κοινωνική ασφάλιση και την επιδότηση της κατανάλωσης των φτωχότερων νοικοκυριών, επιχειρούσε (ανεπιτυχώς, βεβαίως) μια δειλή διαφοροποίηση από τον νεοφιλελεύθερο μονόδρομο της Ευρώπης. Τώρα, οι αγορές επέβαλαν τον ενταφιασμό ακόμη κι αυτών των χλομών αποκλίσεων στο όνομα της μείωσης των ελλειμμάτων. Το Tea Party έπαιξε με ζήλο το παιχνίδι των χρηματοπιστωτικών δεινοσαύρων της Νέας Υόρκης που έχουν αντλήσει πακτωλούς δολαρίων από τα προγράμματα διάσωσης των τραπεζών, από την «ποσοτική χαλάρωση» του Μπερνάνκι ή από τα κονδύλια στήριξης της κατανάλωσης, των επενδύσεων και της απασχόλησης. Και θα κάνουν το ίδιο τώρα με τον διετή μηδενισμό των επιτοκίων, αντλώντας τζάμπα χρήμα από τις ΗΠΑ για να το αξιοποιήσουν επικερδώς οπουδήποτε άλλού. Αυτοί ακριβώς οι δεινόσαυροι θέλουν να έχουν τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο στη διαχείριση της κρίσης χρέους, με τρόπο που να καταστήσει απόλυτη την εξουσία του χρήματος.

Το ίδιο ακριβώς παιχνίδι το έξυπνο χρήμα το έχει προ πολλού κερδίσει στη Γηραιά Ήπειρο. Σταθερός υποβολέας του νεοφιλελεύθερου μονολόγου που επικρατεί όχι μόνο κατά τη συγκυρία της κρίσης, αλλά από την ίδια τη γέννηση του ευρώ, σε κάθε φάση της κρίσης κερδίζει όλο και μεγαλύτερο ζωτικό χώρο από την πολιτική. Ο χρηματοπιστωτικός «παγετώνας» έχει καταλάβει πλέον κάθε χώρα της Ευρωζώνης και δεν επιτρέπει κοινωνικές θερμοκρασίες πάνω από το μηδέν. Οτιδήποτε θυμίζει κράτος, δημόσια περιουσία, κοινωνικό αγαθό, πρόνοια, δικαίωμα, παροχή, μισθολογική αύξηση μπαίνει στο εργαστήριο του Προκρούστη για «μεταρρύθμιση», Οι πιστωτές των κρατών δεν επηρεάζουν πια τις αποφάσεις μόνο μέσα από τα σκαμπανεβάσματα των αγορών. Βρίσκονται μέσα στα κονκλάβια των πολιτικών ηγεσιών, κρατικών ή κοινοτικών, άλλοτε εκπροσωπούμενοι από τους κεντρικούς τραπεζίτες κι άλλοτε απευθείας, με τα λόμπι τους. Όπως ακριβώς στην περίπτωση της υποτιθέμενης διαπραγμάτευσης για τη «συμμετοχή ιδιωτών» στην αναδιάρθρωση του ελληνικού χρέους. Η «Διεθνής» των τραπεζών δεν προτείνει απλώς. Συναποφασίζει το μείγμα πολιτικής που αντιστοιχεί σε κάθε μικρή δόση κρατικού χρέους που θα αναχρηματοδοτήσει. Διαθέτει ένα άτυπο βέτο σε κάθε απόφαση της Ευρωζώνης, που άλλωστε ανάγει σε πρωταρχικό της μέλημα την προστασία της «Πίστης».

Το χειρότερο είναι πως αυτό γίνεται πια σε πλανητική κλίμακα. Ο καπιταλισμός περνά σε μια «εποχή παγετώνων». Παγετώνων οικονομικών και κοινωνικών, από τους οποίους είναι δύσκολο να εξαιρεθεί μια χώρα. Κάθε εκδοχή χρήματος, από τα νομίσματα και τις μετοχές μέχρι τα εμπορεύματα, τους ναύλους, τις ενεργειακές πρώτες ύλες ή τα τρόφιμα, έχει πλέον αυτονομηθεί από τους υλικούς όρους παραγωγής του, τους πολιτικούς ή κοινωνικούς όρους διαμόρφωσης της προσφοράς, της ζήτησης και της τιμής του. Το κρατικό χρέος γίνεται σ’ αυτή τη φάση η κοίτη πάνω στην οποία κυλάει ταχύτερα από ποτέ ο παγετώνας της χρηματοπιστωτικής δικτατορίας. Πού το πάει; Τι θέλει από τις κοινωνίες και τις οικονομίες; Τι μέλλον τούς επιφυλάσσουν; Μια παγκόσμια διευθέτηση των ανισορροπιών που γεννούν οι κρίσεις με όρους της δικτατορίας του χρήματος; Έναν πόλεμο όλων εναντίον όλων, σε νομισματική, εμπορική ή και θερμική εκδοχή; Μια εκτεταμένη καταστροφή του υπαρκτού καπιταλισμού για την «ανοικοδόμηση» στην πιο ολοκληρωτική εκδοχή του;

Όποιο σενάριο κι αν ισχύει, για τις κοινωνίες το μέλλον είναι εναλλακτικές μορφές υποβάθμισης και καταστροφής. Μια απροσδιόριστης διάρκειας εποχή παγετώνων. Και η μόνη εναλλακτική των κοινωνιών είναι ν’ ανατρέψουν τη δικτατορία του χρήματος. Η δημιουργία και οι ροές του πρέπει αφαιρεθούν από τις αγορές και τα «ιδρύματα» της Πίστης και να ανακτηθούν από το κράτος, την πολιτική εξουσία. Κι επειδή έχουμε το δεδομένο μιας πολιτικής εξουσίας υπόδουλης, εξαγορασμένης, εθελόδουλης ή απλώς αδύναμης μπροστά στη δικτατορία του χρήματος, αναδύεται η αναγκαιότητα της διπλής ανατροπής.

Πώς, θα μου πείτε. Απάντηση πλήρη δεν έχω. London calling, London burning; Προς το παρόν δεν είναι απάντηση, είναι σύμπτωμα. Δεν πρέπει να μας διαφύγει, ωστόσο, ότι ανοίγει ένα σπάνιο παράθυρο ευκαιρίας για τις κοινωνίες το γεγονός ότι οι πολιτικές ελίτ, σε πλανητική κλίμακα, πλησιάζουν το ναδίρ της ισχύος και της νομιμοποίησής τους. Στο άλλο, στο δεύτερο σκέλος της ανατροπής, της χρηματοπιστωτικής δικτατορίας, τα πράγματα είναι πολύ πιο δύσκολα. Βλέπετε, δεν αρκεί να διεκδικήσουν οι κοινωνίες κανόνες ρύθμισης. Δεν φτάνει ν’ ανεβάσουν τις πολιτικές και κοινωνικές θερμοκρασίες ώστε να λιώσει ένα μέρος του χρηματοπιστωτικού παγετώνα. Χρειάζεται να θυσιάσουν κι εκείνο το κομμάτι (τραπεζικής) Πίστης που έχουν μέσα τους, που τις μετατρέπει σε κοινωνίες ανήσυχων καταθετών, πανικόβλητων επενδυτών, υστερικών αγορών ή πρόθυμων καταναλωτών. Χρειάζεται να λιώσουν εκείνο το κομμάτι «πάγου» μέσα τους που τις ακινητοποιεί. Δύσκολη, επώδυνη, πολύπλοκη μα αναπόφευκτη περιπέτεια χειραφέτησης.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (13/8/2011)

2011-08-12T23:12:00.000-07:00

Ο καπιταλισμός οδεύει επίσης προς ένα εσωτερικό όριο, καθώς η πορεία ανάπτυξής του είναι γραμμική, σωρευτική και μη αντιστρέψιμη, και όχι κυκλική και επαναλαμβανομένη όπως άλλες μορφές παραγωγής. Είναι η μοναδική κοινωνία που υπήρξε ποτέ η οποία εμπεριέχει στη βάση της μια δυναμική αντίφαση, και όχι μόνο έναν ανταγωνισμό: ο μετασχηματισμός της εργασίας σε αξία είναι προορισμένος ιστορικά να εξαντληθεί, εξαιτίας των τεχνολογιών που αντικαθιστούν την εργασία.
Τα υποκείμενα που ζουν σ’ αυτή την εποχή εξωτερικής και εσωτερικής κρίσης υφίστανται επίσης μια απορρύθμιση των φυσικών δομών οι οποίες καθόριζαν για πολύ καιρό αυτό που είναι ο άνθρωπος. Αυτά τα νέα απρόβλεπτα υποκείμενα βρίσκονται ταυτόχρονα στη θέση να διαχειριστούν απίστευτες δυνάμεις καταστροφής. Τελικά, η μείωση της δημιουργίας αξίας σ’ ολόκληρο τον κόσμο εμπεριέχει το γεγονός ότι, για πρώτη φορά, υπάρχουν- και μάλιστα παντού- πληθυσμοί σε περίσσευμα, πλεονάζοντες, οι οποίοι δεν χρησιμεύουν πια ούτε για εκμετάλλευση. Από την άποψη της αξιοποίησης της αξίας, είναι η ίδια η ανθρωπότητα που αρχίζει να γίνεται πια μια περιττή πολυτέλεια, μια δαπάνη που πρέπει να εξαλειφθεί, ένα «πλεόνασμα»…
Anselm Jappe, «Θάνατος επί πιστώσει» (Κείμενα για την εργασία και την κρίση, Εκδόσεις των Ξένων)

Παράσιτα και ξενιστές (6/8/2011)

2011-08-06T02:56:00.000-07:00

Γενικώς τον Πούτιν δεν τον έχω και σε μεγάλη εκτίμηση. Έκανε όμως αυτή την κίνηση, να αποκαλέσει παράσιτο της παγκόσμιας οικονομίας τις ΗΠΑ, και νομίζω πως, φραστικά τουλάχιστον, πέτυχε διάνα. Έστω κι αν δεν είμαι απολύτως σίγουρος ότι δίνει στον παρασιτισμό το σύνθετο περιεχόμενο που πραγματικά έχει στην αρχιτεκτονική του διεθνούς καπιταλισμού. Ο οποίος, σε τελική ανάλυση, εξελίσσεται σ’ ένα κατεξοχήν παρασιτικό σύστημα.

