Η Διεθνής των αποτυχημένων

 Η Εφημερίδα των Συντακτών 30-31/5/2026

Αλεξέι Κόριν, «Αποτυχία ξανά» (1891)

Τελικά, παίζει να ’χω εμμονή με την αποτυχία. Σαν να αποτελεί τη μόνη δεξιότητά μου που έχει επιβιώσει στις εξίμισι δεκαετίες ζωής μου. «Εχεις πρόβλημα χαμηλής αυτοεκτίμησης», θα ’λεγε ο ψυχοθεραπευτής μου, αν είχα. Ευτυχώς, ο ψυχίατρός μου -που έχω- δεν λέει τέτοια πράγματα. Κι ένας άλλος φίλος ψυχίατρος, γνωσιακός αυτός, λέει πως επεξεργάζομαι υπερβολικά το παρελθόν, επανεξετάζω οτιδήποτε έχει συμβεί ακόμη κι ένα λεπτό πριν την ώρα που μιλάω ή γράφω αυτές τις λέξεις, πράγμα που, εκτός από περιττό, γιατί το παρελθόν δεν αλλάζει, είναι και καταδικασμένο κι αυτό σε αποτυχία: οι περισσότεροι άνθρωποι βλέπουν την περασμένη τους ζωή σαν μια ατέλειωτη σειρά από αποτυχίες. Πράξεις, επιλογές κι αποφάσεις που θα ήθελαν να τις αλλάξουν, πιστεύοντας ότι θα ήταν σήμερα σε καλύτερη κατάσταση. Ας πούμε, πλουσιότεροι, ευφυέστεροι, δημοφιλέστεροι, ομορφότεροι, ευτυχέστεροι, επιτυχέστεροι. Αλλά επειδή κάθε φορά που φοράμε τους παραμορφωτικούς φακούς της «πετυχεσιάς» ανακαλύπτουμε ότι υπάρχουν άλλοι πολύ πλουσιότεροι, ευφυέστεροι, ομορφότεροι από μας, συνήθως συγκαταλέγουμε εαυτούς στην πολυπληθέστερη συνομοταξία των αποτυχημένων.

Κι αυτό το κείμενο είναι μια ισχυρή ένδειξη της εμμονής μου με την αποτυχία ή, αντίστροφα, της νεύρωσης της επιτυχίας. Πρέπει να είναι το τέταρτο ή πέμπτο που φλυαρεί επί του θέματος στα 26 χρόνια αυτής της στήλης. Σχεδόν πάντα η αφορμή ήταν οι εξετάσεις για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, το συστηματικότερο θύμα του μεταρρυθμιστικού οίστρου των κυβερνήσεων εδώ και μισό αιώνα. 

«Μικρό εγκώμιο στην αποτυχία», βλέπω στον τίτλο κειμένου της στήλης είκοσι χρόνια πριν, στην «Καθημερινή». Τότε ήταν η βάση του 10 που είχε οριστεί ως διαχωριστική γραμμή μεταξύ επιτυχημένων και αποτυχημένων, με αποτέλεσμα καμιά σαρανταριά χιλιάδες έφηβοι να παροχετεύονται στο μίξερ της αγοράς εργασίας ή της ιδιωτικής εκπαίδευσης ως «σκράπες». Μπορώ να αυτοπαινευτώ πως αυτή η βολή της Αυτού Εξοχότητάς μου «Ελεύθερου Σκοπευτή» το μακρινό 2006 ήταν μια «επιτυχία» μου, αφού το δικό μου «Εγκώμιο στην αποτυχία» προηγήθηκε σχεδόν δύο δεκαετίες του ομότιτλου βιβλίου του Ρουμάνου φιλοσόφου Κοστίκα Μπραντατάν, που το 2024 κέρδισε το βραβείο PROSE, παρακαλώ, στις ΗΠΑ (όχι, δεν σκέφτομαι να του ζητήσω δικαιώματα). 

Προς τεκμηρίωση της διαπίστωσης περί εμμονής μου παραθέτω τα επόμενα επιτυχημένα πονήματα περί αποτυχίας: «Η τυραννία της επίδοσης», Ιούνιος 2007. «Γιατί απέτυχε ο Καντονά», Δεκέμβριος 2010. «Το δικαίωμα στην αποτυχία», Ιούνιος 2011. «Ψυχοπαθείς επιτυχείς», Μάιος 2012. «Η αποτυχία της επιτυχίας», Φλεβάρης 2022... Δεν βλέπω άλλα, τουλάχιστον από τα σωσμένα στο μπλογκ κείμενα, δημοσιευμένα διαδοχικά σε «Καθημερινή», «Επενδυτή» και «Εφ.Συν.», όπου η στήλη μακροημερεύει για μεγαλύτερο διάστημα από τις δύο προηγούμενες έντυπες θητείες της. 

Προφανώς το μεγάλο κενό μεταξύ 2012 και 2022, η δεκαετία στη διάρκεια της οποίας δεν έγραψα ακόμη ένα παμφλέτο υπέρ αποτυχίας, αντιστοιχεί στην υποχώρηση του ατομικού βιώματος μπροστά στη συλλογική μας τραγωδία: Ως γνωστόν, από το 2010 κηρυχθήκαμε διεθνώς, από εταίρους και συμμάχους: ως χώρα «αποτυχημένο κράτος», ως κοινωνία «λαός λαμογιών», ως οικονομία «χρεοκοπημένο προτεκτοράτο», ως πολιτικό σύστημα «καρτέλ διαφθοράς», ως επιχειρηματική τάξη «συμμορία πλιάτσικου», ως υποτελείς τάξεις «τεμπέληδες και απροσάρμοστοι», ως πολίτες «αλλοπρόσαλλο εκλογικό σώμα». Στην υποτιθέμενη συλλογική μας αποτυχία, στη ρετσινιά τού «μαζί τα φάγαμε» του διόλου αειμνήστου Πάγκαλου, προφανώς δεν χώρεσε ακόμη μια ιερεμιάδα για την ατομική αποτυχία. Αλλωστε, μια συλλογική -εθνική, κοινωνική, ταξική- αποτυχία πρέπει να είναι άθροισμα πολλών προσωπικών αποτυχιών, σωστά; Ή μήπως όχι; 

