Η δυστυχία τού να είσαι μεσαίος (7/11/2009)

Να και κάτι χρήσιμο που μάθαμε από το παρθενικό νομοσχέδιο της νέας σοσιαλιστικής διακυβέρνησης. Τη νεοελληνική πυραμίδα πλούτου και φτώχειας. Για να είμαστε ακριβείς, μάθαμε περίπου το φορολογικό απείκασμά της. Έχουμε και λέμε, λοιπόν: Στην κορυφή υποτίθεται ότι βρίσκονται 300 επιχειρήσεις με κέρδη άνω των 5 εκατ. ευρώ. Λίγο παρακάτω τοποθετούνται περίπου 210.000 επιχειρήσεις με κέρδη από 5 εκατ. ευρώ και κάτω. Στην ίδια περίπου κλίμακα υποτίθεται ότι βρίσκονται περίπου 60.000 ιδιοκτήτες ακινήτων αντικειμενικής αξίας άνω των 600.000 ευρώ. Λίγοι ξεφεύγουν αρκετά και με ακίνητα αξίας 5 εκατ. ευρώ και πάνω μπορούν άνετα να διεκδικήσουν μια θέση ανάμεσα στους προνομιούχους της κορυφής της πυραμίδας.
Στο σημείο αυτό, διασχίζοντας κάθετα την πυραμίδα του πλούτου, κάνουμε μια ιλιγγιώδη βουτιά και προσκρούουμε κατευθείαν στον πάτο της. Όπου συναντούμε τους κατά συνθήκη φτωχούς της νεοελληνικής ευημερίας. Περίπου 2,5 εκατομμύρια άτομα με οικογενειακό εισόδημα όχι μεγαλύτερο των 21.000 ευρώ, που ορίζεται ως συμβατικό κατώφλι φτώχειας, τουλάχιστον για τα ευρωπαϊκά δεδομένα.


Κατ’ αρχάς, οφείλω να δηλώσω δυστυχής διότι δεν περιλαμβάνομαι σε καμία από τις φοροδοτικές-κοινωνικές κατηγορίες οι οποίες συμμετέχουν στο έπος τής κατά ΠΑΣΟΚ αναδιανομής του πλούτου. Ούτε στην κορυφή είμαι ώστε να έχω την παρηγορία ότι, όχι μόνο είμαι πλούσιος, αλλά έχω και την ευκαιρία να επιτελέσω τα καθήκοντα κοινωνικής αλληλεγγύης. Ούτε τόσο φτωχός ώστε να πάρω κι εγώ το κατιτί μου από το πρυτανείο του κρατικού ελέους . Η δυστυχία τού να είσαι μεσαίος… (Άσχετο: ως μεσαίος αδελφός τριτέκνου οικογενείας δεν μπορώ να πω ότι δυστύχησα. Οπωσδήποτε, σ’ αυτά τα αδερφικά τρίγωνα είσαι λίγο σάκος του μποξ, αλλά η κοινωνική και οικονομική μεσότης είναι κάτι διαφορετικό. Η μέτρια σαδιστική ικανοποίηση που αντλείς από το γεγονός ότι απολαμβάνεις περισσότερα από τους κάτω, μετατρέπεται σε κόλαση κάθε φορά που ρίχνεις βλέφαρο στους πάνω. Η απληστία στις μικρές δόσεις είναι απλώς ενοχλητική. Στις μεγάλες είναι επικίνδυνη).

Για να επανέλθουμε, όμως, στην κατά ΠΑΣΟΚ ακτινογραφία της πυραμίδας του πλούτου, υπάρχει ένα ακόμη μυστήριο σ’ αυτήν: Γνωρίζουμε τον πάτο της και την κορυφή της. Αλλά τι υπάρχει ανάμεσά τους; Τα πράγματα εκεί γίνονται συγκεχυμένα, θολά, απροσδιόριστα. Περίεργο… Εκεί, μεταξύ κορυφής και βάσης, υποτίθεται ότι βρίσκεται και ο περιούσιος λαός του πολιτικού συστήματος. Ξέρετε, ο περίφημος μεσαίος χώρος που έχει γίνει εδώ και είκοσι χρόνια το κέντρο του πολιτικού μας σύμπαντος, το ταξικό DNA των κομμάτων. Για κάποιους λόγους που δεν μου είναι ακόμη σαφείς, η κατά τεκμήριον ραχοκοκαλιά της οικονομίας και μυελός της πολιτικής εξουσίας χάνει την εύνοια των ηγεμόνων. Ποιος είναι ο ρόλος της στο εθνικό έπος της αναδιανομής του πλούτου, της ανάταξης της οικονομίας, της μείωσης του ελλείμματος, της αλλαγής του οικονομικού μοντέλου και, τελικά, της αποκατάστασης της δικαιοσύνης στο φορολογικό σύστημα;

Το μυστήριο ανέλαβε να λύσει ο ΣΕΒ, που με παρρησία εδήλωσε «παρών» στο εθνικό προσκλητήριο κοινωνικής αλληλεγγύης. Αφού γνωστοποίησε πως οι επιχειρήσεις που εκπροσωπεί είναι πρόθυμες να καταβάλλουν την έκτακτη εισφορά, φρόντισε να μας πληροφορήσει με μια εκτενή ανάλυση τι πληρώνει κάθε κατηγορία φορολογουμένων στο κράτος κάθε χρόνο. Χονδρικά -και για να μη σας πρήζω με πολλούς αριθμούς, αρκετούς έχουν οι επόμενες σελίδες- ο ΣΕΒ μάς λέει ότι μισθωτοί και συνταξιούχοι δηλώνουν το 74% του συνολικού εισοδήματος φυσικών προσώπων και πληρώνουν περίπου το μισό των φορολογικών εσόδων του κράτους. Μας λέει επίσης ότι οι 1.500 μεγαλύτερες από άποψη απασχόλησης επιχειρήσεις (που προφανώς εκπροσωπεί ο ίδιος) καλύπτουν το 72% των φορολογικών εσόδων από νομικά πρόσωπα, ή κατά μέσο όρο 2,2 εκατ. ευρώ εκάστη. Στον αντίποδα αυτών των ειλικρινών -όπως υπονοείται- φορολογικών υποζυγίων του κράτους υπάρχει κατά τον ΣΕΒ το 99,5% των επιχειρήσεων (μικρών και μεσαίων) που πληρώνουν κατά μέσο όρο όσο κι ένας μέσου εισοδήματος μισθωτός, ή 6.100 ευρώ τον χρόνο, αλλά και οι ελεύθεροι επαγγελματίες, που πληρώνουν μόλις το 4% του συνολικού φόρου φυσικών προσώπων. Οι αριθμοί ίσως μπερδεύουν, αλλά το συμπέρασμα στο οποίο θέλει να καταλήξει ο ΣΕΒ είναι συγκεκριμένο: για τη φοροδιαφυγή των 30 δισ. ευρώ τον χρόνο που θα μπορούσε να επιλύσει τα προβλήματα του ελλείμματος και του χρέους δεν φταίνε οι μισθωτοί και συνταξιούχοι (δηλαδή το προλεταριάτο του φορολογικού σύμπαντος) ούτε οι μεγάλες επιχειρήσεις (δηλαδή η αριστοκρατία του), αλλά όλοι όσοι βρίσκονται ανάμεσά τους.

