Είναι και Μάης και Ιούλης και Οκτώβρης και Νοέμβρης και Δεκέμβρης: Με τον φόβο τους να κοιμάστε!

Μικρή ανακεφαλαίωση της τελευταίας εικοσαετίας: η αλληλουχία κρίσεων και κοινωνικών εξεγέρσεων που προκαλεί το μεγάλο πλιάτσικο του κοινωνικού πλούτου

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 21/10/2026 

Παρίσι, Οκτώβρης 2026. 

Ξαναπλανιέται ένα φάντασμα πάνω από την Ευρώπη. Αλλα πλανιέται και κάτω της, κι αριστερά της και δεξιά της, και ανατολικα και δυτικά της και βόρεια και νότιά της. Ας όψονται οι θείοι Κάρλ και Φρίντριχ μ’ αυτή την καταραμένη φράση του Μανιφέστου που για δυο αιώνες και κάτι πράγματι στοιχειώνει την Ευρώπη κι όλο τον κόσμο σαν φάντασμα, σαν βαμπίρ, σαν βρυκόλακας, σαν ζόμπι, σαν μετεμψύχωση, σαν μετενσάρκωση, σαν νεκρανάσταση, σαν Δευτέρα Παρουσία, σαν δαίμονας και σαν άγγελος, σαν κόλαση και παράδεισος μαζί.

Κανείς δεν δικαιούται να κάνει τον έκπληκτο, τον ανυποψίαστο για ό,τι συμβαίνει στη Γαλλία, στην Ιταλία, στην Ισπανία, στην Πορτογαλία, στην Αλβανία, ίσως και στην Ελλάδα. Εδώ και σχεδόν είκοσι χρόνια ο αναπτυγμένος καπιταλιστικός κόσμος πέφτει από τη μια κρίση στην άλλη, από το ένα σοκ στο επόμενο. Στην πραγματικότητα δεν μιλάμε για πολλές και ασυνάρτητες κρίσεις, αλλά για μια ενιαία, διαρκή, αυτοτροφοδοτούμενη κρίση που αλλάζει μόνο ως προς τις αφορμές και τα συμπτώματα. Ζούμε κάτι πολύ κοντά σε αυτό που οι κλασικοί του μαρξισμού όριζαν ως «γενική κρίση του καπιταλισμού», χωρίς απαραίτητα να σημαίνει και το τέλος του -κάθε άλλο, προς το παρόν-. Αλλά για να μην μπλέξουμε σε πράγματα πολύ θεωρητικά, ας περιοριστούμε σε αυτά που έχουμε ζήσει και ζούμε ακόμη.

Αθήνα, Δεκέμβρης 2008. 

Τον Δεκέμβρη του 2008, ενώ στις μακρινές μας ΗΠΑ είχε ήδη ξεκινήσει η κατάρρευση της αγοράς ακινήτων και η τραπεζική κρίση, η Αθήνα καιγόταν επί δυο εβδομάδες με αφορμή τη δολοφονία Γρηγορόπουλου. Η εγχώρια πολιτική και οικονομική ελίτ τρόμαξε τότε με την έκταση και την ένταση του νεανικού ξεσπάσματος, που λειτούργησε ως προαναγγελία του επόμενου κύματος κοινωνικής αναταραχής, από το 2010 και μετά, όταν η χρηματοπιστωτική κρίση μετανάστευσε από τις ΗΠΑ στην Ευρώπη, μεταλλάχθηκε σε κρίση χρέους και ανακήρυξε για οκτώ χρόνια «βασίλειό» της το μαύρο πρόβατο και εξιλαστήριο θύμα της ΕΕ, την Ελλάδα. Οι ευρωπαϊκές ηγεσίες ξανατρόμαξαν με τις εκρήξεις οργής στη χώρα μας, τις απεργίες του πρώτου μνημονίου, το κίνημα των πλατειών του 2011, την μαζική πολιτική μετατόπιση του 2012, την ανατροπή του 2015, το «όχι» που έγινε «ναι». Το πείραμα της ευρωπαϊκής ενοποίησης μετατράπηκε σε κολαστήριο δημοσιονομικής λιτότητας και διαρκούς διατίμησης της εργασίας. Η υποτιθέμενη αντίδραση του ευρωπαϊκού ιερατείου στην κρίση χρέους- που, παρεμπιπτόντως, βρισκόταν σε χαμηλότερα επίπεδα από τα σημερινά- ήταν ένα σαρωτικό πρόγραμμα διάσωσης των τραπεζών και ρίψης «χρήματος από το ελικόπτερο» (θυμάστε την ποσοτική χαλαρωση;) για να αποφύγουν οι ευρωπαϊκές οικονομίες την κατάρρευση.

Στη διάρκεια αυτής της τρομερής – μνημονιακής για την Ελλάδα- δεκαετίας, που οι διαδοχικές δοτές, «συνθετικές» ή εκλεγμένες κυβερνήσεις συναγωνίζονταν στον βαθμό υποτέλειας στους δανειστές και αυτοί επαίρονταν για την υποτιθέμενη διάσωση της ελληνικής και ευρωπαϊκής οικονομίας από την κατάρρευση, ένα τεράστιο κύμα πολιτικής και κοινωνικής διαμαρτυρίας σάρωσε τον αραβικό κόσμο, από τη βόρεια Αφρική μέχρι τη Μέση Ανατολή. Αραβική Ανοιξη το είπαμε, αν και εξελίχθηκε σε έναν εφιαλτικό χειμώνα. Σήμερα φαντάζει αδιανόητο το πώς η αυτοχειρία- διαμαρτυρία του μικροπωλητή Μωχάμεντ Μπουαζίζι στην Τυνησία τον Γενάρη του 2011 θα εξελισσόταν σε ένα ντόμινο εξεγέρσεων σε πάνω από δέκα αραβικές χώρες με αιτήματα εκδημοκρατισμού και οικονομικής δικαιοσύνης και θα κατέληγε σε ένα εφιαλτικό σκηνικό εμφυλίων, πολεμικών συρράξεων, νέων δικτατοριών, νέων ιμπεριαλιστικών-αποικιοκρατικών επεμβάσεων και μιας γενοκτονίας εις βάρος του Παλαιστινιακού λαού από το κράτος- όνειδος της ανθρωπότητας, το Ισραήλ.

Αλγέρι, Σεπτέμβρης 2011. 

Κι ενώ η Αραβική Ανοιξη καταπνιγόταν σε λουτρό αίματος και σε ένα νέο κύκλο γεωπολιτικής αστάθειας σε όλο τον αραβο-ισλαμικό  κόσμο, ενώ η καπιταλιστική-χριστισνική Δύση φαντασιωνόταν ότι έχει ξεπεράσει τον κίνδυνο της δικής της αποσταθεροποίησης «εξάγοντας» τα φορτία έντασης προς ανατολάς, ήρθε η πανδημία του Covid 19 να ταράξει την επιδερμική ηρεμία της και να της θυμίσει – ή να της μάθει σε μεγαλύτερο βάθος- τι εστί τελικά παγκοσμιοποίηση. Είναι παράξενο πώς οι άνθρωποι που θαρρούν ότι κυβερνούν τον κόσμο μέσα από οθόνες που καταγράφουν τιμές, αξίες, όγκους, βάρη, ισοζύγια, κόστη, τονάζ, μίλια, τζίρους, κέρδη προ φόρων και μετά, μόλις το 2020 ανακάλυπταν ότι η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα δεν είναι απλά μια σκυταλοδρομία μεταφοράς αξίας από τα ορυχεία λιθίου της Αυστραλίας και της Χιλής, στα εργοστάσια της Foxconn στην Ταιβάν και στην Κίνα, στους αγωγούς και στα τάνκερ που μεταφέρουν καύσιμα, στα χιλιάδες εμπορευματοκιβώτια που κουβαλούν τα θηριώδη κοντεϊνεράδικα, στα συσκευαστήρια της Ιταλίας, στις αποθήκες της Amazon και τελικά στα mall, στις εμπορικές αλυσίδες ή στις πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου. Δυστυχώς για τους καπιταλιστές, η εφοδιαστική του κέρδους, , περιλαμβάνει κι αυτό το ενοχλητικό πλάσμα που λέγεται μισθωτός εργάτης - ή «συνεργάτης» στον καπιταλισμό της πλατφόρμας-, ο οποίος είναι ταυτόχρονα καταναλωτής, φορολογούμενος, πελάτης, οφειλέτης, θεατής, ψηφοφόρος. Κι αυτό το πλάσμα αρρωσταίνει, μετακινείται, ταξιδεύει, σχετίζεται, διασκεδάζει, πηδιέται, κάνει οικογένεια, μεγαλώνει και μορφώνει τα «ανταλλακτικά» της παραγωγής αλυσίδας – τα παιδιά του-. Αλλά ταυτόχρονα κουράζεται, δυσκολεύεται να ακολουθήσει τις τεχνολογικές ταχύτητες, ξεμένει από δεξιότητες, ασθμαίνει στον μαραθώνιο κατάρτισης- επανακατάρτισης, γερνάει, συνταξιοδοτείται, πεθαίνει σε όλο και μεγαλύτερη ηλικία και τελικά «περισσεύει».