Οχι, θα πω εγώ. Καθόλου δεν πιστεύω τα φληναφήματα περί συλλογικής ευθύνης και αποτυχίας της κοινωνίας, και πολλώ μάλλον τα περί συλλογικής συνενοχής μας, για παράδειγμα, στην αυτοκτονία των δύο 17χρονων μαθητριών στην Ηλιούπολη. Οι κοινωνίες δεν είναι ομοιογενείς μάζες, εξ ορισμού με ενιαία βούληση. Εχουν τους πάνω και τους κάτω. Τους κυρίαρχους και τους κυριαρχούμενους. Τους πλούσιους, τους μεσαίους, τους φτωχούς. Εχουν αυτούς που παίρνουν αποφάσεις κι αυτούς που απλώς υποχρεούνται να τις υποστούν. Εχουν αυτούς που ελέγχουν την πληροφόρηση και την παραγωγή «ενιαίας σκέψης» κι αυτούς που τις καταναλώνουν. Εχουν στην κορυφή της πυραμίδας μια απειροελάχιστη ελίτ «επιτυχημένων» που καταδικάζουν την πλειονότητα των από κάτω στην «αποτυχία». Η επιτυχία των πάνω είναι η πρώτη ύλη της αποτυχίας των κάτω. 

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, για παράδειγμα, είναι πέραν αμφιβολίας ο πιο επιτυχημένος πρωθυπουργός στον μισό αιώνα από τη Μεταπολίτευση. Εχει επιτύχει να μετατρέψει την αποτυχία των πολλών σε θρίαμβο των λίγων. Εχει απέναντί του ένα συνονθύλευμα πολιτικών αντιπάλων που αντιτάσσουν στο επιτυχημένο γνήσιο μοντέλο «κρατικού νεοφιλελευθερισμού» πολλές αποτυχημένες παραλλαγές και καρικατούρες του. Καμιά δύναμη, παλιά ή νέα, δεν έχει την πολιτική και ταξική τόλμη να εκφράσει κυνικά, γνήσια, άγρια, ριζικά τα απωθημένα των αποτυχημένων. 

Και -για να μιλήσουμε πλανητικά- ο Ντόναλντ Τραμπ είναι επίσης ο πιο επιτυχημένος ηγέτης του πλανήτη εδώ και δεκαετίες. Γιατί έχει καταφέρει να μετατρέψει τη «διεθνή κοινότητα» σε έναν ερειπιώνα αποτυχημένων κρατών και ηγεσιών άβουλων και ανίκανων να πουν ένα «όχι» σε κάθε πολεμικό τυχοδιωκτισμό του που φέρνει την ανθρωπότητα κάθε φορά στο χείλος της καταστροφής. 

Αλλά κι αυτή η «ανθρωπότητα», η φανταστική σύνθεση δισεκατομμυρίων αγνώστων μεταξύ τους, έχει μια δύναμη που σχεδόν αγνοεί. Αποτελείται στη μεγάλη της πλειονότητα από αποτυχημένους. Η Διεθνής των Αποτυχημένων είναι η κοιμώμενη υπερδύναμη του κόσμου. «Αποτυχημένοι όλου του κόσμου ενωθείτε! Δεν έχετε να χάσετε παρά μόνο τις αποτυχίες σας. Είσαστε καταδικασμένοι να επιτύχετε!» 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Δεδομένου ότι η αποτυχία έχει αναρίθμητες εκφάνσεις, το να προσπαθείς να τη χαρτογραφήσεις είναι σαν να προσπαθείς, όπως το αγόρι από το διάσημο ανέκδοτο του Ιερού Αυγουστίνου, να αδειάσεις τη θάλασσα με ένα όστρακο και να μεταφέρεις όλο το νερό της σε έναν λάκκο που έχεις σκάψει στην παραλία. Η προσπάθεια φαίνεται καταδικασμένη να αποτύχει, αλλά αυτό δεν έχει σημασία· σημασία έχει η τρελή ομορφιά της απόπειρας.

Κόστικα Μπραντατάν, «Εγκώμιο της αποτυχίας: Τέσσερα μαθήματα ταπεινότητας» 

Το Ταμείο Ανάκαμψης της Περσεφόνης

Η Εφημερίδα των Συντακτών, 16-17/5/2026

Αθήνα, Νουμηνία Βοηδρομιώνος μηνός, 4ου έτους της 96ης Ολυμπιάδος. Κακός χαμός στην Ποικίλη Στοά. Κόσμος πάει κι έρχεται φορώντας τα καλά του. Εχουν έρθει από κάθε πόλη της Ελλάδας να δουν τα ιερά αντικείμενα, ν’ αγοράσουν κανένα φθηνό πήλινο ή χάλκινο ομοίωμα, να ξεγελάσουν την πείνα τους με ψωμί και ψάρι παστό, σύκα ή σταφύλια από τα θερμοπώλεια, να χαζέψουν τους ιεροφάντες και τους μύστες, να μάθουν κανένα κουτσομπολιό για το τι ακριβώς λένε και κάνουν οι μυημένοι στη διάρκεια της πομπής από Κεραμεικό μέχρι Ελευσίνα, να σκαρφιστούν καμιά φρέσκια πλάκα για τους γεφυρισμούς κατά μήκος της Ιεράς Οδού, μέχρι να φτάσουν στον χώρο που ο πάνω κόσμος συναντιέται με τον κάτω κι ο θάνατος μοιράζεται ισότιμα τον χρόνο με τη ζωή στο πρόσωπο της διχασμένης Περσεφόνης και της συμβιβασμένης με τον Πλούτωνα μάνας της, της Δήμητρας. 

