Ο κανόνας της χριστουγεννιάτικης αφθονίας

 Η Εφημερίδα των Συντακτών, 27-28/12/2025

Στη «Χριστουγεννιάτικη ιστορία» του Ντίκενς, ο δεύτερος αγαπημένος θείος Κάρολος του 19ου αιώνα, που ουδέποτε συναντήθηκε με τον πρώτο αγαπημένο θείο Κάρολο (τον Μαρξ), αν και συνυπήρξαν στο Λονδίνο της βικτοριανής εποχής, περιγράφει το φάντασμα των Χριστουγέννων του παρόντος ως σύμβολο ευφορίας και αφθονίας: «Η σάλα είχε μεταμορφωθεί! Από το πάτωμα ώς το ταβάνι ήταν στολισμένη με κισσό, λιόπρινο και ιξό. Στο τζάκι έκαιγε μια ζωηρή φωτιά και στη γωνιά υψωνόταν ένας τεράστιος σωρός από φαγητά -γαλοπούλες, χήνες, πατάτες, μήλα, καρύδια- ενώ πάνω στην κορυφή καθόταν χαμογελαστός ένας γίγαντας μ᾿ έναν δαυλό αναμμένο στο αριστερό του χέρι. "Είμαι το Πνεύμα των Χριστουγέννων του Παρόντος", του φώναξε φιλικά. "Ελα!". Ο Σκρουτζ παρατήρησε το Πνεύμα. Ηταν ντυμένο μ᾿ έναν μακρύ λευκό χιτώνα. Και πάνω στα μακριά μαύρα του μαλλιά φορούσε ένα στεφάνι από λιόπρινο». 

Στην ονειρική περιγραφή του Ντίκενς συμπυκνώνεται η αντίφαση της βικτοριανής βιομηχανικής Αγγλίας: μια έκρηξη αφθονίας μετατρέπει το Λονδίνο σε παγκόσμιο εμπορικό κέντρο, με πολυτελή και σπάνια αγαθά από όλο τον κόσμο να πλημμυρίζουν τις αγορές του, με αντάλλαγμα υφάσματα, ρούχα, εργαλεία, μηχανές, ατμόπλοια που έφευγαν προς αποικίες, προτεκτοράτα και άλλες χώρες για να στηρίξουν τη δική τους βιομηχανική ανάπτυξη. Την ίδια στιγμή, το Λονδίνο της αφθονίας ήταν και μια μητρόπολη απόλυτης φτώχειας, αθλιότητας, βρομιάς, θανατηφόρας υγιεινής για την πλειονότητα των κατοίκων του. Το Φάντασμα των Χριστουγέννων του παρόντος θυμίζει στον τσιγκούνη Σκρουτζ, που μισεί τα Χριστούγεννα ως πρόσχημα περιττής σπατάλης, ότι όλοι, ακόμη και οι φτωχότεροι των φτωχών, έχουν δικαίωμα σε ολίγη αφθονία και λιτή σπατάλη για μια-δυο γιορτινές μέρες του χρόνου. Κι επειδή αυτό δεν ήταν αυτονόητο για τους άπορους, η φιλανθρωπία, το πνεύμα της εθελοντικής προσφοράς στους στερημένους και μη έχοντες έρχεται, συμπληρώνει, αλλά ίσως και αντιπολιτεύεται τη «νομοθετημένη» από τη βασίλισσα Βικτορία φιλανθρωπία. Την οποία ο Ντίκενς ως γνωστόν επέκρινε χοντρά ως βιομηχανικό «παιδομάζωμα». 

Αλλά και το Φάντασμα των Χριστουγέννων του Παρελθόντος, αν και απόκοσμο και λιγότερο πληθωρικό, δεν ξεφεύγει από τον κανόνα της αφθονίας, έστω και ως ολιγοήμερη παρένθεση. «Ποια είναι η δουλειά σου;», το ρωτά ο Σκρουτζ. «Η ευημερία σας», απαντά το φάντασμα. 

Δικαίως έχουν κάποιοι χαρακτηρίσει τον Ντίκενς «εφευρέτη των Χριστουγέννων», με την πασίγνωστη νουβέλα του. Δεν είναι και η καλύτερή του, αλλά οπωσδήποτε είναι η εξυπνότερη, μια και έδωσε στη σκληρότητα του βιομηχανικού καπιταλισμού του 19ου αιώνα την ευκαιρία ενός στοιχειώδους εξανθρωπισμού, έστω για λίγες μέρες, ως διάλειμμα ευημερίας και λιτής αφθονίας για όλους, για τους πιο στερημένους, πένητες και ανέστιους. Το κατά Ντίκενς φορτωμένο τραπέζι, το γεμάτο πιάτο, η γαστρονομική υπερβολή των γιορτών και για τον πιο φτωχό έγιναν ό,τι και τα πέντε λεπτά δημοσιότητας που υποσχόταν και στον πιο άσημο και αφανή ο Γουόρχολ έναν αιώνα μετά. Η τεράστια αγορά των Χριστουγέννων, που στη Δύση αντιστοιχεί έως το 20% του ετήσιου τζίρου και στην Ανατολή σε ένα αντίστοιχο ποσοστό της παραγωγής, επέβαλε έναν ευρύ εκδημοκρατισμό της κατανάλωσης, χωρίς να χρειαστεί να επηρεαστεί στο ελάχιστο η τεράστια, συνεχώς διευρυνόμενη και ληστρική ανισότητα στην κατανομή του πλούτου. 

