Μια σταγόνα μνήμης σε καταιγίδα λήθης

 ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 18/4/2026

14 Απριλίου 1944 Μεγάλη Παρασκευή, κεντρική πλατεία του Αγρινίου. Από τους στύλους σε τρεις γωνιές της πλατείας κρέμονται τα σώματα των τριών πρώτων απο τους 120 εκτελεσθέντες. Απαγχονίστηκαν σε δημόσια θέα, για την τρομοκράτηση του πληθυσμού. Να βγήκε, άραγε, το ίδιο βράδυ ο Επιτάφιος; Και για ποιον; 

«Ο χώρος αποθήκευσης του ταχυδρομείου σας θα γεμίσει σε 23 μέρες. Κάντε αναβάθμιση για περισσότερο χώρο αποθήκευσης ή αποδεσμεύστε χώρο. Εάν ο χώρος αποθήκευσης είναι γεμάτος μετά τις 10 Μαΐου δεν θα μπορείτε να στέλνετε ή να λαμβάνετε e-mail».

Δεν μπορώ να πω, είχα προειδοποιηθεί εγκαίρως για την επικείμενη ψηφιακή λοβοτομή. Από τις 10 Απριλίου η Yahoo! με είχε ενημερώσει με ευγενικό μήνυμα -μου απευθυνόταν ως «Αγαπητό μέλος» (μέλος ποιου; Ποιας συλλογικότητας; Ποιου κλαμπ;)- ότι «από τις 05/05/2026, ο χώρος αποθήκευσης του Yahoo Mail θα υπόκειται σε νέες απαιτήσεις ως προς το όριο χώρου αποθήκευσης. Οι λογαριασμοί Yahoo Mail θα έχουν μέγιστο χώρο αποθήκευσης 15 GB... Σας ενημερώνουμε ότι χρησιμοποιείτε το 100% του εκχωρημένου χώρου αποθήκευσης».

Εχω κάνει εγώ τέτοια κατάχρηση; Εχω επιδείξει τόση απληστία στην κατανάλωση ψηφιακής μνήμης που η τριακοντούτης εταιρεία μού προσέφερε σε αφθονία και δωρεάν τόσα χρόνια; Πόσα; Ακριβώς 20. Τα πρώτα μηνύματα τα έστειλα και τα έλαβα τον Απρίλιο του 2006. Το μέιλ που άνοιξα με αληθινό ψηφιακό δέος, λες και προσπαθούσα να απασφαλίσω εκρηκτικό μηχανισμό με περίπλοκη καλωδίωση, πήγαινε «κομποζέ» με τη στήλη μου «Ελεύθερος Σκοπευτής» που ήδη διήνυε τον έκτο χρόνο της, στην «Καθημερινή» τότε, και με την υπογραφή ΚΙΜΠΙ που είχα επιλέξει ως alter ego μου. Αλλά, ακριβώς λόγω της ψηφιακής ασχετοσύνης μου, το mail, που ήθελα να είναι απλούστατο, μου βγήκε ζαβό: kibi2g@yahoo.gr. Εντάξει το kibi, αλλά εκείνο το 2 και το g τι σχέση έχουν με μένα και το κατά κόσμον ονοματεπώνυμό μου; Καμιά, σας διαβεβαιώ. Απορρέουν μόνο από τον ψηφιακό πανικό μου προ εικοσαετίας, όταν ακολουθώντας τις οδηγίες δημιουργίας λογαριασμού στη Yahoo!, ανακάλυπτα ότι υπήρχαν κι άλλοι «kibi», οπότε πρόσθεσα ό,τι μου 'ρθε για να πάρω πάσο στον μαγικό και δωρεάν κόσμο της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας.

Κατά πώς φαίνεται, το τζάμπα τέλειωσε. Εδώ και 40 μέρες, κάθε φορά που ανοίγω το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, η Yahoo! μού θυμίζει ότι έχουν απομείνει 23, 22, 20, 19 μέρες... μέχρι το γραμματοκιβώτιο να φρακάρει, τα μηνύματά μου καταλαμβάνουν υπερδιπλάσιο χώρο από το όριο των 15 GB και άρα πρέπει να διαλέξω: ή θα πληρώσω 2,5 έως 10 ευρώ τον μήνα για πρόσθετο χώρο ή πρέπει να θυσιάσω αυτοβούλως τουλάχιστον το 60% της ψηφιακής μνήμης μου τις επόμενες μέρες. Πρέπει να διαλέξω τι θα ξεχάσω μια για πάντα, ή τι θα αδυνατώ να ανακαλέσω, όταν ο φυσικός χώρος αποθήκευσης, ο εγκέφαλός μου, θα αδυνατεί να το κάνει. Μηνύματα που έχω ανταλλάξει με φίλους, συγγενείς, γνωστούς, αλληλογραφία με συναδέλφους και συνεργάτες, συνομιλίες επαγγελματικές, άλλοτε τυπικές, άλλοτε πολύ ουσιαστικές, γιατί αποτυπώνουν τη διευθέτηση ενός κρίσιμου θέματος, πληροφορίες για ένα σημαντικό ρεπορτάζ ή για μια εργασιακή αντιπαράθεση, ενδιαφέρουσες, de profundis συνομιλίες με αναγνώστες και πολλά αυστηρά προστατευόμενα -υποτίθεται- προσωπικά δεδομένα από συναλλαγές με το κράτος, την Εφορία, κάθε κρατική υπηρεσία και κάθε τράπεζα ή άλλη ιδιωτική εταιρεία που βλέπει στο μέιλ μου εμένα τον ίδιο. 

Το μέιλ σου είναι η ταυτότητά σου, είναι κομμάτι της καθημερινής σου ιστορίας, της δικής σου και των ανθρώπων που σε περιβάλλουν. Είναι κλάσμα της μνήμης σου, που για να το διατηρήσεις πρέπει ή να πληρώνεις την επέκτασή της ή να την υποβάλεις σε εκούσια λοβοτομή. Τι να κρατήσεις και τι να πετάξεις από 40.000-50.000 μηνύματα; Πετάς σπαμ, σκουπίδια, διαφημιστικά, τα εξόφθαλμα άχρηστα και πάλι, ένας σωρός δεκάδων GB προς καταστροφή σε περιμένει. 

Τρίτη, 14 Απριλίου 2026. Μια σιωπηλή πομπή διασχίζει τους κεντρικούς δρόμους του Αγρινίου υπό βροχή. Η δική τους περιφορά επιταφίου προσδοκά ανάστασιν μνήμης. 

«Η μόνη περιουσία είναι η μνήμη», έλεγε ο Φίλιππος Κουτσαφτής στην αριστουργηματική «Αγέλαστο Πέτρα» του, για να αποδώσει τη στοργή με την οποία οι πρόσφυγες διέσωσαν τα λίγα σπαράγματα προσωπικής και συλλογικής ιστορίας που κατάφεραν να φέρουν από τη Μικρασία στην Ελευσίνα. Αν και η ανθρωπότητα, με όλες τις σκοτεινές και φωτεινές διαστάσεις της, αλλά και κάθε κομμάτι της, κάθε κοινωνία ή έθνος της, είναι πάνω απ' όλα η συσσωρευμένη και μεταβολισμένη συλλογική μνήμη τους, ταυτόχρονα είναι και το αποτέλεσμα μιας συστηματικής προσπάθειας επιλεκτικής καταστροφής, φιλτραρίσματος, μαζικής λοβοτομής, συστηματικής εξαγοράς της μνήμης από τα συστήματα εξουσίας και ισχύος. Οι πολυεθνικές του διαδικτύου που διαχειρίζονται τους λογαριασμούς μας ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή σόσιαλ μίντια δεν κάνουν κάτι διαφορετικό από ό,τι κάνουν οι νικητές όλων των διεθνών, εθνικών, στρατιωτικών, πολιτικών και ταξικών αναμετρήσεων της αναλογικής εποχής. Απαλείφουν, εκβιάζουν, εξαγοράζουν τη μνήμη των ηττημένων, την πνίγουν σε μια καταιγίδα λήθης.

