Sunday, October 20, 2019

Αυτόματο μέλλον

ΕΦΣΥΝ, 19-20/10/2019
 
Ο Hal; Δεν είναι τόσο κακός όσο θέλει να δείχνει...

Το μέλλον είναι μέγεθος αντιστρόφως ανάλογο του παρελθόντος σου. Οσο περισσότερο έχεις συσσωρεύσει από το δεύτερο, τόσο λιγότερο σε απασχολεί το πρώτο. Οταν έχεις καταναλώσει άνω των 2/3 του προσδόκιμου επιβιώσεως, σε ενδιαφέρει πολύ το αν θα υπάρχει συνταξιοδοτικό σύστημα το 2037, αλλά ελάχιστα το πόσο θα έχει ρομποτοποιηθεί η εργασία. Παρ’ όλα αυτά, μόνο οι άνθρωποι που έχουν πίσω τους αρκετό παρελθόν μπορούν να αντιληφθούν την τεράστια απόσταση που έχει διανυθεί μεταξύ 20ού και 21ου αιώνα.

Οι γιαγιάδες κι οι παππούδες μας γεννήθηκαν σαν άνθρωποι της γης προορισμένοι να ζήσουν κυρίως από την καλλιέργειά της. Οι όροι ζωής τους δεν διέφεραν δραματικά από τους ανθρώπους της προϊστορικής γεωργικής επανάστασης. Οι γονείς μας συσσωρεύτηκαν στις πόλεις για να γίνουν εργάτες ή υπάλληλοι, δουλεύοντας στις συνθήκες μιας -ανολοκλήρωτης στα ελληνικά δεδομένα- βιομηχανικής επανάστασης. Εμείς -του ’60 οι εκδρομείς- ζήσαμε την παράξενη μετάβαση από την αναλογική στην ψηφιακή τεχνολογία, κυρίως ως καταναλωτές, λιγότερο ως παραγωγοί. Τα παιδιά και τα εγγόνια μας θα ζήσουν σ’ ένα περιβάλλον στο οποίο όλες οι τεχνολογίες συντίθενται σε ένα αυτοματοποιημένο όλον που θολώνει τα όρια ανάμεσα στο φυσικό και το τεχνητό, το βιολογικό και το ψηφιακό, το ανθρώπινο και το ρομποτικό.

Μέχρι εδώ μόνο καλά νέα υπάρχουν. Οχι, δεν πρόκειται να ξυπνήσουν τα σατανικά ένστικτα του HAL 9000 που θα αποφασίσει να μας εξοντώσει μαζικά. Δεν χρειάζεται να γίνουμε λουδίτες του 21ου αιώνα και να εξοντώσουμε τους HAL που εξοντώνουν τις θέσεις εργασίας, η τεχνητή νοημοσύνη είναι συμπυκνωμένη και πολλαπλασιασμένη ανθρώπινη νοημοσύνη και τα ρομπότ απελευθερώνουν εκατομμύρια ανθρώπους από τις βαριές, μονότονες, αλλοτριωτικές κινήσεις της παραγωγικής αλυσίδας που κατέστρεφαν τη δημιουργικότητά τους. Στην πραγματικότητα η ανθρωπότητα για πρώτη φορά έχει την τεχνολογική δυνατότητα να εξαλείψει την πείνα, τη φτώχεια, τις επιδημίες, τους πολέμους, την εκμετάλλευση, τις ανισότητες, τους εθνικούς και ταξικούς ανταγωνισμούς, να αντιστρέψει την περιβαλλοντική κατάρρευση και να επικεντρώσει τη δημιουργική ικμάδα της στην απόλαυση της ζωής και στην αναμέτρηση με τα πραγματικά όριά της: τον θάνατο και το τέλος του Ηλιακού μας Συστήματος. Το γεγονός ότι ένας υπολογιστής θα μπορεί στο μέλλον να γράφει κάτι πολύ ευφυέστερο από την μπούρδα που σας αραδιάζω εδώ δεν με χαλάει καθόλου.

Τα κακά νέ
α είναι ότι αυτό το απελευθερωτικό μέλλον είναι πιθανότερο να εξελιχθεί σε εφιάλτη. Και δεν θα φταίνε τα ρομπότ, όπως δεν έφταιγε η «Τζένη» που αχρήστευε τις δουλειές των επιδέξιων υφαντριών του 19ου αιώνα. Τα ρομπότ θα μας δώσουν τον χρόνο να σκεφτούμε ότι ο νέος τεχνολογικός πλούτος των εθνών, κάτω από τον έλεγχο της ελαχιστότατης, άπληστης και παράφρονος ολιγαρχίας, θα γίνει παράγοντας ασύλληπτων κοινωνικών και οικονομικών κρίσεων. Ο καπιταλισμός είναι πράγματι το σύστημα που επέτρεψε την τρομακτική επιτάχυνση της τεχνολογικής καινοτομίας και τη μετάβαση στην αυτοματοποίηση. Αλλά είναι ταυτόχρονα το σύστημα που θα μετατρέψει το ιστορικό πλεονέκτημα της ανθρωπότητας σε στοιχείο οικουμενικής κρίσης.

Απ’ αυτή την άποψη αυτό που (καταχρηστικώς) αποκαλείται 4η Βιομηχανική Επανάσταση, μαζί με τις αλλαγές που επιφέρει στην εργασία, εγκυμονεί τις συγκρούσεις του μέλλοντος.
Κι εδώ υποχωρεί η μοιρολατρία της μέσης ηλικίας. Το μέλλον αποκτά ενδιαφέρον. Αρκεί να μην το προλάβει η Αλτσχάιμερ.

ΚΙΜΠΙ


ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 
 
… Εχουμε καταλήξει, μετά από αρκετές χιλιάδες χρόνια προσπαθειών τουλάχιστον στον βιομηχανοποιημένο κόσμο, τα μόνα ζώα που έχουμε αγωνιστεί να γλιτώσουμε απ’ την αγχώδη αναζήτηση για την πηγή του επόμενου γεύματός μας και άρα έχουμε αποκτήσει περισσότερο ελεύθερο χρόνο - όπου μπορούμε να μάθουμε σουηδικά, να τελειοποιήσουμε τις γνώσεις μας στον λογισμό και να ανησυχούμε για την αυθεντικότητα των σχέσεών μας, αποφεύγοντας τις ψυχαναγκαστικές και χρονοβόρες διατροφικές προτεραιότητες που εξακολουθούν να βασανίζουν τον αυτοκρατορικό πιγκουίνο ή την αραβική αντιλόπη.

Αλέν ντε Μποτόν, «Οι χαρές και τα δεινά της εργασίας»

Sunday, October 13, 2019

Το ελατήριο και οι κλόουν

ΕΦΣΥΝ, 12-13/10-2019
 
 

Η σχέση μου με τη Φυσική παιδιόθεν ήταν αθλία. Δεν νόγαγα. Το μόνο κομμάτι της που κάπως μου έγινε προσιτό ήταν η Μηχανική. Το οφείλω μάλλον σε έναν εξαίρετο φυσικό στο Γυμνάσιο που επέμενε να κάνει το μάθημα στο εργαστήριο και να προσπαθεί απεγνωσμένα να κεντρίσει το ενδιαφέρον των αεικίνητων εφήβων, με οπτική και απτική επαφή με τα αντικείμενα των πειραμάτων.

Κάπως έτσι, μας έδωσε μια φορά να περιεργαστούμε ένα μεταλλικό ελατήριο, για να μας μιλήσει για την αποθηκευμένη μηχανική ενέργεια, τη γραμμική ή γωνιακή του παραμόρφωση και τη δύναμη ή ροπή επαναφοράς με την οποία επανέρχεται στην αρχική του κατάσταση. Δεν είμαι σίγουρος αν μας είχε μιλήσει και για τον νόμο του Χουκ και τη θεωρία της ελαστικότητας –και να μας είχε μιλήσει, δεν θα το θυμόμουν– αλλά θυμάμαι πως, αφότου περιεργαστήκαμε το ατσάλινο ελατήριο με τα άτσαλα χέρια μας, τις επόμενες μέρες κυκλοφόρησαν αρκετές μεταλλικές σούστες που παρέτειναν το πείραμα του εργαστηρίου και γέμιζαν τα χέρια και τα ρούχα μας γράσα. Αν και επρόκειτο για άχρηστα αμορτισέρ, στα χέρια μας επιβεβαίωναν σε γενικές γραμμές τη θεωρία του ελατηρίου: όταν σταματούσαμε να τους ασκούμε πίεση, επανέρχονταν στην αρχική τους κατάσταση. Αλλά όχι όλα. Κάποια έμεναν συμπιεσμένα. Είτε γιατί είχαν σπάσει, είτε γιατί είχαν οριστικά χάσει την ελαστικότητα λόγω «μηχανικής κόπωσης». Γι’ αυτό προφανώς τα είχαν πετάξει τα συνεργεία αυτοκινήτων, όσο πολύτιμα κι αν μας φαίνονταν εμάς. Η ανακύκλωση τότε ήταν άγνωστη λέξη, ζούσαμε στον πλανήτη της αστείρευτης αφθονίας, κι ας μην είχαμε ακόμη διαβάσει Γκάλμπρεϊθ.

Τη θεωρία του ελατηρίου την ακούμε εδώ και κάμποσα μνημονιακά χρόνια ως επιχείρημα εξορθολογισμού της τεράστιας παραγωγικής καταστροφής που επιβλήθηκε στην Ελλάδα ή ως υπόσχεση γενναιόδωρης ανταμοιβής για όσα υποστήκαμε. Διατυπώθηκε και ως θεωρία του πάτου, αλλά όπως αποδείχτηκε από το 2011 και μετά, το βαρέλι με τα σκατά ήταν απύθμενο, κάθε πάτος που υποτίθεται πως πιάναμε έσπαγε κι ο βυθοκόρος αποκάλυπτε πως είχαμε πολλά μέτρα ακόμη να καταδυθούμε μέχρι τον επόμενο πάτο.

Ας υποθέσουμε ότι η απώλεια 27% του ΑΕΠ είναι ένα τελικό μέγεθος, ο ειδεχθής πολτός μας τέλειωσε, το βαρέλι έχει τελικά έναν αδιαπέραστο πυθμένα, η θεωρία του πάτου δεν μας κάνει πια, πάμε στη θεωρία του ελατηρίου χάρη στην οποία δεν θα αναδυθούμε απλώς, θα εκτιναχθούμε πολύ πάνω από τη στάθμη του δυσώδους πολτού, στον καθαρό αέρα της ανάπτυξης.
Δεν έγινε, και είναι απίθανο να συμβεί ακόμη κι αν ο Αδωνις φτιάξει ένα «σουρ μεζούρ» πολυνομοσχέδιο για κάθε επενδυτή που θέλει να ανοίξει έστω και σουβλατζίδικο. Ακόμη κι αν κυβέρνηση πουλήσει οτιδήποτε υπάρχει σε στεριά, θάλασσα κι αέρα. Εκτός του ότι ο δημόσιος πλούτος έχει δεσμευτεί στην εξυπηρέτηση του χρέους και μεγάλο μέρος του ετησίως παραγόμενου ΑΕΠ είναι προορισμένο να εξοφλεί τις οφειλές στους δανειστές –το εταίροι παραμένει ένας παρηγορητικός ευφημισμός–, το ελατήριο της ελληνικής οικονομίας έχει υποστεί μη αναστρέψιμη μηχανική κόπωση.

Με εξαίρεση τον τουρισμό και ενδεχομένως στο εγγύς μέλλον και πάλι τον κατασκευαστικό τομέα, η δεκαετία της ύφεσης έχει καταστρέψει το μεγαλύτερο μέρος της παραγωγικής βάσης που απέδιδε στο παρελθόν ασιατικού επιπέδου επιδόσεις. Ο κύκλος των μεγάλων δημοσίων έργων που έτρεφε τους εθνικούς εργολάβους και προμηθευτές έχει κλείσει. Οχι φυσικά γιατί έχουμε καλύψει ως χώρα τις ανάγκες σε υποδομές, αλλά γιατί τα σημαντικότερα και πιο στρατηγικά μέρη τους –συγκοινωνιακά, επικοινωνιακά, ενεργειακά δίκτυα– ελέγχονται από ιδιώτες, κυρίως ξένους, που η αναπτυξιακή στρατηγική τους εντάσσεται σε έναν υπερεθνικό ή σε έναν άλλο εθνικό σχεδιασμό, που δεν είναι σίγουρο ότι περιλαμβάνει έστω και ολίγη Ελλάδα.

Η βιομηχανική μας παρακμή
είναι τελεσίδικη, και ό,τι απομένει ημιθανές από αυτήν περνάει σε άλλα χέρια, όχι απαραίτητα για παραγωγική αναβίωση, αλλά ως real estate. Οποιο κομμάτι της εγχώριας επιχειρηματικής ολιγαρχίας μένει ζωντανό –εντός Ελλάδας και εκτός φυλακής– δεν διακρίνεται καν από την επεκτατική απληστία των προηγούμενων δεκαετιών, δεν τολμά να ξαναδιατυπώσει τις φιλοδοξίες της περί ελληνικού μικροϊμπεριαλισμού στη Νοτιοανατολική Μεσόγειο. Οι λίγοι εύρωστοι ολιγάρχες το ’χουν ρίξει στο outsourcing, κυνηγώντας δουλίτσες και υπεργολαβίες στη Ρωσία, στην Αραβία, στην Αφρική. Η πολλαπλώς ανακεφαλαιοποιημένη εθνική μας τοκογλυφία θα φάει μάλλον άλλη μια δεκαετία γλείφοντας τις πληγές της, απέχοντας από τη μόνη δραστηριότητα που κάνει ανεκτή την ύπαρξή της, τον δανεισμό. Το χειρότερο από όλα: το ανθρώπινο κεφάλαιο, οι δημιουργοί του πλούτου, είναι αποθαρρημένοι, σχεδόν πεισμένοι ότι η εργασία είναι ένα μέγεθος εκτός της εξίσωσης του ελατηρίου, χωρίς επίδραση στη ροπή επαναφοράς. Η μηχανική κόπωση είναι κυρίως μια κοινωνική κόπωση, που διαπερνά καθέτως την ταξική μας πυραμίδα.