Εν ολίγοις, ο ΣΕΒ κάνει ένα αριστοτεχνικό «κάρφωμα» στους μικρομεσαίους, τους μικρο-καπιταλιστές και τους ελεύθερους επαγγελματίες, ήτοι στα στρώματα που εδώ και χρόνια αποτελούν σχεδόν αποκλειστικό σημείο αναφοράς των κομμάτων εξουσίας. Τους «δίνει» κανονικά, υποδεικνύοντας ότι οποιαδήποτε μελλοντική κίνηση απόδοσης φορολογικής δικαιοσύνης πρέπει να αφορά ακριβώς αυτούς. Και το υποδεικνύει αυτό σε μια περίοδο που η ύφεση απομακρύνει, από αισθητά έως δραματικά, αυτά τα στρώματα από την κατάσταση ευημερίας στην οποία είχαν «εκπαιδευτεί». Και η ανοχή της φοροδιαφυγής τους ήταν βασική συνιστώσα της ευημερίας αυτής.

Κι επειδή η επιχειρηματική ελίτ (την οποία υποθέτω πως εκπροσωπεί ο ΣΕΒ) με μια τέτοια κίνηση θα χάσει πολλούς από τους παραδοσιακούς του συμμάχους, τείνει και χείρα φιλίας στους κατά τεκμήριο ταξικούς του αντιπάλους, τους μισθωτούς, λέγοντας σε αδρές γραμμές το εξής: εμείς (το κεφάλαιο) και αυτοί (η εργασία) είμαστε ειλικρινείς φορολογούμενοι και εισφέρουμε καρτερικά στα κρατικά ταμεία. Αν θέλετε κάτι παραπάνω, αναζητήστε το σ’ αυτούς που υπάρχουν ανάμεσά μας… Οφείλω να το ομολογήσω: Όταν η οικονομική ελίτ αποφασίζει να παίξει τον ρόλο της ως εθνική αστική τάξη του δίνει και καταλαβαίνει… Και το κάνει επαγγελματικά, με απαράμιλλη τέχνη.

Η λαθροχειρία είναι προφανής. Η ανάλυση των εισοδημάτων που δηλώνονται στην εφορία κάθε χρόνο δεν είναι σε καμία περίπτωση μια ρεαλιστική απεικόνιση της κατανομής του πλούτου στη χώρα μας. Με εξαίρεση τους μισθωτούς και τους συνταξιούχους, όλες οι άλλες κατηγορίες, συμπεριλαμβανομένων των μεγάλων επιχειρήσεων, έχουν τη δυνατότητα να «ρυθμίζουν» κατά το δοκούν τη φοροδοτική τους ικανότητα, χάρη στις τρύπες και τις ευκαιρίες «εξαγοράς» του ελεγκτικού μηχανισμού. Φυσικά, είναι απολύτως αληθές ότι στην πλειοψηφία τους οι ελεύθεροι επαγγελματίες και οι μικρές επιχειρήσεις (η εκλεκτή μεσαία τάξη…) είναι οι βασικοί τροφοδότες της φοροδιαφυγής. Αλλά η αποκατάσταση της φορολογικής δικαιοσύνης δεν είναι μόνο ένα θέμα ηθικό, ένα ζήτημα επιβράβευσης της φορολογικής ειλικρίνειας των μεν και τιμωρίας της φορο-αποφυγής των δε. Παίζει κι αυτό, αλλά το βασικό είναι να αναζητηθεί και να φορολογηθεί ο πλούτος εκεί που συσσωρεύεται και λιμνάζει σε μια κατάσταση πλησμονής. Το διεθνές δεδομένο είναι πως το 2% των κατοίκων του πλανήτη κατέχει το 50% του παγκόσμιου πλούτου, ενώ στον αντίποδα το φτωχότερο μισό του πληθυσμού της Γης ελέγχει μόλις το 1% του παγκόσμιου πλούτου. Θα ήταν ενδιαφέρον να δούμε σε ποιες αναλογίες επιμερίζονται αυτές οι κατανομές στην Ελλάδα, υπολογίζοντας τον πλούτο σε κάθε μορφή του: σε ακίνητα, σε αυτοκίνητα, σε σκάφη αναψυχής, σε καταθέσεις, σε επενδύσεις, σε μερίσματα, σε stock options, σε έργα τέχνης, σε περιουσίες των offshore, σε επενδύσεις στο εξωτερικό, σε δωρεές, σε φιλανθρωπίες, σε φοροαπαλλασσόμενες επιχειρηματικές δαπάνες, σε αποσβέσεις, σε μετοχές, σε συμβόλαια εμπορευμάτων, σε πλάκες χρυσού, σε πολυτελείς δαπάνες… Οι πρωτεϊκές μορφές του πλούτου είναι μια δυνατότητα που δεν αφορά σχεδόν καθόλου τη βάση της πυραμίδας, αφορά σε ένα βαθμό τις μεσαίες κλίμακές της, και αφορά κατεξοχήν την κορυφή της, έστω κι αν ορκίζεται στη φορολογική της ειλικρίνεια και στην προθυμία της να εκτελέσει το πατριωτικό καθήκον της κοινωνικής αλληλεγγύης…

Κατά τα φαινόμενα, η περιούσια μεσαία τάξη την έχει πατήσει πολλαπλά. Πρώτον, γιατί η ύφεση απειλεί με δραστικό «κλάδεμα» τις παραφυάδες της αφορολόγητης ευημερίας της. Δεύτερον, γιατί η πολιτική της ισχύς προφανώς εξασθενεί και στη θέση της οι «ευπαθείς ομάδες» γίνονται η ελκυστικότερη εκλογική πελατεία. Τρίτον, γιατί η επιχειρηματική αφρόκρεμα της χώρας προτιμά να θυσιάσει τους εφήμερους συμμάχους της προκειμένου να μείνει η ίδια στο φορολογικό απυρόβλητο.
Τι δυστυχία να είναι πια κανείς μεσαίος! Ακόμη και στο βασίλειο της Μεσαιοχώρας…

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (7/11/09)

…Αν ήταν έξυπνος, δεν θα συμπεριφερόταν σαν νεόπλουτος, άρα δεν θα ήταν ο εαυτός του. Οι νεόπλουτοι σου γίνονται συμπαθείς επειδή τους έλκει η λάμψη, όπως τις πεταλούδες η πυρακτωμένη λάμπα. Το όνειρό τους είναι παραμείνουν για πάντα στην κορυφή. Έτσι και γίνεται. Εκεί πεθαίνουν.
Τι θα μπορούσε να δικαιολογήσει τον Δράκο;
«Δεν μπορώ να τον δικαιολογήσω με τίποτα», αναστενάζει ο Χάντερ.
Ο Δράκος πιτσίλιζε με το αίμα του το πεζοδρόμιο. Μια σφαίρα στο μέτωπο. Την ώρα που περιτριγυρισμένος από σωματοφύλακες, κάμερες, ρεπόρτερ, κοινό, επιδεικνυόταν ως ευεργέτης. Το έδειξαν ζωντανά. Όλα ήταν αληθινά.
Το αγαπημένο του ρητό: «Δεν υπάρχει κάτι που να μην μπορώ να το αγοράσω!»