Ας αρχίσουμε με μερικές εγκυκλοπαιδικές γνώσεις. Παράσιτο στη βιολογία ονομάζεται κάθε οργανισμός που ζει σε βάρος άλλου. Ο οργανισμός-θύμα χαρακτηρίζεται ξενιστής, με την έννοια ότι «φιλοξενεί» -ηθελημένα ή αθέλητα, αδιάφορο προς το παρόν- το παράσιτο που «κατσικώνεται» με το «έτσι θέλω» εντός του και τρέφεται από τον ξενιστή. Δηλαδή από τον βιολογικό του «πλούτο». Πολλάκις από το ίδιο του το αίμα. Η κοινωνικότητα των παρασίτων και των ξενιστών έχει πολύ ενδιαφέρον. Τα παράσιτα που φιλοξενούνται από τον ξενιστή εξωτερικά, π.χ. στο δέρμα του, αποκαλούνται εξωπαράσιτα. Όπως τα τσιμπούρια. Αυτά που ζουν εντός του, όπως π.χ. οι ταινίες στο πεπτικό σύστημα, χαρακτηρίζονται εσωπαράσιτα. Τα παράσιτα μπορεί να είναι μονοξενικά, αν παραμένουν περίπου εφ’ όρου ζωής τους σ’ έναν ξενιστή, ή πολυξενικά, όταν αλλάζουν τους ξενιστές σαν τα πουκάμισα. Μπορούν να είναι επίσης αβλαβή, στον βαθμό που δεν εμποδίζουν τη φυσιολογική εξέλιξη του ξενιστή, και επικίνδυνα όταν προκαλούν ακόμη και τον θάνατό του.

Αυτά τα ολίγα περί παρασιτολογίας. Η οποία μπορεί να δώσει ερεθίσματα για ενδιαφέρουσες αντιστίξεις με την κρίση που διαπερνά τον διεθνή καπιταλισμό και την παρασιτολογική της αιτιολόγηση. Ο Πούτιν, αίφνης, χαρακτηρίζει παράσιτο την αμερικανική οικονομία με την έννοια ότι ζει και αναπτύσσεται, και μάλιστα ως ηγεμονική δύναμη του κόσμου, απομυζώντας ρευστότητα απ’ όλον τον πλανήτη, χάρη στο νομισματικό της μονοπώλιο. Και ζει και αναπτύσσεται πράγματι πέραν των δυνάμεών της, πέραν του πραγματικού πλούτου που παράγει, όπως απέδειξε η «θεατρική» κρίση για το αμερικανικό χρέος που είχε τη γνωστή έκβαση: ο Ομπάμα έδωσε γη και ύδωρ στους υπερσυντηρητικούς Ρεπουμπλικανούς, θυσιάζοντας την αμερικανική φτωχολογιά που ζει από την κοινωνική πρόνοια προκειμένου να μη θίξει φορολογικά τα πραγματικά παράσιτα της αμερικανικής οικονομίας, τη χρηματοπιστωτική ολιγαρχία και τους πλουσιότερους Αμερικανούς, που κάθε ανάσα τους, κάθε χιλιόμετρο που διανύουν με τα οκτακύλινδρα «θηρία» τους, κοστίζει όσο η δαπάνη για την ημερήσια σίτιση μιας αφρικανικής οικογένειας.

Στον αντίποδα της «ρετσινιάς» για την παρασιτική αμερικανική ολιγαρχία, οι αυθεντικοί πολιτικοί εκπρόσωποί της που συνδυάζουν τον μεταμοντέρνο νεοφιλελευθερισμό της αγοράς με κάθε είδους ιδεολογικό σκοταδισμό, κυρίως το Τea Ρarty, χαρακτηρίζουν πεμπτουσία του παρασιτισμού την επιβίωση των «παριών» της αμερικανικής κοινωνίας -των ανέργων, των αστέγων, των νεόπτωχων, των «αποτυχημένων»- με δαπάνες του κράτους. Και απαιτούν τη χρήση δραστικών παρασιτοκτόνων, εν ολίγοις την περιστολή, αν όχι και κατάργηση, και του τελευταίου ίχνους κοινωνικής δαπάνης. Εκ πρώτης όψεως, στην Ευρώπη αυτή η θέση ακούγεται και αντιμετωπίζεται ως ακραία, «παρασιτική» και ξένη προς το κοινωνικό της μοντέλο. Ωστόσο, η «κοινωνική» Ευρώπη έχει στην πράξη προσχωρήσει με ζήλο στα αντι-παρασιτικά κελεύσματα του Τea Ρarty. Η μόνη σταθερή συνταγή θεραπείας για την κρίση χρέους που μέχρι στιγμής εφαρμόζει είναι η αθρόα χρήση «παρασιτοκτόνων» κατά των κοινωνικών δαπανών, των δημόσιων αγαθών και κάθε ισχνής παροχής για τα θύματα της κρίσης. Η ίδια η εργασία και το κόστος της αντιμετωπίζονται ως το κατεξοχήν παράσιτο στον «οργανισμό» της ανάπτυξης. Εξ ου και κάθε δέσμη μέτρων δημοσιονομικής εξυγίανσης έχει ως αρχή και τέλος της τη λιτότητα και τελικά τη μείωση του μισθολογικού κόστους. Τι φρικτό, αλήθεια, για τη μηχανή της απληστίας, να εξαρτάται από τη μισθωτή εργασία!

Ξαναγυρίζοντας στον Πούτιν και τις περί αμερικανικού παρασιτισμού μπηχτές του, οφείλουμε πράγματι να αναγνωρίσουμε ότι επισημαίνει μια γεωπολιτική ανισορροπία. Η αμερικανική οικονομία είναι πράγματι ένα παράσιτο στην παγκόσμια καπιταλιστική μηχανή. Εδώ και πολλά χρόνια αντλεί την ισχύ της από τον πλούτο που παράγουν οι άλλοι. Ζει με τα λεφτά των άλλων, είναι ο μεγαλύτερος μπαταχτσής του κόσμου, συμβάλλοντας στο 25% του παγκόσμιου κρατικού χρέους. Ωστόσο, πολλά στοιχεία παρασιτισμού μπορεί κανείς να καταλογίσει και στους διαμαρτυρόμενους Ρώσους ή ακόμη και τους Κινέζους. Η ίδια η Ρωσία, για παράδειγμα, αντλεί την πλανητική της ισχύ κυρίως χάρη στην τύχη ότι «κάθεται» πάνω σε ανεξάντλητα αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου. Πολύ περισσότερο ισχύει αυτό για τα κλυδωνιζόμενα αραβικά καθεστώτα, κατεξοχήν παρασιτικά εις βάρος των ίδιων των εξεγερμένων αραβικών κοινωνιών, αλλά και μονίμως παρασιτιζόμενα από την αυξανόμενη δίψα των άλλων οικονομιών για «μαύρο χρυσό». Και η Κίνα, δικαίως διαμαρτυρόμενη για τον εις βάρος των συναλλαγματικών αποθεμάτων της παρασιτισμό των ΗΠΑ, δεν παρασιτεί λιγότερο προσφέροντας ως φθηνή πρώτη ύλη στις πολυεθνικές της Δύσης το αναλώσιμο εργατικό δυναμικό της, καταδικασμένο στην ανέχεια και στην ανελευθερία.

Μια ανάλογη εικόνα παρασιτικής συνεξέλιξης -κατά τον ορισμό της βιολογίας για την κοινή ανάπτυξη ξενιστή και παρασίτου- προσφέρεται ως ερμηνεία για την κρίση χρέους που κλονίζει την Ευρωζώνη. Η γερμανική ηγεσία υποδύεται αρκετά πειστικά τον ρόλο του καρτερικού ξενιστή όλης της Ευρωζώνης που συντηρεί τα παράσιτα του νότου. Ανεμίζει με κάθε ευκαιρία στα μούτρα τους τα πλεονάσματά της, με τα οποία, υποτίθεται, χρηματοδοτεί τα σχέδια διάσωσης των σπάταλων, υπερχρεωμένων παρασίτων. Αντιμετωπίζει την ελληνική κοινωνία ως πλασμώδιο του Λαβεράν, το παράσιτο που προκαλεί την ελονοσία και το οποίο μπορεί να επιφέρει τον θάνατο της Ευρωζώνης, βλέπει την Ιρλανδία και την Πορτογαλία σαν εχινόκοκκους στο λεπτό της έντερο και την Ιταλία και την Ισπανία πλέον σαν ενοχλητικά τσιμπούρια στο δέρμα της. Παρ’ όλα αυτά, ο παρασιτικός της μύθος μπορεί εύκολα να ανατραπεί, ακόμη και ν’ αντιστραφεί εντελώς. Τι θα ήταν η γερμανική οικονομία χωρίς τη μεγάλη αγορά των 500 εκατομμυρίων καταναλωτών εις βάρος των οποίων παρασιτεί κατά τη δεκαετία του ευρώ; Πώς θα πετύχαινε τον εξαγωγικό, πλεονασματικό της μύθο αν οι παρασιτικοί της εταίροι δεν υπερδανείζονταν για να αγοράζουν τα αγαθά της; Πώς θα εξασφάλιζε τον παραγωγικό της άθλο αν δεν επέβαλε δεκαετή λιτότητα στους ίδιους τους Γερμανούς μισθωτούς, αυτόν τον ιδιότυπο φόρο του ξενιστή που θέλει να καταστήσει κανόνα σε όλο την Ε.Ε.; Πώς θα μετατρεπόταν σε χρηματοπιστωτικό κέντρο της Ευρωζώνης αν οι τράπεζές της για χρόνια δεν παρασιτούσαν στα κρατικά ομόλογα των άλλων; Και πώς θα εξασφάλιζε την πιστωτική ασυλία του χαμηλού επιτοκίου του «ξενιστή» της Ευρωζώνης, αν δεν υπήρχαν τα «παράσιτα» της περιφέρειας να ανέχονται τα υψηλά spreads και τελικά να χρηματοδοτούν το χαμηλό κόστος δανεισμού του ηγεμόνα του ευρώ;

