Saturday, April 4, 2020

Χρήμα από το Διάστημα

ΕΦΣΥΝ 4-5/4/2020
 


ΑΦΡΙΣΜΕΝΟΙ ΝΙΠΤΗΡΕΣ. Είναι το σύμβολο της εποχής. Νιπτήρες μπάνιου και νεροχύτες κουζίνας διαρκώς αφρισμένοι. Νιπτήρες αφρισμένοι στο σπίτι, στη δουλειά. Νιπτήρες με τα σιφόνια τους γεμάτα σαπουνάδα. Ιριδίζοντες σωροί από φούσκες. Φούσκες μεγάλες, μικρές, αδιόρατες, που δεν προλαβαίνουν να σκάσουν και μένουν εκεί, περιμένοντας το επόμενο σαπούνισμα χεριών, σώματος, πιάτων, αντικειμένων, φρούτων. Αλλά κυρίως χεριών. Σαπούνισμα μέχρι να πληγιάσουν. Πείτε μου ότι έχετε κι εσείς ξερούς, λεπιασμένους κόμπους στα δάχτυλα. Μήπως και εκζέματα; Εκτός από τους ψυχιάτρους, είναι κι οι δερματολόγοι που θα κάνουν χρυσές δουλειές, όταν περάσει το κακό.
Να το ξανασκεφτούμε για τα θυροκλείσια του Μεγαλοβδόμαδου (σε κλέβω, Γιώργο Τ., αλλά κι οι δυο μαζί εκκλησίες κλέβουμε. Κυριολεκτικά). Μήπως να κάνουμε την εξαίρεση για την Ακολουθία του (αφρισμένου) Νιπτήρος, τη Μεγάλη Τετάρτη; Εκεί, βέβαια, μιλάμε για πλύσιμο ποδιών - αλήθεια, για τα πόδια μάς έχουν συστήσει κάτι οι γιατροί; Ή μήπως πρέπει να κάνουμε την εξαίρεση τη Μεγάλη Πέμπτη;
Είναι ένα θέμα, βέβαια, να βάλεις τον Πιλάτο να νίπτει τας χείρας με σαπουνόνερο –σχολαστικά! που λέει και η διαφήμιση- και μετά να τα περνάει μια δόση αντισηπτικό.
Τι μήνυμα στέλνεις; Οτι μπορείς να στείλεις τον άλλο στον σταυρό ή σ’ όποιον άλλο φρικτό θάνατο επινοεί η βιομηχανία θανάτου και μετά, επειδή περνάς τα χέρια με μπεταντίν, δεν τρέχει τίποτα; Ούτε οι σαπουνόπερες δεν τα σηκώνουν αυτά.

ΠΑΡΑ τους αφρισμένους νιπτήρες και το πολύ σαπούνι, αυτό που ζούμε σαπουνόπερα δεν το λες. Είναι, βέβαια, γεμάτο φούσκες. Φούσκες πλάνης, ψεύδους, ψευδαίσθησης, απάτης, αυταπάτης. Ολος ο κόσμος ένας τεράστιος αφρισμένος νιπτήρας, που περιμένει να ανοίξει η βρύση κι ένας καταρράκτης νερού να παρασύρει τις σαπουνόφουσκες στο έρεβος του σιφονιού και της αποχέτευσης. Μήπως όλο αυτό είναι μια παραβολή για το τέλος εποχής, για τον σωρό από φούσκες που θα σκάσουν στα μούτρα μας; Η φούσκα των χρεών, ιδιωτικών και κρατικών. Η φούσκα της Πίστης - της τραπεζικής, φυσικά, η άλλη πίστη δεν ξεφουσκώνει με τίποτα. Η φούσκα της αέναης μεγέθυνσης. Η φούσκα του κέρδους. Η φούσκα της ευημερίας. Η φούσκα της αφθονίας. Η φούσκα της αειφορίας, πράσινης ή κατάμαυρης. Η φούσκα των αγορών. Η φούσκα του μπουρδο-φιλελευθερισμού. Η φούσκα του τουρμπο-καπιταλισμού. Η φούσκα του χρήματος.

ΑΥΤΗ η τελευταία φούσκα με ενδιαφέρει κάπως περισσότερο. Δηλαδή, όλους θα έπρεπε να μας ενδιαφέρει. Θα έπρεπε να αναρωτηθούμε πώς αυτό που στην τεράστια πλειονότητα των ανθρώπων συνήθως διατίθεται με φειδώ, γιατί «λεφτά ΔΕΝ υπάρχουν» (όπως ΔΕΝ θα 'λεγε ο ΓΑΠ), ξαφνικά επινοείται και παράγεται σε τόση αφθονία - όση τουλάχιστον τάζουν κεντρικές τράπεζες και κυβερνήσεις. Γιατί αυτό που ήταν σε σχετική σπάνι πριν από μερικούς μήνες, τώρα παράγεται κατά εκατοντάδες δισεκατομμύρια –ευρώ, δολάρια, γεν, γουάν- και κατά τρισεκατομμύρια; Υπάρχει και μπορεί να δημιουργηθεί σε κάθε εκδοχή, ακόμη και στη μορφή των νέων αξιών που αναδεικνύει η πανδημία: κορονο-ομόλογα, κορονοδάνεια, κορονοπαράγωγα, πανδημόγραφα, covid-όγραφα, μεθανολομετοχές, αλκοολομόλογα, χλωροκινο-έντοκα, λατεξομόλογα, εμβολιο-futures, μασκόγραφα, αναπνευστηρομόλογα. Δεν υπάρχει τίποτα μεταξύ ζωής και θανάτου που να μην μπορεί να τιτλοποιηθεί και να μεταμορφωθεί σε χρήμα. Από τις τουλίπες μέχρι τα συγχωροχάρτια. Και από τα σαπούνια μέχρι τις κλίνες των εντατικών.

Ο COVID-19 υποχρέωσε τη δαιμόνια μηχανή του χρήματος να δουλέψει ακατάπαυστα. Να παραγάγει χρήμα από παντού. Χρήμα από τις κεντρικές τράπεζες, χρήμα από τους κρατικούς προϋπολογισμούς, χρήμα από τα γκισέ των τραπεζών, χρήμα από τα ATM. Χρήμα από το ελικόπτερο, σκορπισμένο από αέρος, χρήμα από το αεροπλάνο, χρήμα από τους δορυφόρους σε τροχιά γύρω από τη Γη. Αλλά έχουμε ήδη ξεπεράσει κι αυτό το επίπεδο, περνάμε στο επόμενο στάδιο, χρειαζόμαστε χρήμα από το Διάστημα. Από τη Σελήνη, από τον Αρη, εν ανάγκη από άλλο ηλιακό σύστημα, ίσως και από άλλο γαλαξία, από την Ανδρομέδα για παράδειγμα, για να είναι τόσο λαμπερή και ορατή, δεν μπορεί, θα βρίθει πλούτου.

ΟΙ ΦΟΥΣΚΕΣ ΧΡΗΜΑΤΟΣ
από το Διάστημα, ή από όπου αλλού επινοήσει η χρηματοκρατία (ας πούμε, από τον πωπό κάθε χρυσοτόκου όρνιθος που κυκλοφορεί εντός και εκτός παραμυθιών), αποτελούν ήδη μια τεράστια διαταραχή στην ιστορία και τη λειτουργία του χρήματος. Το χρήμα είναι πάντα χρέος. Αλλά ακριβώς ως χρήμα-χρέος δεν παύει να αναπαριστά πλούτο που κάποιοι, κάπου παράγουν. Ακόμη και στις πιο πλασματικές και ευφάνταστες εκδοχές του, το χρήμα εγκλωβίζει αξία για την οποία προηγείται εργασία ενός ή χιλιάδων ανθρώπων, που ακόμη κι αν αγνοούν ο ένας την ύπαρξη του άλλου, η σωματική και διανοητική τους δύναμη συντίθεται σε προϊόντα με αξίες και τιμές που έχουν τη χρηματική τους αναπαράσταση. Με το 80% της παγκόσμιας παραγωγικής δραστηριότητας αναγκαστικά παγωμένο, ποιες αξίες και ποια εργασία, τελικά, αναπαριστά το χρήμα που πέφτει από το ελικόπτερο ή από το Διάστημα;

ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΖΟΥΜΕ μια πρωτοφανή διάρρηξη της αναπαραστατικής λειτουργίας του χρήματος, από τις πιο παράδοξες στην ιστορία του: χρήμα χωρίς παραγωγή, αλλά και χωρίς πληθωρισμό, που θα ήταν μια αναμενόμενη αποτύπωση της επιλογής κυβερνήσεων και κεντρικών τραπεζών να προκαλέσουν μια πλημμυρίδα ρευστότητας με νέο, φρεσκοκομμένο χρήμα. Δεν είναι όμως χρήμα πληθωριστικό, είναι καθαρό χρήμα–χρέος, το χρήμα στην πυρηνική του εκδοχή. Είναι νέο χρέος, δημόσιο και ιδιωτικό, που όταν αποκατασταθεί η λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας, όταν ξαναλειτουργήσουν τα δίκτυα και οι διεθνείς συναλλαγές, όταν ο Σάιλοκ της χρηματοπιστωτικής μαφίας αναζητήσει ή τη λίβρα κρέας ή τα λεφτά που δάνεισε, τότε κράτη, τράπεζες και ιδιώτες θα βρεθούν προ του διλήμματος: ή διαγράφουν δραστικά και αμοιβαία κρατικά και ιδιωτικά χρέη ή το όλο σύστημα καταρρέει με πάταγο, μέσα σε έναν ανελέητο ανταγωνισμό, ανοιχτό ακόμη και σε πολεμική, αιματηρή εκτόνωση.