Η μόνη που μοιάζει ανεπηρέαστη από την κόπωση αυτή είναι η πολιτική τάξη, κυρίως αυτή η χαζοχαρούμενη κυβέρνηση, κολλημένη στην παιδική ηλικία του εγχωρίου κατεστημένου. Θα χαρίσουμε νομοσχέδια στον ένα, γη στον άλλο, λεφτά στον τρίτο, ΔΕΚΟ στον τέταρτο και τελικά το μαγικό κουτί θ’ ανοίξει και θα πεταχτεί ο γελαστός κλόουν, ταλαντευόμενος πάνω στο ελατήριό του. Μόνο που το γέλιο του απλώς θα μας χλευάζει.




ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Οταν το παιδί ήταν παιδί
περπατούσε κουνώντας τα χέρια του,
ήθελε το ρυάκι να είναι ποτάμι,
το ποτάμι να είναι χείμαρρος,
και αυτή η λακκούβα με νερό να είναι η θάλασσα.

Οταν το παιδί ήταν παιδί,
δεν ήξερε ότι ήταν παιδί
[…]
Οταν το παιδί ήταν παιδί,
έριξε ένα ραβδί σαν βέλος πάνω σ’ ένα δέντρο,
και πάλλεται εκεί ακόμη μέχρι σήμερα.


Πέτερ Χάντκε, «Το τραγούδι της παιδικής ηλικίας»
(από την ταινία του Βιμ Βέντερς «Τα φτερά του έρωτα»)

Sunday, October 6, 2019

Η υστεροφημία των Λωτοφάγων

ΕΦΣΥΝ, 5/10/2019

Είναι στα όρια του παραλόγου, και πέρα από αυτά, ό,τι συμβαίνει με τους Ευρωπαίους αξιωματούχους που έχτισαν καριέρες στη δεκαετία της κρίσης πάνω στον ερειπιώνα της ελληνικής οικονομίας. Καθώς οι περισσότεροι κλείνουν τον κύκλο και τις θητείες τους στην ευρωζώνη, πριν αποσυρθούν από τα πολιτικά εγκόσμια ή πριν περάσουν από τις περιστρεφόμενες πόρτες που θα τους οδηγήσουν στο επόμενο ακριβοπληρωμένο -ίσως πιο διακριτικό, πιο σκιώδες- κέντρο ισχύος και επιρροής, θέλουν να ξαναγράψουν όλη την ιστορία από την αρχή.
 
"Εμείς σχέδιο Β; Ποτέ! Ρωτήστε και τον Στουρνάρα".
 
«Δεν ήταν αυτό που νομίζατε», μας λένε με λίγα λόγια ο Ντράγκι, ο Γιούνκερ, ο Μοσκοβισί, η Λαγκάρντ, ο Τόμσεν και κάτι ανάλογο μας είχαν πει νωρίτερα ο Ρεν, ο Ντάισελμπλουμ, ο Σόιμπλε -ναι, και αυτός!-, η Μέρκελ. Καθένας τους είναι έτοιμος να γράψει τα ελληνικά απομνημονεύματά του, να ανταγωνιστεί το μπεστ σέλερ του Βαρουφάκη, να κάνει ό,τι περνάει απ’ το χέρι του για να ανακατασκευάσει τη μνήμη μας, να μας ταΐσει όσους ομηρικούς λωτούς χρειάζεται για να ξεχάσουμε όσα ζήσαμε, όσα με κυνισμό επέβαλαν, όσα με βαθύτατο ρατσισμό είπαν εις βάρος μας.

Τι ζόρι τραβάνε; Το κίνητρο είναι μάλλον μεταφυσικό, δεν έχω άλλη εξήγηση. Υποθέτω ότι οι ομηρικοί Λωτοφάγοι δεν είχαν καμιά αγωνία για την υστεροφημία τους, ευτυχισμένοι στη νιρβάνα του διαρκούς παρόντος τους. Η απουσία της μνήμης τούς εξασφάλιζε την προστατευτική απάθεια για το μεταθανάτιο μέλλον τους. Εδώ όμως συμβαίνει κάτι διαστροφικά αντίθετο. Οι πρωταγωνιστές της ευρωπαϊκής κρίσης -η χούντα του ευρώ, όπως προτιμώ να τους αποκαλώ- θέλουν να εξασφαλίσουν την υστεροφημία τους διά της καταστροφής της μνήμης. Της δικής τους και της δικής μας. Να τους έχει καταλάβει, άραγε, φόβος μεταφυσικός - «τι ψυχή θα παραδώσεις, μωρή;» Να ξύπνησαν εντός τους οι βαθιές αγωνίες της «χριστιανικής Ευρώπης» τους; Να θέλουν να ξεπλύνουν τύψεις και αμαρτίες πριν περάσουν στο Καθαρτήριο; Να θυμήθηκαν τα νεανικά διαβάσματα στον Ομηρο, να θέλουν να χτίσουν μεταναθάτια κλέη, ως Αχιλλείς και Οδυσσείς του οικονομικού έπους του 21ου αιώνα; Ο,τι κι αν ισχύει, οι Ηρακλείς του ευρώ φαίνεται να βρίσκονται στο «μουντ» της κατά Καρυωτάκη «Υστεροφημίας»: «Φεύγουμε δίχως από δω να 'χουμε πάρει κάτι/ ούτε και την ενθύμηση του μάταιου ερχομού/ Μόνο μπορεί να μείνουνε κατόπι μας οι στίχοι/ δέκα μονάχα στίχοι μας να μείνουνε, καθώς/ τα περιστέρια που σκορπούν οι ναυαγοί στην τύχη,/ κι όταν φέρουν το μήνυμα δεν είναι πια καιρός».

Οι «στίχοι» με τους οποίους προσπαθούν να χτίσουν την υστεροφημία τους οι Λωτοφάγοι της ευρωζώνης βασίζονται στο ψέμα. Στο κραυγαλέο ψέμα, στην πολιτική απάτη και στην πεποίθηση ότι, επειδή μέσα σε δέκα χρόνια κατάφεραν να υποτάξουν όλο το εγχώριο πολιτικό σύστημα και να συντρίψουν αντιστάσεις που στις κορυφώσεις τους έγιναν επικίνδυνες για όλο το ευρωπαϊκό κατεστημένο, έχουν καταφέρει να σβήσουν τα δεδομένα του εγκλήματος από τον σκληρό δίσκο των ανθρώπων.

«Η ΕΚΤ δεν είχε ποτέ σχέδιο Β για την Ελλάδα», είπε ο Ντράγκι. Ούτε ο Γιούνκερ είχε, ούτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ούτε ο Μοσκοβισί, ούτε το ΔΝΤ, ούτε η Μέρκελ, ούτε ο Σαρκοζί. Κανείς τους δεν θέλησε ποτέ τη βίαιη αποπομπή της Ελλάδας από την ευρωζώνη ή τη συντεταγμένη χρεοκοπία της εντός αυτής ή τη μετατροπή της νομισματικής ένωσης σε φυλακή χρέους. Κανείς τους δεν εκβίασε τη μια μετά την άλλη τις κυβερνήσεις των μνημονίων. Κανείς τους δεν απαίτησε δημοψήφισμα το 2011 και κανείς τους δεν σκύλιασε για το «ΟΧΙ» στο δημοψήφισμα του 2015. Κανείς τους δεν εξαπέλυσε την τρομοκρατία του ELA, κανείς δεν επέβαλε πιστωτική ασφυξία και capital control. Κανείς τους δεν χρησιμοποίησε την ελληνική χρεοκοπία ως εργαλείο διάσωσης των γερμανικών και των γαλλικών τραπεζών. Κανείς τους δεν εξαίρεσε τα ελληνικά ομόλογα από μια ποσοτική χαλάρωση 2,5 τρισ. ευρώ. Κανείς δεν ενορχήστρωσε εκστρατεία ρατσιστικού διασυρμού της ελληνικής κοινωνίας, κανείς δεν είπε τους Ελληνες τεμπέληδες, μπαταχτσήδες, ψεύτες και κλέφτες. Κανείς τους δεν είχε ποτέ κανένα σχέδιο εις βάρος της Ελλάδας, ούτε σχέδιο Β, ούτε σχέδιο Ζ. Κανείς τους δεν ξέρει τίποτα για τον φόνο.
 
Ο Σόιμπλε, παραδόξως, είναι ο μόνος που σώζει τη χαμένη τιμή της ευρωπαϊκής νομενκλατούρας, ο μόνος που αποδέχεται με προτεσταντική ειλικρίνεια τα αυτονόητα. Γιατί όχι μόνο σχέδιο Β διέθεταν, αλλά τόσα σχέδια όσα τα γράμματα του αλφαβήτου, και δη του λατινικού, είχαν και εφάρμοσαν για να διαχειριστούν το πειραματόζωο, τη χώρα που χρησιμοποιήθηκε ως βασικό δομικό υλικό ανακατασκευής της ευρωζώνης.

Ακόμη και σ’ αυτό, εκτός από ψεύτες, αποδείχθηκαν αποτυχημένοι. Κατέστρεψαν μια χώρα, έστειλαν την οικονομία της τρεις δεκαετίες πίσω, για να «μερεμετίσουν» τη νομισματική ένωση, να τη μετατρέψουν σε δημοσιονομική φυλακή από την οποία πασχίζουν τώρα πάση θυσία να αποδράσουν, πριν την καταπιεί η επόμενη μεγάλη ύφεση. Πάλι θα μας μείνουν αξέχαστοι…




ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Ζητάτε «πρόσβαση στο σενάριο (...) Grexit που έχει ετοιμάσει η Επιτροπή».
Εχοντας εξετάσει το αίτημά σας βάσει των διατάξεων του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 1049/2001, λυπάμαι να σας πληροφορήσω ότι το αίτημά σας δεν μπορεί να ικανοποιηθεί… Η γνωστοποίηση του αιτούμενου εγγράφου θα αποτελούσε όχι μόνο σοβαρή απειλή για τη χρηματοπιστωτική, νομισματική και οικονομική σταθερότητα της Ελλάδας, αλλά θα απειλούσε ουσιαστικά την οικονομική, νομισματική και οικονομική κατάσταση των άλλων κρατών-μελών της ευρωζώνης μεμονωμένα και της ευρωζώνης στο σύνολό της.


Πιερ Μοσκοβισί, επιστολή-απάντηση στο αίτημα της Αννας Διαμαντοπούλου για δημοσιοποίηση του εγγράφου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με το σενάριο Grexit (2/3/2017)
 

Sunday, September 29, 2019

Τόμας Κουκ και Κάπτεν Χουκ

ΕΦΣΥΝ, 28/9/2019
 
Κι αν η Γκρέτα πέσει στα χέρια του Κάπτεν Χουκ ή της Τόμας Κουκ, υποθέτουμε ότι ο Πίτερ Παν θα εμφανιστεί την κατάλληλη στιγμή για να τη σώσει...

 
Και να πώς τα ’φερε η τύχη κι ο Πίτερ Παν διασταυρώθηκε με την Γκρέτα Τούνμπεργκ, κι ο Thomas Cook έπεσε πάνω στον Captain Hook, καρφώθηκε στον αιχμηρό γάντζο του αριστερού –ή του δεξιού;– χεριού του και τραυματίστηκε θανάσιμα και ακαριαία, το αίμα του πλημμύρισε όλη την Ευρώπη, ηπειρωτική και νησιωτική, από Αγγλία μέχρι Κρήτη. Και η Χώρα του Ποτέ, ο παράδεισος του ακινητοποιημένου χρόνου, έστω και μόνο για τις 10-15 μέρες των προπληρωμένων διακοπών του ταξιδιώτη του all inclusive, κατέρρευσε.

Και ρουθούνι δεν άνοιξε, κανείς δεν φταίει, κανείς δεν λογοδοτεί, «είναι ο καπιταλισμός, ηλίθιε!» – τι βολικό άλλοθι κατάντησε ακόμη κι η καταγγελία του! Μπα; Κι εγώ που νόμιζα πως είμαστε στην ονειροχώρα και πως ο Πίτερ Φανκχάουζερ δεν είναι παρά το alter ego του Πίτερ Παν, Πίτερ ο ένας, Πίτερ ο άλλος, τι τους χωρίζει; Μόλις ένας αιώνας και 8,5 εκατομμύρια λίρες, παντελονιασμένες για να ρίξει στα βράχια μια πολυεθνική 3 δισεκατομμυρίων.