Οσο μυστήριο καλύπτουν τα Ελευσίνια Μυστήρια στην τελετουργία τους, τόση διαφάνεια και προφάνεια υπάρχουν στα 120 στάδια -22 χιλιόμετρα- της αρχαίας Ιεράς Οδού, εξαφανισμένης κάτω από άσφαλτο, μπετόν και σίδερο αιώνων. Πέτρες λαξευμένες και σωστά τοποθετημένες για να σχηματίζουν ένα ομαλό, φιλικό σε πεζούς, εφίππους, ιππήλατα κάρα ή βοϊδάμαξες οδόστρωμα, το οποίο διέσχιζαν πάνω από 30.000 άνθρωποι το 9ήμερο των Μυστηρίων κι εκατοντάδες χιλιάδες όλη τη χρονιά, μια και η Ιερά Οδός ήταν ο δρόμος που συνέδεε την Αθήνα με την Πελοπόννησο και την υπόλοιπη ηπειρωτική Ελλάδα. Η πέτρα και το χώμα άφθονα, το εργατικό δυναμικό επίσης, πολυπληθές και πάμφθηνο -κυρίως δούλοι-, το χρήμα, δημόσιο και ιδιωτικό, επίσης σε αφθονία, τουλάχιστον στους αιώνες της ακμής της μεσογειακής υπερδύναμης Αθήνας. Πλάκα πλάκα, η οδός των 2.500 χρόνων άντεξε ως φήμη, αλλά και ως υποδομή, μέχρι που κονιορτοποιήθηκε βάναυσα τα μεταπολεμικά χρόνια υπέρ ιδιωτικών ναυπηγείων και διυλιστηρίων, από Σκαραμαγκά μέχρι Ελευσίνα. 

Αθήνα, 14 Μαΐου 2026, ή εν τω μηνί Θαργηλιώνι του 2ου έτους της 700ής Ολυμπιάδος, περί την 7η ώρα του αττικού ωρολογίου, ή μεταξύ 2 και 3 μ.μ. Βρίσκομαι επί της Ιεράς Οδού, έξω από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, στην κατεύθυνση προς Πειραιώς. Περιμένω στη στάση, σκεπασμένη ευτυχώς, έχει συννεφόκαμα με θερμοκρασία πάνω από 26 βαθμούς. Τηλεματική δεν έχει εδώ, πολύ μακριά από το κέντρο για πουλήσει μούρη η «ψηφιακή Ελλάδα», μια κλασική πινακίδα του ΟΑΣΑ με πληροφορεί ότι περνούν από εδώ επτά γραμμές, η μία νυχτερινή, άρα έξι που μπορούν να με πάνε κοντά σε έναν σταθμό μετρό. Από τις 2.40 έως τις 3.15 μετά μεσημβρίαν δεν εμφανίζεται ίχνος λεωφορείου. Τριάντα πέντε λεπτά απελπισμένης αναμονής. Αν ζούσα στο 392 π.Χ., έστω και εκτός Ελευσινίων, σίγουρα θα είχε περάσει κάποια βοϊδάμαξα να με πάει πιο κάτω, το πολύ πέντε χιλιόμετρα. Και, φυσικά, καθώς ο καταναγκασμός της ταχύτητας μας έχει κάνει πλάσματα ανυπόμονα, ανίκανα να απολαύσουμε τη νωχέλεια της βραδύτητας, θυμώνω και σιχτιρίζω, σε αντίθεση με τους άλλους αναμένοντες στη στάση, εξοικειωμένους με την εκτός διαφημιστικής προπαγάνδας πραγματικότητα. 

Ποιας προπαγάνδας; Μα φυσικά αυτής του «Ελλάδα 2.0», που πέφτει βροχηδόν στα τηλεοπτικά και άλλα μέσα, όλο και πιο πυκνά καθώς το Ταμείο Ανάκαμψης τελειώνει, ό,τι χαλάσαμε χαλάσαμε, ό,τι φάγαμε φάγαμε. «Το πρόγραμμα Ελλάδα 2.0 του Ταμείου Ανάκαμψης μεταμορφώνει την Ελλάδα. Τόσο στα μικρά όσο και στα μεγάλα. Ελα μαζί μου...» λέει το μοντέλο του διαφημιστικού σποτ που μπαινοβγαίνει σε λαμπερά σκηνικά νοσοκομείων, σχολείων, δρόμων, γραφείων. «Το Ταμείο Ανάκαμψης αλλάζει την καθημερινότητά μας... Και γι’ αυτό ο στόλος των λεωφορείων ανανεώνεται με καινούργια. Ηλεκτροκίνητα, αθόρυβα λεωφορεία...». Οχι, δεν λέει ψέματα η διαφήμιση, πράγματι το υπουργείο Μεταφορών πήρε 100 εκατ. ευρώ από το ΤΑΑ για να αγοράσει 220 ηλεκτροκίνητα λεωφορεία -κι έβαλε συνολικά πάνω από 500 εκατ. γενικώς για την ηλεκτροκίνηση μαζί και για τα ταξί και για να αλλάξουν αυτοκίνητα οι μεγάλοι της ενοικίασης - από τα 2,4 δισ. που πήρε συνολικά, ως ο μεγαλύτερος τελικός αποδέκτης του «θησαυρού» των 37 δισ. ευρώ. Αλλά, προσέξτε, πάνω από τα μισά λεφτά, 1,3 δισ. ευρώ, δεν πάνε για πιο «πράσινες» ιερές και ανίερες οδούς, με περισσότερες και καθαρότερες δημόσιες συγκοινωνίες, αλλά στους μεγάλους οδικούς άξονες του καρτέλ των μεγαλοεργολάβων, που θα προσελκύουν για δεκαετίες ιδιωτικής λειτουργίας όλο και περισσότερα, ιδιωτικά, κυρίως ρυπογόνα οχήματα. 

Πώς ακριβώς άλλαξε τη συγκοινωνιακή καθημερινότητά μας το Ταμείο Ανάκαμψης στην «Ιερά Οδό» ή στην ταπεινή «Ελλήνων Πατριωτών» της γειτονιάς μου, του Καρέα, απ’ όπου περνά στη χάση και στη φέξη η μοναδική συγκοινωνία; Τι σχέση έχει η λουστραρισμένη πραγματικότητα των ακριβοπληρωμένων διαφημίσεων και των στατιστικών «υψηλής απορρόφησης» των ευρωπαϊκών πόρων, υπό την μπαγκέτα του νέου Ιεροφάντη του Eurogroup, Κυρ-Πιερ; Πέρασε καθόλου Ταμείο Ανάκαμψης από την Ιερά Οδό: Ή ακριβώς επειδή πέρασε από εκεί -και από κάθε άλλη οδό, κάθε κάμπο, βουνό, ποτάμι, λίμνη, πόλη- εγώ περίμενα 35 λεπτά ένα από τα 220 ηλεκτροκίνητα λεωφορεία που προφανώς χρειάζονται και οδηγούς -τι ελάττωμα κι αυτό!; 

Μακάρι να ήταν «μηδέν» η απορρόφηση των πόρων, μακάρι να γλίτωναν όσο γίνεται περισσότερα από τα 37 δισ. ευρώ. Τι πιο σκανδαλώδες από το να πανηγυρίζει η Μητσοτάκης Α.Ε. γιατί τόσα λεφτά τα πήρε μαζί της η Περσεφόνη και τα γλεντάει ο Πλούτωνας... Τι πιο ανόητο από το να εξανίσταται η αντιπολίτευση γιατί λίγα από τα λεφτά αυτά δεν χάθηκαν στον κάτω κόσμο. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα

κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο

τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα

και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο.

Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες

ευλαβικά πριν μπουν στο θυσιαστήριο

τώρα πετάνε αποτσίγαρα οι τουρίστες

και το καινούργιο πάν’ να δουν διυλιστήριο.

Εκεί που η θάλασσα γινόταν ευλογία

κι ήταν ευχή του κάμπου τα βελάσματα

τώρα καμιόνια κουβαλάν στα ναυπηγεία

άδεια κορμιά, σιδερικά, παιδιά κι ελάσματα.

Κοιμήσου Περσεφόνη

στην αγκαλιά της γης

στου κόσμου το μπαλκόνι

ποτέ μην ξαναβγείς.

Νίκου Γκάτσου, «Ο Εφιάλτης της Περσεφόνης» (Μάνος Χατζιδάκις - Νίκος Γκάτσος, «Τα παράλογα», 1976)

Τα ψηλά λεμόνια

Η Εφημερίδα των Συντακτών, 9-10/5/2026

Εχω γίνει κλέφτης. Σχεδόν κλέφτης δηλαδή. Οχι πια κλέφτης της υπαίθρου, με επιδρομές σε ξεμοναχιασμένες συκιές (από Ιούλη και μετά) ή ρεσάλτα σε βαρυφορτωμένες μουσμουλιές (που είναι στην ώρα τους). Εχω γίνει κλέφτης του άστεως, κανονικός κλέφτης των πόλεων. Εχω αρχίσει να σκέφτομαι ότι τελικά είχε δίκαιο ο Μαρκήσιος ντε Σαντ, όταν πρότεινε στη γαλλική εθνοσυνέλευση, κάπου στα 1790, την αποποινικοποίηση της κλοπής –και, αντίθετα, την ποινικοποίηση της ανεπαρκώς φυλασσόμενης ιδιοκτησίας– γιατί έβλεπε σ’ αυτήν μάλλον τον μόνο άμεσο και αποτελεσματικό τρόπο αναδιανομής του πλούτου υπέρ των πραγματικά «αβράκωτων» της Γαλλικής Επανάστασης, των φτωχότερων των φτωχών. 

Εχω γίνει κλέφτης ενός πλούτου που δεν υποψιαζόμουν ότι υπάρχει σε τόση αφθονία μέσα στην πόλη, στα στενά πεζοδρόμια των γειτονιών, στους κήπους των λιγοστών παλιών μονοκατοικιών, ακόμη και στους κοινόχρηστους ακάλυπτους πολυκατοικιών. Από τον περασμένο Γενάρη, όταν έσκασε μύτη στις λαϊκές το πρώτο φρέσκο λεμόνι, πράσινο, σκληρό, με ελάχιστο χυμό και 3-3,5 ευρώ το κιλό, 2,5 στο σούπερ μάρκετ, ακριβότερο και από τα εισαγόμενα λάιμ που απαιτούν τα μοχίτο και τα γουακαμόλε μας, άρχισα να παρατηρώ τις λεμονιές της γειτονιάς. Λεμονιές ελευθέρας βοσκής που λένε, ή χαλαρά μαντρωμένες πίσω από κάγκελα αυλών, με τα μισά τους κλαδιά να παραβιάζουν το μαντεμένιο σύνορο της ιδιοκτησίας και του νόμου και τα πρώτα μικρά, πράσινα λεμόνια τους να σε προκαλούν: «Κόψε με, μύρισέ με, στίψε με, γεύσου με». 

Απίστευτο πώς δεν το είχα παρατηρήσει τόσα χρόνια. Αλλά από την άλλη πλευρά διόλου απίστευτο, όταν ήδη μεγαλώνει μια γενιά που μαθαίνει τα οπωροφόρα αποκλειστικά από τις εικόνες βιβλίων και τις εφαρμογές αναγνώρισης φυτών του ίντερνετ και ένα τμήμα της μπορεί να πιστεύει ότι τα λεμόνια –και τα πορτοκάλια, τα μούσμουλα, οι πατάτες ή τα κρεμμύδια– είναι πράγματα που φυτρώνουν απευθείας στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Και ότι εν τέλει η μόνη υλική πραγματικότητα της φύσης, του φυτικού και ζωικού κόσμου, είναι το συσκευασμένο ή ζυγισμένο σε σακούλα προϊόν που θα ακολουθήσει τη διαδρομή: ράφι-καρότσι-ταμείο-ψυγείο-στόμα-στομάχι-έντερο (κι ας μη συνεχίσω με τους τελευταίους κρίκους της εφοδιαστικής-αφοδευτικής αλυσίδας της κατανάλωσης). 