Είναι προφανές ότι σ’ αυτόν τον αλληλένδετο κόσμο, που φλερτάρει με την ολική καταστροφή ξενιστών και παρασίτων με φόντο την παγκόσμια κρίση χρέους, κάποιοι παρασιτούν εις βάρος άλλων. Το θέμα είναι να βρούμε ποιος είναι ποιος. Ποιος ο ξενιστής και ποιος το παράσιτο. Υπάρχουν πολλές παράλληλες και διασταυρούμενες παρασιτικές σχέσεις ανάμεσα σε κράτη, οικονομικές ζώνες, πολιτικές και οικονομικές ελίτ, τάξεις και κοινωνικά στρώματα. Αν, ωστόσο, συμφωνούμε όλοι ότι το σύμπτωμα που ταλαιπωρεί το εντερικό σύστημα του πλανήτη είναι η κρίση χρέους, κι αν στην κρίση αυτή υπάρχουν δυο πλευρές, τα κράτη-οφειλέτες (και τελικά οι κοινωνίες-οφειλέτες) και οι ιδιώτες πιστωτές (και σε τελευταία ανάλυση ο χρηματοπιστωτικός Λεβιάθαν), μπορούμε να διακρίνουμε εύκολα ποιος είναι ο ξενιστής και ποιο το παράσιτο σ’ αυτή τη θανατηφόρα σχέση. Αρκεί να θυμηθούμε πως η εκτίναξη του παγκόσμιου κρατικού χρέους, στην κορύφωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2007-2008, δεν ήταν παρά το αποτέλεσμα της απόφασης των πολιτικών ελίτ (των οποίων ο παρασιτισμός είναι ένα αυτοτελές κεφάλαιο) να σώσουν τις τράπεζες με τουλάχιστον 10 τρισ. δολάρια από χρήματα των φορολογουμένων. Γνωρίζοντας το σύμπτωμα, αναγνωρίζοντας και την αιτία, η λύση είναι η λήψη του κατάλληλου καθαρτικού. Η χρηματοπιστωτική ταινία -αυθεντικό δείγμα Tenia solium, που φτάνει και τα οκτώ μέτρα, καταλαμβάνοντας σχεδόν όλο το μήκος του ανθρώπινου εντέρου- θα αποβληθεί διά της κλασικής, αφοδευτικής οδού. Προς το παρόν, ζούμε τον παραλογισμό. Ο παγκόσμιος καπιταλιστικός οργανισμός προσπαθεί ν’ απαλλαγεί από το σύμπτωμα με καθάρσιο που σκοτώνει τον ξενιστή και θεριεύει τα παράσιτα.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (6/8/2011)

2011-08-06T02:55:00.000-07:00

…Η ομάδα της αστικής τάξης που κυβερνούσε και νομοθετούσε με τα κοινοβούλια είχε άμεσο συμφέρον στην καταχρέωση του κράτους. Το κρατικό έλλειμμα αυτό ήταν ίσα ίσα το καθαυτό αντικείμενο της κερδοσκοπίας της και η κύρια πηγή του πλουτισμού της. Κάθε χρόνο κι από ένα νέο έλλειμμα. Ύστερα από κάθε τέσσερα-πέντε χρόνια κι από ένα νέο δάνειο. Και κάθε νέο δάνειο πρόσφερε στη χρηματική αριστοκρατία μία καινούργια ευκαιρία να κατακλέβει το κράτος, που κρατιόταν τεχνικά στο χείλος της χρεοκοπίας – και που ήταν υποχρεωμένο να διαπραγματεύεται με τους τραπεζίτες κάτω από τους πιο δυσμενείς όρους. Κάθε νέο δάνειο της πρόσφερε μιαν ακόμη ευκαιρία να καταληστεύει με χρηματιστηριακές επιχειρήσεις το κοινό που τοποθετούσε τα κεφάλαιά του σε κρατικά ομόλογα και που στα μυστικά τους ήταν μπασμένες η κυβέρνηση και η πλειοψηφία της Βουλής.

Kαρλ Mαρξ, «Οι ταξικοί αγώνες στην Γαλλία 1848-1850»

Επιλεκτική χρεοκρατία (30/7/2011)

2011-07-30T02:31:00.000-07:00

Πόσο είπαμε ότι κρατάνε τα θαύματα στην Ελλάδα; Τρεις μέρες; Μπα, και πολύ λες. Ακόμα κι αυτός ο κανόνας έχει υποστεί αναδιάρθρωση, «κούρεμα». Οι πανηγυρισμοί των αγορών για την «ιστορική απόφαση» της Ευρωζώνης (σ.σ. αν η Ιστορία είχε βούληση θα τα είχε κάνει λαμπόγιαλο για την ευκολία με την οποία την επικαλούνται οι ανιστόρητοι) κράτησαν μόλις δύο 24ωρα. Από την προηγούμενη Δευτέρα έχουν επιστρέψει σ’ έναν σκεπτικισμό για τη βιωσιμότητα του νέου πακέτου διάσωσης της Ελλάδας, σε ζοφερές για την κρίση χρέους στην Ευρωζώνη εκτιμήσεις και σ’ έναν μπακαλίστικο υπολογισμό πιθανών κερδών και ζημιών που θα καταγράψουν οι περίφημοι «ιδιώτες», όπως κατ’ ευφημισμόν ονομάζονται οι τραπεζικοί Λεβιάθαν. Οι οίκοι αξιολόγησης τήρησαν με απόλυτη συνέπεια τις υποσχέσεις τους. Ανακοίνωσαν ήδη την υποβάθμιση της χώρας στο δυσοίωνο καθεστώς της «επιλεκτικής χρεοκοπίας», που ηχεί περίπου σαν τα οξύμωρα «ολίγον νεκρός» ή «ολίγον έγκυος».

Ο Αύγουστος, μήνας κατά τον οποίο είναι παχιές οι μύγες, θα είναι και μήνας στη διάρκεια του οποίου υποτίθεται ότι θα «αδυνατίσει» το ελληνικό χρέος. Πόσο ακριβώς, κανείς δεν ξέρει. Οι πιστωτές -οι τράπεζες, που έκαναν προσφορά αυτοθυσίας για «ανακύκλωση» ελληνικού χρέους ύψους 135 δισ. ευρώ που λήγει μέχρι το 2020 για μια περίοδο μέχρι το 2040- έχουν βγάλει κρυφούς άσους στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης. Άρχισαν οι δυστροπίες, οι δεύτερες σκέψεις, τα «ναι μεν, αλλά» για ένα κούρεμα ομολόγων ύψους 21 δισ. ευρώ, σύμφωνα με το ιδεώδες σενάριο, απολύτως εγγυημένο με χρήματα από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, το EFSF (είδατε πόσα καινούργια πράγματα έχουμε μάθει στον 1,5 χρόνο της κρίσης;), δηλαδή με χρήματα των Ευρωπαίων φορολογουμένων. Το πόσο πραγματικά θα μειωθεί το χρέος εξαρτάται από το πόσοι από τους πιστωτές θα ανταποκριθούν στη διάρκεια αυτής της πολύπλοκης μυστικής οικονομικής διπλωματίας. Δεδομένα, πάντως, είναι δύο δόγματα, με βάση τα οποία διαπραγματεύεται η «Διεθνής» της τοκογλυφίας: πρώτον, το «Γιάννης κερνάει Γιάννης πίνει», που δηλοί ότι αυτή θέτει τους όρους, επικυρωμένους με την πατίνα της ευρωπαϊκής απόφασης. Παγκόσμια πρωτοτυπία το γεγονός, άλλωστε, ότι η κυβέρνηση αποφάσισε να εκπροσωπηθεί σ’ αυτή τη διαπραγμάτευση από τρεις τράπεζες (Deutsche Bank, BNP Paribas, HSBC) που φιγουράρουν στις πρώτες θέσεις της λίστας των κατόχων ελληνικών ομολόγων. Δεύτερο δόγμα, το «εκεί που μας χρωστάγανε μας παίρνουν και το βόδι». Όπερ σημαίνει ότι οι όροι που επιβάλλουν οι πιστωτές, τα επιτόκια των ομολόγων με τα οποία ανταλλάσσουν τη «θυσία» τους, τους εξασφαλίζουν και επιπλέον κέρδη. Απλά μαθηματικά είναι (τα οποία ωστόσο εγώ δεν κατέχω): τα ομόλογα που αντιστοιχούν σε χρέος 135 δισ. μέχρι το 2020, έστω και κουρεμένα κατά 12-20 δισ. ευρώ, τι θα αποδώσουν τοκιζόμενα και ανατοκιζόμενα μ’ ένα μέσο επιτόκιο 5% μέχρι το 2040, χρονιά μέχρι την οποία επιμηκύνονται; Ας το υπολογίσει κάποιος, εγώ κωλύομαι. Και, τελικά, πόσο θα είναι το χρέος που θα παραδοθεί στην αμέσως επόμενη γενιά; Η αίσθησή μου είναι πως μιλάμε για ένα χρέος που μετά το 2020 θα προσεγγίζει επικίνδυνα το 200% του ΑΕΠ.

Αυτή είναι και η αίσθηση των αγορών, των οργανισμών και θεσμών που τις εκπροσωπούν, που μέσα στον κυνισμό τους περιγράφουν μια ουσιώδη αλήθεια. Η προϊούσα κρατικοποίηση του χρέους, μέσω των δανείων που παρέχουν τα κράτη της Ευρωζώνης, η μετατροπή της χώρας σε προτεκτοράτο των κρατών-πιστωτών (αφού μέχρι το 2020 άνω του 50% του χρέους θα οφείλεται στα κράτη-εταίρους) προκειμένου να μη θιγούν στο ελάχιστο οι τράπεζες και να μη στάξει η ουρά του γαϊδάρου, ουδόλως απομακρύνει την ανάγκη μιας γερής αναδιάρθρωσης. Μιας αποφασιστικής διαγραφής μέρους του χρέους τα επόμενα χρόνια. Το είπε και η Standard& Poor’s, αφήνοντας να αιωρείται μια αμφιβολία για το πόσο προσωρινό θα είναι το καθεστώς «επιλεκτικής χρεοκοπίας» στο οποίο μας έχουν κατατάξει οι οίκοι αξιολόγησης. Θα είναι πράγματι ένας-δυο μήνες, ή μπορεί να υποστεί κι αυτό μια επιμήκυνση αντίστοιχη με των ομολόγων;