Η πανδημία θύμισε στους απαλλοτριωτές του κοινωνικού πλούτου πόσο εξαρτημένοι είναι από τους πραγματικούς παραγωγούς του. Πέρα από θεωρίες συνωμοσίας, ίσως ήταν αυτή που πυροδότησε τελικά τη θεαματική επιτάχυνση τόσο της «πράσινης μετάβασης», με στόχο την ελαχιστοποίηση των ενεργειακών εξαρτήσεων, όσο και της λεγόμενης 4^ης βιομηχανικής επανάστασης, με επιστέγασμα την αστραπιαία εξέλιξη και διάδοχη της Τεχνητής Νοημοσύνης, με στόχο τη μείωση των εξαρτήσεων από την μισθωτή εργασία. Μόνον τυχαίο δεν είναι το γεγονός ότι ο Μπιλ Γκέιτς, κατά τεκμήριο η καλύτερη συνεκδοχή σοφού κεφαλαιοκράτη που το παίζει προφήτης του καιρού μας, μετά το σοκ του Covid 19 προέβλεπε νέα μαζικά, θανατηφόρα περιστατικά πανδημίας από γνωστούς και άγνωστους ιούς, ενώ σήμερα έχει προσχωρήσει στο «κίνημα» των υπερπλουσίων χορηγών της ΤΝ που θέλουν την επιβράδυνσή της γιατί «μπορεί να αφανίσει την ανθρωπότητα, αν μείνει ανεξέλεγκτη».

Μμμμ... Παραλίγο να σας πιστέψουμε, κ. Γκέιτς, που θαρρείτε πως η ιστορία της ανθρωπότητας άρχισε κάπου στα 1975, όταν στήσατε τη Microsoft. Και η αναλογική νοημοσύνη των δυο παγκοσμίων πολέμων, του ολοκαυτώματος, του ναζισμού, της Χιροσίμα, του Ναγκασάκι και των πυρηνικών όπλων μια χαρά μπορούσαν να αφανίσουν την ανθρωπότητα. Οπως το ίδιο μπορεί να κάνει η κλιματική κρίση που τροφοδοτείτε εδώ και δεκαετίες. Αλλωστε, ο πόλεμος και οι βάρβαροι που τον παράγουν είναι πάντα «μια κάποια λύσις». Και σε αυτή τη λύση στράφηκε η καπιταλιστική Διεθνής μόλις έβγαλε το ένα πόδι από τον βάλτο της πανδημίας. Ακόμη κι αν δεν υπήρχε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, που ΗΠΑ και ΕΕ έκαναν ό,τι περνούσε από το χέρι τους, κυρίως και με τον προηγηθέντα «πόλεμο των αγωγών αερίου», για να την προκαλέσουν, κάποιο άλλο μέτωπο στρατιωτικής αντιπαράθεσης θα έπρεπε να ανοιχθεί για να αιτιολογήσει τη... φαιοπράσινη μετάβαση, τη στρατιωτικοποίηση της οικονομίας, την ριζική στροφή στον πολεμικό καπιταλισμό. Κι ήρθε στο μεταξύ ο «ειρηνοποιός» Τραμπ να νομιμοποιήσει την πιο κυνική, καουμπόικη εκδοχή οικονομικού ιμπεριαλισμού, «τα λεφτά σου ή τη ζωή σου!», με την κάννη του όπλου κολλημένη στον κρόταφο του υποψήφιου θύματος- της Ουκρανίας, του Ιράν, της Γροιλανδίας, της ΕΕ-, να εξωθήσει την ευρωπαϊκή ηγεσία να περάσει ταχύτερα από τον μακρόχρονο ψυχρό σε έναν σχεδόν θερμό πόλεμο με την Ρωσία και να μετατρέψει τις διεθνείς σχέσεις και το διεθνές δίκαιο (ή ό,τι είχε μείνει απ’ αυτό από την εποχή της πρώτης αμερικανοβρετανικής εισβολής στο Ιράκ) σε σωρό ερειπίων.

Κόσμος, Γενάρης 2026. Οπως φαίνεται στο γράφημα, το πλουσιότερο 0,001% από την κορύφωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης μέχρι σήμερα έχει σχεδόν διπλασιάσει το μερίδιό του στον παγκόσμιο πλούτο και διαθέτει τριπλάσια σε αξία περιουσιακά στοιχεία από το φτωχότερο 50% του παγκόσμιου πληθυσμού. Ετσι "σώζεται" το καπιταλιστικό σύμπαν από τις κρίσεις του. 

Αυτή η μακρά αλυσίδα διαδοχικών σοκ, που αντιστοιχούν σε μια ολόκληρη γενιά η οποία δεν έχει ζήσει ούτε λεπτό εκτός κρίσης και δεν ξέρει τι θα πει σταθερότητα, προβλεψιμότητα, μια στοιχειώδης ρουτίνα καθημερινότητας, ήταν ταυτόχρονα μια διαδικασία μεταφοράς τεράστιου κοινωνικού πλούτου από τους φτωχότερους προς τους πλουσιότερους. Ηταν και παραμένει ένα τεράστιο διαστάσεων πλιάτσικο εις βάρος των υποτελών τάξεων και εθνών, της δημόσιας περιουσίας, των κοινών αγαθών του πλανήτη. Οι «διασώσεις» του παγκόσμιου καπιταλισμού από τις κρίσεις που ο ίδιος προκαλεί, αλλά και τον τρέφουν, πληρώνονται με αίμα, με σκληρή λιτότητα, με περικοπή των δημόσιων δαπανών ή με αναδιανομή τους υπέρ εκλεκτών μερίδων του κεφαλαίου, με υποβάθμιση των κοινωνικών αναγκών, υποχρηματοδότηση της δημόσιας παιδείας και υγείας ώστε να περισσέψουν λεφτά για όπλα και θάνατο, με αστυνόμευση, επιτήρηση, καταστολή, με ανάσχεση των  προσφυγικών ροών και διωγμό μεταναστών, με ανοχή και ενθάρρυνση της γενοκτόνας δράσης του κράτους -τρομοκράτη, με μείωση του πραγματικού εισοδήματος, με επιβράβευση της απληστίας των funds και των ραντιέρηδων, με κερδοσκοπία στις τιμές των πρώτων  υλών και αγαθών, με μετατροπή της παγκόσμιας αγοράς εμπορευμάτων σε ένα τεράστιο χρηματιστηριακό καζίνο, με πληθωριστικές κρίσεις, με απογείωση του κόστους ζωής, με τη μετατροπή των μητροπόλεων σε τουριστικές Ντίσνεϊλαντ για τους επισκέπτες και σε αβίωτα ενδιαιτήματα για τους κατοίκους τους.

Ουδείς δικαιούται να εκπλήσσεται, λοιπόν, για όσα γίνονται στη Γαλλία, στην Ιταλία, στην Αλβανία, στην Ιβηρική, κανείς δεν μπορεί να προσποιείται αποτροπιασμό για το μικρο- πλιάτσικο των κουκουλοφόρων φτωχοδιάβολών του Παρισιού στα σύμβολα της αστικής απληστίας, στη Luis Vuitton, τη Rolex ή τη Guzzi. Σπέρνουν ό,τι θερίζουν εδώ και δεκαετίες: μια κοινωνική έκρηξη που έχει απειροελάχιστη βία σε σχέση με τη βία που έχουν δεχτεί οι πρωταγωνιστές της τα προηγούμενα χρόνια. Κι είναι τόσο «υποκινούμενη» από την δαιμονοποιημένη «Ακρα Αριστερά», όσο ήταν η επανάσταση του Ιούλη του 1789, η Κομμούνα του Μάρτη 1871, η εξέγερση του Μαη 1968, η μπολσεβίκη επανάσταση του Οκτώβρη 1917, οι δικοί μας Δεκέμβρηδες του 1944 και του 2008, και ο δικός μας Νοέμβρης 1973.

Ναι, πολλά φαντάσματα πλανιώνται πάλι πάνω από την Ευρώπη. Φαντάσματα του Μάρτη, του Μάη, του Ιούλη, του Οκτώβρη, του Νοέμβρη, του Δεκέμβρη κι όλων των μηνών του χρόνου που φιλοξένησαν στο πέρασμα του χρόνου γνωστές κι άγνωστες κοινωνικές εκρήξεις. Ας είναι καλά οι απόγονοι των «Γαβριάδων» που ζωντανεύουν τόσα φαντάσματα και κάνουν τις καπιταλιστικές ηγεσίες να χάνουν τον ύπνο τους. «Με τον φόβο τους να κοιμάστε και να ξυπνάτε!»

ΚΙΜΠΙ

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Οι κομμουνιστές θεωρούν ανάξιό τους να κρύβουν τις απόψεις και τις προθέσεις τους. Δηλώνουν ανοιχτά ότι οι σκοποί τους μπορούν να πραγματοποιηθούν μονάχα με τη βίαιη ανατροπή όλου του σημερινού κοινωνικού καθεστώτος.

Ας τρέμουν οι κυρίαρχες τάξεις μπροστά σε μια κομμουνιστική επανάσταση. Οι προλετάριοι δεν έχουν να χάσουν σ' αυτήν τίποτε άλλο, εκτός από τις αλυσίδες τους. Έχουν να κερδίσουν έναν κόσμο ολόκληρο.