Απ’ την άλλη, δεν υπάρχει και τίποτα παράδοξο σ’ αυτό. Οι γειτονιές της Αθήνας και των άλλων μεγαλουπόλεων, που σήμερα είναι ενταγμένες στον πυκνοπλεγμένο οικιστικό ιστό, κατάφορτες με μπετόν, πολυκατοικίες και άσφαλτο, ήταν κάποτε χωράφια ή αραιοκατοικημένες συνοικίες, προσφυγικοί συνοικισμοί, ακόμη και παραθεριστικά προάστια. Είχαν περιβόλια, μποστανάκια, κοτέτσια, ακόμη και στάνες στα ημιορεινά. Κι ήταν αδιανόητο για τους εποίκους τους να μην περιβάλλουν τα ισόγεια ή διώροφα σπίτια τους με μερικά μέτρα αυλή φυτεμένη με μια-δυο λεμονιές, πορτοκαλιές, μουσμουλιές, βυσσινιές ή συκιές. Ισως και κανένα πλατανάκι, αν είχε κοντά νερά. Οχι πάντως νεραντζιές, αυτές ήρθαν αργότερα, όταν μπροστά από τα εκτός σχεδίου οικόπεδα που έγιναν εντός έπρεπε να περάσουν δρόμοι, να γίνουν πεζοδρόμια και οι ιδιοκτήτες των σχεδόν εξοχικών κατοικιών να παραχωρήσουν ένα-δυο μέτρα απ’ τα οικόπεδά τους, κι έτσι κάμποσες λεμονιές που ήταν Ι.Χ. βγήκαν εκτός οικοπέδου κι έγιναν κοινόχρηστες. Ετσι εξηγείται το πόσες πολλές λεμονιές, προκλητικά φορτωμένες με τους καρπούς τους, ανακάλυψα καθυστερημένα σε Βύρωνα, Καισαριανή, Ηλιούπολη, Αργυρούπολη, Υμηττό, δυο βήματα από το κέντρο της Αθήνας. Αν όλες οι λεμονιές του ελεεινού –πρώην κλεινού– άστεως ήταν συγκεντρωμένες, ίσως η πόλη είχε ένα λεμονοδάσος μεγαλύτερο κι από του Πόρου. 

Κι έτσι, έγινα κλέφτης. Κλέφτης λεμονιών. Χωρίς τύψεις. Αλλά πολύ λιγότερο κλέφτης απ’ όσους πετυχαίνουν να πάει η τελική τιμή ενός προϊόντος –τόσο δεδομένου όσο και το χώμα, το νερό, ο ήλιος– στα 2,5 ευρώ το κιλό. Που δεν είναι οι καλλιεργητές, αλλά όσοι έχουν διαμεσολαβήσει σ’ αυτό: από τους πολεμοκάπηλους ΗΠΑ-Ισραήλ, που βάζοντας φωτιά στη Μέση Ανατολή, στο πετρέλαιο και στο αέριο, εκτινάσσουν και τις τιμές των λιπασμάτων, μέχρι τους σφετεριστές των δημόσιων αγαθών, της γης, του νερού, ακόμη και του ήλιου, που η αγορά τα μεταλλάσσει σε ακριβά χωράφια, ακριβότερο πότισμα κι ακόμη πιο ακριβό ρεύμα. (Και κοιτάξτε σύμπτωση: οι λέξεις λεμονέα, λεμονιά, λεμόνι προέρχονται από την περσική λέξη limu. Δεν είναι αυτό μια καταπληκτική «εκδίκηση» της Ιστορίας;) 

Παρατηρώ, βέβαια, ότι δεν είμαι ο μόνος κλέφτης λεμονιών. Από τον Φλεβάρη, πάνω που άρχισαν να κιτρινίζουν οι καρποί κι εγώ άρχισα να δρέπω –διακριτικά, βράδυ ή πολύ πρωί– όσους έφτανα απλώνοντας το χέρι, ξεκίνησε και η αραίωση. Μέχρι τον Μάρτιο, στα δύο μέτρα δεν έμεινε ούτε ένας καρπός στα δέντρα του ευρύτερου ενδιαιτήματός μου. Τον Απρίλιο η μαζική απαλλοτρίωση είχε φτάσει στα δυόμισι μέτρα, τώρα ξεπέρασε τα τρία, κι έτσι οι λεμονιές, των πεζοδρομίων ή των αυλών, αποψιλωμένες μέχρι το μέσο της φυλλωσιάς τους, μένουν στεφανωμένες με κατακίτρινα, ώριμα λεμόνια σε ύψος που δεν τα φτάνεις παρά μόνο με σκάλα ή φρουτοσυλλέκτη. «Και τι μ’ αυτό;» θα μου πείτε. «Οσα δεν φτάνει η αλεπού πηδάει και τα φτάνει», λέγαμε παλιότερα, παραλλάσσοντας την παροιμία υπέρ μιας πιο ριζοσπαστικής συμπεριφοράς. Αλλά, πείτε μου, ποιος κοτάει να βγει στη γειτονιά, μπροστά από ξένες αυλές, με μια σκάλα ή ένα δίμετρο κοντάρι για να ρίξει τους ξεχασμένους, παρατημένους στην υπερωρίμανση, στη σήψη και στην πτώση καρπούς; Τα ψηλά λεμόνια είναι της ντροπής. Ακόμη και για μας, τους σχεδόν κλέφτες των πόλεων. 

Κι ένα χιλιοστό της δικής μας ντροπής να είχαν οι πραγματικοί κλέφτες της ζωής, της ελευθερίας, των δημόσιων αγαθών, του περιβάλλοντος, του κοινού μας πλούτου, ο κόσμος θα ήταν κάπως καλύτερος. 

ΥΓ. Επόμενος στόχος, τα μούσμουλα. Λιγοστές και ακριβοθώρητες βέβαια οι αστές μουσμουλιές. Καμιά σχέση με τις λεμονιές. 

ΚΙΜΠΙ 

Kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Μωρή κοντούλα λεμονιά

Με τα πολλά λεμόνια, Βησσανιώτισσα,

σε φίλησα κι αρρώστησα

και το γιατρό δε φώναξα.

Πότε μικρή μεγάλωσες,

κι έγινες για στεφάνι, Βησσανιώτισσα;

Σε φίλησα κι αρρώστησα

και το γιατρό δε φώναξα.

Χαμήλωσε τους κλώνους σου,

να κόψω ένα λεμόνι, Βησσανιώτισσα,

Για να το στύψω να το πιω,

να μου διαβούν οι πόνοι, Βησσανιώτισσα. 

Παραδοσιακό ηπειρώτικο (Βήσσανη, Πωγώνι Ιωαννίνων)

Λυσσασμένοι όλου του κόσμου...

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ 2/5/2026

Ενας "λυσσασμένος" από το 2019 που κόλλησε χιλιάδες.
 Ο Γιοακίμ Φίνιξ στο Joker  του Τοντ Φίλιπς. 