Ο ΝΤΡΑΓΚΙ
(στερνή μου γνώση…) το έχει πει δημόσια προ δύο εβδομάδων ότι η διαγραφή χρεών είναι μονόδρομος. Τα φληναφήματα των Ευρωπαίων ηγετών περί «Σχεδίου Μάρσαλ» είναι κενολογίες, αν δεν περιλαμβάνουν στο σενάριο μια παγκόσμια, βαθιά σεισάχθεια. Η εναλλακτική δεν είναι απλώς ένα εφιαλτικό παγκόσμιο bank run. Το χειρότερο είναι ένα food run, μια έφοδος των πληβείων στα σούπερ μάρκετ και στα μανάβικα. Κι όταν αδειάσουν τα ράφια από κάθε τι βρώσιμο, οι πεινασμένοι θα φάνε τους χορτάτους. Και μετά ο ένας τον άλλον.

ΠΩΣ από τους αφρισμένους νιπτήρες κατέληξα στον κανιβαλισμό, ούτε κι εγώ το κατάλαβα. Θα με πείραξαν τα αντισηπτικά.


ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Δεν είναι απίστευτο ότι, παρά τον αφάνταστο πλούτο των φυσικών πόρων, της τεχνολογικής καινοτομίας και της παραγωγικότητας που μας περιβάλλει, περίπου όλοι μας, από κυβερνήσεις και εταιρείες μέχρι το κάθε ξεχωριστό άτομο, είμαστε βαριά χρεωμένοι στους τραπεζίτες; Αν απλά οι άνθρωποι μπορούσαν να σταματήσουν ένα λεπτό και να σκεφτούν: Πώς είναι δυνατόν; Πώς είναι δυνατόν οι άνθρωποι που ουσιαστικά παράγουν όλο τον πραγματικό πλούτο του κόσμου να χρωστούν σε αυτούς που απλά δανείζουν τα χρήματα που αναπαριστούν τον πλούτο; Ακόμα πιο απίστευτο είναι το ότι αφού συνειδητοποιήσουμε ότι το χρήμα στην πραγματικότητα είναι χρέος, συνειδητοποιούμε επίσης ότι, αν δεν υπήρχε χρέος, δεν θα υπήρχε χρήμα.

Paul Grignon «Το χρήμα ως χρέος»

Saturday, March 28, 2020

Ολική αναισθησία

ΕΦΣΥΝ, 28-29/3/2020


Είτε είμαστε φορείς είτε όχι, είτε νοσούμε είτε όχι, φαίνεται ότι ο COVID-19 έχει βαλθεί να νεκρώσει μία προς μία τις αισθήσεις μας. Και μέσω της νέκρωσης των αισθήσεων να μας αποκόψει από τη γνώση, από την ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, το περιβάλλον, τον εαυτό μας με την εμπειρία. Και το κάνει αυτό ο κορονοϊός όχι μόνο ως βιολογικός εισβολέας στα σώματά μας, αλλά και ως αόρατος κοινωνικός ολετήρας. Aκόμη και ως οικονομικός και πολιτικός μετασχηματιστής.

Αν το καλοσκεφτείτε,
ήδη συμβαίνει. Για την όσφρηση θα το έχετε ήδη ακούσει πως η ανοσμία έχει πάρει τη θέση της ανάμεσα στα ύποπτα συμπτώματα νόσησης. Αλλά και χωρίς νόσηση, το γεγονός ότι για εκατομμύρια ανθρώπους μια μάσκα χάρτινη ή πάνινη αποκλείει κάθε μυρωδιά πλην του χνότου τους, καταλήγει σε μια κοινωνική ανοσμία. Οι άνθρωποι δεν μυρίζουν άλλον πέραν του εαυτού τους, της αιθανόλης του αντισηπτικού τους και της χλωρίνης που επιτίθεται στα ρουθούνια τους.

Οι λοιμωξιολόγοι περιλαμβάνουν και την απώλεια γεύσης στα συμπτώματα του COVID-19 που κερδίζουν έδαφος, αλλά μια διαταραχή γεύσης θα προκύψει για όλους μας, ανεξαρτήτως ιού, καθώς ανατρέπεται η γαστρονομική μας ρουτίνα: άλλοι μετατρέπονται σε ερασιτέχνες σεφ για να διασκεδάσουν την εσώκλειστη πλήξη τους, άλλοι χάνουν την καθημερινή σίτιση με τα τζανκ φουντ του εργασιακού τους περίγυρου κι άλλοι αντιθέτως ανακαλύπτουν την κρυφή γοητεία του «βρόμικου», τρεφόμενοι αποκλειστικά μέσω ντελίβερι ή καταναλώνοντας τις τεράστιες ποσότητες συσκευασμένων σνακ που εξαφανίζονται από τα ράφια των σούπερ μάρκετ. Σε κάθε περίπτωση όλοι θα βγούμε από αυτό ή βουλιμικοί ή ανορεξικοί, και με αγευσία.

Με την αφή
συμβαίνουν τα προφανή: καθώς τα ακροδάχτυλά μας βρίσκονται τις περισσότερες ώρες της μέρας σε επαφή με το λάτεξ των γαντιών μιας χρήσης, καθώς χειραψίες, χάδια, αγκαλιές, χαστούκια, φιλιά, χτυπήματα στην πλάτη, φιλικά ή εχθρικά, απαγορεύονται ή περιορίζονται δραστικά, η χρήση της αφής εξελίσσεται σε ένα είδος κοινωνικού αυνανισμού: μπορείς να αγγίζεις τον εαυτό σου, το πληκτρολόγιο του υπολογιστή, την οθόνη του κινητού και τα τηλεκοντρόλ τηλεόρασης και λοιπών συσκευών. Ως εκεί.

Της ακοής η αναπηρία
προέρχεται κυρίως από το γεγονός ότι τις περισσότερες ανθρώπινες φωνές που απηχούν τον κοινωνικό σου περίγυρο μπορείς να τις ακούς μόνο μέσω του τηλεφωνικού ακουστικού ή των ηχείων του υπολογιστή σου. Παρά την αξιοπιστία των δικτύων, το γεγονός ότι τα ηχητικά σήματα μεταδίδονται μέσω ραδιοκυμάτων, καλωδίων ή οπτικών ινών είναι μια αλλαγή τεράστια, που συντελεί κι αυτή στον θάνατο του πλησίον και στην ανάστασή του στην εικονική πραγματικότητα των ψηφιακών μέσων.

Με την όραση συμβαίνει κάτι ανάλογο. Οι οθόνες των κινητών, των τάμπλετ και των λάπτοπ εξελίσσονται σε προσαρτήματα των φυσικών φακών των ματιών μας. Η κοινωνικότητα του βλέμματός μας υποκαθίσταται από διαμεσολαβημένες εικόνες. Δεν βλέπω εσένα, τη γυναίκα, τον φίλο, την κόρη, τον συνάδελφο, τον αντιπαθή συγγενή. Βλέπω μόνο τις ψηφιακές ανασυνθέσεις σας. «Οι άλλοι, για εμάς, άλλο δεν είναι παρά ένα θέαμα», όπως έλεγε ο Πεσόα, πολύ προ ψηφιακής εποχής. Κι αυτό, καθώς κι οι άλλες αισθήσεις βρίσκονται σε καραντίνα, είναι κιόλας ένας αισθητηριακός ακρωτηριασμός.

Ισως όλα αυτά
να ακούγονται ως υπερβολή, αποτέλεσμα της υπερευαισθησίας που προκαλεί η εύθραυστη κατάστασή μας. Ωστόσο, η ολική ή μερική αναισθησία που μας επιβάλλεται -έστω και προσωρινά, έστω και αναπόφευκτα, έστω και για το καλό μας- μπορεί να εκληφθεί ως μια παραβολή για την ολική αναισθησία στην οποία περιέρχεται ο οικονομικός μας πολιτισμός.