Καρλ Μαρξ, Φρίντριχ Ενγκελς «Το Μανιφέστο του Κομμουνιστικού Κόμματος» (1848)

 

 

Ειρηνική συνύπαρξη στην κορυφή του επιχειρηματικού Ολύμπου

 ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 16/10/2026 

Στη φωτογραφική σύνθεση που παραθέτω - η οποία αν και προϊόν Τεχνητής Νοημοσύνης φαίνεται να αντλεί την έμπνευσή της από τις καλύτερες στιγμές του σοσιαλιστικού ρεαλισμού, όταν οι εικονογράφοι των ηγεσιών του υπαρκτού σοσιαλισμού του προηγούμενου αιώνα έπρεπε να εξαλείψουυν κάθε σκιά ανησυχίας και κάθε χροιά αμφιβολίας για την νικηφόρα επέλαση προς το μέλλον-  απoτυπώνεται το momentum του δικού μας, καπιταλιστικού ρεαλισμού του 21^ου αιώνα και δη του εγχωρίου. Ο αφρός της επιχειρηματικής ελίτ της χώρας, οι άνθρωποι που διευθύνουν επιχειρηματικούς ομίλους (ορατής) αξίας τουλάχιστον 50 δισ. και οι οποίοι καθορίζουν το παιχνίδι στα δημόσια έργα, στην ενέργεια, στα ΜΜΕ, στο χρηματιστήριο και σε ποικίλα πεδία που ημείς, η πλέμπα του κόσμου, αγνοούμε, απεικονίζονται σε μια συνθήκη κοινής αισιοδοξίας και επιχειρηματικής ειρήνης.

Δεν είναι, φυσικά, οι μόνοι του επιχειρηματικού consensus, αλλά τα τελευταία 24ωρα έχουν βρεθεί σε μια μοναδική συναστρία: οι όμιλοι Βαρδινογιάννη, Κόκκαλη, Περιστέρη και Μυτιληναίου έβαλαν τουλάχιστον 70 εκατ. ευρώ στην εισαγωγή και αύξηση κεφαλαίου της ναυτιλιακής Capital Maritime Finance Corp (στο εξής CFM) στο (πρώην ελληνικό) χρηματιστήριο Euronext. Ισως αντιληφθήκατε τη διαφήμιση που εδώ και δυο βδομάδες παίζει καταιγιστικά σε τηλεοράσεις και ραδιόφωνο, χωρίς να έχει τόσο σημασία τι διαφημίζει, γιατί κανείς δεν αγοράζει τάνκερ ή ναυτιλιακές μετοχές επειδή το είδε στην τηλεόραση. Η διαφήμιση, που παραλλήλως φιλοδωρεί τα ΜΜΕ με σημαντικά έσοδα έναντι μιας φιλικής προσέγγισης στη σημασία της κίνησης του ομίλου του Βαγγέλη Μαρινάκη, όπως και όλες οι διαφημίσεις για δημόσιες προσφορές μέσω χρηματιστηρίου, δεν προβάλλεται φυσικά για να πείσει τους μανατζαραίους του Κόκκαλη, του Βαρδινογιάννη ή του Πρεμ Γουάτσα να ψωνίσουν μετοχές της CMF, αλλά για να πει στο ανυποψίαστο κοινό ότι αυτά τα πράγματα μας αφορούν και γίνονται για το κοινό μας καλό.

Τα 70 εκατ. ευρώ που έβαλαν οι τέσσερις όμιλοι στη δημόσια προσφορά του πέμπτου δεν είναι κανένα συγκλονιστικό ποσό σε σχέση με τους τζίρους και την κερδοφορία τους. Μάλλον χαρτζιλίκια τα λες. Αλλά το γεγονός ότι έβαλαν το 25% από τα περίπου 250 εκατ. που ήθελε αντλήσει ο Β. Μαρινάκης σε σύνολο 1 δισ. ευρώ και πλέον προσφορών έχει τον ισχυρό συμβολισμό του κοινού βηματισμού τους ως προς τις ανάγκες της ελληνικής οικονομίας και, ενδεχομένως, ως προς τις ανάγκες της διακυβέρνησής της από το 2027 και εντεύθεν.

Από την εύστοχη «φωτοσοπιά» που δημιούργησε η AI (αρχικά για λογαριασμό του mononews από το οποίο τη δανείζομαι, με το ερώτημα αν η αισθητική σοσιαλιστικού ρεαλισμού οφείλεται σε χρήση του κινεζικού DeepSeek αντί του ChatGPΤ), βάζοντας και τις κατάλληλες πινελιές εθνικής περηφάνειας και πατριωτικής ευφορίας – λίγη Ακρόπολη, λίγη σημαία, λίγη τράπεζα, μπόλικη ναυτοσύνη- προφανώς λείπει κάτι. Ή μάλλον κάποιος, από τους ομοειδείς του επιχειρηματικού λόμπι που κινούνται μεταξύ εφοπλισμού, ενέργειας, κατασκευών και media. Ο κ. Αλέξανδρος Εξάρχου, ο εκπρόσωπος του εφοπλιστικού τριδύμου με τους Μπάκο και Καϋμενάκη, που την τελευταία πενταετία είναι επικεφαλής μιας θορυβώδους επενδυτικής επέλασης, με κορυφαία αποκτήματα την AKTOR και την Τράπεζα Αττικής. Ο κ. Εξάρχου, τουλάχιστον συμβολικά, έπρεπε να έχει συγκαταλεγεί στην συμμαχία των άλλων πέντε, μια και συνδέεται άμεσα ή έμμεσα με όλα τα επενδυτικά πρότζεκτ και όλες τις στρατηγικές επιλογές και συμμαχίες τους: μεταφορά αμερικανικού LNG, Κάθετος Διάδρομος, στρατιωτικοί εξοπλισμοί, πράσινη μετάβαση, κρίσιμες πρώτες ύλες, χαλάρωση ρωσικής απομόνωσης, μαχητική υπεράσπιση της «εθνικής» συμμαχίας με ΗΠΑ και Ισραήλ, αλλά και ισχυρή αμφισβήτηση των πολιτικών της ευρωπαϊκής ηγεσίας.

Η (ορατή και επίσημη) απουσία του κ. AKTOR από την αγιογραφία της επιχειρηματικής εποποιίας προφανώς σχετίζεται με τη συστηματική απογύμνωση από αμερικανικά ΜΜΕ εδώ και ένα μήνα των καταγγελλόμενων προνομιακών συμφωνιών του με την αποπεμφθείσα αμερικανίδα πρέσβειρα κ. Γκιλφόιλ, και τα σκάνδαλα που της καταλογίζονται. Η σχέση της με τον επικεφαλής της AKTOR, στην οποία εξασφαλίστηκε προνομιακή συμμετοχή στην κατασκευή του Κάθετου Αξονα μεταφοράς φυσικού αερίου- ο οποίος ωστόσο είναι άγνωστο αν, πότε και με ποιους θα μπει στα σκαριά μετά τις αποκαλύψεις- είναι ένα από τα καταγγελλόμενα σκάνδαλα. Για τα οποία τα ελληνικά συστημικά ΜΜΕ, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που ανήκουν στους αγιογραφούμενους  συμμάχους, έπαθαν γλωσσοδέτη, φαρυγγίτιδα, λαρυγγίτιδα και κάθε πιθανό νόσημα του άνω αναπνευστικού ή των χεριών και των δακτύλων που εμπόδιζε την εκφορά ή γραφή των λέξεων «Εξάρχου», «Aktor», «Atlantic» και άλλες συναφείς. Ακόμη και μετά την κλωτσηδόν αποπομπή της πληθωρικής Κίμπερλι Γκιλφόιλ από τον Τραμπ μπορεί να γίνεται πολύς λόγος στο life style και την χοντροκοπιά της πρέσβειρας, αλλά για το πάπλωμα, τη μπίζνα του Κάθετου Διαδρόμου που κατά την κυβέρνηση Μητσοτάκη καθιστά την Ελλάδα προνομιακό ενεργειακό κόμβο, ακόμη κάνουν γαργάρα κρυφοί και φανεροί συνδαιτυμόνες της. Υπουργοί, επιχειρηματίες, δημοσιογράφοι, λομπίστες. Ισως για να σπάσει αυτή τη σιωπή και για να θυμίσει σε φίλους και εταίρους ότι κάτι ξέρουν κι αυτοί για τον «φόνο», ο κ. Εξάρχου ήταν ο μόνος που έσπευσε με δημόσια δήλωσή του να εξάρει τον ρόλο της Γκιλφόιλ στην υιοθέτηση του νέου υπεραγωγού αερίου.

Η απουσία του κ. Εξάρχου από την τοιχογραφία της χρηματιστηριακής και όχι μόνο συμμαχίας – την οποία ατέχνως εγώ συμπληρώνω με την προσθήκη της φωτογραφίας του κάτω αριστερά- δεν σημαίνει, βεβαίως, ότι ο όμιλος κηρύχθηκε «αποσυνάγωγος» από τους άλλους πέντε- αντίθετα, είναι πιθανό ο κ. Εξάρχου να έβαλε τον οβολό του στον χρηματιστηριακό «έρανο» Μαρινάκη μέσω λιγότερο γνωστού επενδυτικού σχήματος-. Μπορεί να σημαίνει απλώς ότι έπρεπε να αποφευχθεί η συσχέτιση της συμβολικής συμμαχίας με αρνητικές εξελίξεις με την άτακτη αμερικανίδα πρέσβειρα.