Γκεόργκι Γκρόζντεφ, «Πλιάτσικο»

Τα κουταλοπίρουνα του New Age (31/10/2009)

Από το περασμένο Σάββατο υπάρχουν τουλάχιστον πέντε εκατομμύρια επίδοξοι διάδοχοι του Γιούρι Γκέλερ. Οι μισοί νεοέλληνες έχουν πειστεί ότι, για να αξιοποιήσουν τις εν υπνώσει μυστηριώδεις ικανότητες του εγκεφάλου τους, πρέπει να ξεπαστρέψουν τα κουταλοπίρουνά τους, να τσαλακώσουν κάθε μεταλλικό αντικείμενο της οικοσκευής τους, να κάνουν θρύψαλα τα κρυστάλλινα ποτήρια της προίκας τους, να ξεχαρβαλώσουν όλα τα ρολόγια χειρός, τοίχου και επιτραπέζια που διαθέτουν. Και μάλιστα, να προκαλέσουν όλη αυτή την καταστροφή με τον δύσκολο τρόπο. Όχι απλώς όπως να σπάνε τα πιάτα (όχι απ’ το καλό σερβίτσιο) όταν έρθουν στο τσακίρ κέφι, αλλά με την ακαταμάχητη δύναμη του νου τους. «Λύγισε κουτάλι, δούλεψε ρολόι, σπάσε ποτήρι…». Σ’ αυτές τις μάλλον ανώδυνες και ενδεικτικές μόνον νοητικές εντολές θα μπορούσαμε να προσθέσουμε και μερικές αρκετά πιο χρήσιμες κοινωνικά και πολιτικά, μιας και ορισμένα προβλήματα της νεοελληνικής πραγματικότητας μόνο εκ θαύματος ή χάρη στις υπερφυσικές δυνάμεις των mentalists της πολιτικής θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν: «Μειώσου έλλειμμα, εξαφανίσου χρέος, συρρικνώσου ανεργία, κινήσου χρήμα, δάνεισε τραπεζίτη, φύγε ύφεση, ξαναφύτρωσε δάσος, πρασίνισε Ελλάδα κ.λπ.». Διότι με τα κουταλάκια μόνο δεν γίνεται προκοπή. Στο κάτω κάτω, λυγίζουν τόσο εύκολα με το χέρι, που είναι απολύτως αντιπαραγωγικό να σπαταλήσει σ’ αυτά κανείς τα πολύτιμα κύματα τηλεκίνησης που εκπέμπει ο θαυματουργός του εγκέφαλος.

Θα ήταν πολύ ενδιαφέρον λοιπόν -αφού με την εγγύηση δημοσιογράφων κάτι υπερφυσικό συμβαίνει κάθε Σάββατο στα τηλεοπτικά πλατό- να δούμε τον Γιούρι Γκέλερ κι όλη τη «Διεθνή» των mentalists σε μιαν πιο παραγωγική δράση. Δεν μας ενδιαφέρει να σταματήσει το Big Ben ή να λυγίσουν τα χρυσά κουταλοπίρουνα της βασίλισσας Ελισάβετ, αλλά να προληφθεί η επόμενη τρομοκρατική επίθεση. Να ακινητοποιηθούν στον αέρα οι επόμενες 96 σφαίρες πριν βρουν ανθρώπινο στόχο. Να προβλεφθεί η επόμενη εκατόμβη στο Ιράκ, στο Πακιστάν ή στο Αφγανιστάν. Να εκτραπούν στον προσκοπισμό οι κακές συνήθειες των επίδοξων ληστών. Να μετατραπεί σε αγάπη το μίσος, σε κατανόηση ο φθόνος, σε έκρηξη αλληλεγγύης η απληστία. Να μεταμορφωθούν τα golden boys σε φανατικούς φιλάνθρωπους που καταθέτουν τα stock options τους στις «τράπεζες των φτωχών». Να γίνουν οι γραφειοκράτες φιλότιμοι χειρώνακτες του δημόσιου συμφέροντος, οι άχρηστοι μάνατζερ των ΔΕΚΟ να παραιτηθούν οικειοθελώς, παραχωρώντας και όλα τα δικαιώματα των συμβολαίων τους, οι τραπεζίτες να δανείζουν με 0% και να δανείζονται με 10%, οι επιχειρηματίες να παραιτηθούν από τα κέρδη τους και να μοιράζονται με τους ανταγωνιστές τους στα ίσα τα μερίδια αγοράς. Να αποτραπούν όλα τα εγκλήματα που προετοιμάζονται ασυνειδήτως σε συγχυσμένα μυαλά φτωχοδιάβολων, αλλά και εκείνα που καταστρώνονται στα χλιδάτα σαλόνια των χρυσοκάνθαρων. Να προληφθούν οι επόμενες πλημμύρες, οι επόμενες ξηρασίες, οι επόμενες πυρκαγιές. Να φωτιστούν οι εγκέφαλοι της παγκόσμιας ελίτ που δεν δίνουν σεντς για το περιβάλλον αν δεν είναι εξασφαλισμένα πράσινα υπερκέρδη. Κι αν αυτό είναι αδύνατο, να ανακοπεί εδώ και τώρα η υπερθέρμανση του πλανήτη, ίσως με μια μικρή απομάκρυνση του Ηλίου κατά μερικά έτη φωτός. Να καταργηθούν οι τάξεις, να καταλυθούν οι ανισότητες, να ξεχάσουν οι άνθρωποι τα χρώματά τους, να λησμονήσουν τις θρησκείες τους, να αδιαφορήσουν για τις εθνικότητές τους, να ξεπεράσουν τις ιδεολογίες τους, να ισοπεδώσουν τις ιεραρχίες τους. Να διαχειριστεί η ανθρωπότητα δίκαια τον κοινό της πλούτο, να τελειώνουμε με τον πόλεμο των πολιτισμών και τον πολιτισμό των πολέμων, να τελειώνουμε και με την πολιτική (τι ανάγκη θα την έχουμε, άλλωστε, όταν θα έχουμε φτάσει σε τέτοιο επίπεδο αυτο-οργάνωσης και αυτορύθμισης των κοινωνιών) όλα με τη δύναμη του μυαλού του Γιούρι Γκέλερ, των εκατοντάδων διαδόχων του και των εκατομμυρίων οπαδών του. Μια τόσο ισχυρή συγκέντρωση θετικής ενέργειας, δεν μπορεί, θα καταφέρει ότι δεν κατάφερε το είδος μας από καταβολής του...