Πολλές φορές
στο παρελθόν έχει οπισθοδρομήσει, έχει πέσει στο ρελαντί. Η εκθετική μεγέθυνση του παγκόσμιου πλούτου έχει διακοπεί από πολέμους, περιφερειακές συγκρούσεις, φυσικά φαινόμενα ή από τις απλές, γνώριμες και αγαπημένες κυκλικές κρίσεις, που πάντως δεν εκδηλώνονταν με απόλυτο γεωγραφικό και χρονικό συγχρονισμό.
Ομως, τολμώ να πω ότι είναι η πρώτη φορά στην ιστορία του καπιταλισμού, ενδεχομένως και του εμπορευματικού πολιτισμού, που ο homo economicus είναι τόσο κοντά στο ολοκληρωτικό σβήσιμο της μηχανής. Κι είναι σίγουρα η πρώτη φορά στην ιστορία της μισθωτής εργασίας που τόσο τεράστιο κομμάτι της βγαίνει όχι απλώς εκτός παραγωγής, αλλά και εκτός κυκλοφορίας, σε αυτόν τον ιδιότυπο αισθητηριακό ακρωτηριασμό.

Υπό άλλες συνθήκες
αυτό θα ήταν ένας ιστορικός, οικουμενικός θρίαμβος της εργασίας. Θα αποδείκνυε σε όλους όσοι οραματίζονται έναν καπιταλισμό απαλλαγμένο από την ενοχλητική διαμεσολάβηση των εργαζόμενων, μια οικονομία ρομπότ, αλγορίθμων και εξαφανισμένων πίσω από οθόνες τηλε-εργαζόμενων ότι, όπου και όπως να κρύψεις τον κόσμο της εργασίας, όπως κι αν τον βαφτίσεις, θα είναι ο αναντικατάστατος κρίκος στην αλυσίδα της παραγωγής αξίας. Φανταστείτε αν το παγκόσμιο λοκ ντάουν δεν ήταν αποτέλεσμα της βιοτρομοκρατίας του COVID-19 (και δεν υπαινίσσομαι τίποτε απολύτως, λέω απλώς αυτό που μας συμβαίνει), αλλά συνέπεια μιας ηχηρής ή σιωπηρής, κόκκινης ή λευκής, παγκόσμιας απεργίας. Δεν μπορώ να φανταστώ τον τρόμο και τον πανικό που θα προκαλούσε κάτι τέτοιο στις ιθύνουσες τάξεις του πλανήτη.

Δυστυχώς, δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο. Παραδόξως οι εργαζόμενοι του κόσμου, είτε είναι επιστήμονες υψηλής ειδίκευσης είτε απλοί χειρώνακτες, είναι τα πρώτα θύματα της αναντικατάστατης δύναμής τους. Η ολική αναισθησία, κυριολεκτική ή μεταφορική, στην οποία υποβάλλονται, ανεξάρτητα από τις καλές προθέσεις των επιδημιολόγων, λειτουργεί αναπόφευκτα ως μια μορφή κοινωνικού ακρωτηριασμού της. Ενδεχομένως, στο μυαλό των πιο ευφάνταστων σχεδιαστών του μέλλοντος αναδύεται ήδη η ευκαιρία μέσα από την κρίση - για να πιάσει τόπο και το κλισέ. Η βίαιη επιτάχυνση της μετάβασης σε μια παραγωγική αλυσίδα απομακρυσμένων, απομονωμένων και αγνώστων μεταξύ τους παραγωγών, κλεισμένων σε σπίτια που είναι και χώροι εργασίας, συνδεδεμένων μόνο μέσω των οπτικών ινών και δορυφορικών σημάτων που μεταμορφώνουν την κοινωνία σε ιστό και τις τάξεις σε δίκτυα και πλατφόρμες.

Ταπεινή συμβουλή: Οσο μπορούμε να κρατήσουμε ζωντανές και σε πλήρη χρήση τις αισθήσεις μας -εξωτερικές κι εσωτερικές- πριν τις νεκρώσουν τα ψηφιακά και τα απολυμαντικά υποκατάστατα. Για να σκορπίζουν τόσο γενναιόδωρα χρήμα από το ελικόπτερο οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές τράπεζες του κόσμου, κάτι σημαντικό παίζεται εδώ. Για να έχουν λατρέψει τόσο πολύ το κράτος οι αγορές που τόσο το μίσησαν, κάτι μεγάλο διακυβεύεται. Πρέπει να είμαστε παρόντες. Και με όλες τις αισθήσεις ενεργές.




ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ


...Στον προτεχνολογικό κόσμο, η γειτνίαση των ανθρώπων ήταν ουσιαστική. Τώρα δεσπόζει η απόσταση, η έμμεση σχέση και η σχέση διά των μέσων ενημέρωσης. Η εντολή κενώνεται. Και τούτο διότι δεν έχουμε πλέον κανέναν να αγαπήσουμε. Η παγκοσμιοποίηση -και το τέλος των δυσπιστιών του Ψυχρού Πολέμου- ευνοούν την αλληλεγγύη με τα μακρινά πρόσωπα. Αυτή η αγάπη για τον μακρινό φαίνεται να προωθείται τόσο από τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες όσο και από τα πιο εύκολα ταξίδια. Αλλά εκείνος που αγαπάμε έτσι συχνά είναι κάτι το αφηρημένο, και το τίμημα το πληρώνει η αγάπη προς τον πλησίον που απαιτούσε η ιουδαϊκή-χριστιανική ηθική. Οπως σε έναν φαύλο κύκλο, αυτή η τάση συνταιριάζει με την αδιαφορία προς τον πλησίον που παράγουν ο πολιτισμός της μάζας και η εξαφάνιση των παραδοσιακών αξιών. Και όπως τότε που ο Νίτσε διακήρυξε τον «θάνατο του Θεού», έτσι και τώρα είμαστε στο κατώφλι μιας τελείως νέας γης, εκεί όπου η ηθική της αγάπης δεν είναι πλέον εφικτή, επειδή έχει εκλείψει το αντικείμενό της.

Λουίτζι Ζόγια, «Ο θάνατος του πλησίον»

Saturday, March 21, 2020

Ο πάτος κι ο απόπατος

ΕφΣυν, 21-22/3/2020
 
 
 
 

Πάντα είχα την απορία πότε πραγματικά πιάνει κανείς πάτο. Ποιο είναι το μέτρο του πάτου; Τι κάνουν όσοι αναγκάζονται να ξύσουν τον πάτο του βαρελιού; Και γιατί να τον ξύσουν; Για να πετάξουν ή για να τραφούν από το βδελυρό κατακάθι του; Κι αν το βαρέλι δεν έχει πάτο, τι συμβαίνει; Πού καταλήγεις όταν πέσεις σ’ ένα βαρέλι χωρίς πάτο; Και για τι είδους βαρέλι μιλάμε; Βαρέλι πετρελαίου, των 158,987295 λίτρων, που αποτελεί το απόλυτο μέτρο του υδρογονανθρακούχου οικονομικού μας πολιτισμού; Ή θα επινοήσουμε άλλο βαρέλι, πράσινο, που θα αντιστοιχεί στην καθαρή ενεργειακή μας εποχή; Μήπως μας ταιριάζει ένα βαρέλι εξ ορισμού άπατο, αλλά και ασκεπές, που να αντιστοιχεί στο άπειρο της αλγοριθμικής οικονομίας; Αλλά τι διάολο βαρέλι θα είναι αυτό, δίχως καπάκι και δίχως πάτο; Μήπως θα 'ναι η σκουληκότρυπα που θα μας βγάλει από τα σκατά που κολυμπάμε σήμερα, σε ένα άλλο παράλληλο σύμπαν, χωρίς πανδημίες, κρίσεις, απανθρωπιά και υποκρισία; Και γιατί σε άλλους αρέσει να κολυμπάνε στα άπατα κι άλλοι τρέμουν στην ιδέα να καταλήξουν στον πάτο της θάλασσας, που τελικά δεν έχει άπατα;

Και τι πάει να πει ξεπάτωμα - και μην ακούσω πορνοδιαστροφικό σχόλιο, Γιώργο. Γιατί να ξεπατωνόμαστε στη δουλειά, αν και διαισθανόμαστε ότι τελικά η κρίση δεν έχει πάτο; Και τι θα κάνουν οι τσαγκάρηδες τώρα που απαγορεύεται να ξεπατωθούμε στο περπάτημα -#menoumespiti, ντε- κι οι πάτοι των παπουτσιών μας θα έχουν τον αξεπάτωτο, ευτυχώς γιατί μέχρι πράγματι να πιάσουμε πάτο δεν υπάρχει σάλιο ούτε για σόλιασμα.

Το ανωτέρω περί πάτου παραλήρημα προέρχεται προφανώς από το απύθμενο βάθος μιας πτώσης που κανείς δεν υπολόγιζε, και πολύ περισσότερο οι ταγοί της παγκόσμιας διακυβέρνησης. Των οποίων η αμεριμνησία ήταν τόσο άπατη μέχρι τον περασμένο Δεκέμβριο, που καταντά ύποπτη. Το μόνο που με κρατά από το να βουτήξω στα άπατα των θεωριών συνωμοσίας για την προέλευση της πανδημίας είναι ότι εν λόγω ταγοί -πολιτικοί ηγέτες, νεοφιλελεύθεροι σαμάνοι, γκουρού των αγορών, κεντροτραπεζίτες, golden boys πολυεθνικών, άπληστοι κυνηγοί του πλούτου- είναι τόσο ανελέητοι στον αλληλοκαταστροφικό ανταγωνισμό τους που είναι ανίκανοι να συνεργαστούν έστω και σε μια μαλθουσιανική συνωμοσία «εκκαθάρισης» του πληθυσμού από τους περιττούς.