Ο κανόνας των Χριστουγέννων της αφθονίας σε αδρές γραμμές τηρήθηκε αδιάλειπτα εδώ και αιώνες, ακόμη και στις φτωχότερες περιοχές της καθ' ημάς Ανατολής και των οθωμανικών Βαλκανίων, όπου μια τεράστια ποικιλία εθίμων, γαστρονομικών επινοήσεων και απολαύσεων έδινε στα χριστιανικά Χριστούγεννα μια αυθεντική παγανιστική και ηδονιστική διάσταση. Η διαφορά είναι πως ο «εφευρέτης» των Χριστουγέννων Ντίκενς έδωσε σε αυτή τη διάσταση τον χαρακτήρα μιας παγκοσμιοποιημένης ηθικής, οικονομικής και κοινωνικής επιταγής για την πολιτική, οικονομική και επιχειρηματική ελίτ της εποχής του. 

Η παράδοση που διαμόρφωσε ο θείος Κάρολος Νο 2, με το αρχέτυπο του μεταμελημένου αποθησαυριστή Σκρουτζ, πρακτικά φτάνει ώς τις μέρες μας: με τη μορφή του επιθετικού, συναισθηματικά εκβιαστικού μάρκετινγκ με το οποίο οι κολοσσοί της εκμετάλλευσης, της κατασπατάλησης φυσικών πόρων, της καταπάτησης δημόσιων αγαθών και της απομύζησης των δημόσιων συμβάσεων, οι δεξιοτέχνες της μεγάλης φοροαποφυγής, οι μανατζαραίοι και μεγαλομέτοχοι της εκρηκτικής κερδοφορίας, των ιλιγγιωδών stock options και της ασφυκτικής ακρίβειας πλημμυρίζουν αίφνης αγάπη και στοργή για τους αναξιοπαθούντες του κόσμου. Και διαλαλούν κάθε ευρώ φιλανθρωπίας προς τους εξόριστους των Χριστουγέννων. Οσοι έχουν δώσει προσοχή στα καλοφτιαγμένα, μελιστάλακτα, ενίοτε δακρύβρεχτα διαφημιστικά μηνύματα των ημερών, μάλλον καταλαβαίνουν ότι το 12ήμερο των Χριστουγέννων είναι το μικρό διάλειμμα των καλικάντζαρων του πλούτου από το ακατάπαυστο πριόνισμα του Δέντρου της Ζωής. Και το μάρκετινγκ της φιλανθρωπίας τους, εκτός από ευπρεπές ξέπλυμα αθλιοτήτων, είναι και μια υποχρέωση να κλείσουν τους ετήσιους προϋπολογισμούς Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης και να τσεκάρουν, ως καλοί πρόσκοποι, πόσους στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης έχουν πετύχει. 

Δεν μας φταίει ο Ντίκενς, βεβαίως, για τη μετατροπή της ανθρωπιάς και της συμπόνιας σε βιομηχανία φιλανθρωπίας. 

ΥΓ.: Ο κανόνας χριστουγεννιάτικης αφθονίας, ιδίως για την ελληνική αγορά, πρέπει φέτος να δέχτηκε το ισχυρότερο πλήγμα του εδώ και δεκαετίες. Αυτό τουλάχιστον μου μεταφέρουν ο φούρναρης, ο κρεοπώλης, ο μανάβης και λοιποί συντελεστές της συνοικιακής αγοράς. 

ΚΙΜΠΙ

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

... Η καρδιά και η ψυχή του ήταν συγκεντρωμένες στη σκηνή και στον παλιό του εαυτό. Επιβεβαίωνε τα πάντα, θυμόταν τα πάντα, απολάμβανε τα πάντα και υπέφερε από την πιο παράξενη ταραχή. Μόνο τώρα, όταν τα λαμπερά πρόσωπα του παλιού εαυτού του και του Ντικ έφευγαν από μπροστά τους, θυμήθηκε το Φάντασμα και συνειδητοποίησε ότι τον κοιτούσε, ενώ το φως στο κεφάλι του έλαμπε πολύ καθαρά.

«Εύκολη υπόθεση», είπε το Φάντασμα, «να κάνεις αυτούς τους ανόητους ανθρώπους να πλημμυρίζουν ευγνωμοσύνη».

«Εύκολη!», επανέλαβε ο Σκρουτζ.

Το Πνεύμα του έκανε νόημα ν' ακούσει τους δύο μαθητευόμενους που άνοιγαν τις καρδιές τους επαινώντας τον Φέζιγουιγκ. Και όταν ο Σκρουτζ το έκανε, το Πνεύμα είπε: «Γιατί! Δεν είναι; Εχει ξοδέψει μόνο μερικές λίρες από τα θνητά σου χρήματα - τρεις ή τέσσερις, ίσως. Είναι τόσα πολλά ώστε να του αξίζει αυτός ο έπαινος;».