Δεν ειρωνεύομαι τη δύναμη του ανθρώπινου νου. Και η αλήθεια είναι ότι ο προϊστορικός άνθρωπος, του οποίου ο εγκέφαλος μη νομίζετε ότι διαφέρει πολύ από τον δικό μας, θα ούρλιαζε από το σοκ αντικρίζοντας τα επιτεύγματα της ανθρώπινης διάνοιας – των απογόνων του. (Αντιθέτως, μάλλον θα έβλεπε με συγκατάβαση τον ανεκδιήγητο κ. Γκέλερ να λυγίζει σίδερα ως «Κουταλιανός» και θα απορούσε γιατί δεν το κάνει με τον εύκολο τρόπο, τη μυϊκή δύναμη που ο πρόγονός μας διέθετε πολλαπλάσια από τη δική μας – η ευφυΐα είχε και τις απώλειές της…). Η αλήθεια είναι ότι το ανθρώπινο μυαλό διήνυσε μια τεράστια απόσταση σε μερικές χιλιάδες χρόνια προϊστορίας, και κυρίως ιστορίας, και πιθανότατα θα διανύσει κι άλλη τόση. Και η απόδειξη γι’ αυτό βρίσκεται γύρω μας, σ’ όλη τη δημιουργία και όλη την καταστροφή που επισώρευσε στον πλανήτη Γη ο πολιτισμός μας. Σ’ αυτό το επίτευγμα του ανθρώπινου εγκεφάλου -δισεκατομμυρίων ανθρώπινων εγκεφάλων- υπάρχει ήδη τόση «μαγεία», μαύρη και λευκή, ώστε η επιστράτευση ενός τσαρλατάνου που ισχυρίζεται ότι είναι απόγονος εξωγήινων ή ότι διαβάζει τη σκέψη μας, είναι μια ακατανόητη γραφικότητα.

Παρ’ όλα αυτά, μερικά εκατομμύρια Έλληνες θα στηθούν για αρκετά σαββατόβραδα μπροστά στις οθόνες, περιμένοντας μια ακόμη πειστική ένδειξη ότι διαθέτουν αναξιοποίητες, υπερφυσικές δυνάμεις που θα τους απαλλάξουν από την πλήξη ή τη μιζέρια τους, θα τους διακτινίσουν από την Εποχή των Ιχθύων στην Εποχή του Υδροχόου, από τον κόσμο του ανταγωνισμού και της καταστροφής, στην κοινωνία της αρμονίας και της αιώνιας ευδαιμονίας. Η βιομηχανία του New Age πουλάει εδώ και πολλές δεκαετίες. Η παρακμή των ιδεολογιών και κοσμοθεωριών, η κρίση της πολιτικής, οι αλλεπάλληλες διαψεύσεις της προσδοκίας αλλαγής, τα αδιέξοδα των κινημάτων που υπόσχονταν κοινωνικές κοσμογονίες, η κατάρρευση και των ελάχιστων βεβαιοτήτων που είχε διαμορφώσει η καπιταλιστική ευημερία, μετατρέπει το New Age σε μηχανή που κόβει χρήμα. Αφού τα κόμματα, τα μανιφέστα, τα κινήματα αδυνατούν να αλλάξουν τη ζωή μας, αφού και ο πολιτισμός της απληστίας δεν μπορεί να εγγυηθεί τα κεκτημένα της ευημερίας μας, ας δούμε τι μπορεί να αλλάξει το φενγκ σούι στο σπίτι μας, η αστρολογία στον προγραμματισμό της ζωής μας, η μαντεία στο κυνήγι της ευτυχίας, ο αποκρυφισμός στην αποτίναξη της δυστυχίας, οι τεχνικές βελτίωσης του νου στη μετατροπή μας σε μικρούς Σούπερμαν, εκκολαπτόμενους Γκέλερ…

Έτσι, το New Age με τα πολυποίκιλα ρεύματά του και τις «κοσμοθεωρίες» του έγινε μια μεγάλη αγορά πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ που πουλάει με την ίδια ευκολία και μαχαιροπίρουνα για να τρώμε και δυνάμεις για να τα λυγίσουμε. Εδώ και πολύ καιρό από περιθωριακό έχει γίνει mainstream – ελάχιστες εφημερίδες και έντυπα τολμούν να εκδοθούν χωρίς ωροσκόπιο και οι περισσότερες συστάσεις μεταξύ των ανθρώπων περιλαμβάνουν σταθερά την ερώτηση «και τι ζώδιο είσαι;» και η απάντησή που θα δώσεις υποτίθεται ότι είναι μια πλήρης κατάθεση του ψυχογραφήματός σου (συν τη διάγνωση του ψυχιάτρου σου, αν είσαι υπό θεραπεία).

Βεβαίως, πρόκειται για μια κατά συνθήκην απάτη, διότι είμαστε συνένοχοί της στον βαθμό που πνίγουμε την αμφιβολία προκειμένου να «αγοράσουμε» ελπίδα. Από την άποψη αυτή δεν αρκεί να κατακεραυνώνουμε τους τσαρλατάνους, τους ψευδοεπιστήμονες, τους ψευδοπροφήτες και τους μάνατζέρ τους, ψάχνοντας να βρούμε τις λεπτομέρειες που ξέφυγαν από τη σκηνοθεσία και αποκαλύπτουν την απάτη. Η μεταφυσική απάτη είναι πολύ βαθύτερα χωμένη στο κοινωνικό μας DNA για να νομίζουμε ότι ξεμπερδεύουμε μαζί της αν ξεσκεπάσουμε τα τρικ των Γκέλερ. Και τι θα γίνει με τους Γκέλερ της αγοράς που μας έχουν πείσει ότι οι κρίσεις, οι υφέσεις, οι επιχειρηματικοί κύκλοι, η ανάκαμψη, η ευημερία, η κατανομή του πλούτου, ο καταμερισμός της παγκόσμιας ισχύος είναι στο χέρι…της αοράτου χειρός της αγοράς, των ανεξέλεγκτων δυνάμεων του ανταγωνισμού, μιας υπερβατικής βούλησης έξω και μακριά από δισεκατομμύρια ανθρώπινες βουλήσεις; Πώς θα αντιμετωπίσουμε τη μέγιστη απάτη, την πεποίθηση ότι οι κρίσεις, οι πόλεμοι, η φτώχεια, η κοινωνική ανισότητα, οι «αφύσικες» φυσικές καταστροφές είναι αποτέλεσμα ανεξέλεγκτων δυνάμεων που αδυνατούμε ως είδος να χειραγωγήσουμε;
Η απάντηση είναι πιο απλή απ’ όσο φαίνεται: αντιμετωπίζοντας την πιο ακατανίκητη απ’ όλες τις δυνάμεις του ανθρώπινου εγκεφάλου. Τη βλακεία.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (31/10/2009)

Τα mass media πρώτα μάς έπεισαν ότι το φανταστικό είναι πραγματικό και τώρα άρχισαν να μας πείθουν ότι το πραγματικό είναι φανταστικό. Κι όσο περισσότερη πραγματικότητα μάς δείχνουν οι τηλεοπτικές οθόνες, τόσο πιο κινηματογραφικός γίνεται ο καθημερινός μας κόσμος. Κι όπως είπαν κάποιοι φιλόσοφοι, θα φτάσουμε στο σημείο να πιστεύουμε ότι είμαστε μόνοι στον κόσμο κι όλα τα άλλα είναι μια ταινία που ο Θεός, ή κάποια μοχθηρή μεγαλοφυΐα προβάλλει μπροστά στα μάτια μας...