Οχι, δεν παίζει αυτό, μικροί μου Νοστράδαμοι, αγαθοί μου τσαρλατάνοι, εξ ου και η ανικανότητα της πανικόβλητης, χεσμένης απ’ τον φόβο και πολιτικά μεταλλαγμένης παγκόσμιας διακυβέρνησης να συνεργαστεί και στα ελάχιστα: στις θεραπείες, στα εμβόλια ή στην εξημέρωση των αγορών -της πιο ανεξέλεγκτης πανδημίας- που ηδονίζονται να ταλαντεύονται μεταξύ πάτου και κορυφής.

Επρεπε να πιάσουμε πάτο για να εκτοξεύσουν τις δημόσιες δαπάνες στην κορυφή, έπρεπε να ξύσουμε το κατακάθι του βαρελιού για να περάσουν από τη μεταφυσική της λιτότητας, τη θρησκεία της αγοράς και τη λατρεία της θαυματουργής επιχειρηματικότητας στο υβρίδιο κρατικού καπιταλισμού και «πολεμικού κομμουνισμού», στο «Κυριάκο, Κριστίν, Ανγκελα, δώστε τα όλα. Αυτά που έχετε κι αυτά που δεν έχετε». Είναι ίσως η πρώτη φορά στην ιστορία του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού που αυτή η δαιμόνια δυνατότητα να γεννούν χρήμα από το τίποτα, η ευχέρεια να φουσκώνουν με δαπάνες τους προϋπολογισμούς τους, παγερά αδιάφοροι πια για το σε ποιες κορυφές θα εκτοξευτούν δημόσια ελλείμματα και χρέη, χρησιμοποιείται όχι για να αυξηθεί ο λεγόμενος εθνικός πλούτος κάθε χώρας, αλλά ακριβώς για το αντίθετο: για να πιάσει πάτο, για να συρρικνωθεί στο ελάχιστο επίπεδο επιβίωσης και κοινωνικής αναπαραγωγής, στο μικρό περιθώριο που αφήνουν τα τρις-τετράκις-πολλάκις εκατομμύρια ιοί Covid-19 που μας κατακλύζουν.

Αλλά, όπως έλεγε κι ο Σολωμός, «εις τον πάτο της εικόνας πάντα η Ελλάδα και το μέλλον της. Από την αρχή ώς το τέλος περνάνε από πόνον εις πόνον έως τον άκρον πόνο». Οπου Ελλάδα, ο κόσμος κι η ανθρωπότητα, γιατί αν και τα σύνορα κλείνουν, «εθνικές» σωτηρίες δεν υπάρχουν. Η πανδημία θα τελειώσει όταν κι η τελευταία από τις 200 προσβεβλημένες χώρες γράψει «νέα κρούσματα: 0».

Εις τον πάτο της εικόνας υπάρχει το μέλλον. Τι θα αφήσει στις κοινωνίες και στις οικονομίες το καθεστώς έκτακτης ανάγκης; Τι υπάρχει κάτω από τον πάτο; Κάτω από τον πάτο υπάρχει ο απόπατος. Κι αν ο απόπατος αντιστοιχεί, για παράδειγμα, στα αρνητικά επιτόκια με τα οποία εδώ και χρόνια δανείζεται η Γερμανία -όπου πάτος αντιστοιχεί στο 0-, η ζωή στον απόπατο είναι ζωάρα. Τι καλύτερο από το να σε πληρώνουν για να σε δανείζουν, να σε αμείβουν για να μη δουλεύεις, να σε επιδοτούν για να μην παράγεις, να σε χρηματοδοτούν για να μπαζώνεις αποθεματικά.

Αλλά, προφανώς δεν πρόκειται γι’ αυτό. Η ζωή στον πάτο και στον απόπατο έχει κάτι πιο δυστοπικό, που ακόμη δεν έχουμε εντοπίσει. Κι εδώ μας χρειάζονται κάποιες θεωρίες συνωμοσίας, για το ποιο θα είναι το τίμημα της κεϊνσιανής μετάλλαξης των κυβερνήσεων, πώς θα πληρώσουν οι πληβείοι του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού τη γενναιοδωρία των νεόκοπων κρατιστών. Πόσους ακρωτηριασμούς στη δημοκρατία, στα κοινωνικά και εργασιακά δικαιώματα θα αφήσει το ξύσιμο του πάτου από τους ενοίκους της κορυφής; Η σημασία φωλιάζει στ' ανύποπτα, ξανά.

Μετά τον πάτο, υπάρχει ο απόπατος
. Ισως αυτό εξηγεί την υψηλή ζήτηση του κωλόχαρτου, την εξαφάνισή του από τα ράφια των σουπερμάρκετ. Προφανώς, η ανθρωπότητα διανύει ακόμη το κατά Φρόιντ πρωκτικό στάδιο, είναι μόλις 2-3 ετών. Εχουμε πολλές πανδημίες μπροστά μας μέχρι την ενηλικίωσή της. Κι αν προλάβουμε…




ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 
 
...H πόλη αδυνάτισε και φτώχυνε τη χώρα με τη συμφορά της και μια άλλη συμφορά, επίσης φοβερή στο είδος της, την πλούτισε και την αποζημίωσε. Γιατί την επόμενη χρονιά, μετά τη φοβερή επιδημία, η πυρκαγιά του Λονδίνου κατέστρεψε ατέλειωτες ποσότητες οικιακών ειδών, ρούχων και άλλων πραγμάτων, πέρα από αποθήκες ολόκληρες γεμάτες με εμπορεύματα και προϊόντα που προέρχονταν από όλα τα μέρη της Αγγλίας. Είναι απίστευτο το εμπόριο που αναπτύχθηκε μετά απ’ αυτό σ’ ολόκληρο το βασίλειο για να ικανοποιηθούν οι ανάγκες και ν’ αναπληρωθούν οι απώλειες που προκλήθηκαν έτσι. Ετσι, με λίγα λόγια, όλα τα εργατικά χέρια βάλθηκαν να δουλεύουν, και μάλιστα δεν επαρκούσαν γι’ αρκετά χρόνια για να προμηθεύουν την αγορά και ν’ ανταποκρίνονται στη ζήτηση. Αλλά κι όλες οι ξένες αγορές είχαν αδειάσει από τα είδη μας λόγω της διακοπής που προκάλεσε η πανούκλα, μέχρι να επιτραπεί πάλι το ελεύθερο εμπόριο. Και έτσι, μαζί με την τεράστια ζήτηση στο εσωτερικό της χώρας, ήρθε κι αυτό για να ενισχύσει τη γρήγορη απορρόφηση κάθε λογής προϊόντων. Τέτοιο εμπόριο δεν είχε ξαναγίνει στην Αγγλία, όπως εφτά χρόνια μετά την πανούκλα και μετά την πυρκαγιά του Λονδίνου.

Ντάνιελ Ντεφόου, «Η πανούκλα στο Λονδίνο» (1722)

Saturday, March 14, 2020

«Είμαστε όλοι κρατιστές!»

ή 

O τρόμος και η αθλιότητα του μπουρδο-φιλελευθερισμού... 

 

ΕφΣυν, 14-15/3/2020

 
Αυτό με την εξαφάνιση του κωλόχαρτου, πάλι, με ξεπερνάει...


Τελικά, οφείλουμε κάτι σημαντικό σ’ αυτό το μικροσκοπικό κι αόρατο πραγματάκι που δεν ξέρουμε ακόμη πώς τρύπωσε μέσα μας, κυριολεκτικά και μεταφορικά, κι απειλεί να κατακλύσει –αλλά όχι απαραίτητα να καταλύσει– τα σώματα του 60-70% του παγκόσμιου πληθυσμού. Οφείλουμε στον Covid-19 –που ίσως του αξίζει ένα καλύτερο όνομα, είναι κρίμα να προκαλείς τόσο παγκόσμιο σαματά και να σε βαφτίζουν με πέντε αρχικά και δύο νούμερα–, του οφείλουμε λοιπόν το ξεβράκωμα και τον εξευτελισμό οικονομικών δογματισμών που κυριάρχησαν στον κόσμο για τουλάχιστον τέσσερις δεκαετίες, αλλάζοντας τα φώτα στον πλανήτη και στην ανθρωπότητα.