Αλλά, ακόμη και με βάση του ιδεώδες σενάριο, ότι δηλαδή το παζάρι με τις τράπεζες πάει μια χαρά, ότι το 90% των ιδιωτών που κατέχουν ελληνικά ομόλογα προσέρχεται με άγρια χαρά στη διαδικασία ανταλλαγής και επιμήκυνσης για 15- 30 χρόνια, ακόμη κι αν η διαβόητη selective default (κατά τον αγγλικό όρο που ξορκίζει το φάντασμα της χρεοκοπίας) κρατήσει μόλις μερικές εβδομάδες, η ελληνική οικονομία είναι αδύνατο να αποφύγει έναν πολύ πιο ουσιώδη κίνδυνο. Να τεθεί σε καθεστώς επιλεκτικής χρεοκρατίας για μερικές δεκαετίες, ή τουλάχιστον μέχρι το 2020, οπότε έχει τεθεί ουσιαστικά εκτός αγορών.
Μην ψάχνετε τα οικονομικά λεξικά, μη γκουγκλίζετε και μην ανατρέξετε στη βοήθεια του σοφού παντογνώστη Μπάμπη (τι θα πει: ποιου Μπάμπη; Του γνωστού ραδιοτηλεοπτικού Μπάμπη, του «δώσ’ μου μνημόνια και πάρε μου το σκαλπ»). Ο όρος επιλεκτική χρεοκρατία είναι δική μου επινόηση, ερασιτεχνική και χειροποίητη. Και αφορά το αδιέξοδο της λύσης που υιοθέτησε η Ευρωζώνη για την κρίση χρέους. Δεν υπάρχει τελική λύση, ξεχάστε το. Τη δεκαετία μέχρι το 2020, κατά την οποία η Ελλάδα θα βρίσκεται πιστοληπτικώς κλινικά νεκρή και διασωληνωμένη στα ευρωπαϊκά ταμεία διάσωσης (αν πραγματικά λειτουργήσουν κι αν αντέξουν μέχρι τέλους), μόνο οι τρεις «εταίροι» της στην υπερχρέωση του ευρωπαϊκού Νότου, η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ιρλανδία, έχουν να αντιμετωπίσουν λήξεις ομολόγων ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ (το 1,2 τρισ. είναι της Ιταλίας, εννοείται), έναντι περίπου 210 δισ. που πρέπει να αποπληρώσει η Ελλάδα. Αν προσθέσουμε σ’ αυτά και τα χρέη μερικών από τους μπαταχτσήδες του συνάμενου και κουνάμενου ευρωπαϊκού Βορρά (του Βελγίου πρωτίστως, της Γαλλίας, της ίδιας της Γερμανίας), που κι αυτά θα πρέπει μέσα στη δεκαετία να αναχρηματοδοτηθούν, φτάνουμε σε ένα ιλιγγιώδες νούμερο πολλών τρισεκατομμυρίων που κανένα προσωρινό ή μόνιμο ταμείο διάσωσης δεν μπορεί να αντιμετωπίσει. Πόσο μάλλον το ταμείο των 500 δισ. ευρώ.

Και δεν έχουμε βάλει καν όλες τις παραμέτρους του προβλήματος. Η κολοσσιαία απ’ αυτές είναι φυσικά η διαχείριση του αμερικανικού χρέους των 10 τρισ. δολαρίων που, ανεξάρτητα από την έκβαση της αντιπαράθεσης (ή του θεάτρου;) που παίζεται στο Κογκρέσο, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο το 2012 θα φτάσει αισίως τα 14 τρισ. δολάρια. Σε παγκόσμια βάση, τα κρατικά χρέη την ίδια χρονιά θα προσεγγίζουν τα 45 τρισ. δολάρια κι αυτά θα πρέπει να αναχρηματοδοτηθούν τη δεκαετία που έρχεται. Πού θα βρεθεί αυτό το χρήμα; Ποια ανάπτυξη μπορεί να παραγάγει τον πλούτο που προορίζεται να χαθεί στο χωρίς πάτο βαρέλι της τραπεζοκρατίας; Πολύ απλά, δεν θα βρεθεί. Ήδη, οι αφαιμάξεις που γίνονται από τις παραγωγικές μηχανές των υπερχρεωμένων κρατών και η βύθιση της κατανάλωσης που προκαλούν τα χωρίς τέλος προγράμματα λιτότητας προδιαγράφουν μια μακρά καρκινοβασία μεταξύ ύφεσης και στασιμότητας. Αργά ή γρήγορα, έστω και για λόγους αυτοσυντήρησης, οι πολιτικές ηγεσίες και η τραπεζική ελίτ θα αναγκαστούν να έρθουν σε κάποιο συμβιβασμό. Πρωτίστως στους βασικούς πόλους του τραπεζοκρατούμενου καπιταλισμού, στις ΗΠΑ και στην Ευρωζώνη. Και ο συμβιβασμός αυτός δεν μπορεί να έχει άλλο περιεχόμενο παρά ένα γενναίο «κούρεμα» των κρατικών χρεών. Κι αυτό μπορεί να γίνει με δύο τρόπους: είτε συντεταγμένα, με μια οργανωμένη διαπραγμάτευση (π.χ. σε επίπεδο G20), είτε ατάκτως και χαοτικά, με τη μορφή ενός πολέμου χρεών, μιας ανταγωνιστικής διαχείρισής του από τα κράτη που θα προσφεύγουν στα όπλα του νομισματικού ή του εμπορικού ανταγωνισμού.

Σε κάθε περίπτωση, με «ειρηνική» ή «εμπόλεμη» διαχείριση του παγκόσμιου χρέους, η λύση θα αφορά κυρίως τις χώρες που διαθέτουν την πολιτική, οικονομική και εμπορική ισχύ να την επιβάλουν. Είναι πολλά τα λεφτά για να φτάσουν για όλους. Για τους δορυφόρους τους θα απομένει η μοίρα της επιλεκτικής χρεοκρατίας – ο εγκλωβισμός τους σε μια κατάσταση που οι οικονομίες τους δεν θα έχουν άλλο προορισμό παρά την εξυπηρέτηση του χρέους και των μνημονίων που θα τους έχουν επιβάλλει οι πιστωτές, χώρες ή ιδιώτες.

Αυτή είναι η πραγματική απειλή για την Ελλάδα. Αυτό που σήμερα παρουσιάζεται ως «σωτηρία» και ελπίδα «ανάστασης» να αποδειχθεί μια ισόβια φυλακή χρέους, ένας πιστοληπτικός και οικονομικός τάφος. Κι όταν οι ηγεμόνες της Ευρωζώνης θα διαπραγματεύονται μια πραγματική «σεισάχθεια», η ελληνική κοινωνία θα είναι υποχρεωμένη απλώς να λογοδοτεί στην τρόικα και στους ιδιώτες της «εθελοντικής συμμετοχής», να επιβιώνει με τις δόσεις τους, σαν πρεζόνι που απλώς αναβάλλει τον θάνατό του.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (30/7/2011)

2011-07-30T02:30:00.000-07:00

… Ας θυμηθούμε τι συνέβαινε στις αρχές του 20ού αιώνα. Ήταν τότε που ο Λένιν ειρωνευόμενος τους ιμπεριαλιστές που απειλούσαν τους μπολσεβίκους, επειδή αρνήθηκαν να αναγνωρίσουν τα χρέη της προεπαναστατικής Ρωσίας προς διεθνείς κερδοσκόπους και τοκογλύφους, καλούσε περιπαικτικά το συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς να αποστείλει ευχαριστήριο τηλεγράφημα στον Βρετανό οικονομολόγο Κέινς. Αφορμή ήταν το γεγονός ότι ο Κέινς εκτιμούσε ότι, λόγω ακριβώς των χρεών, ο καπιταλισμός μετά τη Συνθήκη των Βερσαλλιών τραβούσε ολοταχώς προς τη χρεοκοπία και ως εκ τούτου ζητούσε τη μη αποπληρωμή των χρεών, καλούσε τα καπιταλιστικά κράτη να ακυρώσουν και να διαγράψουν τα δημόσια χρέη που είχαν διογκωθεί λόγω του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου. «Εμάς, όμως, όπως ξέρετε, αυτά τα χρέη δεν μας ανησυχούν, γιατί εμείς, λιγάκι νωρίτερα από την εμφάνιση του βιβλίου του Κέινς, ακολουθήσαμε τη θαυμάσια συμβουλή του: ακυρώσαμε όλα τα χρέη», τόνιζε ο Λένιν στην εισήγησή του προς το συνέδριο.
Νίκου Μπογιόπουλου, «Είναι ο καπιταλισμός, ηλίθιε»

Ο ΜΕΤΑΛΛΑΓΜΕΝΟΣ ΤΖΙΤΖΙΚΑΣ(23/7/2011)

2011-07-23T01:26:00.000-07:00

Μ’ ΑΡΕΣΕΙ ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ. Παλιά προτιμούσα τον χειμώνα. Το καλοκαίρι υπέφερα. Κάτι συνέβαινε με τους ιδρωτοποιούς μου αδένες. Μόλις η θερμοκρασία έπιανε πάνω από 30 βαθμούς, άρχιζα να στάζω από κάθε πόρο του δέρματος. Περίμενα πώς και πώς το φθινόπωρο για να ησυχάσω. Τώρα η βιοχημεία του σώματος έχει αλλάξει – δεν ξέρω γιατί. Ου γαρ μόνον; – ιδρώνω λιγότερο, αντέχω περισσότερο σε υψηλές θερμοκρασίες. Ίσως, όμως, έχει αλλάξει μόνο η κοινωνιολογία των εποχών και του καλοκαιριού. Τώρα περνάμε το μεγαλύτερο μέρος της μέρας σε κλιματιζόμενους χώρους. Ακόμη και τα λεωφορεία είναι σαν ψυγεία. Και αυτοκίνητο χωρίς κλιματισμό δεν νοείται – έστω κι αν τον ανοίγουμε με μέτρο, λόγω ακριβής βενζίνης.

ΤΟ ΚΑΛΟΚΑΙΡΙ μ’ αρέσει και για έναν άλλο λόγο. Γιατί ξυπνάει ο τζίτζικας μέσα μου. Πέρα από την παράδοξη αλλαγή στο σωματικό κλιματιστικό μου σύστημα, μ’ έναν τρόπο που θυμίζει κάπως το θορυβώδες σύστημα εξαερισμού του τζίτζικα, γίνεται πιο έντονη η ροπή μου προς τη ραστώνη. Όπως σ’ όλους, υποθέτω. Είναι μια ροπή που ξεπερνά τη θεσμοθετημένη ποσόστωση δικαιώματος στην τεμπελιά, αυτό που αποκαλείται άδεια μετ’ επιδόματος – για όσο ακόμη είναι δεδομένη.