Ουμπέρτο Έκο, «Αυτό το φάντασμα σίγουρα κάπου το έχω δει»

Η καταγραφή μιας απογραφής (24/10/2009)

«Τι περιμένεις από μένα, από τις συνεδρίες μας;», ρωτάει ο θεραπευτής τον ασθενή του. Ο ασθενής βρίσκεται σε μια κατάσταση διαρκούς ανησυχίας, κινείται συνέχεια πάνω στην πολυθρόνα, αλλάζει στάση, σημείο στήριξης, τρώει τα νύχια του, ανακατεύει νευρικά τα μαλλιά του κι αποφεύγει με κάθε τρόπο το βλέμμα του γιατρού. Διστάζει πολύ πριν απαντήσει.
«Τι να περιμένω; Ν’ ανακαλύψω το νόημα της ύπαρξής μου. Όλα πάνω μου είναι λάθος. Ακόμη και τ’ όνομά μου. Ακούς εκεί “Έλλειμμα”…Τι οντότητα μπορεί να έχει ένα πλάσμα που ονομάζεται “Έλλειμμα”; Θα λείψω από κανένα όταν θα εκλείψω; Όχι, βέβαια!».
«Αυτό είναι απλό. Μετονομάσου σε “Πλεόνασμα”. Υποθέτω ότι όλοι θα σ’ αγαπήσουν τότε;».
«Με δουλεύεις, γιατρέ; Από μένα εξαρτάται; Δεν ορίζω την ύπαρξή μου σε τίποτα. Ούτε στα κιλά μου, ούτε στο ύψος μου, ούτε στην ηλικία μου. Η ταυτότητά μου αλλάζει τα μισά της στοιχεία κάθε μήνα. Να φανταστείς ότι αν και έχω πραγματική ηλικία τουλάχιστον 120 ετών -υπολόγισε, πόσοι προϋπολογισμοί έχουν καταρτιστεί από εποχής Τρικούπη- με αντιμετωπίζουν όλοι σαν κακομαθημένο δεκάχρονο. Μέχρι το 1999 αδιαφορούσαν για την ύπαρξή μου. Δεν πάει να ’μουνα 1% ή 101%, το ίδιο τους έκανε. Ξαφνικά, άρχισαν να με μετράνε μανιωδώς. Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί. Ένας αριθμός είμαι στο κάτω κάτω…».
«Όχι ένας, είσαι μια μακρά σειρά αριθμών, σχεδόν ένα άπειρο», διόρθωσε ο θεραπευτής.
«Ναι, αλλά βρες μου έστω και έναν που να μου το επιτρέπει. Όλοι ισχυρίζονται πως θέλουν να με μηδενίσουν. Δηλαδή, η ιδεώδης κατάσταση ύπαρξής μου είναι το μηδέν, η ανυπαρξία. Τι νόημα έχει να συνεχίσω;».
«Όχι, έχεις λάθος σ’ αυτό. Γιατί αποκλείεις να μεταλλαχθείς σε πλεόνασμα;».
«Πλάκα κάνεις! Στον 22ο αιώνα, ίσως… Εδώ οι άνθρωποι χρωστάνε της Μιχαλούς. Και το βρακί που φοράνε, δανεικό το ’χουν. Και ξέρεις, εγώ πάω πακέτο με το Χρέος. Δεν υπάρχει ελπίς… Εμένα μου αρκούν πιο μέτρια πράγματα. Έχω συμβιβαστεί με την ιδέα ότι θα γεράσω με το Σύμφωνο Σταθερότητας – ας το βρίζουν όλοι, ρούπι δεν το κουνάνε από τις οδηγίες του. Αν είχαν τσαμπουκά θα το είχαν διαλύσει. Γι’ αυτό σου λέω, γιατρέ. Μου αρκεί μια υπαρξιακή ισορροπία στην περιοχή του ορίου 3%. Λίγο πάνω, λίγο κάτω, δεν έχει τόση σημασία… Ούτε ο Αλμούνια, ούτε ο Τρισέ θα πουν τίποτα».
«Ωραία! Πού είναι το πρόβλημα, λοιπόν;».
«Αααα… Νομίζω ότι δεν έχουμε καλή χημεία, γιατρέ. Σαν να μη με παρακολουθείς καθόλου. Ή μήπως εγώ στα λέω άλλα αντ’ άλλων; Λοιπόν, στα εξιστορώ λεπτομερώς. Το 1999 ήμουν καρφωμένο στο 3%, πανηγύρια οι Ελληνάρες, μπήκαν στην ΟΝΕ, είχαν πάθει και μια υστερία τότε με το Χρηματιστήριο και νόμιζαν ότι έβρεχε ο ουρανός χρήμα, κι ο Σημίτης μεσ’ στην καλή χαρά κράδαινε τα ευρώπουλα όπως ο αρχάγγελος Μιχαήλ την πύρινη ρομφαία του, κι ας πάθανε την πλάκα τους οι καταναλωτές κι οι μισθωτοί με το νέο νόμισμα, νόμιζαν ότι έφταιγε αυτό για τις τρύπες στις τσέπες τους, πού να πάρουν πρέφα ότι τους λήστευαν κανονικά κάτω από τη μύτη τους, νόμιζαν ότι τους είχαν κάνει βουντού. Πέρασα μια μάλλον ανέφελη τετραετία, δεν με πολυενοχλούσαν, τότε ασχολούνταν μόνο με τον πληθωρισμό. Α, και με τον ρυθμό ανάπτυξης -τι πάθος κι αυτό με το ΑΕΠ-, κάναμε πρωταθλητισμό ευρωπαϊκού επιπέδου, χόρτασαν τα λαμόγια κι οι εθνικοί προμηθευτές, έβγαλαν χρήμα και για τα τρισέγγονά τους. Τον πέμπτο χρόνο, πάνω που ετοιμαζόμουνα να απολαύσω την εθνική ολυμπιακή ευφορία, να ’σου προκύπτει κυβερνητική αλλαγή, έρχεται ο Αλογοσκούφης, μου κάνει ένα κεφαλοκλείδωμα κι έπειτα μου ρίχνει μια απογραφή που είδα τον Χριστό φαντάρο. “Τι 3% και κουραφέξαλα”, μου είπε, “εσύ είσαι 6% και βάλε”. Πέρασα μια υπερεντατική δίαιτα παχύνσεως – για να είμαι ειλικρινής, όχι μόνο εγώ, αλλά κι άλλοι απ’ το σόι μου, η ανεργία, για παράδειγμα, πέρασε κι αυτή τον παθών της τον τάραχο. Από το 7% την έφτασαν στο 11%. Και να τα σούρτα φέρτα Αθήνα – Βρυξέλες, έρχονταν κι οι χαρτογιακάδες της Eurostat, με μέτραγαν από δω, με μέτραγαν από εκεί, τέλος πάντων κατέληξαν πόσο είμαι. Ήταν θέμα ηθικής τάξεως, λέει. Καθαρά τεφτέρια. Πάνω που τέλειωσα τη δίαιτα πάχυνσης, άρχισε η αντίστροφη διαδικασία. Με ξενηστικώσανε μέχρι να ξαναπέσω στο 3%. Και καλά, εγώ δεν παθαίνω τίποτα, αν εξαιρέσεις το βρισίδι που έφαγα απ’ τον κόσμο που τ’ ακουμπούσε κανονικά στην εφορία, αλλά αυτοί οι ανόητοι που είχαν χάψει τα περί φορολογικής δικαιοσύνης και δεν προλάβαιναν να χωνέψουν τον ένα φόρο μετά τον άλλο, τι χρώσταγαν;».