Τι σχέση έχουν όλοι οι παραπάνω μεταξύ τους; Καμιά απολύτως –σας καθησυχάζω– πέραν του νοσηρού συνειρμού που μου προκάλεσε η συνήχηση Thomas Cook και Captain Hook. Η συνήχηση έγινε σύγχυση, στο μπέρδεμα πέσαμε όλοι μας (καλό σημάδι αυτό, ίσως έχει διασωθεί κάτι από την παιδικότητά μας). «Ρε συ, έκλεισε ο Κάπτεν Χουκ», άκουσα ταξιτζή να λέει στους συναδέλφους του σε πιάτσα έξω από σταθμό του μετρό. Και ο τόνος της αναγγελίας είχε κάτι δραματικό, γιατί δεν χρειάζεται να είσαι ακριβοπληρωμένος αναλυτής της Moody’s για να καταλάβεις ότι κι εσύ, ο ταπεινός «ταρίφας», κάτι χάνεις αν χαθούν 2 εκατομμύρια τουρίστες τον χρόνο που ξεφόρτωνε εδώ ο «Κάπτεν Χουκ», αυτός χωρίς τον γάντζο, βέβαια – α έχεις δίκιο, Thomas Cook τον λέγανε, δεν έχει σημασία, συνεννοηθήκαμε.



Αυτή η χαριτωμένη σύγχυση, λοιπόν, γέννησε τον παράξενο συνειρμό από τον Κουκ στον Χουκ, από τον Χουκ στον Πίτερ Πάν κι από τον Παν στην Γκρέτα Τούνμπεργκ, που με όλη την έξαψη της εφηβείας στο πρόσωπό της είπε κατάφατσα στην παγκόσμια ελίτ «Πώς τολμάτε;». Πώς τολμάτε να κλέβετε την παιδική της ηλικία, πώς τολμάτε να την απάγετε από τη Χώρα του Ποτέ και της παιδικής αμεριμνησίας, πώς τολμάτε να την υποχρεώνετε να μεγαλώσει πριν την ώρα της, πώς τολμάτε να τη λοιδορείτε για την «υπερβολική δημοσιότητα» στην οποία οι ίδιοι την εκθέσατε, πώς τολμάτε να τη χειροκροτάτε ενώ σας φτύνει, πώς τολμάτε να θέλετε να την εκμαυλίσετε, πώς τολμάτε να θέλετε να της δώσετε το Νόμπελ που δώσατε στον Κίσινγκερ, πώς τολμάτε να αναρωτιέστε ειρωνικά «τι θα γίνει η Γκρέτα όταν μεγαλώσει» – αυτά πρέπει να τα σκοτώνεις από μικρά, ε; Λοιπόν, δίκιο έχετε τελικά, δύο τινά μπορεί να γίνει η Γκρέτα όταν μεγαλώσει: ή CEO του Thomas Cook του μέλλοντός μας, που θα οργανώνει διακοπές στη Σελήνη για τους υπερπλουσίους του πλανήτη, ή ηγέτιδα της οργάνωσης «Πίτερ Πάν», η οποία θα οργανώνει επιθέσεις σε ακριβά τουριστικά θέρετρα που κάθε ώρα λειτουργίας τους καταστρέφει ένα στρέμμα δάσους στον Αμαζόνιο.

Δεν είναι πολύ δύσκολο να αντιληφθούμε τις αναλογίες. Οι διακοπές είναι κάτι σαν μακρινός απόηχος της παιδικής ηλικίας της ανθρωπότητας, της εποχής του ευγενούς αγρίου του Ρουσό, όταν η διάκριση εργασίας και σχόλης δεν είχε νόημα και τα ενδιαιτήματα του ευγενούς αγρίου ήταν μικρές ή μεγάλες Neverlands, Χώρες του Ποτέ, με όλους τους κινδύνους και τις θανάσιμες αναμετρήσεις που έκρυβε ακόμη και η ονειροχώρα του Πίτερ Παν, όπου πάντα καιροφυλακτούσε ένας άρπαγας Κάπτεν Χουκ.

Οι μαζικές και οργανωμένες διακοπές είναι προϊόν του βιομηχανικού καπιταλισμού, ένα γλίσχρο κι ακριβοπληρωμένο αντίτιμο για τη στέρηση χρόνου και χώρου στην οποία υποβαλλόταν το προλεταριάτο, το στοιβαγμένο στα αποπνικτικά αστικά κέντρα της Δύσης. (Συμβαίνει και με το πρεκαριάτο του 21ου: οι νεαροί Βρετανοί που ξεφορτώνει η Thomas Cook στον Λαγανά της Ζακύνθου, στο Φαληράκι της Ρόδου ή στη Χερσόνησο της Κρήτης γίνονται λιώμα για λίγες μέρες με το επίδομα ανεργίας κι επιστρέφουν με μόνη γεύση Ελλάδας πενήντα μέτρα ακτής, 7 τετραγωνικά δωμάτιο και πολλά λίτρα «μπόμπας» στο στομάχι και τον εγκέφαλο.) Τα θέρετρα των μαζικών διακοπών εξελίσσονται σε προσομοιώσεις των παραδείσων της παιδικής ηλικίας, οάσεις επιτηδευμένης ανεμελιάς που η κατασκευή, η λειτουργία και η κερδοφορία τους προϋποθέτει, αλλά και συμβάλλει στην αειφόρο περιβαλλοντική και κλιματική κατάρρευση – προς το παρόν αυτή είναι η μόνη υπαρκτή αειφορία. Η ολιγοήμερη απόδραση του Πίτερ Παν στην ονειροχώρα της αιώνιας παιδικότητας –άθελά του– έρχεται σε αντίφαση με τον θυμό της Γκρέτας για τα κλεμμένα όνειρα και τη ματαιωμένη παιδικότητά της. Το μόνο που μας σώζει είναι Γκρέτα και Παν να συνασπιστούν κατά Thomas Cook και Captain Hook.



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

ΒΙΚΤΟΡ: Μα άκου λοιπόν! Ο Ηρακλής, από την κούνια του έπνιγε φίδια. Εμένα το μπόι μου δε μου επιτρέπει τέτοια παιδιαρίσματα. Ο Πασκάλ, με κύκλους και μπαστούνια ανακάλυψε τις βασικές αναλογίες της ευκλείδειας γεωμετρίας. Ο μικρός Μότσαρτ με το βιολάκι και το δοξάρι του θα θαμπώνει πάντα τους επισκέπτες στο μουσείο του Λουξεμβούργου. Ο μικρός Φρειδερίκος έπαιζε σκάκι, είκοσι παρτίδες μαζί, και τις κέρδιζε όλες. Και τέλος, ο μικρός Ιησούς Χριστός τούς ξεπέρασε όλους με την πρώτη: μόλις γεννήθηκε, εδήλωσε υιός Θεού. Τέτοια κατορθώματα κάνουν σκόνη τον γιο του Καρόλου και της Αιμιλίας Πωμέλ, γι’ αυτό και πρέπει να πεθάνει εννέα χρόνων!

Ροζέ Βιτράκ, «Βικτόρ ή τα παιδιά στην εξουσία» (μετάφραση Π. Μάτεσι).

Saturday, September 21, 2019

Πράγματα που συμβαίνουν ξαφνικά

ΕΦΣΥΝ, 21/9/2019
 
 
 
Σχεδόν κάθε μεσημέρι, ερχόμενος στην εφημερίδα, πέφτω πάνω στην ίδια εικόνα. Στην πιο πολυσύχναστη διάβαση πεζών της Αθήνας, μπροστά στο φανάρι της Φιλελλήνων έναντι Ερμού, οκλαδόν κάθεται ένας άνδρας το πολύ σαράντα ετών, έχοντας μπροστά του ένα πλαστικό κυπελλάκι και μια αυτοσχέδια πινακίδα από μπεζ χοντρό χαρτόνι κούτας που γράφει: «Ξαφνικά βρέθηκα στον δρόμο. Παρακαλώ τη βοήθειά σας».
Συνήθως έχει το κεφάλι σκυφτό και καλυμμένο με ένα άσπρο φανελάκι. Μάλλον όχι από ντροπή, αλλά για να προστατευτεί από τον δυνατό ήλιο. Μερικές φορές τον έχω δει να επιστρέφει από απέναντι στο πόστο του, έχοντας μουσκέψει το φανελάκι στο νερό, προφανώς για να αντέξει την έκθεση στη ζέστη του καλοκαιριού - και του αποκαλόκαιρου ή του σχεδόν φθινοπώρου. Ελάχιστοι ανταποκρίνονται στην έκκλησή του. Το κυπελλάκι σπάνια έχει λίγα δεκάλεπτα και εικοσάλεπτα, οι περισσότεροι τον προσπερνούν προσηλωμένοι στις οθόνες των κινητών τους ή καρφώνουν τα βλέμματα στο φανάρι που μετρά αντίστροφα από το 60 έως το 0, μέχρι να ανάψει πράσινο. Προφανώς είτε είναι καχύποπτοι για την ειλικρίνεια της διακήρυξης στο μπεζ χαρτόνι -«ξαφνικά βρέθηκα στον δρόμο»- είτε υπερβολικά εξοικειωμένοι με τις εικόνες άκρας ταπείνωσης των αστέγων στο κέντρο της Αθήνας είτε απορροφημένοι σε πράγματα που συνέβησαν στους ίδιους «ξαφνικά» ή «σταδιακά» στα χρόνια της μνημονιακής τιμωρίας.
Αν ήμουν καλός δημοσιογράφος, θα σταματούσα μια από τις δεκάδες φορές που έχω διασταυρωθεί μαζί του και θα του ζητούσα να μου εξηγήσει αυτό το «ξαφνικά». Κάποια ιστορία υπάρχει πίσω απ’ αυτό, έστω και επινοημένη. Αν ήμασταν καλοί δημοσιογράφοι, θα είχαμε μαζέψει μερικές από αυτές τις πραγματικές ή επινοημένες ιστορίες που υπάρχουν πίσω από τις «ξαφνικές» παρουσίες στα αυτοσχέδια ελάχιστα καταλύματα των δύο τετραγωνικών -δυο-τρία κομμάτια χαρτόνι, μια κουβέρτα, ένα μαξιλάρι, ένα μπουκάλι νερό, μερικές πλαστικές σακούλες- που έχουν στηθεί στα υπόστεγα της Εδουάρδου Λω, της Σταδίου, της Κοραή, της Πανεπιστημίου, τόσο κοντά στα κέντρα λήψης αποφάσεων, τόσο μακριά από τα κέντρα της ενσυναίσθησής μας. Δεν ρωτάω, δεν ρωτάμε. Υποθέτουμε ότι αυτές οι ιστορίες έχουν χιλιοειπωθεί, βολευόμαστε πίσω από ορθολογικές εξηγήσεις για την επαιτεία, την αστεγία και την ψυχοπαθολογία τους, εμπιστευόμαστε υπερβολικά τις ΜΚΟ που έχουν αναλάβει να καταγράψουν το φαινόμενο με ερωτηματολόγια που απαντιούνται με «ΝΑΙ-ΟΧΙ- ΔΞ/ΔΑ», ενδεχομένως να έχουμε πειστεί από αστικούς μύθους για επαίτες που ζούσαν στην απόλυτη ένδεια και ο θάνατός τους αποκάλυψε εκατομμύρια αποθησαυρισμένα κάτω από τα στρώματά τους.
Υποψιάζομαι ότι αυτές οι άστεγες κι αδέσποτες ιστορίες μπορούν να μας πουν περισσότερα για τα «πράγματα που συμβαίνουν ξαφνικά». Σίγουρα θα μας πουν περισσότερα από τις εκθέσεις του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή ακόμη και των προοδευτικών think tanks για τον μηχανισμό της κρίσης που προκάλεσε την εξαέρωση του 30% του εθνικού πλούτου, οδηγώντας «ξαφνικά» σχεδόν το μισό του πληθυσμού στη φτώχεια.
Τα περισσότερα πράγματα στη ζωή έρχονται «ξαφνικά»: ο σεισμός, το τσουνάμι, ο τυφώνας, το έμφραγμα, ο καρκίνος, η σύλληψη κι ο θάνατός μας, η κρίση, η εξέγερση, το κραχ. Ετσι τουλάχιστον τα αντιλαμβανόμαστε. «Ξαφνικά» ο Τζεφ Μπέζος της Amazon έχασε 36 δισ. δολάρια σε μια μέρα, όταν βγήκε το τελευταίο διαζύγιό του. «Ξαφνικά» ξανάχασε 19 δισ. δολάρια μέσα σε δύο χρηματιστηριακές μέρες κάποια στιγμή τον περασμένο Απρίλιο, αλλά παραμένει ο πλουσιότερος άνθρωπος στον κόσμο. Αν όμως «ξαφνικά» κάποιος κλοτσήσει -κατά λάθος ή επίτηδες;- το κυπελλάκι με τα 2-3 ευρώ σε δεκάλεπτα-εικοσάλεπτα του στυλίτη της Φιλελλήνων, αν αυτά κυλήσουν και χαθούν στη σχάρα της αποχέτευσης, πάει η σοδειά ωρών επαιτείας, χάθηκε το σουβλάκι της μέρας, ο ελάχιστος δεσμός με την επιβίωση. Η κρατική χρεοκοπία έγινε κι αυτή «ξαφνικά», «ξαφνικά» οι τράπεζες κατέρρευσαν, οι επιχειρήσεις απέλυσαν 1 στους 3 εργαζομένους, 50 δισ. ετήσιου ΑΕΠ εξαφανίστηκαν, «ξαφνικά» περιουσιακά στοιχεία δισεκατομμυρίων απαξιώθηκαν κι άλλαξαν χέρια, «ξαφνικά» έπεσαν τα μνημόνια στα κεφάλια μας, με λίγα λόγια ξαφνικά «όλοι» γίναμε φτωχότεροι, αλλά, όπως ο πλούτος, έτσι κι φτώχεια μοιράστηκε τόσο άνισα, ώστε άλλους απλώς τους εξοβέλισε από τα ταμπλό του χρηματιστηρίου και τις λίστες των σελέμπριτι, κι άλλους τους μετέτρεψε σε στυλίτες της επαιτείας.
Αν και τίποτα από όλα αυτά δεν συνέβη ξαφνικά, κουραστήκαμε να ρωτάμε «γιατί» και «ξαφνικά» συμφιλιωθήκαμε με τη μυστικιστική καρικατούρα της «κρίσης για όλους», που σήμερα επιτρέπει στον Μητσοτάκη να υπόσχεται εξίσου μυστικιστικά «ανάπτυξη για όλους». Κι ας ξέρουμε κατά βάθος ότι όπως δεν υπήρξε ποτέ η πρώτη, είναι αδύνατο να υπάρξει και η δεύτερη.