Μας το θύμισε αυτό η υπόθεση των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής και η δυσανεξία που επέδειξε το «κράτος των νικητών» στην απρόσμενη ανάκληση της μνήμης τους. Μου το θύμισε αυτό ακόμη πιο έντονα πριν από μερικές μέρες μια ιστορική ξενάγηση που έγινε υπό επίμονη βροχή στο Αγρίνιο, με πρωτοβουλία της ομάδας "Ανυπότακτο Αγρίνιο" \, στους χώρους που ξετυλίχτηκε η σύλληψη και εκτέλεση άλλων 120 κομμουνιστών, στις 14/4/1944, από τη γερμανική διοίκηση και τους ντόπιους ταγματασφαλίτες, που ανέλαβαν τη «διαλογή» και δολοφονία των 120 ως αντίποινα στο χτύπημα του ΕΛΑΣ σε σιδηροδρομικό συρμό. Ο ιστορικός ερευνητής Ιάσονας Χανδρινός οδήγησε τη σιωπηλή πομπή περίπου 100 ανθρώπων που κάτω από τις ομπρέλες τους διέσχισαν το κέντρο της πόλης, από την κεντρική πλατεία της, όπου απαγχονίστηκαν «θεαματικά» τρεις από τους εκτελεσθέντες, στον χώρο της καπναποθήκης όπου κρατήθηκαν, από κει στο χωράφι όπου εκτελέστηκαν οι υπόλοιποι, μετά στο μνημείο που με καθυστέρηση 70 χρόνων στήθηκε εκεί με όλα τα ονόματα. Η πομπή θύμιζε κάπως σκηνή από ταινία του Αγγελόπουλου και καθώς διέσχιζε τα φωτισμένα ή σκοτεινά δρομάκια της πόλης τραβούσε τα απορημένα βλέμματα περαστικών και θαμώνων. Το Αγρίνιο, άλλοτε καπνεργατικό «βασίλειο» της κεντρικής Ελλάδας, όπως και δεκάδες πόλεις και χωριά που πέρασαν σκληρά τη φοβερή δεκαετία 1940-1949, πάσχει από συλλογική αμνησία. Ή από μια αντεστραμμένη ιστορική μνήμη, κατεστραμμένη από φόβο και διώξεις, εξαγορασμένη με άδειες αντιπαροχής, διορισμούς στο Δημόσιο και τη μετάλλαξη των καπνεργατών και καπνοκαλλιεργητών σε εσωτερικούς μετανάστες, μικρεμπόρους και υπαλλήλους.

Αλλά αυτή η βροχερή πομπή, αυτή η πολύτιμη σταγόνα μνήμης και αντίστασης στην καταιγίδα αμνησίας που ακόμη ξεπλένει τα ονόματα δωσιλόγων σε κάμποσους δρόμους της πόλης, αποδείχθηκε ευεργετική. Σαν ένα ποτήρι δροσερό νερό που σου δίνει δύναμη να ανακτήσεις μερικά ακόμη χιλιόμετρα ιστορικής συνείδησης.

Ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός, έχοντας ερευνήσει καλά την εκτέλεση των 120 και τις διασυνδέσεις της με άλλους "αθλους" της κοινής δράσης των ναζιστικών δυνάμεων με τους ταγματασφαλίτες, έκανε μια υποδειγματική ιστορική ξενάγηση στα τοπόσημα της μισοξεχασμένης τραγωδίας. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ 

Την 9ην Απριλίου 1944 ο εκ Μεσολογγίου προς Αγρίνιον κατευθυνόμενος σιδηροδρομικός συρμός, υπέστη βορείως της Σταμνάς επίθεσην κομμουνιστικών συμμοριών και επυρπολήθη. Γερμανοί στρατιώται και συνταξιδεύοντες Έλληνες πολίται εφονεύθησαν ή ετραυματίσθησαν, τραυματισμένοι Γερμανοί στρατιώται εφονεύθησαν ή ηπήχθησαν ανάνδρως. Ως αντίποινα των υπούλων τούτων πράξεων, αίτινες πλήττουν αφ’ ενός τον Γερμανικόν Στρατόν και αφ’ ετέρου τους ειρηνικούς κατοίκους, ελήφθησαν και εξετελέσθησαν τα κάτωθι μέτρα: 

1ον) Σήμερον 120 κομμουνισταί εκ χωρίων κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής και εκ Παναιτωλίου, οίτινες ως διεπιστώθη, έλαβον μέρος εμμέσως ή αμέσως εις την εν λόγω πράξιν, ετυφεκίσθησαν ή απηγχονίσθησαν εν Αγρινίω. 2ον) Εις Σταμνάν και Παναιτώλιον, ορισμένος αριθμός οικιών, εις τας οποίας είχον διαμείνει συμμορίται ή ανευρέθησαν εν αυταίς όπλα και πυρομαχικά, κατεστράφη.

3ον) Δέκα χωρία, εξ ων προήρχοντο οι λησταί, ή τα οποία κείνται κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής, υπεχρεώθησαν εις την καταβολήν μεγάλης χρηματικής ποινής. Εις περίπτωσιν επαναλήψεως, όλα τα χωρία άτινα κείνται παρά την σιδηροδρομικήν γραμμήν, ως και εκείνα ων οι κάτοικοι λαμβάνουν μέρος εις αποπείρας, θα καταστραφούν. Και οι άνω των 16 ετών άρρενες κάτοικοι αυτών θα υποβληθούν εις αντίποινα.

Ανακοίνωση του διοικητή των Γερμανικών Μονάδων Ηπείρου και Ακαρνανίας, Μεγάλη Παρασκευή, 14 Απριλίου 1944

Σαλαμίνα-Ορμούζ, 3.000 χιλιόμετρα και 2.500 χρόνια μακριά

 ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 10/4/2026

Wilhelm von Kaulbach, "Η ναυμαχία της Σαλαμίνας" (1868)

Θυμάστε το 2020, με την πανδημία του Covid-19 στο πικ της και τις καραντίνες να πηγαίνουν και να ’ρχονται, την οικονομία στα τάρταρα, το ΑΕΠ σε ελεύθερη πτώση και το παγκόσμιο εμπόριο στον πάγο, που κάποιοι ετοίμαζαν πυρετωδώς πανηγυρικούς εορτασμούς για τα 2.500 χρόνια από τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας (και τη Μάχη των Θερμοπυλών); Δεν ήταν στενά εθνικοπατριωτική και εγχώρια η πρόθεση των πανηγυρισμών - που πήγαν άπατοι, γιατί ποιος είχε όρεξη για ιστορικούς (ή ανιστόρητους) αναστοχασμούς με τόσο θανατικό και τόσα κεσάτια γύρω του; Είχε και διεθνή χαρακτήρα, διότι κάποιοι θεώρησαν ότι τα 2.500 χρόνια από την πανωλεθρία του Ξέρξη στη στενή λωρίδα θάλασσας ανάμεσα στη Σαλαμίνα και την απέναντι στεριά -Αμφιάλη, Πέραμα- ήταν ένας βολικός συμβολισμός για να αναπαραγάγουν όλα τα στερεότυπα περί αντίθεσης Δύσης και Ανατολής και της κατά Χάντιγκτον σύγκρουσης πολιτισμών που υποτίθεται πως ήδη ζούμε. 