ΩΣΤΟΣΟ, διαβάζοντας μερικά πράγματα για τη βιολογία του τζίτζικα, ανακάλυψα ότι ταυτιζόμαστε μαζί του για λάθος λόγους. Είναι μια ιστορική παρεξήγηση, κληρονομημένη από τον Αίσωπο και τον Λαφοντέν, αυτό που ώθησε εμάς τους Νότιους, και ιδιαίτερα τους καταχρεωμένους για δυο τουλάχιστον γενιές νεοέλληνες, να ταυτιστούμε με τον τζίτζικα, εκχωρώντας στους εργατικούς προτεστάντες του Βορρά, και δη τους Γερμανούς, τον ρόλο των παραγωγικών μυρμηγκιών.

Η ΠΑΡΑΝΟΗΣΗ, αν όχι και παραπλάνηση, οφείλεται στο γεγονός ότι γνωρίζουμε ελάχιστα για τον τζίτζικα, τον τέττιγα τον πληβείο κατά την επιστημονική του ονομασία, που είναι πολύ πιο παραγωγικός απ’ όσο θέλει ο μύθος. Κι η εντύπωση που έχουμε πως ο τζίτζικας ζει όλο κι όλο ένα καλοκαίρι είναι λάθος. Ο κύκλος ζωής του ξεκινά όταν σκάσει από τ’ αυγό του, μεταμορφωθεί σε νύμφη και εισχωρήσει στο χώμα, όπου ζει για τέσσερα και πάνω χρόνια (κατά μία εκδοχή μέχρι 17!), δουλεύοντας αδιάκοπα για να τραφεί μέχρι να πάρει την τελική του μορφή. Αυτή που θα τη ζήσει έντονα το τελευταίο καλοκαίρι της ζωής του. Θορυβώντας διαρκώς, αν είναι αρσενικό, όχι για να μας χαλάσει τη μεσημεριανή σιέστα, αλλά για να προσελκύσει κάποιο θηλυκό που βρίσκεται εκεί κοντά, αθόρυβο, αλλά δεκτικό στο εκκωφαντικό ερωτικό κάλεσμα. Διότι - άλλο παράδοξο κι αυτό- αυτή η ερωτική συνεύρεση στο τελευταίο καλοκαίρι της ζωής τους γίνεται ανάμεσα σε έναν κουφό τζίτζικα και μια βουβή τζιτζικίνα.

Ο ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ μας πολιτισμός συνηθίζει να εκθειάζει την υπεροχή του μυρμηγκιού για την παραγωγικότητά του. Και η αλήθεια είναι ότι οι αποικίες των μυρμηγκιών δίνουν την εντύπωση ενός εργοστασίου συνεχούς πυράς με άοκνους εργάτες απίστευτης δύναμης -σηκώνουν έως και 30 φορές το βάρος τους- που αποκλείεται ποτέ να πεινάσουν. Ή να βρεθούν χρεωμένοι, καλή ώρα. Σωστό μεν, σύμφωνα με την ωφελιμιστική κουλτούρα της ανάπτυξης, αλλά να το αποτέλεσμα στον κύκλο ζωής των μυρμηγκιών: τα μυρμήγκια - εργάτριες δεν έχουν όριο ζωής μεγαλύτερο από 12 εβδομάδες, σε αντίθεση με τα μυρμήγκια στρατιώτες και τα μυρμήγκια επιβήτορες, που ζουν αρκετά παραπάνω, και -πολύ περισσότερο- τη βασίλισσα, που ζει ακόμη και δεκαετίες, γεννώντας αυγά και αναπαράγοντας την αποικία. Τόση δουλειά, τόση σπατάλη δυνάμεων για να τραφεί και να αναπαραχθεί μόνον η κορυφή αυτής της κοινωνικής πυραμίδας, δεν το βρίσκω διόλου παραγωγικό.

ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ, στον κύκλο ζωής του τζίτζικα υπάρχει μια στέρεη προσδοκία. Έπειτα από μερικά χρόνια ζωής κάτω από το χώμα, σε μια μακριά εναλλαγή εποχών κοντά στις ρίζες των δένδρων από τις οποίες τρέφεται μέχρι από νύμφη να γίνει ένας ώριμος τζίτζικας, δικαιούται αυτό το τελευταίο καλοκαίρι της ζωής του στο φως του καυτού ήλιου να είναι μοναδικό και απολαυστικό, να τον αποζημιώνει για την αναμονή του: φαΐ, τραγούδι, διασκέδαση και, φυσικά, σεξ. Υπάρχει κάτι άδικο, αντιπαραγωγικό κι αφύσικο σ’ αυτό;

ΠΑΡ’ ΟΤΙ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ από μας τείνουμε να ταυτιστούμε με τον τζίτζικα, ο τρόπος που ο παραγωγικός μας κύκλος αντιστρατεύεται τον βιολογικό μάς στερεί πολλά από τα πλεονεκτήματα που έχει ο κύκλος του συμπαθούς εντόμου (και δεν εννοώ την ιδιότυπη τροχιά της ζωής του, από το χώμα στο φως, κι όχι αντίστροφα, όπως συμβαίνει σε μας). Η δική μας τελευταία φάση ζωής, αυτή που προσδιορίζουμε ως τρίτη ηλικία, σύνταξη, κοινωνική ασφάλιση ή ανταμοιβή για τα 35-40 χρόνια παραγωγικής δράσης, δεν επιτρέπει και πολλές απολαύσεις, τουλάχιστον όχι ακριβώς αυτές, ούτε στην ένταση που τις δικαιούται ο τζίτζικας. Οι βιολογικοί φραγμοί του ανθρώπινου γήρατος ορίζουν: φαΐ με μέτρο και πάντα κατά τις υποδείξεις του γιατρού, χορός και τραγούδι όσο επιτρέπει το φθαρμένο από τον χρόνο (και τον παραγωγικό χρόνο) σώμα, και σεξ αραιά και πού και σε φθίνουσα συχνότητα.

ΩΣΤΟΣΟ, τόσο εμείς όσο κι οι τζίτζικες βασίζουμε τον κύκλο της ζωής μας σε μιαν αφήγηση με κάποιες σταθερές – σε μας κυρίως κοινωνικές, στον τζίτζικα κυρίως φυσικές. Όταν σπουδάζουμε ή καταρτιζόμαστε σ’ ένα επάγγελμα, υποθέτουμε ότι μ’ αυτό θα πορευτούμε στη ζωή. Όταν εργαζόμαστε, στηριζόμαστε σε μια εργασιακή ταυτότητα που αφενός μας δίνει αξιοπρέπεια, αφετέρου ένα αίσθημα ασφάλειας ως προς την αξία της, την τιμή και την αμοιβή της. Κι όταν έχουμε διανύσει 35-40 χρόνια παραγωγικής δραστηριότητας και ασφάλισης, υποθέτουμε ότι το κράτος και το ασφαλιστικό μας ταμείο θα μας απονείμει αυτό το ελάχιστο που επιτρέπει να ζήσουμε την τελευταία, λιγότερο παραγωγική φάση της ζωή μας αξιοπρεπώς.

ΟΙ ΓΚΟΥΡΟΥ της «νέας οικονομίας» αντιμετωπίζουν περίπου σαν φρικιά τους ανθρώπους της εργασίας γι’ αυτή την εκ πρώτης όψεως συντηρητική τους στάση, τη επένδυσή τους στην παραγωγική και κοινωνική ρουτίνα και την ασφαλή, χωρίς πολλά ρίσκα και δυσάρεστες εκπλήξεις αφήγηση ζωής. Παρ’ ότι αυτή η «συντηρητικότητα» για πολλές μεταπολεμικές δεκαετίες ήταν βολική για τον καπιταλισμό του κοινωνικού κράτους και της συλλογικής διαπραγμάτευσης, αφού εξασφάλιζε ταξική ειρήνη και καθεστωτική σταθερότητα, για το «ανυπόμονο κεφάλαιο» της εποχής μας είναι πια τροχοπέδη για το ιδανικό της ευελιξίας, της ελαστικότητας και της αδιάκοπης «αλλαγής» και προσαρμογής στις απαιτήσεις του οικονομικού κύκλου, τα σκαμπανεβάσματα της ζήτησης, τις διαρκώς εναλλασσόμενες απαιτήσεις των αγορών. Ο προσηλωμένος στο μακροπρόθεσμο πλάνο ζωής τζίτζικας είναι ένα απεχθές πρότυπο για τον νέο καπιταλισμό. Το ανυπόμονο κεφάλαιο σιχαίνεται τους μακροπρόθεσμους σχεδιασμούς, ενδιαφέρεται κυρίως για το βραχυπρόθεσμο, τις πωλήσεις του τριμήνου, την παραγωγικότητα του μήνα, τις αποδόσεις της μέρας. Και γι’ αυτό χρειάζεται εργάτες υπερκινητικούς, ευέλικτους, ριψοκίνδυνους σαν τα μυρμήγκια, αδιάφορους για το πόσο, πότε, για πόσα, πού, σε ποιο πόστο, με ποια ειδικότητα θα δουλέψουν. Αυτό μπορεί να ονομάζεται και «ανάληψη ρίσκου», μπορεί να ονομάζεται και ελευθερία, και flexicurity, σε κάθε περίπτωση όμως θεωρείται ικανότητα προσαρμογής στις «αλλαγές». Η μόνη δεξιότητα που πλέον απαιτείται από τους τζίτζικες, τους πληβείους, είναι ν’ αλλάζουν συνεχώς δεξιότητες και τελικά να μη διαθέτουν καμία. Να βιώνουν ως προσωπική αποτυχία την παραμονή τους στη μακρόχρονη ανεργία και ως αναπηρία το γεγονός ότι κάποια στιγμή γερνάνε κι έχουν τη θρασύτατη απαίτηση να πάρουν σύνταξη στον «συμφωνημένο χρόνο»: «Γιατί δεν μεταλλάσσεσαι σε μυρμήγκι;», λέει η βασίλισσα των μυρμηγκιών στον τζίτζικα. «Μα, πώς», αναρωτιέται αυτός, «δεν χωράω καν στη φωλιά σας»> «Μεταλλάξου εσύ και θα σε βολέψουμε», του λέει η βασίλισσα και ως αρχή του θέτει το καθήκον ν’ αλλάξει ωράριο στο ημερήσιο τερέτισμα, 12 τη νύχτα με 8 το πρωί, για να δίνει ρυθμό στη νυχτερινή βάρδια.