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ
... και, κάτω από τις ζητωκραυγές των πελατών του Χάροντς, ο παλιάτσος φώναζε το Κράτος Πρόνοιας είναι μια απάτη! η αλληλεγγύη και η συμπόνια είναι αναχρονιστικές και βλαβερές αρχές! η κοινωνική κατάπτωση αυτών των ανθρώπων είναι δική τους ευθύνη! δεν έχουμε λόγο να ανταμείβουμε την οκνηρία και την ανικανότητά τους ούτε με μια δεκάρα από τα πορτοφόλια μας!

Χουάν Γκοϊτοσόλο, «Οικογένεια Καρλ Μαρξ»

Saturday, September 7, 2019

Ενήλικοι στο δωμάτιο, κότες στο υπόγειο

Προσοχή! Συνεδριάζει το Eurogroup. Η σκηνή είναι ακατάλληλη για ανηλίκους (η φωτογραφία, από την ταινία του Γαβρά «Adults in the room») 


ΕΦΣΥΝ, 7/9/2019

Θεωρητικά η συγκυρία είναι ιδεώδης. Ο Σόιμπλε ξύπνησε -πιθανότατα από εφιάλτη- κι αποφάσισε να ξιφουλκήσει κατά της νεοφιλελεύθερης ηλιθιότητας της απορρύθμισης των αγορών - δικά του λόγια, όχι δικά μου. Η Λαγκάρντ, επιστρέφοντας και τυπικά στον τόπο του εγκλήματος, έγινε λίγο πιο αθυρόστομη, επαναλαμβάνοντας τα κλισέ του ΔΝΤ κατά των θηριωδών ελληνικών πλεονασμάτων. Το κούρεμα του χρέους προς τον ESM, που επίσης ζητούσε το ΔΝΤ, το έκανε γαργάρα προς το παρόν. Ας κωλοκαθίσει στην καρέκλα της προέδρου της ΕΚΤ και βλέπουμε. Στην ίδια την ΕΚΤ - γνωστή και με τα προσωνύμια «χούντα του ευρώ» ή «βασίλειο της τραπεζοκρατίας»- αρκετοί ανακάλυψαν με καθυστέρηση αιώνων την Αμερική κι αναρωτιούνται μήπως είναι καιρός να ξανασκεφτούν τον αντιπληθωριστικό Μωσαϊκό Νόμο που ορίζει ως μέγιστο πληθωρισμό το 2%. Λογικό, όταν η ευρωζώνη έρπει εδώ και τέσσερα χρόνια στον αποπληθωρισμό, τον οποίο ουσιαστικά οι ίδιοι προκαλούν.

Τι άλλο κάνει τη συγκυρία ιδεώδη; Οτι η κυβέρνηση της Ν.Δ. και η αξιωματική αντιπολίτευση του ΣΥΡΙΖΑ συμφωνούν πως, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, πρέπει να απαιτηθεί από τους δανειστές η μείωση των πρωτογενών πλεονασμάτων που δεσμεύουν τη χώρα. Αυτή η συναίνεση θυμίζει λίγο το «να σε κάψω Γιάννη μ’, -με δύο «ν»- να σ’ αλείψω λάδι», αλλά έπειτα από ένα δεκαετές παραγωγικό ολοκαύτωμα, ό,τι πάρομεν καλόν είναι. Ο καβγάς για το ποιος είναι συνεπέστερος στον στόχο της μείωσης ή για το ποιος δέσμευσε πρώτος την ελληνική κοινωνία σε πιο υψηλά ανθρωποφάγα πλεονάσματα είναι άνευ σημασίας - θυμίζει λίγο αγοράκια στην αρχή της εφηβείας τους που τσακώνονται για το ποιο έχει πιο μεγάλο ξέρετε τι…

Ολες οι κυβερνήσεις που εφάρμοσαν μνημόνια συναίνεσαν στον ίδιο κανιβαλικό παραλογισμό: ότι μια οικονομία που βυθίστηκε σε παραγωγικό έλλειμμα 30% μέσα σε λίγα χρόνια είναι σε θέση να αποδίδει στους κατ’ ευφημισμόν διασώστες της ετήσιο πλεόνασμα 4,5%, 3,5%, 2,5% ή 1,5% του ΑΕΠ αδιαλείπτως για δεκαετίες. Τεχνικώς δεν είναι αδύνατο, όπως αποδεικνύει το ελληνικό πείραμα. Μας το θυμίζουν οι μηνιαίες θριαμβικού ύφους ανακοινώσεις από το 2013 και εντεύθεν ότι «επετεύχθη υπερπλεόνασμα 0,5%, 1,5%, 2,5%», αν και πρόκειται για αποτέλεσμα που έπρεπε να γνωστοποιείται με αιδώ και με πολλές συγγνώμες προς την κοινωνία, γιατί κάθε χιλιοστό πλεονάσματος ισοδυναμεί με πολλαπλάσια στέρηση. Ωστόσο, όπως ακόμη και το ΔΝΤ έχει αναγνωρίσει, με τα πλεονάσματα ισχύει το αντίστοιχο με αυτό που λέγεται για το ψέμα: μπορείς να στραγγίζεις λίγους για πολύ, πολλούς για λίγο, αλλά όχι όλους για πάντα. Στο ελληνικό πείραμα επελέγη το δεύτερο σενάριο, αφού τα πλεονάσματα αποτελούν τον βασικό μηχανισμό εγγυοδοσίας της χρεοκρατίας, ήτοι μηχανισμό αναδιανομής του εγχώριου πλούτου από τους κάτω προς τους πάνω και έξω, τους δανειστές.

Και τι άλλο κάνει τη συγκυρία ευνοϊκή; Οι «Ενήλικοι στην αίθουσα». Ναι, ναι, η ταινία του σπουδαίου Γαβρά που βασίζεται στη μαρτυρία του Γιάνη με ένα «ν». Ανεξάρτητα από την καλλιτεχνική της αξία ή τον ναρκισσισμό της οπτικής της, ίσως αποδειχθεί ένα χρήσιμο τεκμήριο για το ποιος και πώς κυβερνά την ευρωζώνη. Για τη φούσκα μιας υπερεκτιμημένης παρα-εξουσίας που κάτω από τη μάσκα των θεσμών συμπεριφέρεται ως αποικιοκράτης-χρεοκράτης που απαιτεί με κάθε μέσο τη λίβρα κρέας που δικαιούται.

Λοιπόν, κάθε μήνα, κάθε εβδομάδα οι «ενήλικοι» της ευρωζώνης διασταυρώνονται στις αίθουσες των Βρυξελλών ή της Φρανκφούρτης αντιμέτωποι με το τέρας που δημιούργησαν. Τα πλεονάσματα που επέβαλαν στην Ελλάδα είναι μόνο το ρετιρέ της παράλογης κατασκευής που στα υπόγειά της έχει ως θεμέλια τους σχιζοειδείς κανόνες από τους οποίους σήμερα προσπαθούν να απαλλαγούν: τους κανόνες του χαμηλού πληθωρισμού, των ισοσκελισμένων προϋπολογισμών, των μηδενικών ελλειμμάτων και των πλεονασμάτων, της μείωσης του χρέους κάτω από το 60% του ΑΕΠ με κάθε τίμημα, της απαγόρευσης αύξησης των κρατικών δαπανών που κάθε κυβέρνηση προσπαθεί στη ζούλα να παραβιάσει, κοντολογίς το πανηλίθιο Σύμφωνο Σταθερότητας και τα παρελκόμενά του.

Το πρόβλημα με τους ενηλίκους της ευρωζώνης είναι ακριβώς αυτό: στα δωμάτια των ψηλών ορόφων της φέρθηκαν ως macho πρωταγωνιστές πορνό, όταν επρόκειτο να επιβάλουν τα αιματηρά ελληνικά πλεονάσματα. Τώρα, παρά το ευνοϊκό της συγκυρίας, εγκλωβισμένοι στο υπόγειο της νομισματικής ένωσης και αντιμέτωποι με τις ιδρυτικές αναπηρίες της, αποδεικνύονται κότες. Κανείς δεν τολμάει να ζητήσει φωναχτά το αυτονόητο: καιρός να απαλλαγούμε από τον ζουρλομανδύα του Συμφώνου. Κότες τρίλειρες και μακροπουπουλάτες, που θα 'λεγε κι η Ντόρα.



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

- Πώς νιώσατε όταν ακούσατε τις ηχογραφήσεις;
- Μιλάνε για ώρες και επαναλαμβάνουν τα ίδια πράγματα. Παράξενο. Το ότι οι άνθρωποι αυτοί μιλάνε μόνο για οικονομία και χρήματα και τράπεζες και δεν υπάρχει καμία παρουσία ανθρώπων στα λεγόμενα. Μόνο γραφικά, αλλά όχι άνθρωποι. Νούμερα, όχι άνθρωποι. Πίσω από τα πάντα κρύβονται και επηρεάζονται άνθρωποι, αλλά ήταν συναρπαστικό να διαπιστώνεις την απουσία του ανθρώπου από όλο αυτό. Εχω πάει στην Ελλάδα αυτά τα χρόνια, διαβάζω, βλέπω, ξέρω πόσο υποφέρουν οι άνθρωποι. Οπότε αυτό ήταν το πρώτο πολύ αρνητικό συναίσθημα για την όλη ιστορία και το Eurogroup.


Κώστας Γαβράς, συνέντευξη στο oneman.gr, με αφορμή την προβολή της ταινίας «Adults in the room» στη Mostra της Βενετίας

Saturday, August 31, 2019

Τελικά, όντως μας ψεκάζουν…

ΕΦΣΥΝ, 31/8/2019

Αξεπέραστη περίπτωση εθελοντικής διάσωσης τράπεζας, στην ταινία του Φρανκ Κάπρα "Μια υπέροχη ζωή" (1946). Εκεί να δείτε ψεκασμένους...


Το πρόβλημα με τις κρίσεις και τους -φαύλους, ομαλούς ή ανώμαλους- κύκλους τους είναι ότι τα θύματά τους, όσα τουλάχιστον παραμένουν ζωντανά, πλήττονται από το σύνδρομο της Ωραίας Κοιμωμένης. Ξυπνούν και δεν θυμούνται τίποτα. Δεν θυμούνται πώς ξεκίνησαν όλα. Ποιος τους σβούριξε τη ροπαλιά που τους έριξε ξερούς; Ποιος τους χτύπησε την παραμύθα στη φλέβα και τους βύθισε στον μεγάλο ύπνο;

Φέρ’ ειπείν: από αύριο υποτίθεται πως τελειώνουμε οριστικά με τα κάπιταλ κοντρόλ (οι κοινοί θνητοί έχουμε καθαρίσει προ έτους, αλλά ας πούμε πως έπεσε και το τελευταίο οχυρό). Η κυβέρνηση μας καλεί να ανοίξουμε σαμπάνιες. Ασφαλείς πληροφορίες αναφέρουν ότι σκέπτεται να καθιερώσει την ημερομηνία 1η Σεπτεμβρίου ως τρίτη εθνικοαπελευθερωτική επέτειο, μετά την 25η Μαρτίου και την 28η Οκτωβρίου, καθότι υπεράνω όλων πατρίς οι τράπεζες και έσχατα σύνορά της τα γκισέ, τα ATM και το e-banking.

Κάπιταλ κοντρόλ τέλος, λοιπόν, αλλά στο μεταξύ έχουμε ξεχάσει τα βασικά: ποιος τα επέβαλε, υπέρ ποιου και σε βάρος ποιου. Κι οφείλω να αναγνωρίσω στον Βαρουφάκη -που κατά τα λοιπά μπορούμε να του καταλογίζουμε πολλά, πέραν της επιχείρησης εξαφάνισης των «ν» από το αλφάβητο- ότι μας θύμισε το στοιχειώδες: ήταν η ΕΚΤ, το ευρωσύστημα, η δικτατορία Φρανκφούρτης-Βρυξελλών που επέβαλαν την τιμωρητική ασφυξία, τη νομισματική τρομοκρατία του ELA – και όχι του ΕΛΑ. Και δη όχι στις 29 Ιουνίου του 2015, αλλά πολύ νωρίτερα, από τον Γενάρη του ίδιου χρόνου. Στην πραγματικότητα ακόμη νωρίτερα, τουλάχιστον από το 2010, όταν έγιναν εμψυχωτές της τεράστιας φυγής κεφαλαίων από τις ελληνικές προς τις γερμανικές, τις γαλλικές και άλλες τράπεζες. Κι όταν επέβαλαν σε μας να γίνουμε ακούσιοι χορηγοί της εγχώριας τραπεζοκρατίας, φορολογικά υποζύγια της διάσωσής της με τις αλλεπάλληλες ανακεφαλαιοποιήσεις.
Αυτά τα στοιχειώδη φάνηκε να έχει κατανοήσει η πλειοψηφία της ελληνικής κοινωνίας το 2015, όταν με απροσδόκητη ψυχραιμία, χωρίς υστερίες και πανικούς, στήθηκε υπομονετικά στις ουρές για το κατά κεφαλήν 60άρι της μέρας, 24ωρα πριν πάει στην κάλπη και ρίξει με πείσμα «όχι» (η τύχη του οποίου είναι μια άλλη πονεμένη ιστορία, ας μην την πιάσουμε τώρα). Κι η ψυχραιμία των πολλών προ του ολέθρου των κάπιταλ κοντρόλ, σημάδι πως μάλλον δεν μας ψέκασαν ή πως τα ψεκάσματα ήταν ληγμένα, ήρθε σε χτυπητή αντίθεση με το αθόρυβο, ακήρυχτο, ακατάγγελτο bank run, με το οποίο η κραταιά ελληνική ολιγαρχία, η περιούσια μεσαία τάξη και η παρασιτική γραφειοκρατία επί πέντε χρόνια στράγγιξαν, εξαφάνισαν και ξαπόστειλαν στο εξωτερικό καταθέσεις 150 δισ. ευρώ, χωρίς να ανοίξει ρουθούνι. Αλλά αυτή η βασική ιστορία έχει ξεχαστεί, έχει εξαφανιστεί. Οπότε τελικά μάλλον μας ψεκάζουν.