Εντάξει, μπορεί να ισχύουν όσα καταιγιστικά και επίμονα βγαίνουν για τον υπερήλικα -τον όρο τον χρησιμοποιώ με τη δέουσα συμπάθεια που επιβάλλει η διόλου μεγάλη απόσταση από τα χρόνια του- που μπούκαρε με την καραμπίνα στον ΕΦΚΑ και στα δικαστήρια, ότι δηλαδή μπορεί ο 89ετής Π.Κ. να έχει «ξεφύγει» που λένε, να είναι κατά φαντασίαν αδικούμενος από το εγχώριο ασφαλιστικό σύστημα, να παίρνει μια αξιοζήλευτη σύνταξη από ΗΠΑ και Γερμανία, να είναι μανιοκαταδιωκτικός, να πάσχει από γεροντική άνοια, να υπήρξε φιλοβασιλικός, να ήταν ενδεχομένως και κακός πατέρας, να χρήζει ψυχιατρικής βοήθειας, να έθεσε σε κίνδυνο τη ζωή αθώων συμπολιτών. Αλλά από την άλλη πλευρά δεν παύει να είναι ένας «λυσσασμένος». Οπως ακριβώς υπέγραφε στην επιστολή του προς «κυρίους των εφημερίδων» (προφανώς ο άνθρωπος έχει μείνει στην εποχή της έντυπης ηγεμονίας). 

Από τι, γιατί και εναντίον ποιου ένας μέσος, φιλήσυχος και ανυποψίαστα θυμωμένος πολίτης καταλήγει να εξοργίζεται μέχρι λύσσας; Δηλαδή, πότε περνά εκείνη τη λεπτή κόκκινη γραμμή που το αίσθημα αδικίας που τον πνίγει -για μια ατελέσφορη υπόθεσή του, κολλημένη στη δημόσια διοίκηση, για μια άδικη εις βάρος του απόφαση, για τη νόμιμη ή παράνομη κλοπή του μισθωτού κόπου του, για την τοκογλυφική διόγκωση των οφειλών του, τη ληστρική υπεξαίρεση της μικρής περιουσίας του, την κατάσχεση της κατοικίας του- γίνεται ανεξέλεγκτη έκρηξη; Πότε φτάνει στο σημείο βρασμού ή ξεπερνά το flash point; 

Οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι μπορούν ενδεχομένως να καθορίσουν μια σχεδόν μοναδική διαδρομή για κάθε άτομο που εξελίσσεται από θυμωμένο σε «λυσσασμένο», ανάλογα με το ιστορικό του, το κοινωνικό υπόστρωμα, ενδεχόμενη κληρονομικότητα, τα κρυφά και φανερά τραύματα στον ψυχισμό του. Αυτό, βεβαίως, καταλήγει σε μια ψυχοπαθολογική, «ιατρική» και εξατομικευμένη ερμηνεία της «λύσσας» του. 

Ομως, σκεφτείτε πόσοι από σας και πόσες φορές έχετε βρεθεί σε μιαν ανάλογη εκρηκτική κατάσταση, έχοντας εξαντλήσει κάθε νόμιμο, θεσμικό, ατομικό ή συλλογικό τρόπο «να βρείτε το δίκιο σας»; Πόσες φορές έχετε λυγίσει από απόγνωση μπροστά σε ένα θηριώδες, κοινωνικά μεροληπτικό, απαθές στις εκκλήσεις σας, σκληρό στις αποφάσεις του γραφειοκρατικό και λαβυρινθώδες κράτος; Πόσες φορές έχετε φανταστεί τον εαυτό σας να μπουκάρει στα γραφεία του πρώην εργοδότη σας που σας άφησε απλήρωτους και ανασφάλιστους για μήνες, αλλά κατάφερε να «δικαιωθεί» στα δικαστήρια, γιατί η δικαιοσύνη είναι ταξικά μονόφθαλμη, όχι τυφλή; Και, ομολογήστε, τι έχει περάσει από τη νοσηρή φαντασία όσων έχετε πέσει θύματα τραπεζικής τοκογλυφίας που απειλεί το σπίτι σας, την πενιχρή αποταμίευσή σας ή τον μισθό σας; Πόσοι έχετε ονειρευτεί να γίνετε κάτι σαν Ρομπέν των Δασών ή σαν τον Σόνι (Αλ Πατσίνο) της «Σκυλίσιας Μέρας» (Σίντνεϊ Λουμέτ, 1975) που ληστεύει τράπεζα σε ζωντανή μετάδοση, χειροκροτούμενος από το πλήθος; Κι έχετε σκεφτεί το ενδεχόμενο η απόγνωση να σας οδηγήσει στη θέση του απολυμένου σεκιουριτά Σαμ Μπέιλι (Τζον Τραβόλτα), με ένα όπλο στο χέρι, ανυποψίαστος πρωταγωνιστής τηλεοπτικού σόου σε παναμερικανική μετάδοση (Mad City του Κώστα Γαβρά, 1997); Φυσικά, η καταπιεσμένη φαντασία σας μπορεί να σας οδηγήσει και σε άλλες εκδοχές «λύσσας», διαφορετικούς και περιπλοκότερους τύπους «λυσσασμένων», όπως ο Joker του Τοντ Φίλιπς (2019), ο «Ταξιτζής» του Σκορσέζε (1976), για να μείνουμε στο πλημμυρισμένο από οργισμένους αντι-ήρωες Χόλιγουντ. 

Ανέφερα αυτά τα σχετικά δημοφιλή, τουλάχιστον για τους παλαιότερους, κινηματογραφικά παραδείγματα, κάποια αντλημένα από πραγματικά γεγονότα, για να θυμίσω ότι τελικά ο κόσμος μας είναι τόσο γεμάτος από «λυσσασμένους», που είναι να απορεί κανείς πώς δεν έχει εξελιχθεί η «λύσσα» στην ασυγκράτητη πανδημία του καιρού μας. Αλλωστε, όλες οι κοινωνίες, όλα τα έθνη, τα βασίλεια, τα κράτη, οι αυτοκρατορίες που βασίστηκαν στη βία, την άγρια εκμετάλλευση, την κατάφωρη αδικία στο πέρασμα των αιώνων είχαν τους «λυσσασμένους» τους. Μεταφορικά και κυριολεκτικά. Οι «Λυσσασμένοι» της Γαλλικής Επανάστασης (Les Enragés‎‎), εκρηκτικοί, ανυποχώρητοι υποστηρικτές των «Αβράκωτων», μπορεί να ήσαν μειοψηφικοί, «ακραίοι», αδιάλλακτοι και καθόλου βολικοί σε πολιτικές συμμαχίες, αλλά η «λύσσα» τους ήταν καθοριστική στην επικράτηση των πιο ριζοσπαστών. 