ΣΤΙΣ ΜΥΡΜΗΓΚΟΦΩΛΙΕΣ και στις αποικίες τζιτζικιών του νέου, ανυπόμονου καπιταλισμού, που είναι απορροφημένες στην κρίση χρέους, αυτή είναι η βαθύτερη αλλαγή που συντελείται εδώ και μερικές δεκαετίες, υπό τα κελεύσματα των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που προωθούν με κάθε ευκαιρία και πρόσχημα μεταρρυθμίσεις επί μεταρρυθμίσεων στο όνομα της ανταγωνιστικότητας και της παραγωγικότητας. Κι αυτή είναι η αλλαγή που ενθαρρύνουν -εκούσια ή ακούσια, αδιάφορο- οι χρυσοπληρωμένοι μάνατζερ, οι διοικήσεις των επιχειρηματικών ομίλων, οι σχεδιαστές των νέων προϊόντων και των νέων μεθόδων παραγωγής. Οι οποίοι μπορεί να επαίρονται για την υποδειγματική τάξη που επικρατεί στα γραφεία τους, στις αυτοματοποιημένες αλυσίδες παραγωγής, στα ράφια των πολυκαταστημάτων. Αλλά αδιαφορούν για την αταξία που έχουν φέρει στη ζωή των ανθρώπων.

ΠΟΥ ΑΚΟΥΣΤΗΚΕ νυχτερινή συναυλία τζιτζικιών Γενάρη μήνα…

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (23/7/2011)

2011-07-23T01:24:00.000-07:00

Ένας τζίτζικας τραγουδούσε καθισμένος σ’ ένα ψηλό δένδρο. Τον πήρε είδηση μια αλεπού που ήθελε να τον φάει και να τι σκαρφίστηκε. Στάθηκε τάχα μου θαυμάζοντάς τον και τον παρακάλεσε να κατέβει από το δένδρο για να δει τι είδους ζώο τραγουδάει τόσο ωραία. Ο τζίτζικας κατάλαβε τον σκοπό της, έκοψε ένα φύλλο από το δένδρο και της το ’ριξε. Η αλεπού όρμησε πάνω στο φύλλο, νομίζοντας ότι είναι ο τζίτζικας. «Νόμιζες ότι θα την πατήσω, ανόητη», της είπε ο τζίτζικας. «Φυλάγομαι από τις αλεπούδες από τότε που παρατήρησα στα κόπρανα μιας τα φτερά ενός τζιτζικιού». Κι ο μύθος δηλοί ότι τους πιο φρόνιμους ανθρώπους τούς συνετίζουν οι συμφορές των πλησίον τους.

Αισώπου μύθου, «Τέττιξ και αλώπηξ»

Europa delenda est(16/7/2011)

2011-07-16T00:36:00.000-07:00

Υπάρχει αυτή η ιστορική φράση των Λατίνων που ακουγόταν στη ρωμαϊκή σύγκλητο σχεδόν κάθε μέρα, για τα περίπου 80 χρόνια που κράτησαν οι τρεις Καρχηδονιακοί πόλεμοι. Karthago delenda est. Η Καρχηδόνα πρέπει να καταστραφεί. Η πλήρης φράση, που αποδίδεται στον Σκιπίωνα τον Αφρικανό, είναι η εξής: et praeterea censeo Karthago delenda est. Την περιέλαβε και σε τραγούδι του ο Μούτσης, σε στίχους του Τριπολίτη. Υπάρχουν και παραλλαγές της, όπως αυτή που αποδίδεται στον Κάτωνα τον Πρεσβύτερο: Ceterum autem censeo, Carthaginem esse delendam. Έτσι έκλεινε κάθε ομιλία του στη Σύγκλητο αυτός ο απόγονος πληβείων που τελικά έγινε ύπατος και τιμητής κι έπεισε τους Ρωμαίους να κάνουν τον τρίτο καρχηδονιακό πόλεμο και να καταστρέψουν πραγματικά την Καρχηδόνα, το 146 π.Χ. Όλοι οι κάτοικοι της ακμάζουσας μέχρι τότε αφρικανικής πόλης σκοτώθηκαν ή πουλήθηκαν σαν σκλάβοι.

Ποιο ήταν το κίνητρο των Ρωμαίων που επέλεξαν την ολοκληρωτική καταστροφή της Καρχηδόνας; Παρ’ ότι από τα σχολικά μας διαβάσματα μας έχει εντυπωθεί κυρίως η εκστρατεία του Αννίβα μέχρι τη Ρώμη, ήταν τελικά ο επεκτατισμός των Ρωμαίων η κινητήρια δύναμη των πολέμων. Όπως απέδειξε η εξέλιξη της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας, προϋπόθεση της δημιουργίας της ήταν η εξόντωση κάθε άλλης δύναμης που θα μπορούσε να την ανταγωνιστεί στη Μεσόγειο. Και η Καρχηδόνα ήταν μια τέτοια δύναμη τον 3ο και τον 2ο π.Χ. αιώνα. Η οικονομική και αποικιακή της ορμή την μετέτρεψε και σε στρατιωτική υπερδύναμη, με καλοπληρωμένους μισθοφόρους ακόμη και από τις ρωμαϊκές επαρχίες. Ο Γκουστάβ Φλομπέρ, στην αριστουργηματική «Σαλαμπώ» του, περιγράφει αυτή την ακμή της Καρχηδόνας, λίγο μετά τον πρώτο πόλεμο με τους Ρωμαίους, με ιστορική ακρίβεια που εκπλήσσει ακόμη και σήμερα ιστορικούς και αρχαιολόγους οι οποίοι επιχειρούν να ανασυστήσουν την εξαφανισμένη από τον χάρτη μητρόπολη.

Οι ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί, πολύ προ καπιταλισμού, αποτέλεσαν κινητήριες δυνάμεις της ιστορίας των αυτοκρατοριών που άκμασαν και παρήκμασαν στον ευρασιατικό χώρο. Και περιελάμβαναν όχι μόνο τις πολεμικές αναμετρήσεις, με ποταμούς αίματος να χαράσσουν τα σύνορα του κόσμου, αλλά και τους οικονομικούς, εμπορικούς και νομισματικούς ανταγωνισμούς που μπορεί να έπαιρναν τη μορφή της λεηλασίας ή του αφανισμού μιας πόλης μαζί με τους κατοίκους της, αλλά δεν είχαν άλλο στόχο από την κατάκτηση ή τη δημιουργία μιας νέας αγοράς. Ακόμη κι αν επρόκειτο για την αγορά δούλων. Για τη Ρώμη του 2ου π.Χ. αιώνα, λοιπόν, ο αφανισμός της Καρχηδόνας είχε τον χαρακτήρα αυτού που και σήμερα αποκαλούμε «δημιουργική καταστροφή». Μόνο που, όπως τότε και τώρα, άλλοι καρπώνονται τη δημιουργία και άλλοι υφίστανται την καταστροφή.

Η καταστροφή που μας απειλεί σήμερα, εδώ και ενάμιση χρόνο, συμπυκνώνεται στην υπό απαγόρευση λέξη χρεοκοπία. Αλλά στην πραγματικότητα εξελίσσεται σε αποσύνθεση της ευρωζώνης, του πρώτου εγχειρήματος της ιστορίας για νομισματική ένωση χωρίς να έχει προηγηθεί – τουλάχιστον απροκάλυπτα- ιμπεριαλιστική, στρατιωτική κατάκτηση. Μοιάζει σαν να υπάρχουν κάποιοι, ως άλλοι Σκιπίωνες ή Κάτωνες, που έχουν κηρύξει πόλεμο στην ευρωζώνη. «Europa delenda est». Στις πολιτικές ηγεσίες της Ευρωζώνης επικρατεί ευρέως η ρητορική της έξωθεν απειλής, από αόρατους ή ορατούς εχθρούς – οι κερδοσκόποι, οι οίκοι, οι λύκοι…- που επιβουλεύονται το ευρώ, επιδιώκουν την καταβαράθρωση της ισοτιμίας του ή και τη διάλυση της ΟΝΕ. Φυσικά, οι δυνάμεις αυτές υπάρχουν και μπορεί πράγματι να επιδιώκουν να βγάλουν λεφτά από κάποιου είδους μερική ή ολική καταστροφή του ευρώ, όπως μέχρι πρότινος έβγαζαν λεφτά από την ύπαρξή του. Αλλά η ισχύς τους μάλλον υπερεκτιμάται. Και, κυρίως, αποκρύπτεται το γεγονός ότι αυτοί οι «εχθροί» του ευρώ δεν συγκροτούν ένα συνεκτικό αντίπαλο στρατόπεδο. Αντιθέτως, κατά κανόνα βρίσκονται εντός των τειχών. Οι οίκοι αξιολόγησης, για παράδειγμα, που δαιμονοποιούνται ως ο πολιορκητικός κριός του «εχθρού». Γνωρίζουμε για τον ένα τουλάχιστον, τη Fitch, ότι ανήκει στον γαλλικό πολυεθνικό όμιλο FIMALAC. Αλλά και οι άλλοι δυο που ελέγχονται από αμερικανικά κεφάλαια, έχουν ως καλούς πελάτες τους και τις ευρωπαϊκές τράπεζες. Αυτές που, με τον πιο επίσημο τρόπο, μέσω της διεθνούς ένωσής τους, της IIF, διαπραγματεύονται με την πολιτική ηγεσία της ευρωζώνης για το αν θα υπάρξει και πώς η περίφημη συμμετοχή των ιδιωτών στο νέο πακέτο «διάσωσης» της Ελλάδας. Τελικά, ποιος είναι ο εχθρός του ευρώ, όταν άμεσα ή έμμεσα χρήζεται σωτήρας του;