Μας ψεκάζουν, δεν εξηγείται αλλιώς, γιατί από τη συλλογική μας μνήμη κοντεύει να εξαφανιστεί και η άλλη βασική αλήθεια: ότι δεν ήταν οι τράπεζες τα θύματα της κρίσης, αλλά η αιτία τους - μία από τις αιτίες τους, για να είμαστε ακριβείς. Οτι το 2007, όταν έσκασε η αμερικανική φούσκα των τοξικών ενυπόθηκων δανείων που με κανιβαλική χαρά είχαν αγοράσει όλες οι καθωσπρέπει τράπεζες του κόσμου, συμπεριλαμβανομένων των ευρωζωνικών, όλες οι καθωσπρέπει κυβερνήσεις του κόσμου, νεοφιλελεύθερες ή σοσιαλφιλελεύθερες, έσπευσαν να σώσουν τις τράπεζες φιλοδωρώντας τες τουλάχιστον με 10 τρισ. δολάρια σε Ασία, Ευρώπη κι Αμερική. Μετέτρεψαν έτσι πρόθυμα, σε 2-3 χρόνια, το τραπεζικό χρέος σε δημόσιο, το οποίο πληρώσαμε και θα πληρώνουμε εμείς, τα παιδιά μας, τα εγγόνια, τα δισέγγονα, τα τρισέγγονά μας. Δεν είναι σχήμα λόγου, τουλάχιστον για τη μεταμνημονιακή Ελλάδα, αλλά η κυριολεξία που προκύπτει από τη λήξη του ελληνικού χρέους το 2060 ή τη λήξη του Υπερταμείου κάπου στα 2114 μ.Χ., όταν ο Αρης θα έχει εποικιστεί, η Σελήνη θα έχει γίνει Μύκονος του επόμενου αιώνα και η Ε.Ε. θα έχει συρρικνωθεί σε ασήμαντη υποσημείωση στα βιβλία της Ιστορίας.

Μας ψεκάζουν, και προφανώς εισπνέουμε το ψέκασμα αδιαμαρτύρητα. Γιατί πώς αλλιώς να εξηγηθεί ότι έχουμε ξεχάσει εντελώς ότι το τραπεζικό σύστημα, που ανυποψίαστοι διασώζουμε, στην ουσία δεν υπάρχει εδώ και χρόνια. Χελόου! Πίστη σημαίνει πίστωση, αλλά εδώ και οκτώ χρόνια είμαστε η μόνη χώρα στον κόσμο που δεν χορηγεί δάνεια. Σώζουμε κάτι που δεν υπάρχει. Ή υπάρχει μόνο για τον εαυτό του και τους ελάχιστους ακολούθους του. Το τραπεζικό σύστημα υπάρχει γιατί εμείς εξακολουθούμε να παίζουμε τον ρόλο των πιστωτών του. Ανεχόμαστε μια τεράστια πολιτική απάτη που κατάπιε ακόμη και τον πιο άγριο θυμό μας.

ΟΚ, καταλαβαίνω πως χάσαμε. Χάσαμε ποικιλοτρόπως. Αλλά δεν υπάρχει λόγος ούτε να ξεχάσουμε ούτε να το χάσουμε.


ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ
Ο,τι δεν έκανε εκείνος, να ανατινάξει την τράπεζα, να αδειάσει ένα σαρανταπεντάρι στο στήθος ενός ξετσίπωτου υπουργού, θα το έκανε η ίδια, μα το Θεό, η Ευδοκία Χαιρετάκη το γένος Λιόδη θα γινόταν Κουφοντίνας. Ρώσικο κοκοράτο Μπαϊκάλ κάπου 490 ευρώ ή καραμπίνα χράπα-χράπα, μόνο 250, τα άκουγε αναγκαστικά κι αυτή και άλλες πελάτισσες στο κομμωτήριο, ο άντρας της Λούσυ στο ταμείο μιλούσε στο τηλέφωνο συνεχώς για ράτσες λαγόσκυλων, κολάρα γαβγίσματος, καρτεροντούφεκα, τιμές όπλων και ανταλλακτικών.
Ιωάννα Καρυστιάνη, «Το φαράγγι»

Saturday, August 24, 2019

F@ck you, middle class!


Το κατά Αι Γουέι Middle  Finger, κάτι σαν μνημείο πεσόντων της μεσαίας τάξης.




Λοιπόν, μια κι είμαστε ακόμη στ’ αποκαλόκαιρο, θα σας πω τι θυμήθηκα - μετά θα σας πω και γιατί. Είμαστε στην αρχή της κρίσης, 2010 -είχαμε πεθάνει, αλλά δεν μας το 'χαν ακόμη πει-, κάνω οικογενειακές διακοπές (τις τελευταίες χωρίς τύψεις που θυμάμαι) σε νησί. Πάμε να φάμε σε φημισμένο εστιατόριο, γκουρμεδιάρικο κι εναλλακτικό. Με το που καθόμαστε, έρχεται ο σερβιτόρος και με ευγενική αυστηρότητα μας κάνει τον πρόλογο ότι οι συνδιαχειριστές του καταστήματος έχουν την άποψη πως δεν πρέπει να αποδίδουμε φόρους στο κράτος, γιατί τους αξιοποιεί σε αντικοινωνικούς σκοπούς και γι’ αυτό προτείνουν να μην κοπεί απόδειξη, αλλά αν παρ' όλα αυτά εμείς θέλουμε απόδειξη φυσικά θα μας φέρουν. Μένω μαλάκας, θεώρησα μικροαστικό να εκφράσω αντίρρηση, αν και αυθεντικά μικροαστικό -δηλαδή, μεγαλοφυώς αστικό- ήταν ότι οι συνιδιοκτήτες της εναλλακτικής μπίζνας είχαν πείσει τον υπάλληλό τους να λέει αυτό το παραμύθι, κι όποιος τσιμπήσει τσίμπησε. Και τσιμπούσαν πολλοί, το μαγαζί είχε ουρές. Ενδεχομένως πίστευαν ότι τρώγοντας και πληρώνοντας με τους εξαναγκαστικά φορολογημένους μισθούς τους τα εθελοντικώς αφορολόγητα γκουρμέ πιάτα συμμετέχουν σε μια μικρή πράξη αντίστασης, ως ταπεινοί Θορό της φορολογικής ανυπακοής στη μνημονιακή Ελλάδα.
Για να μην αδικώ κανέναν, ο δαιμόνιος middle class hero στη διάρκεια της κρίσης -αλλά και ανεξαρτήτως αυτής- υποδύθηκε με χαρακτηριστική άνεση τον αναρχικό, τον αυτόνομο, τον νεοφιλελεύθερο, τον φασίστα, τον αριστερό, τον κομμουνιστή, τον εκσυγχρονιστή, τον κεντρώο, τον δεξιό, τον οικολόγο και γενικώς έκανε ό,τι περνούσε απ’ το χέρι του, αρκεί η παρενδυσία να του προσέφερε ένα καλό άλλοθι για το αγαπημένο του σπορ: την απόκρυψη φορολογητέας ύλης. Δηλαδή, τη φοροκλοπή. Δεν λέω ότι η μεσαία τάξη το έκανε σε μεγαλύτερη κλίμακα από εκείνη της πανούργας κρατικοδιαίτης επιχειρηματικής ελίτ. Αλλά το έκανε έχοντας κερδίσει φωτοστέφανο του μάρτυρα της κρίσης. Με εκ των προτέρων άφεση αμαρτιών. Η Ν.Δ., ο ΣΥΡΙΖΑ, το ΚΙΝ.ΑΛΛ., οι πάντες θρήνησαν για την καθημαγμένη μεσαία τάξη και επιδόθηκαν σε μια πλειοδοσία υποσχέσεων για την ανάταξή της. Η μεσαία τάξη έγινε ξανά ο περιούσιος λαός της πολιτικής και της διακυβέρνησης.
Δεν ανοίγω τη συζήτηση για το τι είναι μεσαία τάξη και τι όχι - θα ξημερώσουμε και θα τσακωθούμε. Λίγο-πολύ όλοι είμαστε μεσαίοι, όπως κάποτε όλοι ήμασταν ΠΑΣΟΚ. «Γράψε κάτι που να πιάνει τη μεσαία τάξη, Γιάννη», τραγουδούσε ο Λογό τη δεκαετία του ’70, δεν ξέρω αν το είχε υπόψη ο Κυρμητσοτάκης όταν άρχισε να τραγουδάει για τη βαριά φορολογία που 'χει γονατίσει τη μεσαία τάξη, για τους ελέγχους που έχουν ταράξει τους μαγαζάτορες, τελικά ξύπνησε μέσα τους τον αγανακτισμένο φορολογούμενο κι άρχισε το ξύλο. Μην και περάσει ελεγκτής από το μαγαζί μου, σηκωτό θα τον πάρουν.
Δεν έχω αντίρρηση, το συνονθύλευμα που αποκαλείται μεσαία τάξη έφαγε απίστευτη σφαλιάρα στην κρίση. Μεγάλο μέρος της προλεταριοποιήθηκε, κι ας μη θέλει να το πιστέψει. Αφησε πίσω της την ανεμελιά της τριώροφης μεζονέτας στα Βου Που -ή στα Νου Που-, του εξοχικού στο νησί, της συλλογής ακινήτων για τα παιδιά, του 4x4 Crossover για την εξοχή και του roadster για την πόλη, των ταξιδιών στα Πουκέ ή στις βαυαρικές Αλπεις. Αναμετρήθηκε με τη χρεοκοπία, τις τράπεζες, την κατάσχεση, επιστράτευσε όλη της την επινοητικότητα για να βγάλει λεφτά στο εξωτερικό ή να τα κρύψει στο εσωτερικό. Μα, τελικά δεν άλλαξε τίποτε στον αγαπημένο της τρόπο επιβίωσης: την απόκρυψη εισοδημάτων.
Μπαίνω στην εφημερίδα -Δευτέρα πρέπει να 'ταν -, με παίρνει απ’ τα μούτρα ο Δ.Τ., «δες εδώ», μου λέει και πράγματι, σε έναν πίνακα βλέπω τυπωμένη την καραμπινάτη ταξική απάτη της φορολογίας εισοδήματος. Επειτα από δέκα χρόνια κρίσης, με την ανεργία στο 18%, τους μισθούς και τις συντάξεις σφαγιασμένα κατά 30%, μισθωτοί και συνταξιούχοι δηλώνουν το 82% του φορολογητέου εισοδήματος - και να θέλουν, δεν μπορούν να τ’ αποφύγουν. Οι αυτοαπασχολούμενοι -μια σεβαστή μερίς της αξιοπρεπούς μεσαίας τάξεως- δήλωσαν το χαμηλότερο εισόδημα στη δεκαετία, παρά την αύξηση του ΑΕΠ. Οι κάτοχοι μετοχών δήλωσαν τα λιγότερα μερίσματα εδώ και μια δεκαετία, το ίδιο συνέβη με τους ιδιοκτήτες ακινήτων και τα εισοδήματα από ενοίκια. Με λίγα λόγια, το φορολογικό σύστημα παραμένει μηχανή αναδιανομής από τους κάτω προς τους μεσαίους και πάνω. F@ck you, μεσαία τάξη, μην κοροϊδευόμαστε και μεταξύ μας, αυτά έβλεπε ο Κέινς, καθωσπρέπει αστός, κι απαιτούσε εκεί και τότε την ευθανασία του ραντιέρη, αλλά ποιος να τον ακούσει, ποιος να τολμήσει να δυσαρεστήσει τη μεσαία τάξη, κραταιά ακόμη κι όταν έχει μείνει σκιά του εαυτού της;
 


ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ
…Δεν είναι ανάγκη να δοθεί τέλος πάντων το πορτρέτο αυτού του χωριάτη που κάνει τον Κώδικα ανεφάρμοστο και την ιδιοκτησία κάτι που υπάρχει και δεν υπάρχει; Θα δείτε αυτόν τον ακούραστο σκαφτιά, αυτό το τρωκτικό που κομματιάζει και διαιρεί το έδαφος, το μοιράζει και κόβει ένα στρέμμα γης σε εκατό κομμάτια, προσκεκλημένος πάντα σ’ αυτό το τσιμπούσι από μια μικρομπουρζουαζία που τον έχει μαζί και βοηθό και λεία. Το αντικοινωνικό αυτό στοιχείο που δημιούργησε η Επανάσταση θα καταστρέψει μια μέρα τη Βουργουνδία, όπως αφάνισε την τάξη των ευγενών η Μπουρζουαζία...
Ονορέ ντε Μπαλζάκ, «Οι χωριάτες»

Saturday, August 17, 2019

Το διάλειμμα τελείωσε...