Αλλωστε, η «λύσσα» για την οποία μιλάμε δεν μεταδίδεται οριζόντια, από «λυσσασμένο» σε «λυσσασμένο» με ένα δάγκωμα, αλλά κάθετα, από πάνω προς τα κάτω, από την κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας, που συσσωρεύει πλούτο, εξουσία και βία επιβολής, προς τη βάση της, όπου συσσωρεύεται καταπίεση, στέρηση, εκμετάλλευση, περιθωριοποίηση, αδικία, παραπλάνηση, εξαπάτηση. Δυνητικά, ένας στους δυο μας μπορεί ανά πάσα στιγμή να «λυσσάξει». 

ΚΙΜΠΙ 

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

- Παρουσιάστρια: Σας παρουσιάζουμε μια αποκλειστικότητα. Ο Μαξ Μπράκετ είναι μέσα στον πολιορκημένο χώρο του μουσείου. 

- Μαξ Μπράκετ:... Είσαι ένας στοργικός σύζυγος... και αφοσιωμένος πατέρας δύο παιδιών. Εχεις στεγαστικό δάνειο, λογαριασμούς αυτοκινήτου και ιατρικής περίθαλψης, λογαριασμούς φαγητού, ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αερίου, ρούχων και, παρεμπιπτόντως, απολύθηκες...

- Σαμ Μπέιλι: Θέλω απλώς να πω ότι είμαι... Δεν ήθελα να πυροβολήσω αυτόν τον τύπο, τον Κλιφ. Ηταν ατύχημα... Παραπονιόμουν για τον μισθό μου. Και μετά, όταν... όταν δεν τον έπαιρνα πια, συνειδητοποίησα ότι αυτό ήταν το τελευταίο πράγμα... Αυτό το μικρό κομμάτι χαρτί ήταν το μόνο πράγμα που κρατούσε τη ζωή μου ενωμένη. 

Κώστα Γαβρά, Τομ Μάθιους, «Mad City» 

Η μεγάλη ανατριχίλα, η Palantir κι ένας λαμπερός υπουργός

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 25/4/2026

Το Palantir: από τη Μέση Γη του Τόλκιν, στο μέσο σκότος του Μαξίμου.

Σήμερα θα ανασκαλέψουμε μια ιστορία για τους ξεχασιάρηδες και τους λωτοφάγους. Θα πάμε πέντε χρόνια και κάτι πίσω. 

Στις αρχές Δεκεμβρίου του 2020, ενώ η πανδημία προέλαυνε θερίζοντας ζωές και βάζοντας σε καραντίνα οικονομίες και κοινωνίες, στο μέγαρο Μαξίμου έγινε μια τηλεδιάσκεψη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, σε ρόλο Μωυσή, και του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης Κυριάκου Πιερρακάκη, σε ρόλο ψηφιακού μάγου, με τον συνιδρυτή και διευθύνοντα σύμβουλο της αμερικανικής εταιρείας Palantir Technologies Αλεξ Καρπ και το στέλεχος της Palantir Τζος Χάρις. Η τηλεδιάσκεψη αφορούσε την επέκταση της συνεργασίας της κυβέρνησης με την Palantir για την αντιμετώπιση της πανδημίας που είχε ξεκινήσει από τον Μάρτιο του 2020, όπως ΔΕΝ είχε ποτέ μάθει η Βουλή και η υπόλοιπη κοινωνία. Το VouliWatch, το Inside Story, η αντιπολίτευση (ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ.) είχαν ζητήσει επανειλημμένα στοιχεία για το εύρος και το περιεχόμενο της συνεργασίας της κυβέρνησης με μια αμερικανική εταιρεία που κάθε άλλο παρά είχε αποδείξει στοιχειώδη σεβασμό στα προσωπικά δεδομένα πολιτών στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη και όπου αλλού αναλαμβάνει βρομοδουλειές για λογαριασμό του βαθέος αμερικανικού κράτους. 

Η Palantir του ταλαντούχου κ. Καρπ –μπροστά στον οποίο ο Τραμπ μοιάζει με ριζοσπάστη φιλειρηνιστή– απογειώθηκε χάρη στη συνεργασία της με τη CIA, το Πεντάγωνο, με την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ για τον διωγμό των μεταναστών, αλλά και με την παροχή υπηρεσιών παρακολούθησης αποκλειστικά σε «φιλικές προς τις ΗΠΑ κυβερνήσεις», ή με την εμπλοκή της στο σκάνδαλο Cambridge Analytica. Φαίνεται ότι το μικρό ψηφιακό θαύμα της πανδημίας, με τα sms και τις πλατφόρμες διά πάσαν νόσον και πάσαν μαλακία, το οποίο επιστώθη ο νεότατος τότε υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σήμερα άρχων του Eurogroup και «τσάρος» της οικονομίας, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο λογισμικό Foundry της Palantir για διασύνδεση δεδομένων, που διετέθη σε πάνω από 12 χώρες της Ε.Ε. δωρεάν ή σχεδόν δωρεάν (γιατί άραγε;) για την αντιμετώπιση της πανδημίας Covid-19.

Τη σύμβαση αυτής της σκιώδους συναλλαγής ποτέ δεν τη μάθαμε στις λεπτομέρειές της, κι όταν με καθυστέρηση δύο ετών, το 2022, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα απάντησε στα αιτήματα της δημοσιογραφικής έρευνας (Vouliwatch) και του κοινοβουλευτικού ελέγχου για το αν έγινε κατάχρηση των δεδομένων 10,5 εκατομμυρίων πολιτών, μάθαμε απλώς ότι η Αρχή έκρινε ότι «το επίπεδο προστασίας ήταν ικανοποιητικό και οι πιθανοί κίνδυνοι για τα υποκείμενα των δεδομένων εξαιρετικά μικροί». Και πού βασίστηκε η εκτίμηση; Σε μια επιστολή της Palantir που διαβεβαίωνε ότι έχει διαγράψει όλα τα δεδομένα μας. 