Οφείλουμε στον κορονοϊούλη
μας την αποκάλυψη της γύμνιας του νεοφιλελευθερισμού και της απάτης του μονεταρισμού, που έπειτα από μισό αιώνα ιδεολογικού και πολιτικού μονοπωλίου σκάνε σαν τσιχλόφουσκα στα μούτρα των εμπνευστών τους (όσων ακόμη ζουν) και των ζηλωτών τους (που δυστυχώς ζουν και βασιλεύουν). Οφείλουμε στην επιδημία, που έγινε πανδημία και μπορεί να εξελιχθεί στη χειρότερη κρίση του νέου αιώνα, την αποκάλυψη του τρόμου και της αθλιότητας του μπουρδο-φιλελευθερισμού, γιατί σε αυτό συντίθενται τελικά τα δύο ρεύματα οικονομικής «σκέψης» (απερισκεψίας ή ολικής άνοιας, θα έλεγα εγώ, εξ ου και το «μπουρδο-φιλελευθερισμός» – δικής μου επινόησης, μην ψάχνετε σε λεξικά και βικιπέντιες) που κατέκλυσαν κάθε αρμό εξουσίας από τη Δύση στην Ανατολή, από τον Βορρά στον Νότο, σε κάθε κυβέρνηση, κάθε κόμμα εξουσίας, κάθε κεντρική τράπεζα, κάθε διεθνή οργανισμό, κάθε μηχανισμό και θεσμό της αγοράς και της οικονομίας.

Περιδεείς –κανονικά χεσμένοι δηλαδή–
, άβουλοι, χαμένοι, μπερδεμένοι οι ρέκτες του μπουρδο-φιλελευθερισμού –μπάμπηδες, μπογδανόπουλα, μακρόνηδες, τζιμερόπληκτοι, αδωνοϊοί, στουρνάρια, για να μιλήσουμε μόνο για μερικές εγχώριες, γραφικές εκδοχές του είδους που αποτελεί τη χειρότερη ιδεολογική πανδημία που έχει πλήξει την ανθρωπότητα–, όλοι οι μπουρδο-φιλελεύθεροι, λοιπόν, είτε γλείφουν ό,τι έφτυναν εδώ και χρόνια είτε απλώς αποδέχονται σιωπηλά, σαν βάλσαμο, τις τεράστιες δόσεις «κρατισμού» κατά της πανδημίας.

Τώρα, είμαστε όλοι κρατιστές, έτσι κουφαλίτσες; Πού είναι οι αποτελεσματικές και πάνσοφες αγορές σας, λεβέντες; Πού έχει λουφάξει η «επινοητική» επιχειρηματικότητα που «η μόνη κοινωνική της ευθύνη είναι να δημιουργεί κέρδη για τους μετόχους της» (Φρίντμαν); Πού εξαφανίστηκαν οι φιλελεύθερες βεβαιότητες ότι «όσο περισσότερο το κράτος σχεδιάζει, τόσο περισσότερο δυσκολεύει τα άτομα να σχεδιάσουν» (Χάγεκ); «Πού είναι το κράτος;!», κραυγάζουν τώρα αγωνιωδώς οι αντικρατιστές που ήθελαν να το συρρικνώσουν, να το εξαφανίσουν, να ξεπουλήσουν κάθε παραγωγικό του βραχίονα, να ακρωτηριάσουν κάθε δημιουργικό του αρμό, να αποδυναμώσουν κάθε κοινωνικά αναντικατάστατη υπηρεσία του – και το έχουν κάνει ήδη, δυστυχώς, σε βαθμό καταστροφικό, επιτρέποντας στον κορονοϊούλη να παραλύσει συστήματα υγείας και προστασίας του πληθυσμού από την επιδημία.

«Είμαστε όλοι κρατιστές» τώρα, με τρόπο που δεν ήμασταν ούτε καν στην κρίση του 2008, θεωρητικώς τη χειρότερη από το 1929. Αγορές, μέτοχοι, κεντροτραπεζίτες, τραπεζίτες, golden boys and girls, πολυεθνικές, επιχειρηματικά λόμπι, οργανισμοί της καπιταλιστικής διεθνούς, νεοφιλελεύθεροι, «μεταρρυθμιστές», αντικρατιστές, ακροδεξιοί, κεντροδεξιοί, κεντροαριστεροί, δισεκατομμυριούχοι, κερδοσκόποι, ραντιέρηδες, πλούσιοι, νεόπλουτοι, μικρομεσαίοι, ελίτ, τάξεις και στρώματα που είχαν αποκτήσει αλλεργία σε κάθε τι κρατικό, γραφειοκράτες και τεχνοκράτες που φιλοτέχνησαν και υπηρέτησαν με τόσο ζήλο τα δόγματα της δημοσιονομικής λιτότητας και του απεχθούς πληθωρισμού, εκλιπαρούν τώρα για μεγάλες, θηριώδεις δόσεις κράτους. Τεράστιες δόσεις δημόσιων δαπανών και χρήματος. Αφθονου, φτηνού χρήματος, ακόμη και πληθωριστικού. Χρήματος σκορπισμένου από το ελικόπτερο, κατατεθειμένου στους λογαριασμούς των επιχειρήσεων, ει δυνατόν παραδοτέου με ντιλίβερι στα σπίτια των νοικοκυριών.

Το συνονθύλευμα τ
ου μπουρδο-φιλελευθερισμού θέλει από το κράτος τα πάντα και τα θέλει τώρα. Οι κεντρικές τράπεζες να τυπώσουν και να μοιράσουν άφθονο χρήμα, σε κάθε εκδοχή. Οι εμπορικές τράπεζες να απαλλαγούν από την υποχρέωση να κυνηγήσουν ανελέητα τους «κόκκινους» δανειολήπτες και οι εποπτικοί μηχανισμοί να ξεχάσουν τους υπερφίαλους σχεδιασμούς για δραστική μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Οι κυβερνήσεις να αυξήσουν χωρίς φειδώ τις δημόσιες δαπάνες τους, να κάνουν κάθε επένδυση που περνάει απ' το μυαλό τους – τρύπες στα οδοστρώματα και ταυτόχρονη βούλωμά τους, κατά το κλασικό ρουζβελτιανό παράδειγμα. Στάχτη και μπούλμπερη τα μηδενικά και τα χαμηλά ελλείμματα, στον διάβολο το Σύμφωνο Σταθερότητας, όχι ευελιξία, εξάρθρωση ει δυνατό να υποστεί. Πλεονάσματα; Τι είναι αυτό; Ποιος διεστραμμένος νους τα σκέφτηκε;

Οι κυβερνήσεις πρέπει να γίνουν τρυφερές, τα κράτη γενναιόδωρα. Να πληρώσουν αδρά τις έρευνες για το εμβόλιο και τις θεραπείες. Να ενισχύσουν τα συστήματα υγείας – τα ιδιωτικοποιούμε αργότερα, βρε αδερφέ. Να καλύψουν τις ζημιές των επιχειρήσεων, να τους παγώσουν τα χρέη, να τους πληρώσουν τις ασφαλιστικές υποχρεώσεις, να επιδοτήσουν την τόνωση του τζίρου τους. Και, ει δυνατό, τα κράτη το βράδυ να στέκονται στο προσκέφαλο των τρομαγμένων οικονομικών ελίτ και να τις νανουρίζουν γλυκά: «Κοιμηθείτε, αγγελούδια μου, κρίση είναι, θα περάσει, η μαμά είναι εδώ να σας πάρει τον πυρετό, να αντιμετωπίσει τον κορονοϊό, να σας διώξει τους εφιάλτες, θα ξυπνήσετε ένα πρωί κι όλα θα είναι στη θέση τους, ο καπιταλισμός κραταιός, οι ισολογισμοί σας καθαροί, οι μετοχές σας στα ύψη, η μαμά είναι εδώ και θα σας σώσει ακόμη κι αν χρειαστεί να ξεπουλήσει το τελευταίο της προικιό. Η μαμά είναι εδώ, στο πλάι σας, και για ό,τι είπατε σε βάρος της, για το βρισίδι που της ρίξατε, δεν σας κρατάει κακία, νερό κι αλάτι».



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Αν το υπουργείο Οικονομικών αποφάσιζε να γεμίσει φιάλες με τραπεζογραμμάτια, να τις θάψει σε κατάλληλο βάθος σε μη χρησιμοποιούμενα ανθρακωρυχεία, τα οποία ύστερα γέμιζε με απορρίμματα των πόλεων και επέτρεπε στις ιδιωτικές επιχειρήσεις, σύμφωνα με τις γνωστές αρχές του laissez-faire, να ξεθάψουν τα τραπεζογραμμάτια πάλι (αφού αποκτήσουν, βεβαίως, το δικαίωμα να το κάνουν, υποβάλλοντας προσφορές σε πλειοδοτικό διαγωνισμό), δεν θα υπήρχε πλέον ανεργία και, με τη συνδρομή των επιπτώσεων, το πραγματικό εισόδημα της κοινωνίας καθώς επίσης και ο πλούτος της θα αυξάνονταν, πιθανώς αρκετά περισσότερο από ό,τι σήμερα. Θα ήταν, ασφαλώς, λογικότερο να ανεγερθούν οικίες και να γίνουν ανάλογα έργα, αλλά αν υπάρχουν πολιτικές και πρακτικές δυσκολίες γι’ αυτό, τα παραπάνω θα ήταν καλύτερα από το τίποτε.