Υπάρχει ωστόσο μια άλλη, δημοφιλέστερη - αν και όχι επίσημα υποστηριζόμενη- θεωρία συνωμοσίας που ανάγει τη σημερινή περιπέτεια της ΟΝΕ στον ευρω-αμερικανικό ανταγωνισμό. Εν ολίγοις, ο εχθρός του ευρώ είναι το δολάριο και η αμερικανική οικονομία που δεν αισθάνεται καθόλου καλά να μοιραστεί την παγκόσμια νομισματική της ηγεμονία με το κοινό νόμισμα ή με το κινεζικό γουάν. Η θεωρία αυτή εμφανίζει τον αμερικανικό καπιταλισμό να προσπαθεί να αντισταθμίσει την επιταχυνόμενη ιστορική του παρακμή με μια τακτική υπονόμευσης του ευρώ, ακόμη και με τη διάλυση της ΟΝΕ. Και, ναι μεν, ο νομισματικός ανταγωνισμός, όπως και κάθε άλλη μορφή οικονομικού ανταγωνισμού, βρίσκεται στο DNA του σύγχρονου καπιταλισμού, αλλά για να λειτουργήσει σαν μηχανισμός μεταφοράς υπεραξίας, απόσπασης πλούτου από τη μια χώρα στην άλλη απαιτεί τουλάχιστον δύο. Σαν το ταγκό. Στη δεκαετία του ευρώ η αμερικανική οικονομία άντλησε στην πραγματικότητα δυνάμεις ακριβώς από την ύπαρξή του, μετατρέποντας σε ανταγωνιστικό πλεονέκτημα για τις χειμαζόμενες αμερικανικές εξαγωγές την υποτίμηση του δολαρίου. Κι αυτό θα ήταν δύσκολο, αν όχι αδύνατο, χωρίς το ευρώ, έστω κι αν αποτελεί κατά το 70% τουλάχιστον το alter ego του γερμανικού μάρκου και κατά 30% του φράγκου και μερικών ακόμη εθνικών νομισμάτων του προηγούμενου αιώνα. Αυτό, βεβαίως, δεν αποκλείει διόλου την ύπαρξη κερδοσκοπικών θυλάκων στις ΗΠΑ που μπορεί να στοιχηματίζουν στην κατάρρευση του ευρώ.

Επομένως, κάπου αλλού πρέπει να αναζητηθεί το σπέρμα της καταστροφής, κάπου άλλού πρέπει να ψάξουμε τον Κάτωνα ή τον Σκιπίωνα. Στην πραγματικότητα κανένας δεν επιβουλεύεται την Ευρώπη περισσότερο από τον ίδιο της τον εαυτό- αν υποθέσουμε ότι την Ευρώπη την εκπροσωπούν οι άνθρωποι που έχουν κατσικωθεί στις καρέκλες της κοινοτικής εξουσίας, στις Βρυξέλες, στη Φρανκφούρτη και στις άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Η ευρωζώνη έχει μέσα της το σπέρμα της αυτοκαταστροφής για δυο λόγους: Πρώτον, γιατί θεμελιώθηκε πάνω στα μονεταριστικά και νεοφιλελεύθερα δόγματα της πρωτοκαθεδρίας των αγορών. Είναι μια λεόντειος εταιρεία κανιβαλικά ανταγωνιζόμενων αγορών, στο πλαίσιο της οποίας τα μερίδια των ισχνότερων αργά ή γρήγορα θα εξαφανίζονταν. Δεύτερον, γιατί η ευρωζώνη όπως και η Ε.Ε. διαμορφώθηκαν στο πλαίσιο που τους όρισε η θεσμικά αναγνωρισμένη ηγεμονία του χρηματοπιστωτικού συστήματος, θεμελιώδες χαρακτηριστικό άλλωστε και του αγγλοσαξονικού καπιταλισμού. Αυτό που ορίζεται σήμερα ως συστημική κρίση της ευρωζώνης – κατά τη διατύπωση του ίδιου του ωχρού προέδρου της Ε.Ε. Χερμάν βαν Ρομπάι- είναι το μοιραίο αποτέλεσμα της θανάσιμης διαπλοκής της με τη «Διεθνή» της τοκογλυφίας. Κι αν το σύμπτωμά της – τόσο στην Ευρώπη, όσο και στις ΗΠΑ και σε όλες σχεδόν τις μεγάλες καπιταλιστικές οικονομίες- είναι η κρίση κρατικού χρέους, η αφορμή της πρέπει να αναζητηθεί στον ταξικό ζήλο με τον οποίο οι πολιτικές ηγεσίες κρατικοποίησαν τα τραπεζικά χρέη που γέννησε η κρίση του 2007-2008. Και η αιτία της; Η αιτία της υπερβαίνει την εθελοδουλία των πολιτικών ηγεσιών στον τραπεζικο Μολώχ, υπερβαίνει και την τυχοδιωκτική «ελευθερία βούλησης» των ίδιων των τραπεζιτών. Ανάγεται πιθανότατα στην (αυτό)καταστροφική φύση ενός οικονομικού συστήματος που φτάνει στα όρια του ιστορικού του ρόλου. Έστω κι αν τα ιστορικά υποκείμενα- οι κοινωνίες τελικά- δεν έχουν βρει με τι θα το αντικαταστήσουν.

Europa delenda est, λοιπόν; Η ίδια η Ευρώπη- για την ακρίβεια, αυτοί που υποτίθεται πως την εκπροσωπούν- έχει μια ιδιόμορφη απάντηση στο ερώτημα. Επιχειρεί ν’ αποτρέψει την καταστροφή της με τα μέσα που εξ ορισμού την καταστρέφουν. Πρώτα, με μια σχεδόν μεταφυσική προσκόλληση στη χρηματοπιστωτική δικτατορία και την αποτροπή ακόμη και της ελάχιστης φθοράς της. Κι έπειτα με μια καταστροφική εμμονή στις πολιτικές λιτότητας, που από καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης γίνονται αποκλειστικός όρος ύπαρξής της. Εύλογα προκύπτει το επόμενο ερώτημα: αν είναι να καταστραφούν οι κοινωνίες, και τελικά οι Ευρωπαίοι για να διασωθεί η ευρωζώνη, μήπως είναι καλύτερα να διαλυθεί ησύχως; Europa dissolvenda est…

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (16/7/2011)

2011-07-16T00:35:00.000-07:00

Θα σου πάρω βιολιά και ένα ντέφι γλυκό να σου παίζουν
Ερηνούλα μου, Ερηνούλα μου
Mεταξύ μας όπως βλέπεις τα περιθώρια στενεύουν
Ερηνούλα μου, Ερηνούλα μου

Τις καμμένες πόλεις, τα νεκρά παιδιά θυμάμαι και το αίμα
Ερηνούλα μου, Ερηνούλα μου
και η δικιά μου η ζωή, δίχως νόημα δίχως φωνή και μ’ άδειο βλέμμα
Ερηνούλα μου, Ερηνούλα μου

Με τρομάζεις σαν των γηπέδων τις φωνές και τις σημαίες
Ερηνούλα μου, Ερηνούλα μου
φοβισμένος σε κοιτάζω διπλωμένες κρατώντας τις κεραίες
Αχ Ερηνούλα μου, Ερηνούλα μου

Ξεκινάς να με βρεις κι όλο πέφτεις θαρρείς σ’ ένα τοίχο
Ερηνούλα μου, Ερηνούλα μου
και ερωτεύεσαι εκεί δίχως χρώμα, δίχως οσμή και δίχως μύθο
Αχ Ερηνούλα μου, Ερηνούλα μου

Πέφτει σύρμα, πέφτει σύρμα και οι μισθοφόροι που σε κυβερνούν
πέφτει σύρμα, πέφτει σύρμα, οι ίδιοι αύριο θα σε δικάζουν
και «Χαίρε, Καίσαρα μελλοθάνατε» θα σου πουν
αυτά που λες, «et praeterea censeo Carthago delenda est»

Στίχοι Κώστα Τριπολίτη, από τον δίσκο του Δήμου Μούτση «Το Φράγμα» (1981)

Τριάντα μεσοπρόθεσμοι αφορισμοί(2/7/2011)

2011-07-02T00:44:00.000-07:00

«Έχεις χάσει το χιούμορ», μου είπαν τις προάλλες αναγνώστες της στήλης (όσοι επιμένουν, τουλάχιστον, να είναι αναγνώστες). Δεν ξέρω αν είχα ποτέ πραγματικό χιούμορ, οπωσδήποτε όμως απ’ αυτήν εδώ τη θέση έγιναν κάποιες φιλότιμες απόπειρες σκωπτικής και αθυρόστομης προσέγγισης της επικαιρότητας, στο πλαίσιο μιας στήλης που φιλοδοξούσε να προσεγγίζει περισσότερο το (οικονομικό, υποτίθεται) χρονογράφημα και λιγότερο την «καθωσπρέπει» ανάλυση. Πλην όμως, η μεν σαρξ πρόθυμη, το δε πνεύμα ασθενές. Δηλαδή, τι ασθενές; Στον πάτο. Μετά βίας αποφεύγω τα Ladose. Και τι άλλο θα μπορούσε να συμβεί, με την κοινωνία μεταξύ οργής και κατάθλιψης, με το κράτος να συνθλίβει τις πλατείες με τη Σιδερένια Φτέρνα του και τις πλατείες ν’ απαντούν με απελπισμένο πετροπόλεμο;

Σκέφτηκα, παρ’ όλα αυτά, να αποζημιώσω τους φίλους της στήλης με μια απόπειρα αναδρομικού χιούμορ σε θραύσματα, σαν τα κομμάτια από τα μάρμαρα της πλατείας. Με είκοσι προσωπικούς μεσοπρόθεσμους αφορισμούς.

1. Βραχυπρόθεσμα το Μεσοπρόθεσμο ψηφίστηκε. Μεσοπρόθεσμα το Μεσοπρόθεσμο θα αποτύχει. Μακροπρόθεσμα όλοι θα πεθάνουμε, που θα ’λεγε κι ο θείος Κέινς. Αλλά κάποιοι νωρίτερα, λόγω Μεσοπρόθεσμου.

2. Οι Βρυξέλλες και οι άλλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες ανακουφίστηκαν με την ψήφιση του Μεσοπρόθεσμου. Ναι, αλλά να τραβάμε και κανένα καζανάκι. Η ανακούφιση βρομάει...

3. Αφού κατά την Αστυνομία, στις αναμετρήσεις της με τους διαδηλωτές, ο απολογισμός δίνει πάντοτε περισσότερους τραυματίες αστυνομικούς, γιατί δεν εξοπλίζεται η ΕΛ.ΑΣ. με πέτρες, καδρόνια, μπουκάλια, στουπιά και βενζίνη; Κοστίζουν λιγότερο και είναι και πιο υγιεινά από τα χημικά.

4. Ο Βενιζέλος ανέλαβε, όπως ισχυρίστηκε, να αποκαταστήσει την ηθική ισορροπία των μέτρων του Μεσοπρόθεσμου. Επομένως, σε λίγο καιρό το να δουλεύεις και να απαιτείς να αμείβεσαι θα θεωρείται ανήθικο.