«Δεν είναι αυτό», είπε ο Σκρουτζ. Ξαναμμένος από το σχόλιο και μιλώντας ασυνείδητα σαν τον προηγούμενο -όχι τον κατοπινό- εαυτό του. «Δεν είναι αυτό, Πνεύμα. Εχει τη δύναμη να μας κάνει ευτυχισμένους ή δυστυχισμένους· να κάνει την υπηρεσία μας ελαφριά ή βαριά: μια απόλαυση ή ένα αφόρητο βάρος. Πες ότι η δύναμή του βρίσκεται στα λόγια και τα βλέμματα· σε πράγματα τόσο μικρά και ασήμαντα που είναι αδύνατο να τα προσθέσεις και να τα μετρήσεις - τι λοιπόν; Η ευτυχία που δίνει είναι τόσο μεγάλη, σαν να του κοστίζει μια περιουσία».

Τσαρλς Ντίκενς, «Ο ύμνος των Χριστουγέννων»

Οι δεσμώτες έχουν τους πιστωτές που τους αξίζουν

Η Εφημερίδα των Συντακτών 20-21/12/2025

Νήφος - δεσμώτης στο κέντρο κάτω, Κάλλιος - πιστωτής δεξιά. Πύρρα, σύζυγος του Κάλλιου αριστερά, Πεταλία, κόρη τους, στο κέντρο πάνω (Ειρήνη Δένδη, Στέφανος Κοσμίδης, Αγγελική Μαρίνου, Δημοσθένης Ξυλαρδιστός, η ομάδα «Πτωχαλαζόνες» με σκηνοθέτη τον Κώστα Παπακωνσταντίνου). Τα ονόματα των τεσσάρων ηρώων, με μυθολογική προέλευση, είναι ένας γρίφος που πρέπει να μας λύσει η συγγραφέας  

Στη στήλη αυτή, από καταβολής της προ εικοσιπενταετίας (Δώδεκα και μισή. Πώς πέρασεν η ώρα. Δώδεκα και μισή. Πώς πέρασαν τα χρόνια...) έχει φιλοξενήσει τα πάντα: από παραμύθια (όχι της Χαλιμάς, δικά μου) μέχρι διαπρύσια παμφλέτα υπέρ της τεμπελιάς, από κινηματογράφο μέχρι εικαστικά, από ποίηση μέχρι φλυαρίες για τη φορολογία, την κρίση χρέους, την παγκοσμιοποίηση, την αριστερή απόγνωση. Δεν το λέω με έπαρση, αντιθέτως το γράφω για να καταδείξω το αλλοπρόσαλλον του πράγματος και κυρίως του γράφοντος, διότι, είπαμε ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ η στήλη, ίδια κι απαράλλαχτη από τότε που έσκασε μύτη μαζί με τη θυγατρική της (ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ) στις σομόν σελίδες της «Καθημερινής», κάπου στην αλλαγή αιώνα και χιλιετίας, αλλά «ελεύθερος σκοπευτής» (sniper, που λέμε και στα χωριά μας) δεν σημαίνει βάρα κι όποιον πάρει ο χάρος. 

Διότι η συμφωνία με τον εαυτό μου ήταν πως η στήλη αυτή θα ήταν κατά βάση ένα οικονομικό χρονογράφημα, με κάποιες δόσεις εύστοχου ή άστοχου χιούμορ, ολίγη αθυροστομία, άλλοτε με σαρκασμό, άλλοτε με θλίψη, συνήθως με ευθύ σχολιασμό, σπανιότερα με αλληγορικές παραμυθίες, τέσπα, ένα ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ χρονογράφημα βρε αδερφέ και αδερφή, οπότε τι δουλειά έχουν ο «Ευτυχισμένος Πρίγκιπας» του Ουάιλντ, τα «Τραγούδια από τον δεύτερο όροφο» του Αντερσον, «Τα Παράσιτα» του Μπονγκ Τζουν-χο, τα «Στοχαστικά Τοπία» της Δίγκα ή «Το ημερολόγιο μιας τουρνέ» της Εφης Παπαθεοδώρου (της Θεοπούλας φυσικά!) σε μια στήλη που θα έπρεπε να ασχολείται με πληθωρισμούς, τιμές, φόρους, ανεργία, ΑΕΠ, ανάπτυξη, ύφεση, μετοχές, ομόλογα, χρηματιστήρια εμπορευμάτων, CDS και δε συμμαζεύεται; Ακόμη κι εγώ, ο ηθικός και φυσικός αυτουργός αυτού χάους, έχω την απορία, όμως, με κάποιο μαγικό τρόπο, τελικά όλα κολλάνε (κι αν όχι όλα, τα περισσότερα), κανένα από τα αντί-οικονομικά ή μη οικονομικά πονήματα δεν φαίνεται παράταιρο, το σύμπαν συνωμοτεί, όχι του Κοέλιο βέβαια, αλλά το χαοτικό σύμπαν του εγκεφάλου μου και το παζλ κουτσά στραβά βγαίνει. 