«Πάρε μια ανάσα…», διέκοψε ο θεραπευτής το Έλλειμμα.
«Αδύνατον! Θα χάσω τον ειρμό της σκέψης. Μ’ έβριζαν, που λες όλοι, “απογραμμένο” με ανέβαζαν “ξεγραμμένο” με κατέβαζαν. Τέλος πάντων, με την εντατική γυμναστική και δίαιτα ξαναβρήκα την ισορροπία στην περιοχή του 3% – μεγάλα γλέντια. Και να διθύραμβοι για την άρση της επιτήρησης και χειροκροτήματα και “εύγε” από τους κοινοτικούς -ποτέ δεν κατάλαβα γιατί ήταν σημαντικό το μέγεθός μου, κατάλαβα όμως πόσο δίκιο είχε εκείνος ο χριστιανός όταν έλεγε ότι στην Ελλάδα ευημερούν οι αριθμοί και δυστυχούν οι άνθρωποι-, το κακό είναι, βέβαια, ότι και όταν δυστυχούν οι αριθμοί οι άνθρωποι πάλι δεινοπαθούν μαζί τους. Κάπως έτσι ένιωθα εγώ με την ευημερία μου, μια αναπηρία ήταν, για να μη νομίζεις ότι ήμουν ένα ξερός και αναίσθητος αριθμός. Έτσι κύλησαν τα τρία πρώτα χρόνια της ήπιας προσαρμογής, έπειτα ήρθε εκείνο το φοβερό καλοκαίρι, κάηκε το σύμπαν, παρανάλωμα και 80 τόσοι άνθρωποι, αυτό το έλλειμμα δεν καταγράφηκε πουθενά, και της Eurostat και της Κομισιόν καρφάκι δεν τους κάηκε. Και, σαν να μην έτρεχε κάστανο, έκανε τις εκλογές και τις πήρε πάλι ο Καραμανλής, κι εμένα μου κατσικώθηκε άλλον ενάμιση χρόνο ο Αλογοσκούφης, τσάρος πασών των ελλειμμάτων. Θέλησε να κάνει απογραφή και στο ΑΕΠ, γέλασε κι ο κάθε πικραμένος, μέχρι και τις πουτάνες ήθελε να μετρήσει για το παραγόμενο προϊόν – σε τι να το μετρήσει; Σε προφυλακτικά; Πριν χρονίσει στη νέα της θητεία η κυβέρνηση, σκάει και φούσκα, το έλα να δεις στις αγορές, κατά διαόλου τα δημοσιονομικά, ύφεση στις οικονομίες, έπεσαν και τα κάστρα – να οι Αμερικάνοι, να οι Κινέζοι, από κοντά κι οι Ευρωπαίοι που ξαφνικά, σαν να τους τσίμπησε μύγα, “τι το θέλουμε το Σύμφωνο Σταθερότητας; Ποιος χέστηκε για το έλλειμμα;”, άρχισαν να ψελλίζουν στην αρχή, να το κραυγάζουν μετά. Αυτός ο δικός μας, εκεί, ακούνητος, δημοσιονομική ορθοδοξία ή θάνατος. Άρχισε να βράζει ο κόσμος, “κι άλλους φόρους; Εδώ δεν έχουμε να βγάλουμε τον μήνα. Δεν ξέρουμε αν θα ’χουμε δουλειές, παραγγελίες, τζίρους. Αλήθεια, τι είναι αυτή ή ύφεση;”. Έπρεπε, βλέπεις, να μάθουν όλοι και καινούργιες λέξεις. Τέλος πάντων, τον έφαγε η βουή του κόσμου τον δικό μου, τον έφαγε η μαρμάγκα του ανασχηματισμού. Κι εκεί που είχα συνηθίσει το φυσικό μου μέγεθος, έρχεται ο Παπαθανασίου, της πιάτσας άνθρωπος και καλά, “όταν έχουμε ύφεση και απειλούνται θέσεις εργασίας, το έλλειμμα δεν είναι η πρώτη μας προτεραιότητα”, είπε. Κατάλαβα, σκέφτηκα εγώ. Τώρα θα υποστώ την απογραφή της απογραφής. Και μ’ άφησαν ελεύθερο, το ’ριξα στην πάχυνση κι εγώ και μέσα σε λίγους μήνες -δεν μου ήταν και δύσκολο- το έπιασα και το 4% και το 5%, έφτασα κάπου στο 6% λίγο πριν τις εκλογές. Και πάλι δεν ήμουν σίγουρο πόσο ακριβώς ήμουν, άκουγα κάτι μισόλογα από τον Προβόπουλο, ίσως να ’μαι και 8%, έπαψα ν’ ασχολούμαι πια κι αποφάσισα να περιμένω το αποτέλεσμα των εκλογών. Και οι φόβοι μου αποδείχθηκαν αληθινοί – δεν είμαι κατά των αλλαγών, αλλά υποψιαζόμουν τι με περιμένει. “Καταγραφή” ονομάστηκε η νέα εντατική θεραπεία παχύνσεως, δηλαδή καταγραφή της απογραφής μιας προηγούμενης καταγραφής. Και μέσα σε λίγα εικοσιτετράωρα εκτοξεύτηκα στο 12,5%. Τριπλασιάστηκα! Πόσα κιλά είσαι εσύ; Κάπου 80; Φαντάζεσαι σ’ έναν μήνα να γινόσουν 240 κιλά; Πώς θα αισθανόσουν; Και στο κάτω κάτω, τι σημαίνει αυτό; Τι αλλάζει στη ζωή των ανθρώπων αν είμαι 12% ή 112%; Τι αλλάζει για τον άνεργο αν του πεις ότι η ανεργία δεν είναι 11% αλλά 15%; Θα βρει πιο γρήγορα δουλειά; Όχι, απλώς του ασκείς ψυχολογικό εκβιασμό, έτσι δεν είναι; Του λες ότι πρέπει να ρίξει την τιμή του, αν θέλει να έχει κάποια τύχη. Και με μένα το ίδιο γίνεται. Ξέρεις τι είμαι; Ένας μπαμπούλας για να τρώνε το φαΐ τους τα παιδιά, για να πληρώνουν οι φορολογούμενοι τους φόρους τους, για να κάθονται οι μισθωτοί στ’ αυγά τους. Δεν αντέχω άλλο πια… Κι αυτά τα αντικαταθλιπτικά παχαίνουν, δεν παχαίνουν; Με βλέπω μέχρι το τέλος του χρόνου να χτυπάω ένα 14% με 15%».
«Ωραία», διέκοψε ο γιατρός. «Και τι θέλεις τώρα; Πέρασες μια απογραφή, περνάς τώρα μια καταγραφή… Τι θα ’θελες ν’ ακολουθήσει;»
«Μια παραγραφή… Ή, μια πλήρης διαγραφή καλύτερα. Να με ξεχάσουν όλοι στην ανυπαρξία τού 0%. Αφού ως έλλειμμα είμαι ανεπιθύμητο και ως πλεόνασμα ανέφικτο, γιατί δεν μ’ αφήνουν στην ησυχία μου;».