ΕφΣυν, 17/8/2019
 
…τα κεφάλια μέσα. Αλλά μην το παίρνετε ως φθόνο και χαιρεκακία, γιατί οι περισσότεροι έχετε πάρει σβάρνα νησιά, παραλίες, λαγκάδια και βουνά, ενώ εμένα με τρώει η κάψα στο ελεεινόν κλεινόν. Δεν σας σαρκάζω για τις διακοπές σας που τελειώνουν, έχουμε άλλωστε λίγο καλοκαίρι μπροστά μας, τα καλύτερα έρχονται, ο Μητσοτός από την άλλη βδομάδα θα λείπει ταξίδι για δουλειές, Βερολίνο, Παρίσι, Χάγη, για σας θα τρέχει, για να σας κόψει τα πλεονάσματα, γιατί αλλιώς θ’ αναγκαστεί να κόψει κώλους κι ό,τι άλλο περισσεύει.

Αλλά το θέμα δεν είναι ο Μητσοτός, ή μάλλον είναι κι αυτός, ως ντετάιγ της μεγάλης εικόνας που είναι περίπου όπως το ανέκδοτο από το οποίο, αν δεν κάνω λάθος, προέρχεται η φράση του τίτλου. Το θυμίζω εν τάχει: Ρεμάλι πεθαίνει, πάει στην κόλαση, οι διάβολοι τον ξεναγούν στο resort το αιώνιον, «διάλεξε πού θα εκτίσεις την ποινή σου» (νόμος Παρασκευόπουλου και στην κόλαση;), η πρώτη αίθουσα έχει βράσιμο, η δεύτερη μαστίγωμα, η τρίτη ψήσιμο, σε μια τέταρτη το ρεμάλι βλέπει άλλα ρεμάλια χωμένα μέχρι τον λαιμό σε βούρκο με σκατά, κάποια κάπνιζαν κιόλας -ούτε αντικαπνιστικός στην κόλαση;-, «εδώ θέλω», λέει αποφασιστικά το ρεμάλι, αλλά με το που μπαίνει στον βούρκο περνάνε τα διαβολάκια και φωνάζουν «το διάλειμμα τελείωσε, τα κεφάλια μέσα». Η επιτυχία του ανέκδοτου διέσωσε τη φράση, κι ας έχουν ξεχάσει αρκετοί την προέλευσή της.

Λοιπόν, είμαστε ακριβώς σ’ αυτό το σημείο. Πάνω που νομίζαμε ότι η σκληρή δεκαετία, που άρχισε ανύποπτα το 2008, ήταν το διάλειμμα μιας κανονικής αιωνιότητας, που μπορεί να μην ήταν παράδεισος ευφορίας, αλλά τουλάχιστον σου άφηνε χώρο και χρόνο να χαρείς το τσιγαράκι σου κι άλλα μικροπράγματα, ακριβώς σαν την κόλαση του ανέκδοτου, όλοι και όλα προειδοποιούν για το αντίθετο. «Το διάλειμμα τελείωσε, τα κεφάλια μέσα». Η Γερμανία τρέχει με χίλια προς την ύφεση, Γαλλία και Ιταλία το ίδιο, οι ΗΠΑ το αυτό, ίσως με κάπως μικρότερη ταχύτητα, το τι θα συμβεί με τον κατιμά της καπιταλιστικής Διεθνούς και της ευρωζώνης δεν θέλεις ούτε να το σκέφτεσαι.

Μια στιγμή -ετοιμάζεσαι να διαμαρτυρηθείς-, δεν ήταν αυτή η συμφωνία, έχουμε πει πως ο οικονομικός κύκλος κρατάει 10-12 χρόνια, πες ότι τον διαιρείς στα τέσσερα χοντρικά, μας αναλογούν 3 χρόνια ύφεσης το πολύ, βάλε κι άλλα δύο χρόνια κρίσης, απαιτώ τα 6-7 χρόνια ανόδου και ανάκαμψης που μου αναλογούν, θέλω πίσω τους όμορφους, κανονικούς και προβλέψιμους οικονομικούς μου κύκλους, διεκδικώ να τηρηθούν με ακρίβεια τα αρμονικά, εικοσιπενταετή μακρά κύματα του Κοντράτιεφ, μη με κάνετε να ξεστομίσω το αδιανόητο, «τελικά, καλά έκανε και τον έφαγε ο Στάλιν», πόσες φορές πια ν’ αντέξει να το ζήσει αυτό ο άνθρωπος στα 82 χρόνια του προσδοκίμου του, αν τα 'χει κι αυτά;

Κι εδώ η θεωρία και η ανάλυση πέφτουν σ’ ένα κενό, διότι και ο μικρός καπιταλιστικός κύκλος μικραίνει ακόμη περισσότερο και ο μεγάλος δεν φαίνεται να υπακούει πια στα σχήματα της ανθρώπινης επινοητικότητας, όχι για λόγους μεταφυσικούς, αλλά γιατί τεκτονικές αλλαγές έχουν συντελεστεί στη φύση του κεφαλαίου, κι ο Πικετί δεν μας τις έχει φωτίσει επαρκώς, όπως κάποιοι πλανώνται.

Οι κρίσεις πάντα έτρεφαν τον καπιταλισμό, αλλά τώρα πια τρέφονται με αυτόν -αλλά κυρίως με μας-, από τη δημιουργική καταστροφή μένει πολλή καταστροφή και ελάχιστη δημιουργία, πολλή ύφεση και πάρεση, ελάχιστη άφεση και έφεση.

Η νέα συνθήκη της σταθερής αβεβαιότητας -ή βέβαιης αστάθειας- είναι το σύμπτωμα μιας καθολικής αποτυχίας του καπιταλισμού -μη σας παραπλανά η φουτουριστική πλημμυρίδα, με τα ups, τα startups και τις οθόνες που θα διαβάζουν τη σκέψη. Αν ο καπιταλισμός αδυνατεί να εγγυηθεί έναν ελάχιστο ρυθμό ανάπτυξης «για όλους» κι ένα ελάχιστο μερίδιο πλούτου «για τον καθένα», το ατομικιστικό του όραμα καταρρέει. Και στην αποτυχία του καπιταλισμού συγκλίνουν οι αποτυχίες των δύο μεγάλων ρευμάτων σωτηρίας του, της νεοκεϊνσιανής ρύθμισης και της νεοφιλελεύθερης απορρύθμισής του. Το χειρότερο; Συγκλίνει και η κατάρρευση των ρευμάτων που επαγγέλλονταν την ανατροπή του. Ακόμη και η επανάσταση, έστω η απειλή της, λειτουργούσε ως ιδιότυπος σταθεροποιητής του συστήματος.

Στοπ. Το παράκανα, ε; Σας πέσανε βαριά οι οικονομικοί κύκλοι και τα μακρά κύματα; Αρκεστείτε στα κύματα της παραλίας που βρίσκεστε. Κι αυτό το διάλειμμα οσονούπω θα τελειώσει. Απολαύστε το.



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Ωστόσο, όταν το χρηματοοικονομικό σύστημα και το κρατικο-χρηματοπιστωτικό σύμπλεγμα αποτυγχάνουν, όπως συνέβη το 1929 και το 2008, όλοι αναγνωρίζουμε πως η επιβίωση του καπιταλισμού απειλείται και κάνουμε τα αδύνατα δυνατά για να το αποτρέψουμε αυτό, εξετάζοντας κάθε δυνητικό συμβιβασμό. Κατά πώς φαίνεται δεν μπορούμε να ζήσουμε χωρίς τον καπιταλισμό, όσο κι αν διαμαρτυρόμαστε γι’ αυτόν.

Ντέιβιντ Χάρβεϊ, «Το αίνιγμα του κεφαλαίου και οι κρίσεις του καπιταλισμού»

Saturday, August 10, 2019

Κάντε τους Κινέζους!

ΕΦΣΥΝ, 10/8/2019
Η Αν Βιαζέσμκι, οχυρωμένη πίσω από ένα τείχος «Κόκκινων Βιβλίων», έτοιμη να πυροβολήσει, στην «Κινέζα» του Ζαν-Λικ Γκοντάρ, το 1967, ένα μόλις χρόνο πριν από τον Μάη. 
 
 

 Κατ’ αρχάς, οφείλω να αναγνωρίσω τον λανθάνοντα ρατσισμό της φράσης «κάνει τον Κινέζο». Ο εστί μεθερμηνευόμενον, «προσποιείται ότι δεν είδε, δεν άκουσε, δεν κατάλαβε». Η δυσκολία ημών των -τάχα εκφραστικών- λευκών να «διαβάσουμε» τα πρόσωπα των Κινέζων είναι δικό μας πρόβλημα, όχι δικό τους. Ασε που είναι μύθος. Προσπαθήσετε να «διαβάσετε» το πρόσωπο ενός Γερμανού. Αν καταλάβετε τίποτα, τρυπήστε μου τη μύτη. Αλλά ας τα αφήσουμε αυτά για τους φυσιογνωμιστές. Εμείς, ας κάνουμε τους Κινέζους. Θα χρειαστεί.
Από τότε που ο Μεγάλος Τιμονιέρης ξανάβαλε την Κίνα στον χάρτη του κόσμου -ουσιαστικά, του δυτικού κόσμου- με τη φιλοδοξία να την κάνει πραγματικό κέντρο του, ο ανατολικός άνεμος σαρώνει την επηρμένη Δύση κατά ριπάς. Αλλοτε θυελλώδης, άλλοτε απαλός σαν χάδι, μα πάντα με απροσδόκητους τρόπους. Στο μέσον της δεκαετίας του ’60 η Πολιτιστική Επανάσταση έγινε συνιστώσα της ποπ κουλτούρας και το Κόκκινο Βιβλίο του Μάο το πρώτο πραγματικά παγκοσμιοποιημένο προϊόν, με δισεκατομμύρια αντίτυπα, περισσότερα κι από τη Βίβλο. Εκατομμύρια νέοι στη Δύση βρήκαν στις γραμμές του το έναυσμα μιας καθολικής εξέγερσης -η εποχή της μεγάλης δυσφορίας, στην κορύφωση της καπιταλιστικής ευφορίας. Ενα χρόνο πριν την έκρηξη του γαλλικού Μάη ο προφητικός Γκοντάρ, στην «Κινέζα» του, έβαζε Γάλλους φοιτητές να μελετούν ακατάπαυστα το βιβλιαράκι, να συμφωνούν με τον Μάο ότι «η επανάσταση δεν είναι πρόσκληση για δείπνο» και να καταλήγουν πως η τρομοκρατία είναι η μόνη επαναστατική διέξοδος. Προφανώς όλο αυτό υπερέβαινε τις προθέσεις του Μάο, αλλά οφείλουμε να του πιστώσουμε τον ρόλο ενός πρωτοπόρου της παγκοσμιοποίησης- μιας παράδοξης ιδεολογικής και πολιτιστικής παγκοσμιοποίησης που αποτέλεσε τον πρόλογο όσων ακολούθησαν.
Σήμερα η Κίνα είναι ο μόνος πραγματικός ηγέτης της παγκοσμιοποίησης· της απεχθούς, απειλητικής, ολέθριας καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης. Είναι η ήρεμη δύναμή της που «κάνει την Κινέζα» -ακριβώς σύμφωνα με τα δυτικά μας κλισέ- μπροστά στους υστερικούς σπασμούς προστατευτισμού της αμερικανικής υπερδύναμης. Καταπνίξτε τα ευαίσθητα μαοϊκά σας ανακλαστικά, καλοί μου σύντροφοι - όσοι, όσα και όσο τα διατηρείτε-, αλλά είναι καιρός να εξοικειωθείτε μ’ αυτή την παράδοξη αντιστροφή ρόλων που ξεκίνησε με το Κόκκινο Βιβλίο, συνεχίστηκε με τα κινέζικα φωτάκια των Χριστουγέννων μας και τώρα βρίσκεται σε κάθε κινητό, σε κάθε pc και laptop, σε κάθε συσκευή που διευκολύνει τη μικροαστική ή προλεταριακή καθημερινότητά μας. Προφανώς δεν υπάρχει ίχνος κομμουνισμού να υπερασπιστεί κανείς στο εργοστάσιο του κόσμου, η «Κοινωνία της Αρμονίας» αποδεικνύεται ο συντομότερος δρόμος προς τον νεοφιλελευθερισμό, αλλά στο δίλημμα ανάμεσα στον αλλόφρονα Τραμπ και τον νηφάλιο Σι Τζινπίνγκ, πείτε μου αληθινά ποιον θα επιλέγατε;
Η περί τον Τραμπ αμερικανική ελίτ ξύνεται διαρκώς στη γκλίτσα του τσοπάνη, η απειλή ενός γενικευμένου εμπορικού και νομισματικού πολέμου δημιουργεί τεράστιες ευκαιρίες κερδών -when you see blood, buy, buy, buy!-, οι κεντροτραπεζίτες του κόσμου σπεύδουν πανικόβλητοι να μειώσουν τα επιτόκια και να τυπώσουν κι άλλο χρήμα, αλλά ο μόνος λόγος που η αμερικανική υστερία δεν εξελίσσεται -προς το παρόν- σε οικουμενική οικονομική σύρραξη είναι ότι οι Κινέζοι κάνουν τους Κινέζους! Αν πατήσουν το κουμπί, θα γίνει μπουρλότο: το αμερικανικό χρέος θα απογειωθεί μαζί με το δολάριο, η Ευρώπη θα χαθεί σε νέα τρύπα ύφεσης, το καπιταλιστικό σύμπαν θα περιδινιθεί σε κρίση χωρίς ημερομηνία λήξης. Αλλά οι Κινέζοι δεν πατάνε το κουμπί. Πρώτα για λόγους αυτοσυντήρησης. Κι έπειτα γιατί έχουν πάρει σοβαρά τον ρόλο τους ως πραγματικοί ηγέτες και εγγυητές της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης.
Αυτό στο απώτερο μέλλον μπορεί να μεταμορφώσει τον κόσμο μας σε σκοτεινή δυστοπία. Αλλά προς το παρόν αποτρέπει ένα παγκόσμιο σοκ, διατηρεί μια ισορροπία τρόμου. Γι’ αυτό σας λέω, ως καλοί οπορτουνιστές, ας κάνουμε κι εμείς τους Κινέζους.