Ολη αυτή η αυτοαναφορική, σχεδόν ναρκισσιστική εισαγωγή (κανονικά θα έπρεπε να σας έχω προειδοποιήσει ότι μπορείτε να παραλείψετε την πρώτη παράγραφο) έγινε μόνο και μόνο για να δικαιολογήσω πως σήμερα θα γράψω για θέατρο. Για μια θεατρική παράσταση που είδα προ εβδομάδων («Δεσμώτης» της Νατάσας Σίδερη, από τη θεατρική ομάδα «Πτωχαλαζόνες», σκηνοθεσία Κώστα Παπακωνσταντίνου, Θέατρο «Ολβιον», κάθε Δευτέρα και Τρίτη στις 9 μ.μ.). Η Νατάσα είναι φίλη, οπότε αποσαφηνίζω εξ αρχής πως ό,τι γράφω εδώ έχει και ισχυρές δόσεις θετικής προκατάληψης, γιατί έχω διαβάσει κι άλλα θεατρικά της, όπως και διηγήματά της, κι εσείς μπορεί να έχετε διαβάσει εδώ, σε αυτήν την εφημερίδα κείμενά της· «Προμηθέας ο μικρομεσαίος» («Εφ.Συν.» 19/10/2025) ένα από τα τελευταία, με αφορμή το αμφιλεγόμενο γλυπτό στο Πεδίον του Αρεως. 

Κατά σύμπτωση, ο θεατρικός «Δεσμώτης» της έχει μια προφανή σχέση με τον σχολιαστικό Προμηθέα της, μόνο που ο δεσμώτης της δεν έχει κάνει κάτι ηρωικό υπέρ της ανθρωπότητας, δεν τιμωρείται για το θάρρος-θράσος του απέναντι στους θεούς, αλλά βασανίζεται για κάτι πολύ απλό: γιατί δανείστηκε. Δανείστηκε από ανθρώπους εμπιστοσύνης, φίλους του. Και οι φίλοι του εξελίσσονται σε δεσμοφύλακές του, το χρέος του σε φυλακή, έπειτα οι φίλοι-πιστωτές αλλάζουν level, που λένε και στο χωριό μου, γίνονται ιδιοκτήτες του φίλου – οφειλέτη τους κι αυτός γίνεται σκλάβος τους για να μη χάσει το σπίτι του, το μόνο πράγμα του δίνει την αίσθηση ότι είναι ελεύθερος. Το σπίτι υποτίθεται ότι σώζεται για κάποιο διάστημα, το ενδιαίτημα της υποτιθέμενης ελευθερίας γλιτώνει κάθε φορά την κατάσχεση, αλλά αυτός παραμένει δεσμώτης των φίλων του, ξεπληρώνει το χρέος σε είδος, γίνεται σκλάβος, ακριβώς όπως οι αρχαίοι Αθηναίοι και οι αρχαίοι Αιγύπτιοι γίνονταν δούλοι για να απαλλάξουν από ένα χρέος την οικογένειά τους. Αλλά ακόμη κι εκείνα τα σκληρά χρόνια, που η ανθρώπινη ζωή είχε ελάχιστη αξία, ακόμη και τότε ερχόταν μια σεισάχθεια από έναν Σόλωνα ή ένα φαραώ που σκέφτονταν το μέλλον της πόλης ή της αυτοκρατορίας τους. Γιατί, αν οι μισοί υπήκοοι έμεναν δούλοι λόγω χρεών, ποιος θα υπερασπιζόταν τα βασίλειά τους από επιβουλές, ποιος θα παρήγε με ζήλο σιτάρι ή πλίνθους για την τροφή και τη στέγη των ανθρώπων; 

Νήφος ο δεσμώτης-οφειλέτης του έργου της Νατάσας, Κάλλιος ο φίλος–δανειστής του, διόλου τυχαία είναι και δικαστής, Πύρρα η γυναίκα του δικαστή Κάλλιου, που όσο εξελίσσεται το έργο μεταλλάσσεται σε dominatrix του έρμου του Νήφου, Πεταλία η 17χρονη κόρη του ζεύγους των φίλων - δανειστών - δουλοκτητών - βασανιστών του Νήφου. 

Σπόιλερ δεν θα κάνω, αλλά το θεατρικό της Σίδερη, βραβευμένο σε διεθνή διαγωνισμό σύγχρονης ελληνικής θεατρικής γραφής (Γερμανικό Θέατρο Regensburg «MΥΤΗOS ?!» σε συνεργασία με το ΚΘΒΕ), η παράσταση των «Πτωχαλαζόνων» στο «Ολβιον» είναι μια θαυμάσια αλληγορία για την οδυνηρή ελληνική περιπέτεια χρεοκοπίας και «διάσωσης» από τους Ευρωπαίους δανειστές που μετέτρεψαν για μια ολόκληρη δεκαετία την ελληνική κοινωνία σε «χρεοδουλοπαροικία» και την ευρωζώνη σε θάλαμο βασανιστηρίων. Οι «διασώστες» ήταν εταίροι, φίλοι μας, και επινόησαν ένα σωρό παράνομα, εξωθεσμικά, απάνθρωπα, καταστροφικά τρικ για να εμφανίζονται από τη μια πλευρά αδέκαστοι λειτουργοί του ευρωπαϊκού νόμου κι από την άλλη, όταν κατέβαιναν από τη δικαστική έδρα και έμπαιναν στο «δωμάτιο ενηλίκων» (που λέει κι ο Βαρουφάκης) να επιστρατεύουν έναν σκασμό άτυπα και αθέσμιτα όργανα, το άτυπο Eurogroup, την άτυπη τρόικα, τα εκτός ευρωπαϊκής νομιμότητας μνημόνια, τις παρακάμψεις του Κοινοβουλίου, τη μετατροπή μιας ολόκληρης χώρας σε προτεκτοράτο των φίλων - πιστωτών. 