Τι σημαίνει, όμως, πρακτικά αυτή η συμμαχία των 5+1 (και αρκετών ακόμη δορυφόρων και παραπληρωμάτων τους που πασκίζουν να μπουν στην εικόνα, πχ Δ. Μελισσανίδης); Το κρίσιμο δεν είναι τα 70 εκατ. ευρώ που βάζουν, ούτε το περίπου 7% που θα έχουν οι όμιλοι Βαρδινογιάννη, Κόκκαλη, Μυτιληναίου, Περιστέρη στην ναυτιλιακή του Β. Μαρινάκη. Ούτε τα αντίστοιχα μικρά ποσοστά που μπορεί να έχουν ο ένας στις επιχειρήσεις του άλλου, σε ένδειξη ταξικής αλληλεγγύης, όπως παλιά έκαναν τα σταυραδέλφια, μόνο που αντί για αίμα ανταλλάσσουν χρήμα (αυτό άλλωστε, κυρίως, ρέει στις φλέβες τους). Το κρίσιμο είναι η ειρηνική συνύπαρξη των «ανταγωνιστών», η συμπόρευσή τους σε στρατηγικές επιλογές, οικονομικές, επιχειρηματικές, αλλά και τις πολιτικές. Η συναίνεση των μεγάλων, ανεξάρτητα από τις τσαντίλες και τις αποστάσεις καθενός από την «Μητσοτάκης ΑΕ», ανεξάρτητα από το πόσο ευνοεί καθένας τους μια ώθηση της ΕΛ.Α.Σ., του ΠΑΣΟΚ ή κάποιας συμμαχίας τους, σημαίνει ότι συμφωνούν στις εναλλακτικές διακυβέρνησης. Παρά την έντονη ρευστότητα στο κομματικό σκάκι, την αμηχανία των δημοσκοπήσεων, την έλλειψη σαφούς τάσης, την άγνοια για το πόσοι και ποιοι μεγάλοι, μεσαίοι και μικροί κομματικοί σχηματισμού θα αναμετρηθούν στις κάλπες, η χώρα πρέπει να κυβερνηθεί και θα κυβερνηθεί και μετά την άνοιξη του 2027, χωρίς να αμφισβητηθούν οι φυσικές σταθερές της. Με Μητσοτάκη ή χωρίς, με Τσίπρα και Ανδρουλάκη, με όλους αυτούς ή ένα κράμα αυτών και όσων προκύψουν από την κάλπη, η χώρα και το πολιτικό της σύστημα θα συνεχίσουν να τρέχουν στην τροχιά που την αγκύρωσε η μνημονιακή συμμόρφωση. Αρκεί να μη βουλιάζει η οθόνη, να σαλεύει το πλήθος.

 ΚΙΜΠΙ 

Τη φάγατε την κοπέλα... 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Τον Μάρτιο, κατά τον εορτασμό της Ημέρας της Ελληνικής Ανεξαρτησίας στον Λευκό Οίκο, ο Trump περιέγραψε τη Γκιλφόιλ ως «ένα άτομο που γνωρίζω πάρα, πάρα πολύ καλά» και ως «πηγή έμπνευσης για πολλούς ανθρώπους». Την Τρίτη, η σχέση αυτή υποβαθμίστηκε θεαματικά. «Δεν ήταν μέλος της οικογένειάς μου», δήλωσε ο Τραμπ στους δημοσιογράφους. «Υποθέτω ότι έβγαινε με τον γιο μου πριν από πολύ καιρό». Ποια Κίμπερλι; Η νέα ψυχρότητα δεν αποτέλεσε έκπληξη. Η Γκιλφόιλ υπέπεσε σε αυτό που, για τον Τραμπ, συνιστά βαρύτατο παράπτωμα: η φερόμενη ως απάτη της μπορεί να ήταν συγκριτικά μικρή, αλλά δεν απέφερε όφελος στον Πρόεδρο —αντιθέτως, τον εξέθεσε. Η Γκιλφόιλ προστέθηκε σε μια πολύ μικρή λίστα αξιωματούχων της διακυβέρνησης Τραμπ, των οποίων τα ηθικά παραπτώματα κρίθηκαν τόσο σοβαρά ώστε να δικαιολογούν την αποπομπή τους (...) Το παράδοξο της διαφθοράς στη διακυβέρνηση Τραμπ έγκειται στο ότι οι πιο κραυγαλέοι παραβάτες - με προεξάρχοντα τον ίδιο τον Πρόεδρο- δρουν φανερά και σε μεγάλη κλίμακα. Δεν ανησυχούν - για να δανειστώ τον όρο που χρησιμοποίησε η Γκιλφόιλ- για το αν θα «καλύψουν τα ίχνη» (papering) των αποδεικτικών στοιχείων. Θεωρούν - ίσως και δικαίως- ότι είναι στο απυρόβλητο. Για να παραφράσουμε τη θρυλική απάντηση του Νίξον στον Ντέιβιντ Φροστ: «όταν το κάνει ο Πρόεδρος, τότε αυτό δεν συνιστά απάτη».

Ruth Markus, “Kiberly who?”, περιοδικό New Yorker, 14/10/2026

Με τους μουλάδες, αδελφές μου, με τους μουλάδες

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 26/9/2026

 

Οσοι περιμένατε τη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ για να δει άσπρη μέρα- ή μαύρη, αν είστε του ντίζελ- το ρεζερβουάρ του αυτοκινήτου σας φαντάζομαι ότι ήδη θα έχετε καταλάβει ότι αδίκως περιμένατε.

Οσοι πιστεύατε ότι ο Τραμπ θα κουνήσει το μικρό δακτυλάκι του για να ανταποκριθεί στις επίμονες προτάσεις της ιρανικής ηγεσίας- ναι, ναι, των μουλάδων!- για αποκλιμάκωση της στρατιωτικής έντασης στον Κόλπο για να χαλαρώσουν και να... φαρδύνουν κάπως τα Στενά του Ορμούζ, πάλι θα το πήρατε απόφαση πως ματαίως προσδοκούσατε (σ.σ. κρατάω μια πισινή για την τελευταία πρόταση του Ιρανού ΥΠΕΞ και την επίσημη αμερικανική αντίδραση.

Τώρα, όσοι είστε από τους οπτιμιστές που βλέπουν πάντα μισογεμάτο το ποτήρι και περιμένετε τις ανακοινώσεις Μητσοτάκη την Τετάρτη 30/9/2026 για το ενεργειακό σκόντο του προσεχούς 15ημέρου, δεν ξέρω τι να πω, θα έμπαινα στον πειρασμό να σας ρωτήσω σαν τον Αδωνι: «Μπας και κάνατε κανένα μπάφο;». Αλλά εγώ δεν έχω την ασυλία του περφόρμερ υπουργού, οπότε ας το αποφύγω.

Λοιπόν, καταθέτω εξ αρχής τη θέση μου για τη κρίση καυσίμων- και την συνακόλουθη ευρύτερη ενεργειακή- για να μην κοροϊδευόμαστε μεταξύ μας: η μόνη περίπτωση να αλλάξει κάτι στις τιμές της βενζίνης, του ντίζελ, του πετρελαίου θέρμανσης, της κηροζίνης, του φυσικού αερίου κι όλης της ενεργειακής αλυσίδας είναι να σταματήσει η αμερικανο-ισραηλινή επιθετικότητα στον Περσικό, να επικρατήσει η στάση του Ιράν και των λιγοστών συμμάχων του και να ηττηθεί ο τραμπικός «άξονας του κακού», μαζί με όλο τον συρφετό των αραβικών βασιλείων των υδρογονανθράκων. Και τελικά, όπως λέει κι ο τίτλος: Με τους μουλάδες αδελφές μου και αδελφοί μου, με τους μουλάδες. Κι ας δούμε σε ταληράκια γιατί.

1.    Μην πολυκοιτάτε την εξέλιξη της χρηματιστηριακής τιμής του πετρελαίου Brent, πόσο πάνω ή κάτω από τα 100 δολάρια το βαρέλι είναι. Ελάχιστη επαφή με τις τελικές των πρατηρίων έχουν, κι αυτό λόγω τεράστιου ειδικού φόρου και του εξίσου υψηλού περιθωρίου κέρδους διυλιστηρίων. Αν υπήρχε μια πραγματική συνάρτηση δεν θα είχαμε τιμές πρατηρίου από 1,5 έως 2,3 ευρώ το λίτρο εδώ και 15 χρόνια. Στη διάρκεια της πανδημίας η τιμή του πετρελαίου έπεσε στα 19 δολάρια. Είδατε τιμή βενζίνης κάτω από 1 ευρώ το λίτρο; Μπα! Το 1,4 ευρώ είναι το χαμηλότερο που είδαμε από το 2012 και μετά. Σκεφτεί, ρίχνοντας μια ματιά και στο γράφημα που παραθέτω με την εξέλιξη της τιμής Brent εδώ και 40 χρόνια (αποπληθωρισμένη): το 1990, με τη διεθνή τιμή του πετρελαίου περίπου στα σημερινά επίπεδα- 105 δολάρια/βαρέλι- πληρώναμε τη βενζίνη (την super τότε, επί δραχμής), 34 λεπτά περίπου. Δέκα χρόνια μετά, με το πετρέλαιο περίπου 50 δολάρια/βαρέλι, η βενζίνη (αμόλυβδη πια και επί ευρώ) είχε διπλασιαστεί στα 70 λεπτά.