«Η νίκη των Ελλήνων επί των Περσών διέσωσε ακέραιη την ταυτότητα πάνω στην οποία σμιλεύτηκε μετέπειτα ολόκληρος ο ευρωπαϊκός πολιτισμός», και κατ’ επέκταση όλος ο «δυτικός πολιτισμός», ήταν το μότο κάθε ιδεολογικής, ανθρωπολογικής, ιστορικής ανάλυσης της γεωπολιτικής διάστασης της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας, που προφανώς είναι μια τεράστια αντιεπιστημονική μπούρδα, όχι μόνο γιατί δεν υπάρχει υποθετική Ιστορία, «τι θα γινόταν αν είχαν νικήσει οι Πέρσες», αλλά γιατί έκτοτε έχουν περάσει από τον ελλαδικό χώρο κι από εκεί σε όλη την Ευρώπη και σε όλη τη Δύση (δηλαδή και στην Αμερική) εκατομμύρια, δισεκατομμύρια άνθρωποι από την Ασία και την Αφρική. Με όπλα αλλά και χωρίς αυτά. Και τίποτα δεν έπαθε ο ευρωπαϊκός πολιτισμός, τουλάχιστον τίποτα που να τον αποτρέψει από τα μεγαλύτερα και πιο ανθρωποφάγα επιτεύγματά του, τον αφανισμό άλλων μικρών και μεγάλων πολιτισμών, στη Βόρεια και τη Νότια Αμερική, στην Αφρική, στην Ασία. 

Η απειλή του τρελού -ή υποδυόμενου τον τρελό- Τραμπ περί «αφανισμού ενός πολιτισμού» αν το Ιράν δεν άνοιγε τα Στενά του Ορμούζ στις λίγες ώρες που μας χώριζαν από τη λήξη του τελεσιγράφου του (αλήθεια, πώς αφανίζεται ένας πολιτισμός; με 100 πυρηνικές βόμβες; με έναν θανατηφόρο ιό; με έναν λιμό; με μια γενοκτονία; με ένα ολοκαύτωμα; ή μήπως με την απαλοιφή της μνήμης του;) επανέφερε την αντιπαράθεση για τον χαρακτήρα της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης σε Ιράν- Λίβανο-Παλαιστίνη (διότι ο αφανισμός της Γάζας δεν ήταν παρά το πρώτο μέρος της πολεμικής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή) σε ένα πεδίο που το νομίσαμε ξεχασμένο: αυτό της υποτιθέμενης σύγκρουσης των πολιτισμών. Οπου ο ένας πολιτισμός είναι, υποτίθεται, ο χριστιανο-ιουδαϊκός και ο άλλος ο αραβο-ισλαμικός. Βεβαίως, αυτά τα βαθιά ανορθολογικά και ρατσιστικά στερεότυπα δεν είναι και τόσο βολικά στους χρήστες τους όταν πρόκειται να εντάξουν στη μια ή στην άλλη πλευρά της αναμέτρησης τη χριστιανική Ρωσία, την πολυθρησκευτική Κίνα, την ινδουιστική Ινδία, τη σιντοϊστική-βουδιστική Ιαπωνία, τις ισλαμικές αραβικές χώρες και την Αίγυπτο. Πού ανήκουν όλοι αυτοί; Στον δυτικό ή στον ανατολικό πολιτισμό; 

Ευτυχώς που οι αρχαίοι Ελληνες (σε όποιον βαθμό είναι πραγματικοί ή φαντασιακοί μας πρόγονοι), παρά την περηφάνια τους για τη νίκη τους εναντίον του εισβολέα Ξέρξη, με τον τεράστιο στρατό και στόλο του να καταστρέφονται μπροστά στα μάτια του, σε πανοραμική θέαση από τον θρόνο του στο Αιγάλεω, είχαν την ευφυΐα να δουν στη νίκη τους στη θάλασσα μεταξύ Σαλαμίνας και Περάματος το αποτέλεσμα όχι τόσο κάποιας δικής τους, «φυσικής» ή θεόσταλτης υπεροχής, όσο της αυτοκαταστροφικής υπερβολικής αυτοπεποίθησης της τότε υπερδύναμης της Ασίας, της Περσίας. Ο Αισχύλος, σαλαμινομάχος ο ίδιος, μας παραδίδει με τους «Πέρσες» του μια θαυμάσια ανατομία της αλαζονείας μιας αυτοκρατορικής εξουσίας που βασίζεται στην τεράστια στρατιωτική ισχύ, αλλά αδυνατεί να αντιληφθεί τη θεμελιώδη πολιτική αναπηρία της: το ετερόκλητο και απρόθυμο πλήθος, που σύρεται σε μια εκστρατεία απληστίας του Πέρση βασιλιά και θανάσιμου κινδύνου, δεν έχει τίποτα να υπερασπίσει 3.000 χιλιόμετρα μακριά από την πατρίδα του, δεν έχει τίποτα να κερδίσει στη στεριά και στη θάλασσα της Αττικής και της Φθιώτιδας, εκτός από φρικτό, ατιμωτικό θάνατο. 

Διαβάστε -ή ξαναδιαβάστε- τους «Πέρσες» του Αισχύλου σαν μια ανάποδη ανάγνωση της μικρής, προσωρινής ηθικοπολιτικής πανωλεθρίας που υπέστη ο Τραμπ με την αποδοχή της δεκαπενθήμερης εκεχειρίας με το Ιράν, έστω κι αν την παραβιάζει κατάφωρα «ευλογώντας» το μακελειό που συνεχίζει το κράτος- εγκληματίας, το Ισραήλ, κατά του Λιβάνου. Βάλτε στη θέση του Ξέρξη τον Τραμπ, στον ρόλο της Ατοσσας την αμήχανη Ευρώπη, για αγγελιοφόρο διαλέξτε κάποιο από τα λιγοστά ΜΜΕ που δεν αναμασάνε την αμερικανο-σιωνιστική προπαγάνδα, στη θέση του Χορού βάλτε μερικούς εκπροσώπους των πανικόβλητων αγορών και για φάντασμα του Δαρείου, δεν ξέρω, ίσως ο μόνος κατάλληλος είναι ο μακαρίτης Αϊζενχάουερ, ο Ρεπουμπλικανός 34ος πρόεδρος των ΗΠΑ που συνειδητοποίησε σε τι περιπέτειες θα οδηγούσε τις ΗΠΑ και όλο τον κόσμο η κυριαρχία του στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος στην οικονομία και στη διακυβέρνηση της υπερδύναμης. 

Και στη θέση της Σαλαμίνας, του στενού θαλάσσιου διαύλου ανάμεσα στην Κούλουρη και την απέναντι ακτή, που τον κλείνει η Ψυτάλλεια -το αδιαλείπτως εργαζόμενο παχύ έντερο του λεκανοπεδίου-, βάλτε τα Στενά του Ορμούζ, όπου για ενάμιση μήνα πολέμου καρδιοχτυπούσαν οι αγορές του κόσμου, στέλνοντας σε αιματηρά επίπεδα τις τιμές της ενέργειας και όλων των εμπορευμάτων και αξιογράφων στα χρηματιστήρια του πλανήτη. Εκεί στο Ορμούζ, που απέχει 3.000 χιλιόμετρα από τη Σαλαμίνα, στον δίαυλο που χρησιμοποιούν καθημερινά εκατοντάδες πλοία με πετρέλαιο, αέριο, κοντέινερ με κάθε είδους εμπορεύματα, η κοινωνία του Ιράν και η ηγεσία του, οι ανατολίτες, οι «μουλάδες», που αποδείχθηκαν πολύ πιο διπλωμάτες κι επιδέξιοι χρήστες του δυτικής κατασκευής διεθνούς δικαίου, βρήκαν τον καλύτερο σύμμαχό τους: τις αγορές, τους επενδυτές, τα βιομηχανικά και εμπορευματικά κερδοσκοπικά κεφάλαια, που ζύγισαν τα πράγματα και κατάλαβαν ότι δεν θα αντέξουν για πολύ τον πολεμικό τυχοδιωκτισμό Τραμπ-Νετανιάχου. Αυτοί που κάναν... MAGA τον αλλοπρόσαλλο πλανητάρχη μάλλον δεν είναι πρόθυμοι να τον ακολουθήσουν σε έναν επιτάφιο για εχθρούς και φίλους. 