5. Μέχρι τώρα, οι κοινωνίες γνώρισαν την αρσενική πλευρά του ΔΝΤ. Η Λαγκάρντ αναλαμβάνει να αναδείξει τη θηλυκή του. Όπερ σημαίνει ότι στο εξής οι κοινωνίες θα βιάζονται με δονητές και άλλα σεξουαλικά βοηθήματα.

6. Όπως βλέπετε, όλα επιμηκύνονται. Το χρέος, τα ομόλογα, η λιτότητα, ο βίος των κυβερνήσεων, τα κλομπ της Αστυνομίας. Το τίμημα είναι ότι σε λίγο θα σταματήσει και η επιμήκυνση του μόνου πράγματος που μας δίνει χαρά. Ει μη μόνον με Βιάγκρα.

7. Επί ενάμιση και πλέον χρόνο, μας έχουν πρήξει ότι η αναδιάρθρωση του χρέους είναι ολική καταστροφή. Ξέχασαν να μας πουν: είναι καταστροφή αν την κάνει ο οφειλέτης με τους όρους του. Όταν την επιβάλλει ο πιστωτής, πάλι με τους όρους του, είναι σωτηρία. Κι ας λέγεται κι επιμήκυνση.

8. Αφού η υπερψήφιση και η υποστήριξη του Μεσοπρόθεσμου ήταν υπόθεση πατριωτισμού, όσοι το καταψήφισαν ήταν προδότες. Θα περάσουν από δίκη ή θα τους στείλουμε κατευθείαν για εκτέλεση;

9. Οφείλουμε στον Κουρουμπλή πως απέδειξε ότι δεν χρειάζεται να είσαι τυφλός για να μη βλέπεις, κουφός για να μην ακούς, μουγκός για να μη μιλάς και τετραπληγικός για να είσαι εντελώς αναίσθητος.

10. Το ΠΑΣΟΚ απέδειξε για πολλοστή φορά πόσο σέβεται τα μπάνια του λαού. Κολύμπησε όλη την Αθήνα στα ίδια τα δάκρυά της. Εξ ου και σκέφτεται να μετονομάσει την πλατεία Συντάγματος σε πλατεία Κλαυθμώνος. Θα έχει και πισίνα.

11. Η Αθήνα είναι η κοιτίδα της Δημοκρατίας. Από προχθές εξελίσσεται και σε νεκρική κλίνη της.

12. Σύνταγμα - Ταχρίρ, σημειώσατε 2. Στις παράλληλες συγκρούσεις της Τετάρτης, οι Αιγύπτιοι μας έριξαν στ’ αυτιά. Είχαν 590 τραυματίες.

13. Το Μεσοπρόθεσμο είναι το πρώτο βήμα για τη στροφή στην ανάπτυξη. Το ΕΣΠΑ θα αναδιαρθρωθεί για να ενισχυθούν οι επενδύσεις στους νέους αναδυόμενους κλάδους: τη χημική βιομηχανία, την παραγωγή ειδών εξοπλισμού ΜΑΤ, την παραγωγή αντιασφυξιογόνων μασκών και αντιόξινων.

15. Οξύς ανταγωνισμός αναμένεται μεταξύ των πολυεθνικών της φαρμακοβιομηχανίας στην ελληνική αγορά τα προσεχή χρόνια. Sanofi ενταντίον Lilly και Maalox εναντίον Ladose. Λογικό. Οι μισοί Έλληνες στα πεζοδρόμια κι οι άλλοι μισοί στην κατάθλιψη.

16. Το μόνο νόμιμο χρέος είναι το χρέος στον χασάπη, στον μανάβη και στον φούρναρη. Για να μπορεί να μας ξαναδώσει βερεσέ.

17. Το μόνο ανεκτό κρατικό χρέος είναι αυτό που διαγράφεται.

18. Ο Παπανδρέου πέτυχε να διχάσει τους Έλληνες. Ο Σαμαράς απέτυχε να τους ενώσει. Ο Καρατζαφέρης απέτυχε να ενώσει τον Παπανδρέου και τον Σαμαρά. Η Αριστερά απέτυχε να ενώσει τον εαυτό της. Τουλάχιστον, όλοι μαζί πέτυχαν να ενώσουν την κοινωνική αγανάκτηση.

19. Αν έστω και ένας από τους 170 των στημένων παιχνιδιών και στοιχημάτων πάει λίγα χρόνια φυλακή, τι ποινή αναλογεί σ’ αυτούς που έστησαν, έπαιξαν και (νομίζουν ότι) κέρδισαν το στοίχημα εις βάρος της χώρας;

20. Δημοκρατία είναι το σύστημα στο οποίο οι εκλεγμένοι κρύβονται από τους εκλογείς τους. Δικτατορία είναι το σύστημα στο οποίο οι εκλογείς κρύβονται από τους εκλεγμένους.

21. Δημοκρατία είναι επίσης το σύστημα στο οποίο οι καταδικασμένοι επιλέγουν το όπλο θανάτωσής τους. Μαχαίρι ή πιστόλι; Ιδού η απορία, που θα έλεγε κι η Βάσω.

22. Αν η Ευρωζώνη με τα δάνειά της σώζει την Ελλάδα και η Ελλάδα με τα μνημόνιά της σώζει την Ευρωζώνη, ποιος τελικά χρωστάει περισσότερα σε ποιον; Βάσει υπολογισμών μου (πληθυσμός, ΑΕΠ, έκταση, διεθνής επιρροή), η αναλογία των οφειλών μας προς τις οφειλές τους είναι 1 προς 30. Το βλέπουν, το παίζουν, το χάνουμε.

23. Επεκτείνοντας τον προηγούμενο αφορισμό μπορούμε να συμπυκνώσουμε την ευρωπαϊκή «σωτηρία» μας στο εξής σύνθημα: Δουλέψτε να ζήσουμε γιατί θα πεθάνετε!

24. Η τρόικα και η Eurostat αλλάζουν τα κριτήρια αξιολόγησης της δημοσιονομικής εξυγίανσης της χώρας. Στο εξής, αντί του ελλείμματος, του χρέους, του ΑΕΠ και του πληθωρισμού θα μετρώνται οι ετήσιες συλλήψεις διαδηλωτών, ο όγκος των χημικών και τ’ ανοιγμένα κεφάλια. Τη θέση του κατά κεφαλή ΑΕΠ παίρνουν τα κατά κεφαλήν χτυπήματα με κλομπ (με εισήγηση Λοβέρδου, εξετάζεται το ενδεχόμενο να περιληφθεί και ο ετήσιος ρυθμός αύξησης των αυτοκτονιών).

25. Αν για να αδειάσει η πλατεία Συντάγματος χρειάστηκαν μερικοί τόνοι χημικών και 10.000 αστυνομικοί (κρυφοί και φανεροί), τι χρειάζεται για ν’ αδειάσει όλη η χώρα; Εύκολο: η πιστή τήρηση του Μεσοπρόθεσμου.

26. Αν τα διλήμματα «Μεσοπρόθεσμο ή χρεοκοπία» και «σοσιαλισμός ή βαρβαρότητα» ισχύουν ταυτόχρονα, και εφόσον η χρεοκοπία οδηγεί με βεβαιότητα στη βαρβαρότητα, να υποθέσουμε ότι το Μεσοπρόθεσμο είναι το πρώτο βήμα προς τον σοσιαλισμό; Επομένως, αν η Λούξεμπουργκ ήταν σήμερα βουλευτής, θα ψήφιζε φανατικά «ναι».

27. O Τρισέ δεν αποδέχεται τον όρο λιτότητα για τα μέτρα του Μεσοπρόθεσμου. Είναι λέει «διόρθωση» των παλαιότερων καταχρήσεων. Υποθέτω ότι ο πρόεδρος της ΕΚΤ θεωρεί κατάχρηση μια μέση ετήσια αμοιβή 20.000 ευρώ. Ενώ η δική του αμοιβή των 360.612 ευρώ (χωρίς τα «τυχερά» από το τοκογλυφικό λόμπι που υπερασπίζεται) είναι μια κατάφορη κοινωνική αδικία.

28. Ο Ανδρέας (Παπανδρέου) έλεγε: «Ή θα αφανίσουμε το χρέος ή το χρέος θα αφανίσει εμάς». Αλήθεια, όταν με την εφαρμογή του Μεσοπρόθεσμου θα έχουμε αφανιστεί, αλλά το χρέος θα έχει διογκωθεί, ποιος θα το πληρώσει; Οι αφανισμένοι;

29. Το συντομότερο ανέκδοτο για την κρατική βία: Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη.

30. Η κόρη του Λοΐζου απαγόρευσε στο ΠΑΣΟΚ να παίζει στις εκδηλώσεις του το «θα τον μεθύσουμε τον ήλιο». Ο Ανδριόπουλος του απαγόρευσε να παίζει το «Θα σε ξανάβρω στους μπαχτσέδες». Αν ζούσε κι ο Καρλ Ορφ θα απαγόρευε και τα «Κάρμινα Μπουράνα». Επομένως, τι θα παίζουν; Τον Σακαφλιά; («Τρολιά» εμπνεύσεως Γ. Κοσ. Ευχαριστώ).

Υ.Γ. Την άλλη εβδομάδα θα λείψω. Θα πνίξω τον πόνο μου στις Σποράδες. Μην το παίρνετε κατάκαρδα…

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (2/7/2011)

2011-07-02T00:42:00.000-07:00

Τη δύναμη να αρνούμαστε, αυτή τη φυσικότατη εκδήλωση του ανθρώπινου μαχητικού οργανισμού, που διαρκώς αλλάζει, ανανεώνεται, αναβιώνει καθώς φθίνει, αυτή τη δύναμη την έχουμε πάντα στη διάθεσή μας, όχι όμως και το σθένος να τη μεταχειριστούμε. Κι ωστόσο η ίδια η ζωή είναι άρνηση και, άρα, η επιβεβαίωση της άρνησης.

Φράντς Κάφκα, «Αφορισμοί από το ημερολόγιο του 1920»

Χρέος ουσ. Ένα έξυπνο υποκατάστατο για την αλυσίδα και το μαστίγιο του επιστάτη των σκλάβων.

Άμπροουζ Μπηρς, «Το αλφαβητάρι του Διαβόλου»