Αλλά, όπως σωστά αναδεικνύει η Σίδερη στον «Δεσμώτη» της, η ιστορία της «φιλικής χρεοκρατίας» δεν είναι τόσο μια ιστορία καταναγκασμού και αθέλητου εξανδραποδισμού, είναι περισσότερο μια ιστορία εθελοδουλείας. Κανείς στην πραγματικότητα δεν εμποδίζει τον Νήφο της να φύγει από τη φυλακή χρέους, να απελευθερωθεί («Πρέπει να απελευθερωθείς μόνος σου», του λέει η 17χρονη Πεταλία που έχει ήδη φύγει από τη γονεϊκή φυλακή), κανείς δεν εμπόδιζε και τη χώρα αυτή, την κοινωνία, την ηγεσία να πετάξει τις αλυσίδες της, πλην όμως έμεινε αυτοκαταστροφικά πιστή στη φιλική πίστωση και το επιστέγασμα της εθελοδουλείας της δεν ήταν άλλο από τα πανηγύρια της ανάδειξης του Ελληνα ΥΠΟΙΚ στην προεδρία του Eurogroup, ο δεσμώτης έγινε δεσμοφύλακας, άλλο level, ανοίξτε σαμπάνιες κι ας λήγει το φιλικό χρέος το 2070. Εγώ δεν θα ’μαι εδώ να γιορτάσω την απελευθέρωση... 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

ΚΑΛΛΙΟΣ: Ο νόμος ορίζει πως τα χρέη πρέπει να πληρώνονται. Αν εγώ, ο υπηρέτης του, αρχίσω να μην εφαρμόζω τις προσταγές του στη ζωή μου, τι παράδειγμα θα δώσω στους άλλους; 

ΝΗΦΟΣ: Ποιους άλλους; 

ΚΑΛΛΙΟΣ: Ακόμη κι ένας μάρτυρας αρκεί. Πάρε την Πεταλία, ας πούμε. Αν σου χάριζα τα χρέη σου θα ήταν σαν να της δίδασκα ότι είναι εντάξει να είναι κανείς αφερέγγυος. 

ΝΗΦΟΣ: Μα δεν θέλω να μου τα χαρίσεις. 

ΚΑΛΛΙΟΣ: Να τα βάλω σε παρένθεση. Το ίδιο κάνει. Εκπροσωπώ τη δικαιοσύνη, Νήφο. Οπου κι αν πάω, ο κόσμος με παρακολουθεί. Δεν γίνεται άλλα να λέω στους άλλους κι άλλα να κάνω εγώ.

Νατάσας Σίδερη, «Δεσμώτης»

Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελάει, Κυριάκο;

 Η Εφημερίδα των Συντακτών, 13-14/12/2025

Είναι ν’ απορείς, πράγματι...

 Προσπαθώ να καταλάβω από πού πηγάζει όλη η έκρηξη χαράς και περηφάνιας για την εκλογή του Κυριάκου Πιερρακάκη στη θέση του προέδρου του Eurogroup. Δηλαδή, τι ακριβώς σήμαινε για την Ιρλανδία η πενταετής θητεία του Ντόνοχιου, που κι αυτός ήταν γελαστός, χαρωπός και φωτογενής σαν το δικό μας «θείον βρέφος». Θυμάται κανείς τον Πορτογάλο Σεντένο, που ήταν πρόεδρος πριν από τον Ντόνοχιου; Τον Γιούνκερ, που κατσικώθηκε στη θέση για ολόκληρη δεκαετία όντας παράλληλα υπουργός Οικονομικών και πρωθυπουργός του Λουξεμβούργου (ε, δεν σκοτωνόταν και στη δουλειά στο υπερπλούσιο δουκάτο, το διακριτικό πλυντήριο του σκοτεινού χρήματος όλου του πλανήτη, γι’ αυτό με το που άφησε το Eurogroup καβάντζωσε την προεδρία της Κομισιόν), φυσικά και τον θυμόμαστε. Το ίδιο και τον Ντάισελμπλουμ. Είχαν τα ηνία του Eurogroup στη χειρότερη στιγμή της ευρωζώνης και στη χειρότερη δεκαετία της μεταπολεμικής Ελλάδας. Ο Γιούνκερ έχτισε μια γερή υστεροφημία, κατάλληλη για απομνημονεύματα, αλλά ο Ντάισελμπλουμ, για σκεφτείτε, τι κάνει τώρα; Δήμαρχος στο Αϊντχόφεν των 200.000 κατοίκων. Δεν το λες κι επιτυχή εξαργύρωση θητείας αυτό. Βεβαίως, αν είσαι εθισμένος στην εξουσία, πάσα προσφορά δεκτή. 