John Maynard Keynes, «Η γενική θεωρία της απασχόλησης, του τόκου και του χρήματος»

Saturday, February 29, 2020

Ο ιός, η αγορά και η αγέλη

29/2-2/3-2020


Οταν απειλείται μια ανθρώπινη ύπαρξη, συμπυκνώνεται στον σκληρό πυρήνα της: στον αγώνα της επιβίωσης. Δεν υπάρχει τίποτα παράδοξο ή ηθικά αξιολογήσιμο σ' αυτό. Είναι απλή και καθαρή ανθρώπινη φύση. Οχι πολύ διαφορετική στη χημεία της από τη φύση των περισσότερων έμβιων όντων, τουλάχιστον των ανώτερων θηλαστικών: όταν αντιλαμβανόμαστε τον κίνδυνο ή ό,τι θεωρούμε κίνδυνο -με τα μάτια, τ' αυτιά ή οποιοδήποτε άλλο όργανο- η πληροφορία φτάνει στην αμυγδαλή του εγκεφάλου, που επεξεργάζεται τα συναισθήματα. Ο εγκέφαλος απελευθερώνει γλουταμικό οξύ, που στέλνει ένα σήμα στη φαιά ουσία, το οποίο είτε μας ακινητοποιεί είτε μας κάνει να πεταχτούμε αλαφιασμένοι απ' τον φόβο. Ενα δεύτερο σήμα στέλνεται στον υποθάλαμο, ο οποίος ενεργοποιεί το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, το οποίο με τη σειρά του «ειδοποιεί» τα επινεφρίδια που απελευθερώνουν αδρεναλίνη στο αίμα. Αυτή κάνει την υπόλοιπη δουλειά. Αυξάνει τους καρδιακούς παλμούς και την πίεση του αίματος και γενικώς μας επιτρέπει να αντιμετωπίσουμε το «θηρίο», είτε πρόκειται για ελέφαντα 4 μέτρων και 7 τόνων είτε για τον Covid-19 των 0,25 «μικρών» (μm). Η «αντιμετώπιση» περιλαμβάνει και το να τρέξουμε απλώς μακριά του. Ακόμη και μέχρι το σουπερμάρκετ. Αυτά και δεν υπεισέρχομαι σε περισσότερες λεπτομέρειες, διότι θα φάω ξύλο από τους νευροεπιστήμονες.

Λοιδορούμε και χλευάζουμε όσους εξαφάνισαν χειρουργικές μάσκες και γάντια από τα φαρμακεία κι όσους επέδραμαν στα σουπερμάρκετ για αντισηπτικά ή μακαρόνια. Ομως, η αντίδρασή τους δεν είναι ανορθολογική. Εστω και υπερβολική, πηγάζει από την ανθρώπινη φύση. Εμπεριέχει τον αδιαπραγμάτευτο ορθολογισμό του φόβου και της επιβίωσης. Το μόνο ανορθολογικό που υπάρχει στην αντίδραση είναι ενδεχομένως η επιλογή των μέσων επιβίωσης. Η οποία σίγουρα εξαρτάται από μακαρόνια, ζάχαρη ή ρύζι, πιθανότατα δεν εξαρτάται από μάσκες και αντισηπτικά και σίγουρα -μα εντελώς σίγουρα!- δεν εξαρτάται από τιμές των μετοχών, των ομολόγων ή του χρυσού.

Αν υπάρχει κάτι αληθινά ανορθολογικό και εντελώς μυστικιστικό στον τρόπο που αντιδρά η παγκοσμιοποιημένη ανθρωπότητα στην επιδημία ή στην προοπτική της πανδημίας είναι η αγελαία συμπεριφορά των αγορών. Και ίσως το «αγελαία» τις κολακεύει, οι αγέλες έχουν τουλάχιστον εσωτερική οργάνωση, ιεραρχία, έναν σκοπό. Εδώ δεν πρόκειται για αγέλες. Κοπάδια πανικόβλητα είναι, που έχασαν και τον τσοπανάκο τους και το τσοπανόσκυλό τους. Ούτε ο Τραμπ τις σώζει.

Εκ πρώτης όψεως είναι διασκεδαστικό να παρακολουθείς τον τρόπο που αποσταθεροποιούνται οι ιερείς του νεοφιλελευθερισμού, οι πιστοί του «ορθολογισμού» και της «αποτελεσματικότητας» των αγορών. Μέχρι πριν από δέκα μέρες πορεύονταν μες στην αμεριμνησία, με τη βεβαιότητα ότι, παρά τα σκαμπανεβάσματά του, ο παγκόσμιος καπιταλισμός εξελίσσεται μέσα σε μια φούσκα κανονικότητας. Ακόμη κι αν κάτι αποκλίνει -αν η Κίνα χάσει κι άλλο ταχύτητα, αν η ευρωζώνη επιβραδυνθεί, αν η ρωσοτουρκική ένταση κλιμακωθεί- έχουμε την «καβάτζα» των κεντρικών τραπεζών (αυτό το ορατό χέρι της αγοράς που αντικαθιστά το αόρατο όταν κουλαίνεται), που θα κάνουν τα μαγικά τους: ακόμη μια μείωση στα επιτόκια, ακόμη λίγη ποσοτική χαλάρωση, κάμποσο χρήμα από το ελικόπτερο, αν χρειαστεί, βρε αδερφέ. Κι αν τα μαγικά των κεντροτραπεζιτών δεν φτάνουν, θα κινητοποιήσουμε τα υπερόπλα: θα πείσουμε τις κυβερνήσεις «μας» (το «μας» είναι κυριολεκτικό, όταν μιλούν οι «αποτελεσματικές αγορές» και οι «ορθολογικοί επενδυτές») να το ρίξουν έξω. Ας ξεχαστούν οι ισοσκελισμένοι προϋπολογισμοί και τα πλεονάσματα, με λίγο παραπάνω έλλειμμα και χρέος κανείς δεν πήγε χαμένος.

Αυτό το μικροσκοπικό
πραγματάκι που λέγεται κορονοϊός Covid-19 έσκασε τη φούσκα της κανονικότητας, την ψευδαίσθηση ελεγχόμενης σταθερότητας που υποτίθεται ότι μετά το «μάθημα» του 2008 είχε συνδιαμορφώσει το κουαρτέτο «αγορές-επιχειρήσεις-κυβερνήσεις-κεντρικές τράπεζες». Μπούρδες! «Τρεις σπανοί Ισπανοί, εις πανί ισπανικό, εις πανικό ιππικό εζωγράφισαν». Λύκοι την πέσαν σε ζωοπανήγυρη και οι «αποτελεσματικές» αγορές εξαέρωσαν αξία τρισεκατομμυρίων δολαρίων σε ελάχιστες μέρες. Εντάξει, είναι πολλά τα λεφτά, Γιώργο, αλλά από το κραχ του 2008 και μετά, τα μεγαλύτερα χρηματιστήρια του καπιταλιστικού σύμπαντος έχουν τριπλασιαστεί, οι επιχειρήσεις έχουν μπαζώσει ένα σωρό κέρδη, οι τράπεζες έχουν ταϊστεί πλουσιοπάροχα με τρισεκατομμύρια ποσοτικής χαλάρωσης, ε, δεν μπορεί, θα έχουν όλοι κάνει το κουμάντο τους, σωστά; Λάθος! Ο,τι χαρίστηκε στις αγορές και στους πανικόβλητους συντελεστές τους, ό,τι τους αποδόθηκε για να υπηρετήσουν την κατά Μίλτον Φρίντμαν «αποκλειστική κοινωνική ευθύνη των επιχειρήσεων: την κερδοφορία τους» θα αποδειχθούν πεταμένα λεφτά και χαμένος κόπος.

Για πολλοστή φορά, όλα τα γραφικά αξιώματα των αγορών -«αγόραζε στη φήμη, πούλα στην είδηση», «όταν δεις αίμα, αγόραζε, αγόραζε, αγόραζε…» και τα συναφή- πυροδοτούν απλώς έναν αγελαίο τρόμο. Ο οποίος όμως δεν έχει καμιά σχέση με την ανθρώπινη επιβίωση -οι μετοχές, τα ομόλογα, τα παράγωγα, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης ούτε τρώγονται ούτε προστατεύουν από τον κορονοϊό- αλλά με την απληστία. Είναι ένας αγοραίος πανικός που λειτουργεί ως επιταχυντής και πολλαπλασιαστής της υγειονομικής κρίσης, ένας ολέθριος σύμμαχος του κορονοϊού Covid-19.