ΚΙΜΠΙ 

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΊΑ 

ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΔΑΡΕΙΟΥ:

Το βάθος της συμφοράς ανεβαίνει. Δεν φάνηκε. 

Στο αίμα θα κολυμπήσει η γη των Πλαταιών

από λόγχες Δωριέων. 

Στοίβες νεκρών άφωνες θα δείχνουν στους αιώνες 

να μην περνά η έπαρση του θνητού το μέτρο. 

Ανθίζει η έπαρση, καρπίζει στάχυ θυμού, 

συμφορά εσοδεύει. 

Αυτή είναι η πληρωμή. Και να θυμάστε

την Αθήνα και την Ελλάδα. 

Να μην καταφρονεί κανένας όσα έχει. 

Να μην ποθεί ξένα και σκορπά τους σωρούς

των δικών του.

.... 

Και σεις να χαίρεστε. Και μέσα στο κακό. 

Να ζείτε τη χαρά της μέρας. Οσο ζείτε. 

Νεκρούς τα πλούτη δεν σας ωφελούν. 

Αισχύλου, «Πέρσαι» (μετάφραση Κώστας Τοπούζης) 

Με GPS τ' αλφαβητάρι των άστρων

 ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 4-5/4/2026

Το καλύτερο GPS για τη Ρώμη είναι ο Τίβερης με τις γέφυρές του, όπως όλα τα ποτάμια που διασχίζουν ανοιχτά κι ελεύθερα τις περισσότερες ευρωπαϊκές μητροπόλεις. Στην Αθήνα τα τσιμέντωσαν προ πολλού, μαζί με τους λόφους της. Στην Αθήνα δεν σε σώζει ούτε το GPS.

Γαμάτη η Ρώμη! Λίγες μέρες υπόλοιπα αδείας, φτηνά εισιτήρια αεροπορικά, σε άβολες είναι αλήθεια ώρες, μια χειραποσκευή που επιβάλλει αυτάρκεια, ένα διαμέρισμα airbnb και μερικά κατοστάρικα για σκότωμα. Να η ευκαιρία να πάρεις μια γεύση ρωμαϊκού μεγαλείου, πρωτοχριστιανικής τέχνης, αναγεννησιακού φωτός, μπαρόκ υπερβολής, αρτ νουβό καινοτομίας, όλα απλωμένα σε 1.300 τετραγωνικά χιλιόμετρα και 3.000 χρόνια, οριοθετημένα από τους επτά λόφους, νοτισμένα γενναιόδωρα από τον Τίβερη, που αν και χαρίζει στην «αιώνια πόλη» μόλις 5-6 από τα 400 χιλιόμετρά του, είναι ένα αυθεντικά ρωμαϊκό (ήγουν: της Ρώμης) ποτάμι. 

Μια γεύση, βέβαια, μόνο. Σαν αυτήν του συμπυκνωμένου χυμού, που θυμίζει κάπως το φρούτο προέλευσης. Ή σαν αυτήν του καφέ που πίνεται βιαστικά στην αίθουσα αναμονής και πετιέται μισοπιωμένος γιατί σε φωνάζουν για επιβίβαση. 

Ευτυχία μπροστά σε κάθε Ραφαήλ, κάθε Καραβάτζιο, κάθε Μικελάντζελο, που μπορείς να δεις χωρίς να ξεπλυθείς από ρευστό. Δέος μπροστά σε κάθε θόλο που νομίζεις πως στέκεται στον αέρα, απόλαυση μπροστά σε κάθε καλαίσθητη επίδειξη ισχύος, πλούτου, στιλ, αναστοχασμός μπροστά στο κέντρο μιας αυτοκρατορίας που κάποτε εκτεινόταν σε τρεις ηπείρους, θαυμασμός μπροστά στα μνημεία που δοξάζουν πομπωδώς το ιταλικό risorgimento (ενοποίηση), απορία για το πώς ο μεταφασιστικός ερειπιώνας, η «Ρώμη, ανοχύρωτη πόλη» του Ροσελίνι (1945), μεταμορφώθηκε στην «Τέλεια ομορφιά» του Σορεντίνο (2013). 

Sic transit gloria mundi, έλεγαν πεσιμιστικά οι Λατίνοι. Αλλά η σύγχρονη μητροπολιτική Ρώμη δεν αποτελεί συνονθύλευμα θραυσμάτων μιας παρηκμασμένης δόξας, αλλά τεράστιο σκηνικό ιστορίας και μνήμης, μεταβολισμένων σε ένα ολοζώντανο πολεοδομικό συγκρότημα, φιλικό για τους κατοίκους, περίπλοκο έως χαοτικό για τα εκατομμύρια επισκέπτες: Ιάπωνες, Κινέζους, Αμερικανούς, Ισπανούς, Αργεντίνους, Αραβες, Σκανδιναβούς, Μαροκινούς, Ελληνες. Εννοείται, αρκετούς Ελληνες που έχουν πιστέψει το una fazzia una razza, αν και οι διαφορές της ά-σχημης Αθήνας από την αυτοκρατορική Ρώμη που κραυγάζει αλαζονικά τη «δυτική, λευκή πολιτισμική υπεροχή» της είναι τεράστιες 

Πώς να κυκλοφορήσουν όλοι αυτοί μέσα στην τεράστια μητρόπολη, τη Ρώμη, στην οποία κάποτε οδηγούσαν όλοι οι δρόμοι; Ο σύγχρονος αστρολάβος, η πυξίδα, ο εκτυπωμένος χάρτης, ο ταξιδιωτικός οδηγός, οι ερωτήσεις στους πρόθυμους ή απρόθυμους ντόπιους έχουν αντικατασταθεί από ένα και μόνο πράγμα: το κινητό και το ενσωματωμένο σ' αυτό σύστημα πλοήγησης GPS. Τεράστια ευκολία, δεν λέω, και ίσως το όφελος που αποδίδει η δορυφορική πλοήγηση από το ένα σημείο στο άλλο με τα πόδια, το αυτοκίνητο, τα μέσα μεταφοράς, με απόκλιση ελάχιστων μέτρων, ίσως αξίζει τη μεγάλη θυσία της ιδιωτικότητας και της διαρκούς επιτήρησής μας από κρατικές και ιδιωτικές, νόμιμες και παράνομες υπηρεσίες. Ο νέος ανθρωπότυπος που αναπτύσσεται στις μητροπόλεις της Ευρώπης που βουλιάζουν από υπερτουρισμό είναι ο άνθρωπος με το σκυμμένο κεφάλι και το καρφωμένο στον ζωντανό χάρτη του κινητού βλέμμα. Συνήθως τον συμπληρώνουν τα ασύρματα ακουστικά, μόνος τρόπος να ακουστούν οι οδηγίες του GPS μέσα στην οχλοβοή του τουριστικού υπερπλήθους, που ψάχνει κι αυτό τον προορισμό του, όταν δεν στέκεται στις ουρές ενός φημισμένου αξιοθέατου ή δεν βγάζει σέλφι, θέλοντας να γίνει το ίδιο αξιοθέατο. 

Ο άνθρωπος με το GPS μοιάζει κάπως με τους κονκισταδόρες της Αναγέννησης με τους αστρολάβους τους, αν και πλοηγείται σε ήδη χαρτογραφημένες, αποικισμένες χώρες. Μοιάζει μόνο ως προς το ότι πλοηγείται στο άγνωστο, παρότι είναι εντελώς γνωστό: φωτογραφημένο από τη στρατόσφαιρα, από το επίπεδο της γης ή της θάλασσας, λεπτομερώς χαρτογραφημένο, με όλους τους ονοματισμένους και ανώνυμους δρόμους, είναι φορτωμένο με όλες τις πληροφορίες για τις εναλλακτικές διαδρομές, τους συντομότερους δρόμους, τα μέσα μετάβασης, τους ακριβείς χρόνους μέχρι τον επιλεγμένο προορισμό. «Κατευθυνθείτε βορειοδυτικά, στρίψτε αριστερά, πάρτε τη βοηθητική οδό δεξιά, το λεωφορείο μπορεί να φτάσει πριν από τον προγραμματισμένο χρόνο, το μετρό ενδέχεται να καθυστερήσει τρία λεπτά, ο προορισμός σας βρίσκεται στα αριστερά». Ενίοτε, σηκώνεις το βλέμμα από την οθόνη του κινητού κι ανακαλύπτεις ότι ο προορισμός σου δεν είναι εκεί. Κάποιο λάθος έχει κάνει ο δορυφορικός παντογνώστης. 