Αλλά τα πανηγύρια των ιθαγενών, λες και ο Καραλής πέρασε τον Ντουμπλάντις στο επί κοντώ, ο Τεντόγλου έκανε παγκόσμιο ρεκόρ στο μήκος ή η εθνική ποδοσφαίρου έφτασε στον τελικό του παγκοσμίου κυπέλλου, δυσκολεύομαι να τα παρακολουθήσω. Ειδικά τώρα, με τους αγανακτισμένους αγρότες σε όλο το εθνικό δίκτυο, τη χώρα διασυρόμενη πανευρωπαϊκά για ένα ακόμη σκάνδαλο διασπάθισης δημοσίου -ευρωπαϊκού και εθνικού- χρήματος και την ευρωπαϊκή Εισαγγελία να έχει βρει στη διακυβέρνηση Μητσοτάκη τον καλύτερο πελάτη της στην πρώτη κιόλας θητεία της, μια ζωντανή διαφήμιση για τον νέο ευρωπαϊκό θεσμό, μια νεκροζώντανη δυσφήμιση για όλη τη χώρα. 

«Από μαύρο πρόβατο της Ε.Ε. στο τιμόνι της ευρωζώνης», γράφει περήφανος οικονομικός συντάκτης. «Τι φέρνει για την Ελλάδα η προεδρία του Eurogroup», αναρωτιέται άλλος, πιο συγκρατημένος. Τι φέρνει; Τι έφερε στην Πορτογαλία; Τι έφερε στην Ολλανδία ή στο Λουξεμβούργο; Μπορεί και τίποτα. Αν, για παράδειγμα, η ανάληψη αυτής της θέσης, που είναι περίπου κάτι σαν προεδρία σε συνέλευση συνιδιοκτητών πολυκατοικίας, συνοδευόταν από ένα bonus μείωσης του χρέους, να έλεγα «πάει στο διάολο, αξίζει τον κόπο». Αλλά, 402 δισ. ευρώ μένει το ρημάδι, με λήξη το 2070, όταν οι περισσότεροι από μας θα έχουμε αποδημήσει εις Κύριον, τα παιδιά μας θα είναι γέροντες, τα εγγόνια μας μεσήλικες. Κι από αυτά τα 402 δισ. τα 280 τα χρωστάμε σε αυτούς που την Πέμπτη εκλέξανε τον Κυριάκο Νο2 ομόφωνα. Μας κάνανε κανένα σκόντο για την αγγαρεία που ανέλαβε η κυβέρνηση και μας το φυλάνε για χριστουγεννιάτικη έκπληξη; 

Οχι, δεν παίζει καμιά έκπληξη, έριξα μια ματιά στα στοιχεία του ΟΔΔΗΧ, όλα είναι στη θέση τους, το χρέος παραμένει εκεί για να φάει τον χρόνο και το χρήμα δυο ακόμη γενιών, η τιμή της εκλογής δεν είχε αντίτιμο και ο λόγος που η Ελλάδα έπαψε να είναι το «μαύρο πρόβατο» της ευρωζώνης είναι γιατί το κρατικό χρέος έπαψε να είναι το βασικό παιχνίδι των αγορών χρήματος. Γιατί δεν βρίσκουν πια μικρούς αδύναμους κρίκους, τώρα είναι οι μεγάλοι κρίκοι της ευρωαλυσίδας που κάθονται σε βουνά χρέους, στο 114% του ΑΕΠ το εκτόξευσε η Γαλλία, στο 135% η Ιταλία, ακόμη κι η Γερμανία σπάει το ταμπού κι αυξάνει τις δαπάνες της για να εξοπλιστεί σαν αστακός εναντίον εχθρών ορατών κι αοράτων. Και μ’ αυτά τα μεγέθη ισχύει το αγοραίο κλισέ too big to fail. Αν μια νέα κρίση χρέους έχει στο επίκεντρο τον σκληρό πυρήνα της ευρωζώνης, αποχαιρέτα το και το ευρώ, αποχαιρέτα την και την Ε.Ε. και την Αλεξάνδρεια που χάνεις. 

Υπάρχει, βέβαια, ένας κάποιος συμβολισμός στην εκλογή Πιερρακάκη στην ηγεσία του ουσιαστικά «αθέσμιτου» θεσμού. Δεν είναι τόσο επιβράβευση της χώρας για κάποιο επίτευγμα ή για την επιστροφή της στον λεγόμενο ενάρετο κύκλο· τέτοιοι κύκλοι δεν υπάρχουν πια στον καπιταλισμό των κρίσεων και στην παγκοσμιοποίηση των προστατευτισμών. Αλλωστε, με τη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης και τη μετάβαση σε σφιχτότερη Κοινή Αγροτική Πολιτική και σε έναν «πολεμικό» ευρωπαϊκό προϋπολογισμό η αναπτυξιακή φούσκα θα εξαερωθεί βίαια και θα αποκαλυφθεί ότι δεκάδες δισεκατομμύρια ευρωπαϊκών πόρων -που είναι χρήματα των φορολογουμένων- πετάχτηκαν στα σκουπίδια, χωρίς να αφήσουν ένα στέρεο παραγωγικό υπόστρωμα. Αυτή η εκλογή είναι περισσότερο επιβράβευση του ίδιου του ιερατείου των Βρυξελλών, του διευθυντηρίου της ευρωζώνης, των δημοσιονομικών βασανιστών των χωρών της Ε.Ε. και ιδιαίτερα της Ελλάδας. Επαίρονται και αυτοσυγχαίρονται γιατί μετέτρεψαν το παρδαλό κατσίκι σε άβουλο αρνάκι, τον απείθαρχο και ανεπίδεκτο μαθητή της Ε.Ε. σε πειθήνιο κυνηγό της αριστείας, την πυρακτωμένη κι έτοιμη για όλα κοινωνία του 2015 σε ένα μπερδεμένο (χωρίς πολιτική προσδοκία και εναλλακτική) ασύντακτο «μπουλούκι» του 2025. Ο Ελληνας πρόεδρος του Eurogroup είναι η συνεκδοχή αυτού του (αν)ηθικού θριάμβου των δανειστών. 