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Σαρανταπέντε χρόνια ακόμη και στο 2001, που θα σημειώσει την είσοδό της στον 21ο αιώνα, η Κίνα θα γνωρίσει νέες και πολύ πιο σημαντικές αλλαγές. Θα γίνει μια πανίσχυρη βιομηχανοποιημένη σοσιαλιστική χώρα. Κι αυτό έχει σημασία, γιατί με την έκταση των 9.600.000 τετ. χιλ. και τα 600 εκατομμύρια κατοίκους, η Κίνα έχει να δώσει μια πολύ μεγάλη συνεισφορά στην ανθρωπότητα. Η συνεισφορά μας για ένα μεγάλο διάστημα θα ’ναι πολύ μικρή κι αυτό είναι δυσάρεστο. Οφείλουμε να ’μαστε μετριόφρονες. Οχι μονάχα τώρα, αλλά ακόμα και σε σαρανταπέντε χρόνια. Και πάντοτε. Στις διεθνείς σχέσεις εμείς οι Κινέζοι οφείλουμε να εξαλείψουμε τον σοβινισμό της μεγάλης δύναμης, αποφασιστικά, ριζικά, ολοκληρωτικά, τελειωτικά.

Μάο Τσε Τουνγκ, «Το Κόκκινο Βιβλίο» (1966)

Saturday, August 3, 2019

Νομισματοκράτες

ΕΦΣΥΝ, 3/8/2019

 
 
Μου είναι ακατάληπτος ο μηχανισμός των κρυπτονομισμάτων, με τρομάζει η πρόθεση του Facebook να προωθήσει το Libra, μου είναι απεχθής η κυβέρνηση του φασιστοειδούς Σαλβίνι. Αλλά ο τρόπος που αντιδρούν οι κεντροτραπεζίτες στο ενδεχόμενο να υπάρξουν νομίσματα εκτός από όσα ελέγχουν οι ίδιοι είναι εξοργιστικός και ταυτόχρονα διασκεδαστικός.
Bitcoin, Blockchain, Libra, mini-BOT. Η καχυποψία με την οποία προσπερνάμε τους ακατάληπτους όρους υποθέτω ότι δεν διαφέρει από τον σχεδόν μεταφυσικό φόβο με τον οποίο αντιμετώπισαν οι Κινέζοι του 7ου μ.Χ. αιώνα ή οι Ευρωπαίοι του 17ου –πόσο πίσω η Δύση από την Ανατολή!– τα πρώτα χαρτονομίσματα που αντικατέστησαν τα χρυσά, τα ασημένια, τα χάλκινα, τα μολυβένια. Ανόητος φόβος τότε, καθώς το κόστος παραγωγής χαρτιού και εκτύπωσής του με παραστάσεις δύσκολα αντιγράψιμες μπορεί να ξεπερνούσε το κόστος κοπής ενός ασημένιου νομίσματος. Δυστυχώς, ο ανορθολογισμός έχει αποδειχθεί μέγεθος ευθέως ανάλογο με την ανθρώπινη ευφυΐα. Σήμερα έχουμε απόλυτη εμπιστοσύνη σε ένα κομμάτι πορτοκαλί χαρτί που γράφει 50 ευρώ, αρκεί να ξέρουμε ότι έχει τυπωθεί με τη βούλα ενός κεντρικού τραπεζίτη, με κόστος το πολύ 10 λεπτών, κι όχι με τον κόπο ενός επιδέξιου παραχαράκτη και με κόστος εικοσαπλάσιο και με την αβάσιμη πεποίθηση ότι ο δεύτερος είναι απατεών, ενώ ο πρώτος όχι.
Προ μηνός το ιταλικό Κοινοβούλιο υπερψήφισε πρόταση του συνασπισμού Λέγκας - Πέντε Αστέρων να εξετάσει η κυβέρνηση το ενδεχόμενο δημιουργίας παράλληλου νομίσματος, του «mini-BOT», για να ξεφορτωθεί οφειλές προς φορολογούμενους και προμηθευτές. Οχι πολλά, 70-100 δισ. από το ιταλικό χρέος 1,5 τρισ. ευρώ – το βουνό από σκατά που πάνω του ισορροπεί η ευρωζώνη.
Παράλληλο νόμισμα, ε; Σας θυμίζει κάτι, ή ξεχάσατε όσα συζητιούνταν κι εδώ το πρώτο εξάμηνο του 2015, από ανθρώπους σοβαρούς και μη, για το παράλληλο νόμισμα, τα IOU, την Αργεντινή, πριν η μικρή «Πρωτηφοραριστερά» πέσει στον λάκκο του τρίτου μνημονίου; Τότε, η σκέψη και μόνο είχε καταγγελθεί ως εθνική προδοσία, φιλελέδες και μενουμευρωπιστές απαιτούσαν κρεμάλες στο Σύνταγμα και οι νομισματοκράτες Φρανκφούρτης - Βρυξελλών έκοψαν την παροχή ευρω-οξυγόνου, μέχρι ο ασθενής να πεθάνει από ασφυξία ή να υπογράψει δήλωση μετανοίας. Πληγές που ξύνω, ο αλήτης…
Βεβαίως, άλλο Ελλάδα, άλλο Ιταλία – τελικά το μέγεθος είναι το παν. Το ευρω-ιερατείο αντέδρασε συγκρατημένα στην ιταλική αποκοτιά με το παράλληλο νόμισμα, αλλά η ΕΚΤ αδύνατον να κρύψει τις φλύκταινές της. Τι θα είναι τα ιταλικά «mini-BOT»; Θα είναι κανονικά νομίσματα, ανταγωνιστικά με το ευρώ; «Είτε θα είναι χρήματα είτε θα είναι χρέος, τρίτη πιθανότητα δεν υπάρχει» είπε ο «σοφός» Ντράγκι. Και κάπως έτσι ο ίδιος και όλοι οι «σοφοί» του G7, του G20 ή του G180, που υπερασπίζονται το μονοπώλιο των εθνικών νομισμάτων τους, αντιμετωπίζουν το ενδεχόμενο ανταγωνισμού από παράλληλα νομίσματα, κρυπτονομίσματα και ψηφιακά νομίσματα.
Ωστε έτσι, λοιπόν: ή θα είναι χρήματα ή χρέος. Δεν υπάρχει μεγαλύτερη πολιτική απάτη από αυτό το δίλημμα. Γιατί το χρήμα είναι χρέος: είναι η στοιχειώδης αλήθεια που οφείλαμε να έχουμε αφομοιώσει από την κρίση του 2008. Από τη χαμένη δεκαετία στη διάρκεια της οποίας οι κεντρικές τράπεζες μετέτρεψαν σάπιο πιστωτικό χρήμα 30 τρισ. δολαρίων πρώτα σε κρατικό χρέος, έπειτα σε νέο χρήμα, φθηνό χρήμα –χρήμα που βύθισε χώρες στη χρεοκοπία και κοινωνίες στη δυστυχία, χρήμα από το ελικόπτερο, από τα νομισματοκοπεία ή την ποσοτική χαλάρωση–, για να καταλήξει πάλι στις τράπεζες, τους αυθεντικούς παραγωγούς χρήματος, χρέους και κρίσεων. «Ασε με να εκδίδω τα χρήματα ενός έθνους, και δεν με ενδιαφέρει ποιος φτιάχνει τους νόμους του», έλεγε ο Ρότσιλντ, ιδρυτής της πιστωτικής αυτοκρατορίας που εξέδωσε το ιδρυτικό δάνειο του νέου ελληνικού κράτους το 1830, αυτό που ξεπληρώθηκε με αίμα και σκάνδαλα.
Αγαπητοί κεντροτραπεζίτες, νομισματοκράτες και τραπεζοκράτες, κόψτε την πλάκα, το πρόβλημά σας δεν είναι αν η Ιταλία θα έχει παράλληλο νόμισμα, αν η Facebook φτιάξει παγκόσμιο ψηφιακό νόμισμα, αν οι διαχειριστές κρυπτονομισμάτων κάνουν ξέπλυμα ή ναρκεμπόριο – δεν είστε λιγότερο απατεώνες από αυτούς. Θέλετε μόνο να ελέγχετε το οξυγόνο του κόσμου. «Non oletis pecunia, sed sanguis» («Δεν μυρίζετε χρήμα, αλλά αίμα»).




ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Οι τραπεζίτες κατέχουν τη Γη. Ακόμα και αν τους την πάρετε πίσω, αν τους αφήσετε τη δύναμη να δημιουργούν χρήματα, με μια μολυβιά θα δημιουργήσουν αρκετά για να την αγοράσουν ξανά... Αν τους αφαιρέσετε αυτή τη δύναμη, όλες οι μεγάλες περιουσίες τους, όπως η δική μου, θα εξαφανιστούν, και πρέπει να εξαφανιστούν, γιατί τότε αυτός ο κόσμος θα είναι ένας καλύτερος και πιο χαρούμενος κόσμος για να ζήσει κάποιος. Αλλά αν θέλετε να συνεχίσετε να είστε σκλάβοι των τραπεζών και να πληρώνετε το κόστος της ίδιας σας της σκλαβιάς, τότε αφήστε τους τραπεζίτες να δημιουργούν χρήματα και να ελέγχουν την πίστωση.

Sir Josiah Stamp, διευθυντής της Τραπέζης της Αγγλίας (1928-1941)

Sunday, July 28, 2019

Password?


ΕΦΣΥΝ, 27/7/2019



Στη σκληρή ψηφιακή εποχή όλα τα βλέπω κωλυόμενα. Άνθρωπος της αναλογικής εποχής, έμαθα ότι για την απόδειξη της ύπαρξής μου, πέραν του cogito ergo sum, μια ταυτότητα στο πορτοφόλι ή στην κωλότσεπη φτάνει, άντε κι ένας ΑΜΚΑ. Τον αριθμό ταυτότητας τον απομνημονεύεις, μαζί μ’ άλλα δυο τρία νούμερα του πολιτικού dna σου. Αλλά, ακόμη κι αν σ’ εύρει το αλτσχάιμερ, απλή επίδειξη εγγράφου ταυτοπροσωπίας κάνει τη δουλειά. Είσαι πράγματι εσύ, όντως υπάρχεις. Το λέει το μικρό κομμάτι πλαστικοποιημένου χαρτιού.

Δεν θυμάμαι πότε ακριβώς ξεκίνησα – απρόθυμα και καχύποπτα- την ψηφιακή μου ύπαρξη. Μάλλον όταν απέκτησα το πρώτο ιμέιλ. Μού φάνηκε απλό και λογικό να πιστοποιώ ότι είμαι εγώ μ’ ένα συνθηματικό. Οικεία διαδικασία ασφαλούς διαπίστευσης, ακόμη κι απ’ τον στρατό, με τα περίπολα και τις αναγνωρίσεις στη σκοπιά, «σύνθημα: κόραξ, παρασύνθημα: αλώπηξ».  Είχε την πλάκα του. Ενίοτε αυτή η βλακώδης τελετουργία έσωζε κόσμο. (Παράδειγμα τεκμηρίωσης: τέλη του «βρόμικου ’89», υπηρετούσα στην Αλεξανδρούπολη. Παραμονή Πρωτοχρονιάς, σκοπιά στην πύλη του στρατοπέδου. Το μισό στρατόπεδο την είχε κάνει από τα κάγκελα, πλάκωσε εξωτερική έφοδος, επικεφαλής ταξίαρχος με πρόθεση να ρίξει χρόνια φυλακές, «άλτσζιιι»=αλτ τις ει, «σύνθημα- παρασύνθημα» εγώ, μούγγα ο γαλονάς- τα ‘χε ξεχάσει ή δεν τα ‘ξερε καν;- ήθελε να μπουκάρει με τσαμπουκά, θηρίο είχε γίνει, ίσως είχε σηκωθεί από πόκα χαμένος κι είπε να ξεκαβλώσει πάνω μας, «επανάλαβε το αληθές» επέμεινα εγώ, «άνοιξε ρε κωλόπαιδο» αυτός, βράχος εγώ. Έφυγε μεσ’ την τσαντίλα με το τζιπ, σώθηκε λαός εκείνη τη νύχτα, ξημέρωμα και τύφλα γύρισαν οι περισσότεροι, έγινα λαϊκός ήρωας, μέχρι κι ο στρατοπεδάρχης εξέφρασε την ευγνωμοσύνη του, κι ας μού ‘ριξε 10 μέρες φυλακή μετά- «για ξεκάρφωμα», μού απολογήθηκε, έδειξα κατανόηση-, συμπέρασμα: τα συνθηματικά έχουν κάποια χρησιμότητα).