Στην πιο ευρεία και συνεχή χρήση του GPS στην έως σήμερα ψηφιακή ζωή μου, στη διάρκεια του ολιγοήμερου ταξιδιού μου στη Ρώμη, ανακάλυψα ότι η πιο κερδοσκοπική εκδοχή πλοήγησης, που πλαισιώνει κάθε διαδρομή με εμπορικές στάσεις και καταναλωτικές προκλήσεις -καφέ, εστιατόρια, σουπερμάρκετ, καταστήματα ένδυσης, υπόδησης, σουβενίρ κ.λπ.-, μπορεί και να σε μπερδέψει, να σε κάνει να γυρνάς γύρω από τον άξονά σου, να διπλασιάζει μια διαδρομή 1.000 μέτρων, να μην υπακούει στη γεωμετρική αρχή «ουδείς δρόμος συντομότερος της ευθείας», να κάνει χιλιάδες περιπλανώμενους τουρίστες να αναρωτιούνται: «Αυτό είναι το Πάνθεον; Από εδώ πάνε για το Βατικανό; Πού είναι η Σάντα Μαρία ντελ Πόπολο;». 

Αλλά ταυτόχρονα με την ανακάλυψη ότι το GPS δεν είναι αλάνθαστο, γιατί απλά οι άνθρωποι που το τροφοδοτούν με κάθε δυνατή πληροφορία δεν είναι αλάνθαστοι, ανακάλυψα ότι οι νέες ψηφιακές μας δεξιότητες, που βασίζονται στην απλή χρήση εφαρμογών, προκαλούν την καταστροφή δεξιοτήτων που το είδος μας καλλιέργησε στο πέρασμα χιλιάδων χρόνων. Δυσκολευόμαστε, ίσως και αδυνατούμε πλήρως, να προσανατολιστούμε. Τι κάνω όταν το σύστημα πλοήγησης με διατάζει να κατευθυνθώ «βορειοδυτικά»; Πού είναι ο Βορράς, ο Νότος, η Ανατολή, η Δύση; Στη σχολική «πατριδογνωσία» ένα παιδί με το βλέμμα στην ανατολή του ήλιου και τα χέρια του σε έκταση έδειχνε τα σημεία του ορίζοντα. Θυμάμαι τις μικρές μαγνητικές πυξίδες. Θυμάμαι την άνεση με την οποία ως δεκάχρονος διέσχιζα τη διαδρομή Δουργούτι-Ομόνοια ακολουθώντας τα συλλογικά ή τα ατομικά μου τοπόσημα: προσφυγικές πολυκατοικίες, ανοιχτό ρέμα της Καλλιρρόης, «Πίκολο», «Μασκωτίτσα», Στύλοι, Ζάππειο, Σύνταγμα, Πανεπιστημίου. Τώρα εύκολα χάνομαι ακόμη και στο Παγκράτι ή στην Κυψέλη. Πόσο μάλλον στη Ρώμη. 

Οι μεγαλύτερες κατακτήσεις του είδους μας εδώ και 50.000 χρόνια βασίστηκαν σε αυτές τις στοιχειώδεις ανθρώπινες δεξιότητες που σήμερα φθίνουν υπό την πίεση των ψηφιακών υποκαταστάτων τους: τον προσανατολισμό, το «διάβασμα» του χάρτη των αστερισμών, την παρακολούθηση της τροχιάς του ήλιου ή της σελήνης, την παρατήρηση καιρικών και κλιματικών αλλαγών, τις εναλλαγές χλωρίδας και πανίδας και, πάνω απ' όλα, τη μνήμη, τη «φωτογράφηση» του χώρου από το περιπλοκότερο GPS της φύσης: τον ανθρώπινο εγκέφαλο. 

Αλήθεια, τι γίνεται όταν πέφτει η μπαταρία του κινητού; Τι θα γίνει αν «βραχυκυκλώσουν» οι δορυφόροι που μας πλοηγούν; Ποιος θα μας δείξει τον δρόμο; 

ΚΙΜΠΙ 

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Λίγες οι νύχτες με φεγγάρι που μ’ αρέσαν. 

Τ’ αλφαβητάρι των άστρων που συλλαβίζεις 

όπως το φέρει ο κόπος της τελειωμένης μέρας

και βγάζεις άλλα νοήματα κι άλλες ελπίδες, 

πιο καθαρά μπορείς να το διαβάσεις. 

Τώρα που κάθομαι άνεργος και λογαριάζω 

λίγα φεγγάρια απόμειναν στη μνήμη· 

νησιά, χρώμα θλιμμένης Παναγίας, αργά στη χάση 

ή φεγγαρόφωτα σε πολιτείες του βοριά ρίχνοντας κάποτε

σε ταραγμένους δρόμους ποταμούς και μέλη ανθρώπων 

βαριά μια νάρκη. 

Κι όμως χτες βράδυ εδώ, σε τούτη τη στερνή μας σκάλα 

όπου προσμένουμε την ώρα της επιστροφής μας να χαράξει 

σαν ένα χρέος παλιό, μονέδα που έμεινε για χρόνια 

στην κάσα ενός φιλάργυρου, και τέλος 

ήρθε η στιγμή της πλερωμής κι ακούγονται 

νομίσματα να πέφτουν πάνω στο τραπέζι· 

σε τούτο το τυρρηνικό χωριό, πίσω από τη θάλασσα του Σαλέρνο 

πίσω από τα λιμάνια του γυρισμού, στην άκρη 

μιας φθινοπωρινής μπόρας, το φεγγάρι ξεπέρασε τα σύννεφα, 

και γίναν τα σπίτια στην αντίπερα πλαγιά από σμάλτο.

Σιωπές αγαπημένες της σελήνης

Γιώργου Σεφέρη, «Τελευταίος Σταθμός» (1944)

Ο Κάφκα στην Τεχεράνη

 Η Εφημερίδα των Συντακτών, 28-29/3/2026

Ο κατηγορούμενος Γιόζεφ Κ. (Αντονι Πέρκινς) μεταξύ άλλων υποδίκων-μελλοθανάτων στην πιο εικονοκλαστική κινηματογραφική μεταφορά βιβλίου του Κάφκα, στη «Δίκη» του Ορσον Ουέλς 

Αν ο Κάφκα, πριν πεθάνει, μόλις 41 ετών, υποψιαζόταν την τεράστια φήμη και απήχηση του σχετικά μικρού έργου του και κυρίως τη μετατροπή του σε παγκόσμιας εμβέλειας τουριστική ατραξιόν και την παροχέτευσή του σε αμφίβολης καλλιτεχνικής αξίας μεταγραφές και διασκευές, ίσως δεν είχε εμπιστευτεί τα χειρόγραφά του, όσα τουλάχιστον δεν είχαν εκδοθεί, στον φίλο του Μαξ Μπροντ με τη ρητή εντολή να τα κάψει. Θα τα είχε κάψει ο ίδιος. Ετσι πεισματάρης, τζώρας και αυτοκαταστροφικός που καθώς φαίνεται ήταν, θα είχε σηκωθεί από το κρεβάτι του σανατορίου στη Βιέννη, όπου νοσηλευόταν τις τελευταίες εβδομάδες της ζωής του, και θα είχε γυρίσει καρφί στο σπίτι του στην Πράγα για να τα κάψει αυτοπροσώπως. Ετσι, θα αγνοούσαμε σίγουρα μερικά από τα διασημότερα και ανελλιπώς επανεκδιδόμενα σε κάθε γλώσσα και κάθε χώρα του πλανήτη έργα, όπως «Ο πύργος» ή «Η δίκη». 