Εχει σημασία, βέβαια, να θυμίσουμε ότι το Eurogroup δεν παίζει κάποιον ουσιώδη ρόλο πια. Ξανάγινε λέσχη ανταλλαγής ιδεών των 20 του ευρώ εντός του αποφασιστικού Ecofin, δηλαδή του Συμβουλίου της Ε.Ε. με τη σύνθεση των υπουργών Οικονομικών. Το Eurogroup παραμένει ό,τι ήταν πάντα, μια ομάδα που συνεδριάζει άτυπα, άλλωστε δεν προβλέπεται καν σε άρθρο της Συνθήκης της Λισαβόνας, «εξορίστηκε» σε ένα από τα πολλά πρωτόκολλα που την συνοδεύουν. Ωστόσο αυτό το άτυπο «αθέσμιτο» και αυθαίρετο όργανο αποδείχθηκε βολικό και χρήσιμο για να γίνει το θεσμικό πραξικόπημα εις βάρος της Ελλάδας και των άλλων χωρών που μπήκαν στον γύψο των μνημονίων. Εγινε ο φορέας καταστρατήγησης της ίδιας της Συνθήκης της Ε.Ε., του Ευρωπαϊκού Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων και μιας μακράς σειράς κανονισμών και οδηγιών που προέβλεπαν τα αντίθετα από όσα επιβλήθηκαν στην ελληνική κοινωνία μέσω τριών μνημονίων: η πτωχοποίηση, η λεηλασία της δημόσιας περιουσίας, η διάλυση της (όποιας) παραγωγικής βάσης της χώρας, η αναδιανομή του εισοδήματος από τους κάτω και εντός, στους πάνω και εκτός. Η θεσμική ηγεσία της Ε.Ε. καταπάτησε κάθε έννοια ευρωπαϊκής νομιμότητας με κύριο όχημα το Eurogroup. Αλλά ποιος μπορούσε να κατηγορήσει για το έγκλημα ένα όργανο άτυπο, που δεν λογοδοτούσε πουθενά, δεν τηρούσε πρακτικά, και τελικά ανύπαρκτο; Χάρη στο Eurogroup όλοι οι άλλοι, η Κομισιόν, το Συμβούλιο, η ΕΚΤ, ο ESM, το Ευρωκοινοβούλιο, δεν λέρωσαν τα χέρια τους. 

Σ’ αυτόν τον ακαταλόγιστο ολετήρα έχουμε πια Ελληνα πρόεδρο. Αλλάζουμε level, που λένε. Ας κοιμηθούμε ήσυχοι. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Αρθρο 1

Οι Υπουργοί των κρατών-μελών με νόμισμα το ευρώ πραγματοποιούν άτυπες συναντήσεις μεταξύ τους. Οι συναντήσεις αυτές λαμβάνουν χώρα, ανάλογα με τις ανάγκες, για να συζητούνται τα θέματα που συνδέονται με τις ιδιαίτερες ευθύνες, τις οποίες συνυπέχουν στο θέμα του ενιαίου νομίσματος. Η Επιτροπή συμμετέχει στις συναντήσεις αυτές. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα καλείται να συμμετέχει σε αυτές τις συναντήσεις, οι οποίες προετοιμάζονται από τους αντιπροσώπους των υπουργών Οικονομικών των κρατών-μελών με νόμισμα το ευρώ και της Επιτροπής.

Αρθρο 2

Οι υπουργοί των κρατών-μελών με νόμισμα το ευρώ εκλέγουν ανά δυόμισι έτη πρόεδρο, με πλειοψηφία των εν λόγω κρατών μελών.

«Σχετικά με την Ευρωομάδα», Πρωτόκολλο 14, Συνθήκη της Λισαβόνας, Δεκέμβριος 2009 

Αυτοδημιούργητοι φτωχοί*

Η Εφημερίδα των Συντακτών, 6-7/12/2025

Αντιγράφω από το δελτίο Τύπου της UBS, από τις μεγαλύτερες επενδυτικές τράπεζες του κόσμου, αγαπημένο «θησαυροφυλάκιο» των υπερπλούσιων του πλανήτη, τη συνόψιση του βασικού ευρήματος της 11ης έκθεσής της Billionaire Ambitions Report (Εκθεση για τις φιλοδοξίες των δισεκατομμυριούχων): «Το 2025, 196 αυτοδημιούργητοι δισεκατομμυριούχοι πρόσθεσαν 386,5 δισεκατομμύρια δολάρια στον παγκόσμιο πλούτο, φτάνοντάς τον σε επίπεδο ρεκόρ 15,8 τρισεκατομμυρίων δολαρίων (σ.σ. εννοεί τον πλούτο των δισεκατομμυριούχων). Πρόκειται για τη δεύτερη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση που έχει καταγραφεί στην ιστορία αυτής της έκθεσης. Συνολικά, ο αριθμός των δισεκατομμυριούχων αυξήθηκε κατά 8,8%, από 2.682 σε σχεδόν 3.000. Σε αντίθεση με την αύξηση που προκλήθηκε από τα περιουσιακά στοιχεία μετά την πανδημία, η συγκεκριμένη αυτή ανάπτυξη οφείλεται στη δημιουργία τολμηρών επιχειρήσεων και τις ρηξικέλευθες επιτυχείς δράσεις». 