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (24/10/2009)

Δεν ανησυχώ καθόλου για το έλλειμμα. Νομίζω ότι είναι αρκετά μεγάλο για να προσέχει μόνο του τον εαυτό του…

Ρόναλντ Ρίγκαν

Οι στυλίτες στην εξουσία (17/10/2009)

Το ’πε μια, το ’πε δυο, δεν ξέρω αν τρίτωσε το πράγμα στις προγραμματικές, εγώ πάντως θ’ αρχίσω να το πιστεύω πια. Θ’ αρχίσω να πιστεύω πως είμαστε στα πρόθυρα του μεγάλου άλματος προς την κατάργηση του κράτους, έτοιμοι να αποικίσουμε τον κομμουνισμό του μέλλοντός μας. Τόσο, που σκέπτομαι μήπως γι’ αυτό ο Χρυσοχοΐδης κάνει τις σκούπες στα Εξάρχεια και μαζεύει αντιεξουσιαστές και λοιπούς συνήθεις υπόπτους όχι για να τους φορτώσει δικογραφίες με τον μισό ποινικό κώδικα, αλλά για να εξασφαλίσει την εκπροσώπησή τους στο υπό (νέα) επανίδρυση κράτος. Προφανώς, στα χιλιάδες βιογραφικά που στάλθηκαν στο Μαξίμου για τις θέσεις γραμματέων και ΔΕΚΑρχών δεν υπήρχαν αρκετοί με τα απαραίτητα αντιεξουσιαστικά προσόντα. Κι αφού δεν έρχονται οι αντιεξουσιαστές στην εξουσία, ας πάει η εξουσία σ’ αυτούς, για να εξασφαλίσει τις υπηρεσίες τους. Δεν εξηγείται αλλιώς...

Δεν ξέρω ποιος εισηγήθηκε στον Γ. Παπανδρέου αυτή την ενδιαφέρουσα ατάκα περί «αντιεξουσιαστών στην εξουσία», ωστόσο, πέρα από την πλάκα και τις επικοινωνιακές προθέσεις, περιγράφει τη θεμελιώδη -και σχεδόν σχιζοειδή- αντίφαση της πολιτικής κοινωνίας. Από τη στιγμή που τα ανθρώπινα πλάσματα αποφάσισαν να αποσπαστούν από τη φυσική κατάσταση του αυτεξούσιου -κατάσταση διόλου παραγωγική αφού συνεπαγόταν τον κατά Τόμας Χομπς πόλεμο πάντων κατά πάντων-, οι κοινωνίες βρίσκονται σε μια διαρκή διελκυστίνδα. Από τη μια πλευρά εκχωρούν όλο και περισσότερες σφαίρες της ζωής τους στη δημόσια εξουσία που θα τις προστατέψει από τον πόλεμο όλων εναντίον όλων, από την άλλη προσδοκούν αυτή η δημόσια εξουσία να τους οδηγήσει σε εκείνη την κατάσταση ευδαιμονίας και ελευθερίας που εγκατέλειψαν στον «Κήπο της Εδέμ» και που θα καταστήσει περιττή την ύπαρξη εξουσίας. Θεωρητικά, κάθε δημόσια εξουσία την οποία έχουμε ανάγκη θα έπρεπε να κατατείνει στην αποδυνάμωσή της, και τελικά στην αυτοκατάργησή της. Τα περισσότερα κοσμοθεωρητικά συστήματα για τον τρόπο οργάνωσης των πολιτικών κοινωνιών, από τον Αριστοτέλη μέχρι τον Μπακούνιν και από τους αναρχικούς μέχρι τους νεοφιλελεύθερους, ομνύουν στον ίδιο σκοπό. Στην πράξη συμβαίνει το εντελώς αντίθετο. Η δημόσια εξουσία στην οποία οι άνθρωποι εκχωρούν -κατά συνθήκη- ισχύ, δικαιώματα και ελευθερίες γίνεται ένας αυτοσκοπός. Η εξουσία αποκτά μια τέτοια αυτονομία συμφερόντων, ώστε τελικά γίνεται απλώς ένα ακόμη χαράκωμα του πολέμου όλων εναντίον όλων. Το αποτέλεσμα είναι γνωστό: οι καλύτερες προθέσεις, οι πιο ανατρεπτικές και επαναστατικές διαθέσεις πνίγηκαν στο αίμα, στη βία και στην απληστία.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Η απάντηση είναι κοινότοπη, αλλά ουδείς την έχει αμφισβητήσει μέχρι σήμερα. Η εξουσία εκ φύσεως εκμαυλίζει τους εξουσιαστές, ακόμη κι όταν είναι ακραιφνείς αντιεξουσιαστές. Για να μη συμβεί αυτό θα πρέπει να φανταστούμε μια δημόσια εξουσία χωρίς ανθρώπινα χαρακτηριστικά, χωρίς τις αναπηρίες που αναπαράγουν τον «πόλεμο όλων εναντίον όλων». Να φανταστούμε δηλαδή ότι ο εξουσιαστής θα κάνει απλώς τη δουλειά του, σαν μια καλά προγραμματισμένη μηχανή που παίρνει αποφάσεις με μοναδικό κριτήριο να επιτυγχάνει την ιδεώδη ισορροπία συμφερόντων. Έναν υπολογιστή, σαν τον Hal του Άρθουρ Κλαρκ στην «Οδύσσεια του Διαστήματος», που να συνυπολογίζει τις βουλήσεις εκατομμυρίων και δισεκατομμυρίων ανθρώπινων πλασμάτων πριν από κάθε του απόφαση – εξαιρώντας πλήρως μόνο μία βούληση, τη δική του, που καλύτερα είναι να μην τη διαθέτει καν. Φυσικά, η διεύθυνση της πολιτικής κοινωνίας δεν πρόκειται να ανατεθεί ποτέ σε μηχανές και οι άνθρωποι, οι τάξεις, οι φυλές, τα κόμματα, τα λόμπι θα συνεχίσουν για αιώνες να παλεύουν για την εξουσία, ακόμη κι αν η πρόθεσή τους είναι να την καταργήσουν.