Φρεσκάρισα λίγο τη σχεδόν εφηβική σχέση μου με τον Κάφκα βλέποντας πριν από λίγες μέρες την περίπου βιογραφική, καθόλου «στρωτή», αλλά σίγουρα «καφκική» ταινία της Ανιέσκα Χόλαντ «Franz» («Κάφκα» στην ελληνική εκδοχή). Εκεί, η αφήγηση της ζωής του Κάφκα είναι ένα παλίμψηστο, ένα παζλ από ρεαλιστικά στιγμιότυπα της ζωής του, διηγήσεις ανθρώπων του περιβάλλοντός του –ο πατέρας, η μητέρα, μία από τις αδελφές του, οι πλησιέστεροι φίλοι του, οι δυο γυναίκες της ζωής του–, εμβόλιμες σκηνές από τα βιβλία του με τους βασικούς ήρωές τους, τον Γιόζεφ Κ. της «Δίκης» και τον Κ. του «Πύργου», που ο καθένας τους προφανώς είναι alter ego του Κάφκα, ακόμα και σύγχρονες ξεναγήσεις στα εντελώς εμπορευματοποιημένα τοπόσημα της Πράγας ή της Βιέννης που σχετίζονται με τη ζωή του Κάφκα, με Ιάπωνες, Κινέζους ή Σκανδιναβούς τουρίστες να βγάζουν σέλφι στη σοφίτα όπου ο Φραντς έγραφε τα έργα του ή να ξαπλώνουν στην όχθη του ποταμού που κολυμπούσε σε μια πετσέτα, σαν αυτή που χρησιμοποιούσε ο ίδιος, έναντι μόλις δύο ευρώ! 

Γι’ αυτό ακριβώς λέω με σιγουριά πως αν ο Κάφκα προέβλεπε με κάποιο τρόπο το μέλλον του έργου του, θα κατέστρεφε όχι μόνο να ανέκδοτα χειρόγραφά του, αλλά και όσα αντίτυπα από τα εκδοθέντα είχαν απομείνει πριν από έναν αιώνα στα ράφια βιβλιοπωλείων της Βιέννης ή της Πράγας. Οχι από ελιτισμό, μισανθρωπισμό ή ναρκισσισμό. Αλλά από την αίσθηση της ματαιότητας και ματαίωσης που βιώνει ένας συγγραφέας όταν αντιλαμβάνεται –από κριτικούς, αναγνώστες ή απλούς γνώστες της ύπαρξής του– πόσο μακριά από τις προθέσεις του είναι αυτό που προσλαμβάνουν οι άλλοι από το γραπτό του. 

Αδικη αντίδραση, οφείλω να πω. Γιατί αυτός είναι ο ρόλος και η μοίρα κάθε κειμένου από τη στιγμή που δημοσιεύεται. Εχει τόσες εκδοχές και τόσες διαφορετικές αναγνώσεις όσες και οι αναγνώστες του. Στην ταινία της Χόλαντ μια ξεναγός σε ένα από τα πολλά «μουσεία Κάφκα» αναφέρει ένα χαρακτηριστικό στοιχείο: σε κάθε λέξη που έχει γράψει ο Κάφκα, αντιστοιχούν 10.000.000 λέξεις που έχουν γραφτεί γι’ αυτόν και τα έργα του. Υπάρχουν χιλιάδες, εκατομμύρια «Κάφκες» εκεί έξω, αλλά το ζητούμενο είναι να προκύπτει ανάμεσά τους τουλάχιστον μια ταύτιση ψυχική και εν τέλει ψυχαγωγική. Και στον Κάφκα το κεντρικό στοιχείο της «ψυχαγωγικής» προσφοράς των μυθιστορημάτων και διηγημάτων –αλλά και των επιστολών ή των σημειώσεών του– είναι αυτό που λέμε «καφκική» κατάσταση ή ατμόσφαιρα. 

Κατά σύμπτωση διαβολική, σχεδόν καφκική, μιλώντας προ ημερών με τον Απόστολο Λυκεσά, ανταποκριτή της «Εφ.Συν.» στη Θεσσαλονίκη, περί της καφκικής ατμόσφαιρας που μας περιβάλλει σε πολλούς ομόκεντρους κύκλους, από τον ατομικό, συγγενικό, επαγγελματικό, μέχρι τον εθνικό, τον ευρωπαϊκό, τον πλανητικό, μου επισήμανε την γκροτέσκα διάθεση των έργων του Κάφκα, θυμούμενος ότι κάπου είχε διαβάσει πως, όταν ο συγγραφέας διάβαζε αποσπάσματα από την εν εξελίξει «Δίκη» του σε φιλικούς κύκλους, γέλαγε ο ίδιος και όλη η ομήγυρις με τον παραλογισμό της περιπέτειας του Γιόζεφ Κ. που συλλαμβάνεται, δικάζεται και καταδικάζεται για ένα έγκλημα που αγνοεί ο ίδιος και όλη η πυραμίδα των διωκτών και εκτελεστών του. Και αντέτεινα στον Απόστολο πως αυτή ακριβώς τη σκηνή η Ανιέσκα Χόλαντ την έχει περιλάβει στην ταινία της που είχα δει πριν δυο 24ωρα, με τον Κάφκα να διαβάζει αποσπάσματα ξεκαρδισμένος στα γέλια, περιτριγυρισμένος από συγγραφείς-φίλους του που αντιδρούν με τον ίδιο τρόπο, αντιλαμβανόμενοι τη γελοιότητα μιας κυρίαρχης εξουσίας και μιας άβουλης γραφειοκρατίας και στρατοκρατίας που διώκουν και εξοντώνουν ανυποψίαστους υπηκόους για ένα και μόνο έγκλημά τους: ότι απλώς υπάρχουν. 

Σε κάθε εξουσία που ασκεί τη βία της στους υποτελείς της –άτομα, ομάδες, τάξεις, εθνότητες, μειονότητες, κράτη– στο όνομα της οικονομικής ισχύος, της ταξικής υπεροχής, της εθνικής ή θρησκευτικής μισαλλοδοξίας, της στρατιωτικής δύναμης, της γεωπολιτικής κυριαρχίας, της αυτοκρατορικής αδηφαγίας ή απλώς της παράλογης, μανιώδους απληστίας για πλούτο, κυριαρχία και επιρροή, ένας Κάφκα θα μπορούσε να αποδώσει την τραγελαφική διάστασή της. Το Ιράν υποτίθεται ότι βομβαρδίζεται για ένα «έγκλημα» που δεν έχει κάνει ακόμη, το να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, παρότι διακηρύσσει ότι δεν έχει καμιά πρόθεση να το κάνει. Η προληπτική καταδίκη του σε πόλεμο, μάλιστα, ακολουθεί την ποινή κυρώσεων που υφίσταται εδώ και 20 χρόνια για το ίδιο «έγκλημα» που δεν έχει τελέσει. Κι αυτή η ποινή ακολούθησε μιαν άλλη, τριακονταετή ποινή, επίσης έναντι ενός μη κατονομαζόμενου εγκλήματος, που πιθανότατα ήταν η ίδια η ύπαρξη του Ιράν ως «ισλαμικής δημοκρατίας», ως καθεστώτος –μας αρέσει ή όχι– πάντως, παράταιρου προς τις μοναρχίες, τις δικτατορίες και τις κοινοβουλευτικές δημοκρατίες δυτικού τύπου. Το τραγελαφικό είναι ότι ανακριτές, δικαστές και εκτελεστές της ποινής εις βάρος της ιρανικής κοινωνίας για το μη τελεσθέν έγκλημα είναι οι ΗΠΑ, η μόνη χώρα που έχει τελέσει εδώ και 80 χρόνια αυτό το έγκλημα της κατοχής και χρήσης πυρηνικών όπλων, δολοφονώντας ακαριαία 200.000 αμάχους στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι, και το Ισραήλ που το τελεί εδώ και δεκαετίες, στη ζούλα και στο απυρόβλητο, αρκούμενο στις «συμβατικές» δολοφονίες που προκαλεί την ίδια περίοδο στην Παλαιστίνη. 