Αργά ή γρήγορα
, το εμβόλιο και η θεραπεία του Covid-19 θα βρεθούν. Το άλλο, όμως, δεν είναι πια ίωση. Καρκίνος μεταστατικός κι εξαιρετικά επιθετικός είναι.


ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ


Κι ακούγοντας τις φωνές της χαράς που ανέβαιναν πάνω απ’ την πόλη, ο Ριέ θυμήθηκε πως αυτή η χαρά δεν είναι ποτέ ανέφελη. Γιατί ο Ριέ γνώριζε κάτι που το αγνοούσε το χαρούμενο πλήθος, κι ας μπορεί κανείς να το βρει στα βιβλία, πως ο βάκιλος της πανούκλας δεν πεθαίνει ούτε χάνεται ποτέ, πως μπορεί να μείνει δεκάδες χρόνια ναρκωμένος στα έπιπλα και στα ρούχα, περιμένοντας υπομονετικά μέσα στα δωμάτια, τα υπόγεια, τα σεντούκια, τα μαντίλια, τα χαρτιά, και πως θα ’ρχόταν ίσως μια μέρα που η πανούκλα, για να βασανίσει ή για να διδάξει τους ανθρώπους, θα ξυπνούσε και πάλι τα ποντίκια της και θα τα ’στελνε να ψοφήσουν μέσα σε μια ευτυχισμένη πόλη.

Αλμπέρ Καμί, «Η πανούκλα»

Saturday, February 22, 2020

Ο πλούτος και η κόπρος των εθνών

ΕφΣυν, 22-23/2/2020
 
Αποθησαύριση...

Ας το ρίξουμε στην «μπακαλική», έτσι, για να διαβάζουν οι φιλελέδες κι οι οικονομέτρες και να φρικάρουν.

Αν η Παγκόσμια Τράπεζα, το ΔΝΤ ή η Credit Suisse -και ποιος τολμά να αμφισβητήσει την Credit Suisse;- μετρούν σωστά, ο παγκόσμιος πλούτος το 2019 εμετρήθη, εζυγίσθη και ευρέθη πλήσμιος, άφθονος και μπαμπάτσικος, άνω των 360 τρισ. δολαρίων. Αν τον διαιρέσουμε με τα 7,6 δισ. κατοίκων της Γης, αντιστοιχούν τουλάχιστον 47.000 δολάρια στον καθένα μας.
Ok, ας πούμε ότι αυτό σας φαίνεται υπερβολικό, διότι στον πλούτο περιλαμβάνονται κάθε λογής περιουσιακά στοιχεία, από βοσκοτόπια στην Ευρυτανία με 100 ευρώ το στρέμμα μέχρι διαμερίσματα στο Μανχάταν με 100.000 το τετραγωνικό. Και τι να τα κάνεις αν δεν μπορείς να τα ρευστοποιήσεις την ώρα που τα χρειάζεσαι - ούτε τα πουρνάρια τρώγονται, ούτε οι πορσελάνες.
Από τα 360 τρισ. δολάρια του πλούτου των εθνών, τα 120 τρισ. είναι ζεστό χρήμα κάθε εκδοχής -το M2 που μετρούν με θρησκευτικό μυστικισμό οι νομισματολόγοι-, που περιλαμβάνει από ταπεινά χάλκινα 1-5 σεντς, που σου πέφτουν απ’ την τσέπη και δεν καταδέχεσαι να τα μαζέψεις, μέχρι τις μετοχές, τα ομόλογα και κάθε άλλη οβιδιακή μεταμόρφωση του χρήματος, αληθινή και δουλεμένη ή επινοημένη και φαντασιακή, πλην όμως ανταλλάξιμη με ψωμί, τυρί, κρέας ή μαργαριτάρια «Σάουθ Σι» και ρολόγια «Πατέκ Φιλίπ». Με την ίδια, λοιπόν, μπακαλίστικη διαίρεση πάλι προκύπτουν πάνω από 15.000 δολάρια κατά κεφαλήν, μια μαγιά που δεν επιτρέπει σε κανένα ανθρώπινο πλάσμα να πεινάσει.

Η πλάκα -ή η τραγωδία-
είναι πως ο ακατάπαυστα μετρούμενος πλούτος των εθνών έχει αυξηθεί ιλιγγιωδώς από το 2010 κατά 160 τρισ. δολάρια, παρά την καταστροφική κρίση, τα χρόνια ύφεσης, στασιμότητας και αργής ανάκαμψης. Ολη η κλάψα για τον πλούτο που εξαερώθηκε, για τη δεκαετία της ύφεσης στο όνομα της οποίας από τη μια πλευρά οι κυβερνήσεις επέβαλαν συντριπτική λιτότητα κι απ’ την άλλη οι κεντρικές τράπεζες έριξαν χρήμα από το ελικόπτερο -τουλάχιστον 20 τρισ. δολάρια με τα γενναιόδωρα QE τους- αποδεικνύει απλώς ότι η μηχανή της απληστίας δούλεψε ακατάπαυστα. Δούλεψε στο φουλ παρά την κρίση, ή λόγω ακριβώς αυτής, μετατρέποντάς την σε ένα μεγάλο, πλανητικό πλιάτσικο: έναν μηχανισμό μεταφοράς πλούτου από τους πολλούς και φτωχότερους στους πλουσιότερους και ελαχιστότατους.

Πρόσφατα τεκμήρια, για να μη μας λένε κι άσχετους: στο αμερικανικό χρηματιστήριο, τη ρουφήχτρα του παγκόσμιου πλούτου που από το κραχ του 2008 έχει τριπλασιάσει την κεφαλαιοποίησή του, το πλουσιότερο 1% των νοικοκυριών κατέχουν μετοχές αξίας 21 τρισ. δολαρίων, ήτοι το 56%, όταν το 90% έχει μετοχές 4,6 τρισ., ήτοι μόλις το 12%. Αυτό συμβαίνει στο πλουσιότερο έθνος του πλανήτη, που ενώ αντιστοιχεί μόλις στο 4,3% του παγκόσμιου πληθυσμού, διαθέτει το 30% του παγκόσμιου πλούτου, όταν η Κίνα και η Ινδία, με το 36% του πληθυσμού, περιορίζονται μόλις στο 21% του πλούτου.

Επομένως, η κοινοτοπία περί χαμένης δεκαετίας, ακόμη και με νεοφιλελεύθερους όρους, είναι ατελής και παραπλανητική, αν δεν συμπληρωθεί από το ερώτημα «χαμένη για ποιον, καρδιά μου;». Το οποίο απαντάται με ακόμη ένα ενδεικτικό απολογιστικό στοιχείο που αποδεικνύει ότι το μόνο που παράγει σε αφθονία ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός είναι η ακραία ανισότητα: από τη δεκαετία του ’80 οπότε άρχισε να επελαύνει ο νεοφιλελευθερισμός, το πλουσιότερο 1% αύξησε το μερίδιό του στον παγκόσμιο πλούτο από το 16% στο 21%, ενώ το φτωχότερο 50% ανέβηκε κι αυτό από 6% στο 9%, κυρίως χάρη στην «εισβολή» της Κίνας στην παγκόσμια σκηνή. Αυτή η τάση δεν φαίνεται να είναι προς θάνατον, σωστά; Τσίμπησαν κάτι οι πάνω, τσίμπησαν κι οι κάτω, κατά το «κοντά στον βασιλικό ποτίστηκε κι η γλάστρα». Ομως το στοιχείο είναι παραπλανητικό, διότι στις δυο πλουσιότερες περιοχές του πλανήτη, ΗΠΑ και (δυτική) Ευρώπη, συνέβη το ακριβώς αντίστροφο: στην Ευρώπη το μερίδιο του πλουσιότερου 1% ανέβηκε από το 10% στο 12% και το μερίδιο του φτωχότερου 50% έπεσε από το 24% στο 22%. Αλλά στις ΗΠΑ η κιμαδομηχανή το τερμάτισε: το πλουσιότερο 1% υπερδιπλασίασε το μερίδιό στο συνολικό εθνικό εισόδημα, στο 22%, ενώ το φτωχότερο έπεσε από το 21% στο 13% (Word Inequality Report 2018).

Σ’ αυτά τα στοιχεία υπάρχει η σπορά της προσεχούς κρίσης: η ανισότητα αναδεικνύεται μητέρα όλων των κρίσεων - για να ανησυχούν κι οι οργανισμοί της αναλγησίας, ΔΝΤ και ΟΟΣΑ, κάτι θα ξέρουν. Οπότε καταλήγουμε ξανά στο παμπάλαιο πρόβλημα της αναδιανομής για το οποίο προειδοποιούσε ήδη από τις αρχές του 17ου αιώνα ο Φράνσις Μπέικον, φιλόσοφος και σύμβουλος του βασιλιά Ιακώβου, που εξομοίωνε το χρήμα με την κοπριά: αν δεν σκορπιστεί, είναι ανώφελο.
Φευ, όμως, ακόμη και η κόπρος των εθνών, ακατάπαυστα παραγόμενη από ζώα κι ανθρώπους (500 εκατ. τόνοι τον χρόνο η ζωική, 300 εκατ. η ανθρώπινη -46 κιλά, παρακαλώ, το κατά κεφαλήν προϊόν του πεπτικού μας σωλήνα-, πλούσιες σε άζωτο και φωσφόρο για τις καλλιέργειες), έχει καταστεί συνιστώσα του πλούτου τους. Αρα υπαγμένη στον κανόνα της ανισότητας. Η Ασία, με τον μισό πληθυσμό της Γης, είναι καταδικασμένη να χρησιμοποιεί τετραπλάσια χημικά λιπάσματα από ζωικά, λόγω ελλιπούς πρόσβασης σε ποιοτικό οργανικό λίπασμα, ό,τι πιο βολικό για τις πολυεθνικές της διατροφής.