2.     Ο καβγάς κυβέρνησης και αντιπολίτευσης για τους φόρους στα καύσιμα και την αναγκαία μείωσή τους αφορά το μισό του προβλήματος. Ακόμη κι αν η κυβέρνηση μειώσει στο μισό τους φόρους στα καύσιμα, ρίχνοντας τους στο χαμηλότερο επίπεδο που επιτρέπει η ΕΕ, θα πρέπει να αναπληρώσει τα έσοδο που θα χάσει με άλλους τρόπους, δηλαδή με άλλους φόρους. Τα έσοδα από τα καύσιμα είναι περίπου 6 δισ. ευρώ τον χρόνο, άρα από πού θα αναπληρωθούν τα 3 δισ. ευρώ που θα χαθούν με τη μείωση των φόρων; Ακόμη και με ολική φορολογική «απαλλοτρίωση» των κερδών των διυλιστηρίων δεν βγαίνει ο λογαριασμός. Τι θέλω να είπω: δεν μπορείς να κονταροχτυπιέσαι – και ορθότατα- με την κυβέρνηση για τη φοροληστεία στα καύσιμα, αλλά ταυτόχρονα να συμπλέεις μ’ αυτήν στη στήριξη ή στην ανοχή της αμερικανο-ισραηλινής πολεμικής αλητείας στη Μέση Ανατολή.

3.     «Με επιτυχία ελληνικός πύραυλος Patriot αναχαίτισε βαλλιστικό πύραυλο των Χούθι», ανακοίνωσε υπερηφάνως το Υπουργείο Αμυνας προ ημερών. Με την ίδια περηφάνεια διαφημίζει η κυβέρνηση τη συμμετοχή της στη στρατιωτική συμμαχία στήριξης του διεφθαρμένου και κλυδωνιζόμενου βασιλείου της Σαουδαραβίας στον ανελέητο υπερδεκαετή πόλεμο κατά των Χούθι, που στην πραγματικότητα έχει εξελιχθεί σε μια σιωπηρή γενοκτονία κατα του λαού της Υεμένης. Ακόμη μεγαλύτερη περηφάνεια εκφράζει η κυβέρνηση για το γεγονός ότι βρέθηκε στην ίδια πλευρά με τον γενοκτόνο Νετανιάχου στο σόου της Νέας Υόρκης κατά Τουρκίας και Ιράν. Δεν είναι μόνο στη λάθος πλευρά της ιστοριας, είναι και στη λάθος πλευρά της οικονομίας. Γιατί όσο συνδαυλίζει την πολεμική ένταση στη Μέση Ανατολή, όπως και την παράταση του πολέμου στην Ουκρανία και δεν στηρίζει πρωτοβουλίες εκτόνωσης, όσο μαζί με την ηγεσία της ΕΕ δεν βγάζει άχνα κατά της αλλοπρόσαλλης πολιτικής Τραμπ, τόσο οι τιμές των ενεργειακών αγαθών θα ανεβαίνουν στον θεό και θα τροφοδοτούν μια νέα πληθωριστική κρίση. Και τότε, ούτε την ελληνική, ούτε την γερμανική, ούτε οποιαδήποτε άλλη κυβέρνηση της ΕΕ τη σώζουν οι εκπτωσούλες των 10 με 20 λεπτά το λίτρο σε βενζίνη και πετρέλαιο, για να κατευναστεί η οργή των πολιτών.

4.    Κι επανερχόμαστε στην αντιπολίτευση, την όλη αντιπολίτευση- πλην του ΚΚΕ που, ρητορικά τουλάχιστον, κάτι λέει για τη γεωπολιτική διάσταση της ενεργειακής κρίσης- : τι νόημα έχει να πλειοδοτούν τα κόμματα της αντιπολίτευσης στο πόσο πρέπει να μειωθεί ο ΦΠΑ, ο ειδικός φόρος και πόσο θα φορολογηθεί η απληστία (υπερκέρδη) των διυλιστηρίων, αν την ίδια στιγμή κάνουν γαργάρα ή υποστηρίζουν ξεκάθαρα τη «θεμελιώδη συμμαχία Ελλάδας- Κύπρου με ΗΠΑ και Ισραήλ», αλλά και με Σαουδική Αραβία και όλον τον εσμό των πετρελαϊκών δικτατοριών της περιοχής; Εδώ δεν χωρούν ίσες αποστάσεις. Τελικά, αν σε εξοργίζει η ακρίβεια και το εγχώριο φορολογικό εφαλτήριό της, δεν μπορεί να σου είναι αδιάφορη  η αμερικανική, η ισραηλινή και η σαουδαραβική επιθετικότητα που την πυροδοτεί,

5.     Η εκτόξευση στις τιμές των καυσίμων και όλων των ενεργειακών αγαθών δεν έχει μόνο χαμένους. Εχει και κάποιους που τρίβουν τα χέρια τους, πέρα από τους δικούς μας «ενεργειακούς πρωταθλητές». Μεταξύ άλλων τους αμερικανούς πετρελαιάδες και αεριάδες που πλημμυρίζουν με «έκτακτα κέρδη» από την πολεμική ανάφλεξη, αν και βρίσκονται χιλιάδες μίλια μακριά από τα Στενά του Ορμούζ και τα προϊόντα τους εξάγονται χωρίς πρόβλημα από άλλες θαλάσσιες διαδρομές. Η «πρόβλεψη» του Τραμ ότι δεν βλέπει εκτόνωση στη στρατιωτική αντιπαράθεση με το Ιράν πριν από τις εκλογές της 3^ης Νοεμβρίου, εκτός από απροκάλυπτος εκβιασμός και εκμαυλισμός του εκλογικού σώματος (μαζί με τα 5000 δολάρια που τους υπόσχεται αν κερδίσει τον έλεγχο και βουλής και γερουσίας), είναι και ένα δώρο χρόνου στο αμεριανικό καρτέλ των υδρογονανθράκων, ώστε να προλάβει να μπαζώσει ό,τι μπορεί μέχρι τότε. Γιατί ο Τραμπ είναι αδύνατο να τραβήξει επ’ αόριστον τον πολεμικό τυχοδιωκτισμό του στον Κόλπο. Πιέζεται πλέον και από «φίλιες δυνάμεις» της αμερικανικής επιχειρηματικής ελίτ που δεν αντέχουν μια ακόμη κρίση. Λογικά- αν έχει απομείνει κανένα ίχνος λογικής στον αλλοπρόσαλλο ένοικο του Λευκού Οίκου και τους συμβούλους του- μέχρι το τέλος του χρόνου πρέπει να κλείσει μια συμφωνία με την ηγεσία του Ιράν.

Σύντομο, ταπεινό, ιδιοτελές, ρεαλιστικό, κυνικό συμπέρασμα: όποιος θέλει να δει πραγματική μείωση στον φαύλο κύκλο των τιμών πρέπει να πιέσει την κυβέρνηση – αλλά και τους επίδοξους εναλλακτικούς κυβερνήτες- όχι μόνο να μειώσει τη φοροληστεία, αλλά και να αποσυρθεί από κάθε διπλωματική ή στρατιωτική υποστήριξη στους αδίστακτους ταραξίες του πλανήτη. Μα με το Ιράν; Φυσικά με το Ιράν και τους μουλάδες, αδελφές και αδελφοί μου. Με τους μουλάδες, που τουλάχιστον στο πεδίο της διπλωματίας και της διεθνους πολιτικής δείχνουν περισσότερο ορθολογισμό από τους επικίνδυνους «δόκτορες Strangelove» της Δύσης.

ΚΙΜΠΙ

 

"Θα χυθεί αίμα!", ήταν η ταινία του Πολ Τόμας Αντερσον (2007) με τον Ντάνι Ντέι Λιούις, που βασίστηκε στο "Oil" του Απτον Σίνκλερ, που έχει ακτινογραφήσει απαράμιλλα την καπιταλιστική απληστία στις ΗΠΑ των αρχών του 20ου αιώνα. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ  

Χρήμα! Χρήμα! Χρήμα! Έρεε άφθονο στα χέρια του Μπαμπά και του Βερν. Ποτέ άλλοτε οι τιμές του πετρελαίου δεν ήταν τόσο υψηλές, ποτέ άλλοτε η ροή στον «Παράδεισο» δεν ήταν τόσο ορμητική. Εκατομμύρια επί εκατομμυρίων — κι εκείνοι μηχανεύονταν τρόπους να τα κάνουν δεκάδες εκατομμύρια. Ήταν ένα παιχνίδι, υπέροχο, ακαταμάχητο· όλοι έπαιζαν αυτό το παιχνίδι — αλλά γιατί να μην ενδιαφέρεται ο Μπάνι; Γιατί έπρεπε να τριγυρνάει κρυφά στα αποδυτήρια και πίσω από τις κερκίδες, ανακαλύπτοντας βρώμικες και ανυπόληπτες λεπτομέρειες για τους παίκτες αυτού του παιχνιδιού και τις μεθόδους τους;

Upton Sinclair, “Πετρέλαιο!”