Ισως ο Εβραίος Κάφκα πρόθυμα θα αφηγούνταν αυτή την πολεμική τρέλα. Αλλά αμφιβάλλω αν θα έβρισκε ερεθίσματα για χιούμορ έστω και στις ανοησίες του αλλοπρόσαλλου πλανητάρχη. 

ΚΙΜΠΙ 

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Σκέφτηκε να τρέξει πίσω τους ώς την εξώπορτα καθώς θα ’φευγαν. Σκέφτηκε να τους προκαλέσει να τον πιάσουν. Ετσι ξανάπε: «Πώς να πάω στην Τράπεζα αφού έχω συλληφθεί;» «Α! καταλαβαίνω», είπε ο Επιθεωρητής, που είχε φτάσει κιόλας στην πόρτα. «Με παρανοήσατε. Φυσικά έχετε συλληφθεί, αλλ’ αυτό δεν σας εμποδίζει να πηγαίνετε στη δουλειά σας. Δεν θα εμποδιστείτε να συνεχίσετε την κανονική σας ζωή».«Μα τότε δεν είναι άσχημο να σε συλλαμβάνουν», είπε ο Κ. πλησιάζοντας τον Eπιθεωρητή. «Δεν είπα ποτέ πως είναι», είπε ο επιθεωρητής. «Τότε δεν βλέπω ποια η ιδιαίτερη ανάγκη να με πληροφορήσετε για τη σύλληψη», είπε ο Κ. σιμώνοντας περισσότερο. Και οι άλλοι είχανε πλησιάσει. Ηταν τώρα όλοι μαζεμένοι κοντά κοντά, μπρος την πόρτα. «Ηταν καθήκον μου», είπε ο Επιθεωρητής. «Βλακώδες καθήκον», είπε ο Κ. αλύγιστος.«Ισως», αποκρίθηκε ο Επιθεωρητής, «αλλά δεν είναι ανάγκη να χάνουμε τον καιρό μας με παρόμοιους διαξιφισμούς. Υπέθεσα πως θέλατε να πάτε στην Τράπεζα. Επειδή τόσο διαστρέφετε τα λόγια, επιτρέψτε μου να προσθέσω ότι δεν σας αναγκάζω να πάτε στην Τράπεζα, απλώς υπέθεσα ότι θέλατε να πάτε. Για να σας διευκολύνω λοιπόν, και για να περάσει κατά το δυνατόν απαρατήρητη η άφιξή σας στην Τράπεζα, κράτησα στη διάθεσή σας τους τρεις κυρίους από δω, που είναι συνάδελφοί σας». 

Φραντς Κάφκα, «Η δίκη» (μετάφραση Αλέξανδρου Κοτζιά) 

Πάντα πατήρ πολέμου

 ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 21-22/3/2026

"Ο μισός πλανήτης βάφτηκε μπλε" θα έλεγαν με ενθουσιασμό κάποιοι εγχώριοι δημοσκόποι αν ο χάρτης απεικόνιζε αποτελέσματα εκλογών, με την μητσοτάκεια ΝΔ ξανά πρώτη. Αλλά όχι, με μπλε χρώμα στον χάρτη απεικονίζονται οι σχεδόν 80 χώρες του πλανήτη στις οποίες οι ΗΠΑ διατηρούν στρατιωτικές βάσεις. Το επόμενο βήμα μετά, είναι να βαφεί ο πλανήτης κόκκινος, Στο αίμα... 

Ποιος είμαι εγώ, θα μου πείτε, που θα τολμήσω να διορθώσω ή να διακωμωδήσω τον Ηράκλειτο, διότι είναι προφανές από τον τίτλο ότι επιχειρώ να αντιστρέψω ένα από τα διασημότερα σωζόμενα αποφθέγματά του. Στην πλήρη εκδοχή του έχει ως εξής: «πόλεμος πάντων μεν πατήρ εστι, πάντων δε βασιλεύς, και τους μεν θεούς έδειξε τους δε ανθρώπους, τους μεν δούλους εποίησε τους δε ελευθέρους». Δεν νομίζω πως χρειάζεται μετάφραση, σαφέστατος ο κορυφαίος υλιστής φιλόσοφος από την Ιωνία, σκοτεινός κατ’ άλλους, φωτεινότατος κατ’ εμέ, γιατί τα λίγα σπαράγματα σκέψης του που έχουν ώς τις μέρες μας επιβιώσει παραμένουν εργαλεία ερμηνείας του κόσμου ή του εαυτού μας. Ποιος έχει, για παράδειγμα, αντίρρηση, πως «τα πάντα ρει», ότι δηλαδή η αέναη αλλαγή είναι η θεμελιώδης συνθήκη της ύπαρξης; Ποιος διαφωνεί ότι «ήθος ανθρώπω δαίμων», πως δηλαδή κάθε άνθρωπο τον κυβερνά πριν από όλα ο χαρακτήρας του;

Αλλά, ας με συγχωρήσει ο παππούς Ηράκλειτος, έχει δίκιο μεν πως ο πόλεμος, ως σύγκρουση αντιθέτων δυνάμεων στην ύλη, στη φύση, στις κοινωνίες, είναι γεννήτορας νέων μορφών ύλης, όντων, εθνών, κοινωνικών συστημάτων, αλλά δεν μας λέει τι, ποιος, ποια γεννά τον πόλεμο. Είναι προϊόν παρθενογένεσης; Κι ας αφήσουμε τις συγκρούσεις των δυνάμεων της ύλης και των στοιχείων της φύσης. Ας περιοριστούμε στον πόλεμο ως φαινόμενο της ανθρώπινης ιστορίας, ως κόκκινη κλωστή που τη διατρέχει από τότε που υπάρχει μνήμη, γραπτά κι άλλα τεκμήρια. Ποιος είναι ο πατέρας ή η μητέρα του πολέμου, ποιες οι γενεσιουργές αιτίες του; 

                                                                          ****

Αν ανατρέξουμε σε όλη τη φιλολογία της ανθρωπότητας –από τα μεγάλα έπη της προϊστορίας, τις προφορικές σάγκες της Σκανδιναβίας, τις άγραφες αφηγήσεις των Αβορίγινων, τις τραγωδίες και κωμωδίες των κλασικών της Αθήνας, το «De bello Gallico» και «De bello civili» του Καίσαρα, μέχρι τους «ιμπεριαλισμούς» του Κάουτσκι και του Λένιν, το «Ουδέν νεότερον...» του Ρεμάρκ, τη «Ζωή εν τάφω» του Μυριβίλη, το «Ταξίδι στην άκρη της νύχτας» του Σελίν ή το «Πόλεμος και πόλεμος» του νομπελίστα Κρασναχορκάι– θα ανακαλύψουμε ότι πάμπολλες ανθρώπινες επινοήσεις και συμπεριφορές διεκδικούν τον τίτλο του πατέρα του πολέμου: η ιδιοκτησία, η απληστία, η πείνα, η ανισότητα, η φτώχεια, ο ρατσισμός, ο εθνικισμός, η εξουσία, η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, η καταπίεση εθνών από έθνη, ο ανταγωνισμός, το κυνήγι του πλούτου, το εμπόριο, οι αγορές, η αναζήτηση πόρων και εδαφών, ο ιμπεριαλισμός, το κυνήγι του κέρδους, η παγκοσμιοποίηση, οι πολυεθνικές, η διαπάλη των γεωπολιτικών μπλοκ για τον έλεγχο των πόρων του πλανήτη, του αέρα του, του ήλιου του, του υπεδάφους του... «Πάντα έστιν πατήρ πολέμου», θα μπορούσα εγώ, ο ταπεινός γραφιάς, να αντιτείνω στον Ηράκλειτο, και δεν εννοώ το συμπαθές υπό εξαφάνιση αδηφάγο ασπρόμαυρο θηλαστικό, το Πάντα, εννοώ τα «πάντα όλα» που από καταβολής ανθρωπότητας αποτέλεσαν αιτίες ή αφορμές μικρών και μεγάλων πολέμων.