Πώς ακριβώς γίνεται κανείς «αυτοδημιούργητος» δισεκατομμυριούχος; Ολοι πίσω από το χρήμα τρέχουμε, αυτό κυνηγάμε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής μας, τις περισσότερες ώρες της μέρας μας, το κυνηγάμε ως παραγωγοί πλούτου, το κυνηγάμε και ως καταναλωτές, ψάχνοντας το φθηνότερο προϊόν, τις εκπτώσεις, τις black Fridays, για το χρήμα που έχουν ήδη παραγάγει αλλά δεν έχουν πάρει βρίσκονται στα μπλόκα των εθνικών οδών οι αγρότες, για λίγες ρουπίες που θα τους ταΐσουν οι «ανέγγιχτοι» της Ινδίας χώνονται στους βόθρους και τις βρομερές αποχετεύσεις των μεγαλουπόλεων, καταδικασμένοι (μεταξύ άλλων) να καθαρίζουν τα σκατά των άλλων. 

Αν το κυνήγι του χρήματος μετριόταν σε εργατοώρες, σε θερμίδες που καταναλώνουμε σε σωματική και διανοητική προσπάθεια, δεν νομίζω ότι θα βρίσκαμε καμιά ιδιαίτερη διαφορά ανάμεσα στη δύναμη που έχει καταβάλει ο «αυτοδημιούργητος» δισεκατομμυριούχος και σε αυτήν που καταβάλλει ο μέσος «αυτοδημιούργητος» μισθωτός των 850 ευρώ μηνιαίως. 

Τότε, τι εξηγεί την ιλιγγιώδη ταχύτητα αύξησης του πλούτου των υπερπλούσιων και τη στασιμότητα ή μείωση του πραγματικού πλούτου όσων βρίσκονται στο κάτω μισό της πυραμίδας; 

Είναι κυριολεκτικά η ερώτηση του ενός δισεκατομμυρίου. Στην οποία οι μεν επιτυχημένοι αυτοδημιούργητοι δισεκατομμυριούχοι απαντάνε με τη μεταφυσική του θείου Σκρουτζ (της Disney), ο οποίος είχε πείσει τον εαυτό του ότι όλα τα οφείλει στην τυχερή του πενταρίτσα (σ.σ. στις δεκαετίες 1960 και 1970 κυκλοφορούσαν πεντάρες στην Ελλάδα της δραχμής, ως το μικρότερο κέρμα, με το οποίο αγοράζαμε τουλάχιστον μια τσίχλα, εξ ου και η απόδοση του σεντ σε πεντάρα). Οι δε αποτυχημένοι φτωχοί, παλαιόπτωχοι, νεόπτωχοι, μισθωτό-πτωχοι απαντάνε στην ίδια ερώτηση με μοιρολατρία, νομίζουν ότι είναι γκαντέμηδες, ή ότι αυτή είναι η τάξη των πραγμάτων, ή τέλος, το μάλλον επικρατέστερο, ότι φταίνε οι ίδιοι για τη φτώχεια τους, δεν αρκούν οι δεξιότητές τους, η ευφυΐα τους, ο ζήλος τους για δουλειά κι επιμόρφωση. Επομένως δεν τους φταίει κανείς εκτός από τον εαυτό τους, είναι κυριολεκτικά αυτοδημιούργητοι φτωχοί. 

Πόσο βολικές οι αλληλοσυμπληρούμενες πλάνες των πάνω και των κάτω!

* Ο τίτλος του πονήματος όπως δημοσιεύτηκε στην έντυπη Εφημερίδα των Συντακτών Σαββατοκύριακου ήταν "Αυτοδημιούργητοι πλούσιοι και φτωχοί". Κατόπιν ωρίμου σκέψεως νομίζω ότι το "αυτοδημιούργητοι φτωχοί" είναι καλύτερο ως εξίσου αντιφατικό και  άτοπο με το κλισέ "αυτοδημιούργητος πλούσιος". Εκτός αν εννοούμε εκείνη τη μικρή ομάδας πλουσίων γόνων που τα βρίσκουν έτοιμα από τους υπερπλούσιους γονείς τους και αφού λάμψουν για λίγο ως σελέμπριτι της μπίζνας στις λίστες forbes και στις κοσμικές στήλες των λαιφσταλάδικων μετά αποδεικνύεται πως τα έκαναν παρανάλωμα απληστίας, επίδειξης και ανικανότητας. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

«Σκρουτζ: Τα χρήματα είναι σαν το θαλασσινό νερό: όσο περισσότερο πίνουμε τόσο πιο πολύ διψάμε. Το ίδιο ισχύει και για τη φήμη»

Καρλ Μπαρκς, ο κομίστας δημιουργός της σειράς της Disney με την οικογένεια Duck (πάπιες)