 

Σημειώσεις για μια κηδεία

 ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 18/9/2026 

Ο καιρός στο μεταίχμιο. Η πρώτη συννεφιά του Σεπτέμβρη, Τρίτη, 15/9, απόγευμα, οι πρώτες αραιές ψιχάλες του φθινόπωρου, βροχή δεν τις έλεγες. Κι η ψυχρούλα, από ευχάριστη μέχρι ανεκτή με τα καλοκαιρινά ρούχα. Κάποιοι είχαν προνοήσει μ’ ένα ελαφρύ πανωφόρι, μια ζακέτα, ένα σακκάκι. Γεμάτο το προαύλιο του πρώην ΕΑΤ ΕΣΑ, του κολαστήριου της χούντας, νυν έδρα του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών 1967-1974. Φυσικός χώρος για την πολιτική κηδεία ενός ανθρώπου που είχε διατελέσει πρόεδρός του ΣΦΕΑ όχι λόγω συσχετισμών, αλλά λόγω οριζόντιου σεβασμού από όλες τις «φυλές» του αντιδικτατορικού αγώνα, από όλες τις «ράτσες» των φυλακισμένων, βασανισμένων κι εξόριστων της χούντας, από  τους αλύγιστους και τους λυγισμένους, τους ατσάλινους και τους πουπουλένιους, απ’ όλες τις μικρές και μεγάλες νησίδες της αριστεράς και (σχεδόν) απ’ όλες τις διαδοχικές, αέναες διασπάσεις της.

Ψηλός ο μέσος όρος ηλικίας, πάνω από τα 60 τον υπολόγισα, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες μελών της ΚΝΕ που ανεμίζοντας τις κόκκινες σημαίες τους εξέπεμπαν συνθήματα ιστορικής αισιοδοξίας σ’ έναν θλιβερό, στενάχωρο, και κυρίως γηραιό αποχαιρετισμό: «Ούτε σε εξορίες, ούτε σε φυλακές, ποτέ τους δεν λύγισαν οι κομμουνιστές», φώναζαν οι νεαροί Κνίτες. Ισως είναι ακριβές το σύνθημα για τον Σπύρο Χαλβατζή και για αρκετούς άλλους που μέτρησαν σε χρόνια και δεκαετίες τον εγκλεισμό, την πλήρη απομόνωση από τους δικούς τους, το ξύλο, τη στέρηση, τα βασανιστήρια. Αλλά υπήρξαν και πολλοί που λύγισαν, κατέρρευσαν, έσπασαν μπροστά στον αφόρητο πόνο, μπροστά στον ακόμη πιο αφόρητο φόβο του θανάτου ή στην αγωνία μην πάθουν κάτι κακό οι δικοί τους, ακόμη και τα παιδιά τους, χωρίς να απορρίψουν «το δίκιο του αγώνα». Το μεν πνεύμα πρόθυμον, η δε σαρξ ασθενής. Οποιος που δεν το ‘χει περάσει δεν δικαιούται να καταδικάσει.

Αλλωστε, η αντοχή στη συντριβή της σάρκας και της ψυχής από τους «ανθρωποφύλακες» (Περικλής Κοροβέσης) κάθε αυταρχικού, εκμεταλλευτικού, απάνθρωπου καθεστώτος δεν είναι κάποια ιδιαίτερη δεξιότητα γενικά των κομμουνιστών, των αναρχικών, των ριζοσπαστών κάθε εποχής. Σε γενικές γραμμές, ο βαθμός αντοχής είναι υπόθεση ατομική, μόνο που όταν δοκιμάζεται μια συλλογική αξία, ένας ομαδικός αγώνας, μια παλλαϊκή ή πανανθρώπινη υπόθεση, αυτή η αντοχή πολλαπλασιάζεται, μεγεθύνεται, ξεπερνά τα ατομικά όρια. Αλλά όχι πάντα. Οχι σε όλους. Και όχι λόγω μεταστροφής ή τυχοδιωκτισμού. Κι ίσως είναι άδικο γι’ αυτούς, τους «λυγισμένους», τους «χαλκοματένιους», τους εύθραυστους, τους ευάλωτους να μην περισσεύει ένας λόγος κατανόησης, τιμής, παρηγοριάς για το διπλό τραύμα τους: και από τη βία που υπέστησαν και από το στίγμα ότι δεν την άντεξαν.

Αλλωστε, ακόμη και οι αλύγιστοι, οι ατσαλένιοι, οι αμετανόητα απείθαρχοι που στάθηκαν όρθιοι απέναντι στο εκδικητικό, βίαιο, συχνά θανατηφόρο πρόσωπο της εξουσίας στις πιο ακραίες, καταπιεστικές εκδοχές της (μετεμφυλιακή ανάπηρη δημοκρατία, παρανομία, στρατιωτική δικτατορία), κάποια στιγμή λυγίζουν. Ακόμη και στις ανύποπτες, ανέφελες εποχές νομιμότητας, χαλαρότητας, επιφατικής ελευθερίας και δημοκρατίας. Πάνω από το σώμα του Σπύρου Χαλβατζή, που ο καρκίνος το κατέτρωγε για κάμποσα χρόνια, ο γιός του Αλέκος έκανε μιαν «αποκάλυψη» που κάμποσους πιστούς στις αγιογραφίες των αλύγιστων αγωνιστών τους δυσαρέστησε, μην πω πως τους εξόργισε. «Πάνε κοντά 20 χρόνια που ο πατέρας μας δεν ήταν καλά», είπε στον συγκλονιστικό του αποχαιρετισμό ο Αλέκος Χαλβατζής, και δεν εννοούσε τον καρκίνο. Και προλαμβάνοντας τα αρνητικά σχόλια, που έτσι κι αλλιώς δεν θα τα απέφευγε, δικαιολογήθηκε: «Μια φορά κηδεύει ο καθένας τον πατέρα του».

Δεν ήταν καλά ο Σπύρος Χαλβατζής εδώ και είκοσι χρόνια, και για να το λένε οι δικοί του άνθρωποι κάτι θα ξέρουν παραπάνω από μας τους «μαθητές της Μεγάλης του Γένους Σχολής», της ΚΝΕ, από την οποία πέρασαν χωρίς υπερβολή (έστω κι αν δεν κόλλησαν) δεκάδες χιλιάδες νέοι, σήμερα μεσήλικες και υπερήλικες. Οπως δεκάδες χιλιάδες ήταν αυτοί που πέρασαν και από τις άλλες μικρές, μεσαίες και μεγάλες οργανώσεις της αενάως διασπώμενης κομμουνιστικής αριστεράς, περιδινούμενες γύρω από  υπαρκτές και βαθύτατες ή επινοημένες και ρηχότατες ρήξεις και διαφορές. Δεν ήταν καλά  «ο γραμματέας μας», όπως τον αποκαλούσαν σχεδόν όλοι όσοι πέρασαν από την ΚΝΕ, ανεξάρτητα από τη σημερινή σχέση τους με το ΚΚΕ, δεν ήταν καλά «ο σύντροφός μας, ο συναγωνιστής μας, ο συγκρατούμενός μας, ο συνεξόριστός μας», όπως τον χαρακτήρισαν άνθρωποι του αντιδικτατορικού αγώνα από κάθε χώρο της αριστεράς, με τους οποίους μπορεί να είχε συγκρουστεί και αντιπαραταθεί σκληρά ο Σπύρος στη διάρκεια των 50 χρόνων από τη Μεταπολίτευση. Δεν ήταν καλά. Δηλαδή; «Κατάθλιψη», ήταν η περίπου απαγορευμένη, λογοκριμένη λέξη και έννοια που εκστόμισε ο γιός του Σπύρου, προφέροντας κι αυτήν όπως κάθε φράση του συγκινητικού, ανθρώπινου αποχαιρετισμού του μέσα από τους πνιγμένους λυγμούς του. «Κατάθλιψη» στη χώρα των αλύγιστων, των ανθρώπων από ατσάλι, «κατάθλιψη» στον χώρο των προορισμένων να νικήσουν, των υποχρεωμένων να αγνοήσουν τη μακρά διαδοχή από ήττες, διαψεύσεις, υπαρξιακές αγωνίες και κρίσεις, ματαιώσεις, καταρρεύσεις;

Και τι μπορεί να πυροδότησε την «κατάθλιψη» στον συνήθως γελαστό, ψύχραιμο, νηφάλιο, φιλικό, μαχητικό, στοχαστικό Σπύρο; Ούτε εγώ είμαι γιατρός – το είπε και για τον εαυτό του ο Αλέκος Χαλβατζής στην επικήδεια ομιλία του- για να κάνω διαγνώσεις, αλλά μπορώ να κάνω μια ερασιτεχνική, ίσως κομπογιαννίτικη διάγνωση για την κατάθλιψη που απλώθηκε σαν πανδημία στις γενεές πάσες της  παγκόσμιας κομμουνιστικής αριστεράς, όλων των αποχρώσεων και όλων των αποσχίσεων, από το 1989 και μετά, όταν ο «υπαρκτός σοσιαλισμός» μετατράπηκε σε προκαπιταλιστικό ερειπιώνα. Οταν άλλοτε κραταιά κομμουνιστικά κόμματα απετάξαντο σαν τον σατανά ακόμη και τα ονόματά τους. Οταν κομμουνιστοφανείς ηγετίσκοι μετατράπηκαν εν μια νυκτί σε ολιγάρχες, άρπαγες και δικτατορίσκους. Οταν το όραμα της ανθρώπινης χειραφέτησης, ο κομμουνισμός, διασύρθηκε με τον χειρότερο τρόπο, κυλίστηκε στη λάσπη ταυτιζόμενος με τις θλιβερές καρικατούρες του. Οταν κορυφαίοι «αλύγιστοι» συμμαχούσαν απερίσκεπτα με τους χειρότερους και πιο διεφθαρμένους αντιπάλους τους για να κερδίσουν πρόσκαιρα εκλογικά οφέλη και λίγους μήνες εξουσία (λέγε με «βρόμικο ‘89»). Οταν επιστήθιοι σύντροφοι δεκαετιών γίνονταν ανελέητοι αντίπαλοι, σε αναμετρήσεις για ιδεολογικές μαρκίζες και κομματικές σφραγίδες. Κι όταν, αρκετές δεκαετίες μετά το σοκ του ’89, αυτή η αχτίδα ελπίδας, ρήξης και ανάκαμψης των αριστερών οραμάτων που έπεσε στα σκοτάδια της χρεοκοπίας και των μνημονίων έσβησε, διαλύθηκε μέσα τους, μέσα σε λίγα 24ωρα τον Ιούλιο του 2015, οδηγώντας χιλιάδες ανθρώπους στην απογοήτευση, στην αποστράτευση, στην πολιτική σύγχυση, στην ιδεολογική μελαγχολία, στη συλλογική κατάθλιψη.