Τελικά, ούτε την κόπρο δεν δικαιούμαστε να ελέγξουμε, τ’ ακούς, Ηρακλή; Αλλά τι να ακούσεις. Και σένα σου την έφερε ο Αυγείας. Σκατά.




ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Πάνω από όλα, πρέπει να εφαρμοστεί καλή πολιτική, ώστε τα αποθέματα και τα χρήματα σε ένα κράτος να μη συγκεντρωθούν σε λίγα χέρια. Γιατί διαφορετικά, ένα κράτος μπορεί να έχει τεράστιο πλούτο, αλλά παρ' όλα αυτά να λιμοκτονήσει: και τα χρήματα είναι σαν την κοπριά, δεν είναι ωφέλιμη παρά μόνο αν διασκορπιστεί. Αυτό γίνεται κυρίως με την καταστολή ή, τουλάχιστον, με τη διατήρηση ενός στενού ελέγχου πάνω στις ληστρικές συναλλαγές της τοκογλυφίας, στη μονοπώληση, στα μεγάλα βοσκοτόπια και στα παρόμοια.

Φράνσις Μπέικον, «Δοκίμια: XV. Για τις ανταρσίες και τις ταραχές» (Essays, XV, Od Seditions and Troubles, 1625)

Saturday, February 15, 2020

Ο πταρμός της Ανατολής


 ΕφΣυν, 15-16/02/2020




Οσοι τυχόν είχαν διαβάσει σ’ αυτήν εδώ τη στήλη τον περασμένο Οκτώβριο τη «Μυρωδιά της φτώχειας» («Εφ.Συν.» 26-27/10/2019), θα μυρίζονται ήδη πόσο χάρηκα όταν ο Κορεάτης Μπονγκ Τζουν-χο ανέβηκε στη σκηνή των Οσκαρ και ποζάρισε ολογέλαστος, με τα 5-6 χρυσά αγαλματάκια αγκαλιά. Χάρηκα σαν να είχα πάρει εγώ το Οσκαρ, που απλώς ένα Σαββατόβραδο μπήκα στη σκοτεινή αίθουσα και βγήκα με την πεποίθηση πως είχα δει κάτι σπουδαίο. Κι εδώ που τα λέμε, η αγορά των βραβείων θα 'πρεπε να επινοήσει έναν τρόπο να βραβεύει το κοινό, τουλάχιστον στις περιπτώσεις που βλέπει έγκαιρα αυτό που δεν βλέπουν οι ακαδημίες και οι κριτικοί, μετατρέποντας ένα αουτσάιντερ σε ξεκάθαρο φαβορί. Σπάνιο, αλλά συμβαίνει.

Τέσπα, το θέμα
δεν είναι τα Οσκαρ, αλλά οι χίλιοι δυο τρόποι με τους οποίους η Ανατολή στέλνει στη Δύση το μήνυμα πως έρχεται η ώρα της δύσης της. H ανατολή της Ανατολής και η δύση της Δύσης είναι μια συνάρτηση που στην Ουάσινγκτον ή στις Βρυξέλλες μπορεί να αντιμετωπίζεται περίπου ως συντέλεια του κόσμου, ενώ μπορεί να είναι απλώς μια καμπή του ιστορικού κύκλου, μια φυσιολογική μετάθεση του ιστορικού κέντρου βάρους που κάποια στιγμή ξέφυγε από τη Μεσόγειο, μετατοπίστηκε στη δυτική ακτή του Ατλαντικού και τώρα είναι η ώρα να μετατοπιστεί στη δυτική ακτή του Ειρηνικού - έχει και η Ανατολή τη δική της άγρια και χρυσή Δύση.

Η ιδέα λοιπόν που κάποτε διατύπωνε ο Εκο, ότι η Ευρώπη θα γίνει Αφροευρώπη, μια μελλοντολογία και πάλι ευρωκεντρική, αφού βάζει στο επίκεντρο την κλειστή μας θάλασσα, τη Μεσόγειο, πρέπει ριζικά να αναθεωρηθεί. Το πολύ που ελπίζει η Ευρώπη είναι να επιβιώσει ως Ευρασία και η Αμερική ως Αμερασία (αν και η ισχυρή συνιστώσα σ' αυτές τις συνθέσεις είναι η Ασία και θα 'πρεπε να προηγείται, αλλά δεν μου προκύπτει εύηχο).

Και παρομοίως πρέπει να αναθεωρηθούν όλα τα σχετικά κλισέ για την κατανομή της γεωπολιτικής και γεωοικονομικής ισχύος, όπως το διαβόητο «φταρνίζεται η Ουάσινγκτον και αρρωσταίνει ο πλανήτης». Ως γνωστόν εδώ και δύο μήνες ο πλανήτης ζει υπό τον φόβο του πταρμού της Ανατολής, φταρνίστηκε η Κίνα -κι αυτό έγινε μια εφιαλτική κυριολεξία με τον κορονοϊό- και υποτίθεται ότι θα έπρεπε να έχει ήδη νοσήσει η υφήλιος. Πλην όμως όχι, διότι το εργοστάσιο του κόσμου έχει ευγένεια και τρόπους σχεδόν δυτικούς. Φορά τη μάσκα του, καλύπτει με τις παλάμες μύτη και στόμα, προφυλάσσει όπως μπορεί τον πλανήτη από τα ιοβόλα σταγονίδιά του.

Είναι μια στάση
ευθύνης που περιλαμβάνει όλες τις σινικές αγωνίες για την περιφρούρηση όχι απλώς της παγκόσμιας υγείας, αλλά της παγκοσμιοποίησης από την οποία τρέφεται η ανερχόμενη ασιατική ακμή, αυτό το υβρίδιο νεοφιλελευθερισμού, φεουδαρχικού συγκεντρωτισμού και πολιτικού αυταρχισμού, το οποίο η Δύση αντιμετωπίζει με αλαζονεία και καχυποψία, πλην όμως κάνει δουλειά.

Εχει πλάκα να
παρακολουθείς τα εγχώρια κανάλια να βγάζουν στον αέρα Ελληνες που δουλεύουν ή σπουδάζουν στις κινεζικές μητροπόλεις, με την ελπίδα να τους αποσπάσουν δραματικές αφηγήσεις για τη βία της καραντίνας, το χάος, τον πανικό, την απανθρωπιά, αλλά αντ' αυτού να εισπράττουν ψύχραιμες περιγραφές μιας κρατικής δομής που δουλεύει με όσα μέσα διαθέτει και μιας κοινωνίας που κατανοεί και συνεργάζεται.

ΟΚ, δεν πρόκειται να λατρέψει κανείς το αυταρχικό κινεζικό καθεστώς που διασύρει την έννοια του κομμουνισμού και αποθεώνει την αγορά και τον ατομικό πλούτο - εν ολίγοις κοπιάρει τη Δύση στα χειρότερά της. Αλλά, αν μη τι άλλο, οφείλουμε ν' αναγνωρίσουμε το τακτ με το οποίο η Ανατολή αναρριχάται προς τον επόμενο κύκλο ακμής της, χωρίς να αφήσει τη Δύση να συντριβεί στον πάτο της παρακμής της.



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

 
Δεν υπάρχει βαθύτερη αντίθεση ανάμεσα στον θάνατο από πείνα και στον ηρωικό θάνατο. Οικονομικά η ζωή απειλείται, εξευτελίζεται, ταπεινώνεται από την πείνα υπό την ευρεία έννοια. Τέτοια είναι και η αδυναμία πλήρους ανάπτυξης των δυνάμεων, η στενότητα του ζωτικού χώρου, το σκοτάδι, η πίεση, όχι μόνο ο άμεσος κίνδυνος. Ολόκληροι λαοί έχουν χάσει τη φυλετική ένταση λόγω της διαβρωτικής πενιχρότητας του βιοτικού επιπέδου. Εδώ πεθαίνεις από κάτι, όχι για κάτι. Η πολιτική θυσιάζει ανθρώπους για έναν στόχο. Πέφτουν για μια ιδέα. Η οικονομία τούς αφήνει απλώς να καταστραφούν.

Οσβαλντ Σπένγκλερ, «Η παρακμή της Δύσης»