Ομως, η διάχυση της ευθύνης γενικώς και αορίστως στις σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης φύσης ή στις πιο προβληματικές εκδοχές ανθρώπινων κοινωνιών που θεμελίωσαν την πρόοδο και τα επιτεύγματά τους σε ποταμούς αίματος, συσκοτίζει τη φύση του πολέμου που ζούμε εδώ και τώρα, στη γεωγραφική γειτονιά μας. Και συσκοτίζει την πατρότητα των περισσότερων, αν όχι όλων των πολέμων που έχουν ξεσπάσει στον πλανήτη στα 81 χρόνια ειρήνης που υποτίθεται ότι έχουμε διανύσει μετά την ήττα του ναζισμού. 

Λοιπόν, από «τα πάντα όλα» που αποτελούν πιθανές συν-αιτίες των μεταπολεμικών πολέμων, μία είναι η κυρίαρχη αιτία: οι «Ηνωμένες Πολιτείες του Πολέμου». Είναι ο τίτλος του βιβλίου του Αμερικανού πολιτικού ανθρωπολόγου, εβραϊκής καταγωγής, Ντέιβιντ Βάιν (εκδόσεις «Σάλτο», σειρά «Κάλλιστος»), προϊόν μιας εκτενούς, σχεδόν εικοσάχρονης έρευνας που αποκαλύπτει και τεκμηριώνει ότι βασική πηγή όλων των πολεμικών συγκρούσεων εδώ και δύο αιώνες είναι η ίδια ύπαρξη των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, η συγκρότησή τους ως πολυέθνος-κράτος προορισμένο να πολεμά διαρκώς εις βάρος εσωτερικών και εξωτερικών εχθρών, πρώτα στην ίδια την αμερικανική ήπειρο, κι ύστερα σε όλες τις ηπείρους και σε όλους τους ωκεανούς, ακόμα και τον Αρκτικό. 

                                                               ****

Από την Αμερικανική Επανάσταση μέχρι το 2019, οι ΗΠΑ έχουν διεξαγάγει, προκαλέσει ή συμμετάσχει σε πάνω από 260 μικρούς και μεγάλους πολέμους. Η θητεία Τραμπ προφανώς ανεβάζει το ιστορικό σκορ της αυτοκρατορίας προς τους 270 πολέμους, αν περιλάβουμε τον ουκρανικό, την αμέριστη αμερικανική στήριξη στα ισραηλινά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στη Γάζα και το τωρινό μακελειό σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Η εντύπωση ότι το δόγμα Μονρόε επέβαλε τάχα δυο αιώνων αυτοπεριορισμό της κυριαρχίας των ΗΠΑ αποκλειστικά στην αμερικανική ήπειρο και στο δυτικό ημισφαίριο, αφήνοντας ελεύθερο το πεδίο στις ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες-αποικιοκρατίες, αποδεικνύεται κραυγαλέα ψευδαίσθηση και, τελικά ψέμα, αν μετρηθούν οι δεκάδες πολεμικές εμπλοκές των ΗΠΑ σε Ασία, Αφρική και Ευρώπη στη διάρκεια του 20ού αιώνα. Ανάμεσά τους είναι φυσικά και η άμεση αμερικανική συμμετοχή στον ελληνικό εμφύλιο. 

Ενας αποκαλυπτικός χάρτης στο βιβλίο του Ντέιβιντ Βάιν «Ηνωμένες Πολιτείες του Πολέμου» καταγράφει την παγκόσμια υποδομή της ασυγκράτητης πολεμικής φύσης των ΗΠΑ: 800 στρατιωτικές βάσεις σε 72 χώρες σε όλες τις ηπείρους. Ορισμένες είναι ολόκληρες πολιτείες με καθεστώς αμερικανικής κυριαρχίας και ασυλίας, κράτη εν κράτει, και συνιστούν μια παγκόσμια πολεμική αυτοκρατορία που δεν προστατεύει απλώς τα όπου γης «αμερικανικά συμφέροντα», αλλά είναι εφαλτήρια εκκίνησης μικρών και μεγάλων πολέμων. Ο αριθμός των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων σε κάθε περιοχή του πλανήτη βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με τις εστίες πολεμικών συρράξεων, διακρατικών ή και εμφυλίων. 

Από την κήρυξη του «αντιτρομοκρατικού πολέμου» το 2001 μέχρι και το 2019, οι ΗΠΑ έχουν δαπανήσει για τη συμμετοχή τους στους σημαντικότερους πολέμους σε Ασία και Αφρική πάνω από 6,5 τρισ. δολάρια, έχουν προκαλέσει τον θάνατο 834.000 ανθρώπων σε 8 χώρες (και 20.000 Αμερικανών) και ευθύνονται για τον εκτοπισμό 16 εκατ. ανθρώπων. Αν προστεθούν τα κόστη του δι’ αντιπροσώπων πολέμου στην Ουκρανία με τη συνένοχη Ρωσία, της γενοκτονίας στη Γάζα και της τωρινής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, θα χρειαστεί να προσθέσουμε στον «λογαριασμό» τουλάχιστον 3 τρισ. δολάρια, 700.000 νεκρούς, αμάχους κατά 90% και 10 εκατομμύρια εκτοπισμένους! 

                                                            ****

Αυτά στην πλανητική κλίμακα. Φυσικά, στην περιφερειακή κλίμακα της Μέσης Ανατολής, αν πατέρας κάθε πολέμου από το 1948 παραμένουν έστω και εξ αποστάσεως οι ΗΠΑ, οφείλουμε να αποδώσουμε στο Ισραήλ τον ρόλο της μητέρας. Κι όποιος ανησυχεί ειλικρινά για την οικονομική, κοινωνική κι ανθρωπιστική καταστροφή που θα προκαλέσει παγκόσμια ο τωρινός ολοκληρωτικός πόλεμος κατά του Ιραν, οφείλει να κόψει κάθε άμεση ή έμμεση σχέση με το θανατηφόρο ζευγάρι της διεθνούς αταξίας πραγμάτων.

ΚΙΜΠΙ

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Οσοι ανησυχούν και –ελπίζω– εξοργίζονται από το ιστορικό πολέμου των ΗΠΑ, πρέπει να βρουν τρόπους να απαιτήσουν και να αναγκάσουν την αλλαγή. Το να μην φανταζόμαστε και να μην προωθούμε εναλλακτικές στο πολεμικό σύστημα υπό την εικασία ότι δεν θα αλλάξει τίποτα είναι το χειρότερο είδος αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Η εγκατάλειψη της αυτοκρατορίας, ή η αποϊμπεριαλιστικοποίηση των ΗΠΑ πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της αλλαγής. Πώς μπορούν οι άνθρωποι να ξεκινήσουν μια διαδικασία αποϊμπεριαλισμού των Ηνωμένων Πολιτειών; Το ν’ αρχίσουμε να κλείνουμε τις βάσεις στο εξωτερικό αποτελεί κρίσιμο μέρος αυτής της διαδικασίας. 

David Vine, «Ηνωμένες Πολιτείες του Πολέμου. Μια παγκόσμια ιστορία των ατέρμονων συγκρούσεων από τον Κολόμβο μέχρι το Ισλαμικό Κράτος»