Ως εκ τούτου, πρέπει να βολευτούμε με τους ανθρώπινους εξουσιαστές. Και θα πρέπει να φανταστούμε έναν μαγικό τρόπο -μια λοβοτομή ίσως;- για να τους απαλλάξουμε από τις πρωταρχικές αιτίες που σπρώχνουν την ανθρώπινη φύση στον πόλεμο όλων εναντίον όλων, όπως απλά και γλαφυρά τις όρισε ο Χομπς: τον ανταγωνισμό, τη δυσπιστία και τη δόξα. Ο πρώτος αντιστοιχεί στην απληστία, στο κυνήγι του πλούτου, στην αντίληψη ότι η ιδιοκτησία και η ιδιοποίηση είναι ο μοναδικός τρόπος να απολαμβάνουμε τα αγαθά. Η δεύτερη αντιστοιχεί στην ανασφάλεια, στον διαρκή φόβο ότι οι άλλοι είναι μια διαρκής απειλή για τα αγαθά που κατέχουμε -είτε τα έχουμε παραγάγει είτε απλώς ιδιοποιηθεί (δηλαδή, κλέψει). Και η τρίτη αντιστοιχεί στην επιθυμία διάκρισης από τους άλλους, στη φήμη, στο υπερτροφικό εγώ, στη λαμπερή δημόσια εικόνα μας. Η εξουσία δίνει τόσο άφθονες ευκαιρίες για να υπηρετηθούν αυτές οι τρεις ανθρώπινες αναπηρίες, κι αυτές οι ευκαιρίες είναι κατά κανόνα το κίνητρο όσων προσέρχονται στον στίβο της διεκδίκησής της. Έστω κι αν δεν υπάρχουν σωρευτικά, έστω κι αν ο πολιτικός είναι ήδη αρκετά πλούσιος για να φιλοδοξεί να πλουτίσει κι άλλο, έστω κι αν είναι αρκετά ασφαλής για να αισθανθεί προστατευμένος στον υπουργικό θώκο, έστω κι αν είναι πολύ διάσημος για να πιστεύει ότι το να ακούει καθημερινά τ’ όνομά τους στις ειδήσεις και να βγαίνει τουλάχιστον μία φορά την ημέρα στα τηλεοπτικά «παράθυρα» θα προσθέσει κάτι στη δημόσια εικόνα του.

Επομένως, ο μοναδικός τρόπος για να αποφύγουμε τον εκμαυλιστικό μηχανισμό της εξουσίας είναι να επιστρατεύσουμε στην άσκησή της όχι αντιεξουσιαστές, αλλά αναχωρητές, ασκητές, ανθρώπους που έχουν αρνηθεί τα «απεχθή» στοιχεία της ανθρώπινης φύσης τους. Κοσμοκαλόγερους ντυμένους με φθαρμένα ράσα, ρακένδυτους, γυμνούς από περιουσία, παραιτημένους από φιλοδοξία, αδιάφορους για την εικόνα τους, απαθείς στις απειλές κατά της ζωής τους, καρτερικούς στη δημόσια κατακραυγή, άκαμπτους στις πιέσεις και στους πειρασμούς, απρόθυμους για δημόσιες σχέσεις, χωρίς την παραμικρή διάθεση να επικοινωνήσουν το έργο και τις αποφάσεις τους, απρόσιτους στα ΜΜΕ και στους δημοσιογράφους, σκοτεινούς, βλοσυρούς, λιγομίλητους, σχεδόν μισάνθρωπους. Ακριβώς σαν τους στυλίτες των πρώτων χριστιανικών αιώνων που επέλεγαν την πιο ακραία μορφή ασκητισμού, την τέλεια απομόνωση από την κοινωνία και τους πειρασμούς της, πάνω σε έναν στύλο αρκετά μέτρα ψηλά από το έδαφος και ελάχιστα πιο κοντά στη μόνη εξουσία που αναγνώριζαν, την εξουσία του Θεού.

Όπως αντιλαμβάνεστε, αυτό το μοντέλο δημόσιας εξουσίας, εκτός του ότι θα έβρισκε ελάχιστους πρόθυμους λειτουργούς, δεν θα είχε καμία τύχη μετά λίγα εικοσιτετράωρα. Περιττό να πω ότι δεν θα είχαν καμία τύχη ως αιρετοί – το πιθανότερο είναι να μην έβρισκαν ούτε έναν σταυρό πέραν του δικού τους στα ψηφοδέλτια. Αλλά κι αν υποθέσουμε ότι προσέρχονταν στην άσκηση της δημόσιας εξουσίας ως εξωκοινοβουλευτικοί λειτουργοί, με βιογραφικά ή χωρίς, χωρίς ταξικές προκαταλήψεις και με μόνο εφόδιο μια αφηρημένη αντίληψη περί εξυπηρέτησης του κοινού καλού, του δημοσίου συμφέροντος, της προόδου του έθνους, σύντομα θα ανακάλυπταν ότι υπηρετούν μια χίμαιρα. Ότι κοινό καλό δεν υφίσταται, ότι δημόσιο συμφέρον σημαίνει διευθέτηση πολλών συγκρουόμενων και ασυμφιλίωτων συμφερόντων και πως σε κάθε έθνος υπάρχουν πολλά έθνη που βρίσκονται σ’ έναν υπολανθάνοντα και απλώς ανομολόγητο εμφύλιο. Φυσικά, τα πρωτοσέλιδα θα έκαναν λόγο για «Ρασπούτιν» του εξουσίας και θα αποκάλυπταν ντοκουμέντα για τα μοναχικά όργια των στυλιτών της εξουσίας επί των στύλων τους, η αγορά θα απαιτούσε τη σταύρωσή τους διότι το αντικαταναλωτικό μοντέλο τους προκαλούσε καταστροφή, η αντιπολίτευση θα επιστράτευε όλα τα τοπ μόντελ της πιάτσας για να τα αντιπαραθέσει στους miserabile visu εξουσιαστές και θα οργάνωνε επανάσταση της πασαρέλας (και όχι της κατσαρόλας) με το σύνθημα: «Διώξτε τους στυλίτες και φέρτε τους στυλίστες»!

Φαύλος κύκλος, λοιπόν; Κι ακόμα χειρότερα, αν υπολογίσουμε τον τρόπο με τον οποίο ο καπιταλισμός, περισσότερα από όλα τα προγενέστερα συστήματα, αποδυναμώνει τη δημόσια εξουσία, δίνοντας τη δυνατότητα σ’ ένα σωρό άλλα κέντρα ισχύος, πρωτίστως οικονομικής, να επιβάλλουν τη δική τους εξουσία, μια εξουσία στα όρια της αναρχίας, ντυμένη τη θεσμική φορεσιά της ελευθερίας των αγαθών και των κεφαλαίων. Από την οποία δεν μας σώζουν ούτε οι στυλίτες ούτε οι αντιεξουσιαστές της εξουσίας. Αλλά, επειδή θα συνυπάρξουμε ως είδος για αρκετούς αιώνες με την εξουσία και το ερώτημα θα είναι πάντα «ποιος μας φυλάσσει από τους φύλακες», η απάντηση ίσως βρίσκεται στην τεχνική προσέγγιση του Μοντεσκιέ που εξαρχής εντόπισε τη σχιζοειδή αντίφαση κάθε συστήματος εξουσίας. «Προκειμένου να μην υπάρχει κατάχρηση της εξουσίας, χρειάζεται η εξουσία να σταματάει την εξουσία», έλεγε και όρισε ως απάντηση τη διάκριση των εξουσιών. Εν τω μεταξύ, οι διακεκριμένες εξουσίες έγιναν αυγοτάραχο κι απέκτησαν τόσους ανταγωνιστές που είναι πια θλιβερή καρικατούρα του παρελθόντος τους. Τώρα η διάκριση των εξουσιών δεν αρκεί. Η διάχυσή τους ίσως είναι η επόμενη απάντηση. Power to the people, που τραγουδούσαν κάποιοι γραφικοί…