Κι όσοι βρέθηκαν στην κηδεία του Σπύρου-  οι γενεαί πάσαι της αντιδικτατορικής και μεταπολιτευτικής αριστεράς-  ίσως μαζί με τον ευγενή μαχητή θρηνούσαν κάπως και τους εαυτούς τους. Τα νιάτα, τις διαψεύσεις, τις ήττες τους. Αν το  καλοσκεφτείτε, αυτό που έχει απομείνει να ενώνει άρρηκτα την κατακερματισμένη αριστερά - τους ανθρώπους που βρέθηκαν σε πλαϊνά κελιά ως ιδεολογικοί αντίπαλοι, που υπέμειναν τη φάλαγγα διαφυλάσσοντας διαφορετικά  μυστικά, όσους δεν μιλιούνταν καν στην κοινή εξορία τους μετά την διάσπαση του 1968, αλλά κι αυτούς που δεν συναντιούνται σήμερα ούτε σε μια ενιαία διαδήλωση υπέρ της Παλαιστίνης - είναι οι ήττες τους. Ή η μία, μεγάλη, σιωπηρή, διάχυτη, οικουμενική ήττα που κρατάει την ανθρωπότητα φυλακισμένη στο βασίλειο της ανάγκης, πολύ μακριά ακόμη απ’ το βασίλειο της ελευθερίας.

Αλλά, από κάπου δεν πρέπει να ξαναρχίσει η σύγκλιση, η ανασυγκρότηση της αριστεράς και των αριστερών; Ισως το σημείο εκκίνησης είναι ακριβώς αυτές οι απαγορευμένες, αφόρητες, λογοκριμένες λέξεις: ήττα, μελαγχολία, απόγνωση, κατάθλιψη.

Τελικά, πέρα από τις ελάχιστες ψιχάλες και τη βαριά συννεφιά, δεν έβρεξε εκεί, στο προαύλιο του ΣΦΕΑ, πάνω από το Πάρκο Ελευθερίας την Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου. Ούτε πουθενά στην Αθήνα. 

ΚΙΜΠΙ 

 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Όταν όμως έχεις μεγαλώσει, όταν οι φυσικές αντοχές έχουν περιοριστεί, όταν τα πράγματα έχουν δυσκολέψει και η κατάσταση δεν είναι πια τόσο άσπρο-μαύρο. Όταν δεν πιάνουν πια οι αφορισμοί: «οι επαναστατικές δυνάμεις προελαύνουν», «κοντοζυγώνει η ώρα της λευτεριάς», «θα νικήσουμε». Τότε κάπου μπλοκάρει το πράμα, οι δυνάμεις σου δεν είναι ανεξάντλητες. Και αν δε μπορείς να μοιραστείς έστω το συναίσθημά σου, έστω να παραδεχτείς ότι δυσκολεύεσαι. Αν ακόμα και μπροστά στα ενήλικα παιδιά σου δεν μπορείς να βγάλεις την πανοπλία που κόλλησε πάνω σου από παιδί και να πεις έστω «δεν είμαι καλά», «δεν ξέρω τι να κάνω», «δυσκολεύομαι». Έστω και αν δεν πεις τι είναι αυτό που σε δυσκολεύει, τότε πώς να αντέξεις;

Αυτό βέβαια ο πατέρας μου δεν άφηνε να το διακρίνει κανείς τρίτος εύκολα.
Και οι περισσότεροι άνθρωποι, έχοντας ήδη αποδώσει στο Σπύρο μυθική και υπεράνθρωπη υπόσταση, καλοπροαίρετα μάλλον, έλεγαν ακόμα και τους τελευταίους μήνες: «ο Σπύρος αντέχει», «είναι μαχητής», «έχει περάσει τόσα και χειρότερα».Ναι, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι αντέχει άλλα τόσα, ούτε ότι περνάει καλά όσο αντέχει.
Και ο γάιδαρος του Χότζα εκπαιδεύτηκε να μην τρώει, και πάνω που έμαθε να ζει χωρίς φαΐ, κοίτα να δεις, το ‘φερε η τύχη και ψόφησε. 

Αλέκος Χαλβατζής., "Επικήδειος στην πολιτική κηδεία του Σπύρου Χαλβατζή", ΣΦΕΑ, 15/9/2026

Κλειστός κουμπαράς, ανοιχτή απάτη

Ή,  πώς να χαρίσετε στις τράπεζες καμιά πενηνταριά δισεκατομμύρια ακόμη

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 9/8/2026

Το εικονιζόμενο αντικείμενο είναι ένας σιδερένιος, vintage κουμπαράς του αλήστου μνήμης Ταχυδρομικού Ταμιευτηρίου. Σε αρκετούς boomers θα θυμίσει τα παιδικά χρόνια τους, την 31η Οκτωβρίου, παγκόσμια μέρα αποταμίευσης, τις εκθέσεις που γράφαμε με τα γνωστά ρητά "φασούλι το φασούλι..." ή "σταλαγματιά σταλαγματιά...", τους ανταγωνισμούς των ανυποψίαστων παιδιών σε κλισέ με έπαθλο αυτόν ακριβώς τον κουμπαρά. Ηταν ένας αληθινά κλειστός κουμπαράς, γιατί το κλειδάκι του όφειλες να το αφήσεις στην τράπεζα, επομένως ό,τι έμπαινε από τη σχισμή του δεν έβγαινε, παρά μόνο αν σε έπαιρνε ο μπαμπάς απ' το χέρι, πηγαίνατε σε κατάστημα του ΤΤ ή σε Ταχυδρομείο κι αποκαλύπτατε με το κλειδάκι πόσο καλός ήσασταν στην αποταμίευση. Αν ήσασταν πολύ εγκρατής και καταφέρνατε να μην τον ανοίξετε για καμιά δεκαριά χρόνια, αφήνοντας εντός του χαρτζιλίκια, εισπράξεις από κάλαντα, μικροκλοπές από τα πορτοφόλια των γονιών που τάχα δεν τις έπαιρναν είδηση, στα 17-18 χρόνια σας μπορεί και να μαζευόταν εκεί κανένα αξιοπρεπές ποσό γθα να κάνεις μια εκκίνηση ως φοιτητής, εργαζόμενος, ή νεαρός ενήλικας. Φυσικά, τον "κλειστό κουμπαρά του ΤΤ"-  κάποτε γκρι ή μπλε εκτός από κόκκινος, τον άνοιγες ανά πάσα στιγμή-  αλλά το ΤΤ σε παρότρυνε να τα βάλεις σε βιβλιάριο, με κίνητρο ένα μικροποσό κατατεθειμένο ήδη, κανένα κατοστάρικο δραχμές, αν θυμάμαι καλά.

Ο "κλειστός κουμπαράς" του Μητσοτάκη για τα βρέφη μέχρι 2 ετών, που ήταν- και καλά- μια από τις πιο φαντεζί εξαγγελίες της Θεσσαλονίκης, αξιοποιεί τη μεταπολεμική κουλτούρα της αποταμίευσης, εντάσσοντας την στην ακατάσχετη και διακομματική φλυαρία για την υπογεννητικότητα, τη δημογραφική κρίση που μας απειλεί κλπ. Η μόνη μου απορία είναι ποιος ήταν ο υποβολέας της πρότασης, ποιος είχε τη φαεινή ιδέα. Αν δηλαδή επρόκειτο για έναν/μία εκ των Μεγάλου, Καραβία, Ψάλτη, Μυλωνά και Βρεττού (διευύνοντες σύμβουλοι των 4,5 μεγάλων συστημικών τραπεζών- το 0,5 πάει στην Attica) ή έριξε την ιδέα ο Στουρνάρας ως εκπρόσωπος και φυσικός κηδεμόνας όλων τους. 