Από τότε που απέκτησα το πρώτο user name και password, δεκάδες ακόμη «μοναδικά» ονόματα χρήστη και συνθηματικά χρειάστηκε να χωρέσει η φθίνουσα μνήμη μου, στο όνομα της ασφάλειάς μου. Η επιβίωση στο ψηφιακό σύμπαν, που απλουστεύει απίστευτα τη ζωή μας, είναι ταυτόχρονα μια δοκιμασία για τον «σκληρό» του εγκεφάλου: πόσες ταυτότητες να επινοήσει ο μέσος άνθρωπος, πόσα σημαντικά πρόσωπα, τόπους, σταθμούς, ημερομηνίες να επιστρατεύσει για ένα “δυνατό” password, πόσα pin να θυμηθεί, πόσα να καταγράψει σ’ ένα χαρτί που δεν θα χάσει;

Τεχνοφοβία; Υπερβολή; Απαριθμώ: προσωπικά και επαγγελματικά μέιλ, λογαριασμοί facebook, twitter, instagram, λοιπών social- όσα θες, όσα έχεις-, blog, πιστωτικές, web banking, pin και puk κινητού, user name και password για pc, laptop, tablet- στο σπίτι, στη δουλειά-, wi-fi, για υπηρεσίες του smartphone, για κάθε χρήσιμη ή ηλίθια εφαρμογή που επινοείται, για το taxis net, για online διαχείριση λογαριασμών ΔΕΚΟ, για ΟΑΕΔ, κάρτα ανεργίας, κάρτα απεριορίστων διαδρομών, επιδόματα πρόνοιας, υπηρεσίες ΕΟΠΥΥ, εκπτωτικές κάρτες, συνδρομητική τηλεόραση-αν θες, αν έχεις-… Να συνεχίσω;

Τέσσερα δισ. κάτοικοι του ψηφιακού κόσμου επιβιώνουν με 300 δισ. «μοναδικά» password. Εμπιστεύονται αξιομνημόνευτα μυστικά και ψέματα- αλλά δικά τους ψέματα-, στο ακατάπαυστο παιχνίδι εναλλαγής, κατακερματισμού και πληθωρισμού ταυτοτήτων. (Η τιμή της ταυτότητας καταρρέει- 58 δολ., με βάση το πρόστιμο στη Facebook για τα πουλημένα δεδομένα 85 εκατ. χρηστών της. Στη μαύρη αγορά τουλάχιστον κρατιέται ένα επίπεδο, πάνω από χιλιάρικο πάει το διαβατήριο). Οι ταυτότητές μας είναι πολλές για να τις διασώσει η ατομική μνήμη, ασήμαντες για να τις καταβροχθίσει το «θηρίο».  Κάθε φορά που πληκτρολογείς το password, το «θηρίο» σε ρωτά: «να αποθηκεύσω;», «όχι, ρε, να μην αποθηκεύσεις». Μια δυο τρεις, τελικά υποκύπτεις, το «θηρίο» καταπίνει πραγματικές ή πλαστές ταυτότητες, γιατί κάθε φορά που εσύ ξεχνάς, πρέπει να το ταΐζεις με νέα δεδομένα, για να συντηρείς τη μεγάλη απάτη της προστασίας της ιδιωτικότητας σ’ έναν κόσμο που είσαι επιτηρούμενος ακόμη και στη λεκάνη της τουαλέτας.

Κάτι ήξερε ο Οδυσσέας όταν απάντησε στον Κύκλωπα  «ούτις εμοί γ’ όνομα» (=Kανένας τ’ όνομά μου). Αλλά κι αυτός δεν είμαι βέβαιος αν θα τα κατάφερνε σήμερα. Ένα μάτι είχε ο Κύκλωπάς του, στο δικό μας «θηρίο» πόσα εκατομμύρια μάτια θα προλάβαινε να παλουκώσει;

ΚΙΜΠΙ


 
ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

 «Κύκλωψ, εἰρωτᾷς μ᾽ ὄνομα κλυτόν; αὐτὰρ ἐγώ τοι
 ἐξερέω· σὺ δέ μοι δὸς ξείνιον, ὥς περ ὑπέστης.
Οὖτις ἐμοί γ᾽ ὄνομα· Οὖτιν δέ με κικλήσκουσι
μήτηρ ἠδὲ πατὴρ ἠδ᾽ ἄλλοι πάντες ἑταῖροι.»
Ὣς ἐφάμην, ὁ δέ μ᾽ αὐτίκ᾽ ἀμείβετο νηλέϊ θυμῷ·
«Οὖτιν ἐγὼ πύματον ἔδομαι μετὰ οἷς ἑτάροισι,
τοὺς δ᾽ ἄλλους πρόσθεν· τὸ δέ τοι ξεινήϊον ἔσται.»
Ἦ καὶ ἀνακλινθεὶς πέσεν ὕπτιος, αὐτὰρ ἔπειτα
κεῖτ᾽ ἀποδοχμώσας παχὺν αὐχένα, κὰδ δέ μιν ὕπνος
ᾕρει πανδαμάτωρ· φάρυγος δ᾽ ἐξέσσυτο οἶνος
ψωμοί τ᾽ ἀνδρόμεοι· ὁ δ᾽ ἐρεύγετο οἰνοβαρείων.
Ομήρου Οδύσσεια, ραψωδία ι, 364-374

Monday, July 22, 2019

Retour a l’ anormal

 
ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΩΝ ΣΥΝΤΑΚΤΩΝ, 20/7/2019
 
 
Μην το ψάχνετε, δεν έχει γίνει λάθος στον τίτλο, σωστός είναι. Γαλλικά δεν ξέρω, αλλά το τσέκαρα.
Μ’ αυτό το κείμενο προσπαθώ να τινάξω από πάνω μου σκουριά τεσσάρων χρόνων. Ενδεχομένως όχι μόνο σκουριά, αλλά και τ' άλλο που αρχίζει από «σκ…» - είμαι σεμνός, δεν το γράφω. Το τελευταίο κείμενο ως alter ego μου το 'γραψα πριν από τέσσερα χρόνια, σε κατάσταση σοκ και θυμού. Τίτλος: «Το μόνο παρακράτος είναι η τρόικα». Το ανάρτησα στο kibi-blog.blogspot.com κι έμεινε εκεί, ανάμεσα σε μερικές εκατοντάδες απολιθώματα μιας εποχής αθυροστομίας που ξεκίνησε περί το 2000 στις σομόν σελίδες της «Καθημερινής», μετακόμισε το 2008 στον «Επενδυτή», έκανε στάσεις στην ατυχήσασα «Γαλέρα» και στο επίσης ατυχήσαν «ΜΟΝΟ» κι απ’ το 2014, έχοντας χάσει την εβδομαδιαία κανονικότητά της, μόλις που επιβίωνε μέσω του μπλογκ, μέχρι που ψόφησε. Εντελώς. Δεν έκανα καμιά προσπάθεια ανάνηψης. Το μπλογκ έπιασε αράχνες, ούτε κωδικούς σύνδεσης δεν βρίσκω.
Προφανώς, η προμνημονιακή κανονικότητα και τα δύο πρώτα μνημόνια ήταν εύπεπτα. Το τρίτο μού 'πεσε βαρύ. Υπέβαλα τον βαθύ εαυτό μου σε κατάσταση τιμωρητικής αυτολογοκρισίας. Ισως επρόκειτο για ανομική αφασία, όπως τη λένε οι ψυχίατροι. Οχι ακριβώς αμνησία, αλλά αδυναμία να αποδώσεις στα πράγματα το όνομά τους: αυτό είναι ένα ποτήρι νερό και όχι γυάλινος κύλινδρος πληρούμενος με H2O. Αυτό είναι ένα μνημόνιο κι όχι φυσικός χυμός αποτοξίνωσης. Τέσπα, αρκετά με τα αυτοαναφορικά, τις συστάσεις, τις επανασυστάσεις, ο χώρος δεν αντέχει περισσότερο ναρκισσισμό.
Επιστρέφω στον τίτλο. Το trend της δεκαετίας είναι η «κανονικότητα», έτσι δεν είναι; Το normal, αυτό που σάρκασαν μελαγχολικά προ μισού αιώνα οι σπουδαστές της Ecole de Beux-arts στο εξεγερμένο Παρίσι, με την περίφημη αφίσα «Retour a la normale» και τα αμνοερίφια να ξαναμπαίνουν πειθήνια στο μαντρί. Τώρα η κανονικότητα έχει γίνει το μόνο ζητούμενο. Ο ΣΥΡΙΖΑ ηττήθηκε επαιρόμενος ότι ξανάφερε την κανονικότητα. Η Ν.Δ. νίκησε υποσχόμενη κι αυτή την κανονικότητα. Εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι επί μια δεκαετία διέτρεξαν όλο το πολιτικό φάσμα, έδωσαν υπόσταση σε εξωτικά, γραφικά ή απεχθή μορφώματα που μετά εξαέρωσαν, πλημμύρισαν δρόμους και πλατείες κι έπειτα κλείστηκαν στους μικρόκοσμούς τους, όλα για την επιστροφή στην κανονικότητα, μια δεκαετία χαμένη, θυσιασμένη στην ανασύσταση της κανονικότητας.
Η μικροαστική γειτονιά που εποίκισα πριν από είκοσι χρόνια ήταν ένας μικρός παράδεισος αυτής της κανονικότητας -καινούργια αυτοκίνητα, περιποιημένα σπίτια, ευθυτενή σώματα, επηρμένα βλέμματα-, τώρα τα σώματα αποπνέουν την κοινωνική ήττα τους - ή μήπως έχουν απλώς γεράσει;
Δεν θέλω να κλονίσω προσδοκίες και βεβαιότητες, αλλά τέτοιο πράγμα -η κανονικότητα- δεν υπάρχει πια. Ζούμε στον καπιταλισμό των εκπλήξεων - σοκ, λαχτάρες, τρόμος είναι τα πιο κερδοφόρα αγαθά του. Τίποτε και κανείς δεν εγγυάται ότι μετά μια χαμένη δεκαετία δεν θα ακολουθήσει και δεύτερη και τρίτη. Μόλις δύο χρόνια πριν, το ευρω-ιερατείο ανήγγειλε περήφανα το επίσημο τέλος της κρίσης, τώρα μας καλούν ξανά να προσδεθούμε στο τρενάκι του τρόμου, η νέα ύφεση πλησιάζει, ο οικονομικός κύκλος μικραίνει, ο επιχειρηματικός ακόμη περισσότερο, ο πολιτικός κύκλος τετραγωνίζεται, νεοφιλελεύθεροι και νεοκεϊνσιανοί συναγωνίζονται σε αποτυχίες πρόβλεψης, πρόληψης, θεραπείας, πολιτικοί και τεχνοκράτες κοιτάζονται με απόγνωση, η πραγματικότητα βγάζει τη γλώσσα της στην οικονομετρία, τα παιδιά σου θα αλλάξουν 4-5 επαγγέλματα και 3-4 χώρες στη διάρκεια της ζωής τους, οι γονείς σου πιάνουν πολύ χώρο και κοστίζουν, κι αν χιονίσει τον Αύγουστο, μην εκπλαγείς.
Λυπάμαι, καλέ μου, παραπλανημένε, κανονικέ άνθρωπε, η μόνη κανονικότητα είναι η ολοκληρωτική έλλειψή της. Συνήθισέ την ή ψάξε τρόπο να τη συντρίψεις.

ΥΓ. 1 Δοκιμάζω να ξαναβρώ τα πατήματά μου και να ταιριάξουν με τα δικά σας. Αν σας κάνω με κρατάτε, αν πάλι όχι, με πετάτε, δεν χάθηκε ο κόσμος, χαρτί είναι, θα βρει τον προορισμό του, στην ανακύκλωση. Ή στην αποχέτευση.
ΥΓ. 2 Η Βέρα μού είπε ότι βγάζω «νταρκίλα» (εκ του dark). Να πάρω κανένα Ladose.


ΚΙΜΠΙ
kibi2g@yahoo.gr


Ο Τρεντινιάν ως απόλυτη ενσάρκωση του "κανονικού" στον "Κονφορμίστα" του Μπερτολούτσι. Η ταινία προβάλλεται εδώ και δυο βδομάδες σε επανέκδοση, την προλαβαίνετε. Αλλά και το βιβλίο του Μοράβια που κυκλοφορεί προσφέρει πιο περίπλοκη απόλαυση.


ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

- Πώς σκέφτεσαι έναν κανονικό άνδρα;
- Ενας κανονικός άνδρας! Για μένα κανονικός άνδρας είναι ένας κάποιος που γυρίζει το κεφάλι για να δει τα οπίσθια μιας όμορφης γυναίκας. Το θέμα δεν είναι μόνο να γυρίσεις το κεφάλι. Υπάρχουν 5-6 λόγοι… Ο κανονικός άνδρας είναι ευτυχισμένος όταν βρίσκει ανθρώπους σαν κι αυτόν, ομοίους του. Να γιατί αγαπά τις πολύκοσμες παραλίες, το ποδόσφαιρο, τα μπαρ στο κέντρο, στην Piazza Venezia. Του αρέσουν άνθρωποι σαν κι αυτόν και δεν εμπιστεύεται αυτούς που είναι διαφορετικοί. Να γιατί ο κανονικός άνδρας είναι ο αληθινός αδελφός, ο αληθινός πολίτης. Ο πραγματικός πατριώτης!
- Ο πραγματικός φασίστας!


Alberto Moravia, Bernardo Berolucci, «Il Conformista»