Διότι το τάχα στοργικό για τους νέους και ενθαρρυντικό για τους γονείς μέτρο είναι κυρίως ένα ακόμη γενναιόδωρο κρατικό φιλοδώρημα στις τράπεζες, μετά τις μνημονιακές ανακεφαλαιοποίησεις τους, τον αναβαλλόμενο φόρο και τους «Ηρακλείς Ι και ΙΙ» με τους οποίους ξεφορτώθηκαν δισεκατομμύρια κόκκινων δανείων. Κι η εξαγγελία έρχεται την κατάλληλη στιγμή, γιατί η στρόφιγγα του Ταμείου Ανάκαμψης που φούσκωνε τεχνητά αρκετούς τραπεζικούς λογαριασμούς κλείνει, το ίδιο παίζει με το ΕΣΠΑ που λήγει του χρόνου, άρα αποκαλύπτεται η πραγματικότητα της στασιμότητας των αποταμιεύσεων της μεγάλης πλειονότητας των νοικοκυριών: πού να τους περισσέψει έστω κι ένα ευρώ τον μήνα, όταν το ιδιωτικό χρέος είναι 450 δισ. ευρώ και το μισό είναι ληξιπρόθεσμο;

Γι’ αυτό άλλωστε η κυβέρνηση του πολυχρονεμένου μας Κυριάκου έκανε ό,τι περνούσε από το χέρι της για να σπρώξει νοικοκυρια και επαγγελματίες στην εθελοντική ή και την καταναγκαστική αποταμίευση. Για σκεφτείτε: ούτε ένα ευρώ δεν έχει μείνει που να μην περνά από τα ταμεία των τραπεζών ως κατάθεση έστω και του ενός δευτερολέπτου, αλλά για τις τράπεζες ο χρόνος είναι πάντα χρήμα, ακόμη και το δευτερόλεπτο που τα 80 λεπτά για ένα ματσάκι μαϊντανό στη λαϊκή περνούν μέσω από το POS του δυσφορούντα λαϊκατζή φέρνουν προμήθεια στα ευαγή πιστωτικά μας ιδρύματα.

Τώρα, για να δούμε τι συμβαίνει, για την ακρίβεια τι θα συμβεί ή τι θα ήθελαν να συμβεί με τον «κλειστό κουμπαρά» των νεογνών, που κάπου στα 2044 θα έχουν γίνει κοπελάρες και παλληκάρια, ο Μητσοτός Τζούνιορ κι οι τραπεζίτες. Αυτή τη στιγμή ζουν στη χώρα περίπου 210.000 παιδιά 0 έως 2 ετών, έχουν δηλαδή γεννηθεί από τον Σεπτέμβριο του 2024 μέχρι και τον τρέχοντα. Οι γεννήσεις χρόνο με τον χρόνο μειώνονται- κι όποιος απορεί γι’ αυτό μάλλον το 'χει χαμένο-, αλλά την τελευταία 5ετία κινήθηκαν μεταξύ 60.000 και 80.000. Παίρνοντας ένα μέσο όρο, λοιπόν, υποθέτουμε ότι το μέτρο του "κλειστού κουμπαρά για νέους» αφορά περίπου 210.000 παιδιά. Αν οι γονείς τους κάνουν το σκατό τους παξιμάδι και βάζουν για το βρέφος τους ένα κατοστάρικο τον μήνα ή 1200 ευρώ τον χρόνο οι τράπεζες θα αποκτήσουν ισάριθμους νέους αποταμιευτικούς λογαριασμούς – κλειστούς παρακαλώ!- με 250.000.000 τον χρόνο το μέγιστο. Θα έρθει το στοργικό κράτος και θα τα διπλασιάσει, άρα θα γίνουν 500.000.000 (με τα δικά μας λεφτά, τα πραγματικά, τα φορολογημένα, εννοείται, όχι τ’ άλλα, των λεφτόδεντρων). Απ’ αυτή την πρώτη φουρνιά των χρυσών νεογνών που στα 18 τους θα τους περιμένουν 60 χιλιάρικα ζεστά στον κλειστό κουμπαρά τους, μέχρι το 2044, θεωρητικά, θα έχουν εισρεύσει στις τράπεζες 9 δισ. ευρώ. Πα μαλ, έτσι; Προσέξτε όμως- με τα μαθηματικά δεν τό ‘χω ντιπ, αλλά νομίζω ότι μπακαλίστικα το σκέφτομαι σωστά-, κάθε χρόνο θα μπαίνουν στην νέα «αγορά νεανικής πίστης» (της τραπεζικής) κατά μέσο όρο 70.000 νέοι υποψήφιοι καταθέτες εν αγνοία τους (σ.σ. θα μπορούσε να αποκαλέσει κανείς το σχήμα «πιστωτικό γενιτσαρισμό», αλλά μήπως κι όταν βαφτίζουν, ονοματοδοτούν ή περιτέμνουν τα μωρά, τα ρωτάνε;) Και, πού ξέρεις, μπορεί οι γεννήσεις να εκτοξευτούν, αν μάλιστα οι τράπεζες φανούν γενναιόδωρες και αυξήσουν το προθεσμιακό επιτόκιο από το 1,70% (σ.σ. το μισό του πληθωρισμού) στο συγκλονιστικό 2%! Της πουτάνας θα γίνει, θα παντρεύονται και θα γεννοβολάνε ασύστολα από τα 19 τους όλες/όλοι/όλα! 

Αλλά ας περιοριστούμε στο μετριοπαθές και ρεαλιστικό σενάριο των 70.000 γεννήσεων τον χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι άλλα 168.000.000 ευρώ τον χρόνο θα μπαίνουν στους «κλειστούς κουμπαράδες», και επί 18 χρόνια τα υπόλοιπα στους κλειστούς κι ανέγγιχτους λογαριασμούς των τραπεζών θα αυξάνονται με γεωμετρική πρόοδο. Αν το υπολογίζω σωστά- όποιος ξέρει λίγο μαθηματικά ας διορθώσει ελεύθερα- μόνο στη διάρκεια τουη σωτηρίου έτους 2044, που θα έχει έρθει η ώρα οι πρώτοι 70.000 δικαιούχοι 18ρηδες να σπάσουν τον κουμπαρά, θα έχουν κατατεθεί 3,3 δισ. ευρώ από γονείς περίπου 1,3 εκατ. παιδιών ηλικίας από ενός μηνός έως 17 χρονών! Αρα, τα 9 δισ. των τωρινών δικαιούχων, στην πραγματικότητα θα έχουν φτάσει το 2044 καμιά 50αριά δισ. ευρώ!

Βεβαίως, οι τράπεζες θα υποχρεούνται έκτοτε να απελευθερώνουν 60.000 ευρώ για κάθε 18άρη, θεωρητικά μέχρι περίπου 4 δισ. τον χρόνο, αλλά αφενός ο μακρόχρονος «πιστωτικός γενιτσαρισμός» μπορεί να έχει μετατράψει την εφηβική παρορμητικότητα σε γεροντική εγκράτεια, αφετέρου οι τράπεζες θα έχουν κάνει μια τεράστια καταθετική μπάζα, γεωμετρικά αυξανόμενη από χρόνο σε χρόνο, αν βέβαια στο μεταξύ δεν έχει σκάσει άλλη μια χρηματοπιστωτική κρισάρα και δεν έχουμε κληθελι να πέσουμε πάλι υπέρ γκισέ και ATM για να ξανασώσουμε τις τράπεζες.

Αυτά τα ολίγα κατέβασε το φτωχό μου ακατοίκητο για την στοργικά συσκευασμένη φιλοτραπεζική απάτη του Κυριάκου μας (σ.σ. αλήθεια, γιατί το μηνιαίο καταθετικό bonus των νέων δεν το βάζουν οι ίδιες οι τράπεζες, που μας το χρωστάνε κι όλας κι έχουν μεγάλη πρεμούρα για το δημογραφικό ή για τη στήριξη των νέων;)

Τελικά, δεν έχω καμιά απολύτως τύψη για το γεγονός ότι αποδείχτηκα εντελώς ανεπρόκοπος γονιός και  δεν σώθηκε ούτε ευρώ από κάθε απόπειρα αποταμίευσηςυπερ της κόρης μου. Σόρι αγαπημένη μου Βέρα, δεν φταίω εγώ που δεν έμεινε ευρώ, άλλοι τον σπάσανε τον κουμπαρά σου, τους ξέρεις πια κι εσύ, ενήλικη, κύρια του εαυτού σου, μέλος μιας γενιάς που εύχομαι να μας εκπλήξει ευχάριστα, αρνούμενη να αποταμιεύσει την ένταση, τον θυμό, την επαναστατικότητα, τη δημιουργικότητα, την ευρηματικότητα, την ευφυία της. Αλλωστε, αυτο΄θυ του είδους η εγκράτεια, η αποταμίευση της έντασης, αποδείχθηκε αυτό ακριβώς που λέει η Δημουλά στο "Υπέρ ασωτείας": "Αποταμίευση: μια σεβαστή ομολογώ/ μορφή χορτάτη ευθανασίας». 

ΚΙΜΠΙ 

 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Το έγκλημα έγινε. Έσπασες του παιδιού τον κουμπαρά Χύθηκαν κάτω τα νομίσματα Παλιές δεκάρες τρυπημένες στη μέση Και μεγάλα στιλπνά κέρματα. Όχι, τίποτα δεν μπορείς πια ν’ αγοράσειςΤ όσα πολλά νομίσματα κι όλα άχρηστα Τίποτα δεν μπορείς πια ν’ αγοράσεις Και το παιδί να κλαίει Κι εσύ τίποτα δεν μπορείς πια ν’ αγοράσεις Και το παιδί να κλαίει και να ζητά Τίποτα τίποτα πια.

Μανώλη Αναγνωστάκη, «Το έγκλημα έγινε»