Στο μεταξύ, ο ταλαντούχος κ. Πιερρακάκης που εισήγαγε τη χώρα στον «γενναίο, νέο (ψηφιακό) κόσμο» και μέσω της Palantir του ταλαντούχου κ. Καρπ, και του ακόμα πιο ταλαντούχου συνιδρυτή της εταιρείας Πίτερ Θιλ –του ιδίου που κατά καιρούς δήλωνε ότι «δημοκρατία και επιχειρηματική ελευθερία είναι ασύμβατες» (στο βάθος, στο πολύ βάθος, δεν έχει άδικο)–, ανέβηκε πολλές πίστες, με μεγάλα άλματα (πέρα από τα πολιτικά που τον έφεραν αρχικά στο κατώφλι και τελικά στα άδυτα της Ν.Δ.). Και με την –ίσως δικαιολογημένη– έπαρση των 43 χρόνων που τον βρίσκουν σε κορυφαίες υπουργική θέση και θεσμική καρέκλα στην Ε.Ε., θεωρεί πως δικαιούται να μιλάει εξ ονόματος μιας γενιάς, της γενιάς του, που έχει λάβει το μάθημά της από όσα πέρασε η χώρα και θέλει «να μπορέσουμε να κάνουμε ακόμη περισσότερα, ακόμη γρηγορότερα και ακόμη καλύτερα. Και νομίζω ότι μπορούμε», όπως είπε προ ημερών σε εκδήλωση με τίτλο «Leadership in the New Era» (ηγεσία στη νέα εποχή). Altius, citius, fortius είναι, λοιπόν, περίπου το όραμα του λαμπερού, συνήθως γελαστού, σπάνια συνοφρυωμένου υπουργού Εθνικής Οικονομίας, που δεν ξέρουμε πόσο ψηλά βάζει τον πήχη πολιτικής ισχύος και ηγεσίας της «νέας εποχής». Αλλά αναρωτιόμαστε: τι περιεχόμενο, τι όραμα δίνει στην αναρρίχησή του προς την κορυφή, όποια κι αν είναι αυτή; 

Ελπίζουμε όχι αυτό που έδωσε ο Αλεξ Καρπ της Palantir, στο τεχνοφασιστικό μανιφέστο του «Τεχνολογική Δημοκρατία», το βιβλίο του που κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες και το οποίο η εταιρεία φρόντισε να κωδικοποιήσει σε 22 σημεία –για όσους δεν το διαβάσουν– που προκάλεσαν μεγάλη ανατριχίλα ακόμα και στους φανατικούς συμμάχους του Τραμπ στη Silicon Valley. H «Τεχνολογική Δημοκρατία» του Καρπ και της Palantir, είναι κατά κάποιο τρόπο το «Mein Kampf» της Τεχνητής Νοημοσύνης. Και στον βαθμό που αποτυπώνει τον σκληρό πυρήνα σκέψης και κουλτούρας των ιδρυτών της Palantir, εύλογα προκαλεί και σε μας μια μικρή ή μεγάλη ανατριχίλα για το ποια τύχη μπορεί να είχαν τα δεδομένα μας την περίοδο που το λογισμικό της μας έσωζε τάχα από την πανδημία. 

Οσοι δεν έχουν διαβάσει το μανιφέστο του Καρπ –και του συνεργάτη του Ζαμίσκα–, έστω και στη συνοπτική εκδοχή των 22 σημείων, πρέπει να το διαβάσουν (διαθέσιμο στα αγγλικά στον ιστότοπο https://techrepublicbook.com/). Αποκαλύπτουν τον ολοκληρωτικό όλεθρο που απειλεί την ανθρωπότητα αν επικρατήσει η διακήρυξη ότι η Silicon Valley οφείλει να συνταχθεί στο πλευρό μιας στρατοκρατικής, επιθετικής και ρατσιστικής Αμερικής. Οφείλει να θέσει την Τεχνητή Νοημοσύνη στην υπηρεσία μιας παγκόσμιας, ολοκληρωτικής αμερικανικής ηγεμονίας εις βάρος «ανεπιθύμητων πολιτισμών», «καθυστερημένων κοινωνιών», «υποδεέστερων εθνών». Ιδού μικρό απάνθισμα του τεχνοφασιστικού μανιφέστου:

«Τα όρια της ήπιας ισχύος και της δυναμικής ρητορικής, έχουν εξαντληθεί. Η ικανότητα των ελεύθερων και δημοκρατικών κοινωνιών να επικρατήσουν απαιτεί κάτι περισσότερο από ηθικές εκκλήσεις. Απαιτεί σκληρή ισχύ. Και η σκληρή ισχύς σε αυτόν τον αιώνα θα βασίζεται στο λογισμικό... Η μεταπολεμική ουδετερότητα Γερμανίας και Ιαπωνίας πρέπει να ανατραπεί. Η αποδυνάμωση της Γερμανίας ήταν μια υπερβολή για την οποία η Ευρώπη πληρώνει τώρα βαρύ τίμημα. Η παρόμοια, θεατρική δέσμευση της Ιαπωνίας στον πασιφισμό απειλεί την ισορροπία δυνάμεων στην Ασία»... 

Και, πέστε μου αλήθεια, πόσο μακριά είναι αυτό το παραλήρημα από μια ανασυγκρότηση του Αξονα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με τις ΗΠΑ και την τεχνολογική ελίτ της στην άλλη, τη μαύρη πλευρά; 

ΚΙΜΠΙ 

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

[...] 5. Το ερώτημα δεν είναι αν θα κατασκευαστούν όπλα τεχνητής νοημοσύνης, είναι το ποιος θα τα κατασκευάσει και για ποιο σκοπό. Οι αντίπαλοί μας δεν θα σταματήσουν σε απλές συζητήσεις για τα πλεονεκτήματα της ανάπτυξης τεχνολογιών με κρίσιμες στρατιωτικές και εθνικές εφαρμογές ασφάλειας. Θα προχωρήσουν.

6. Η εθνική στρατιωτική θητεία πρέπει να είναι καθολικό καθήκον. Θα πρέπει, ως κοινωνία, να εξετάσουμε σοβαρά το ενδεχόμενο να απομακρυνθούμε από την πλήρως εθελοντική δύναμη και να πολεμήσουμε στον επόμενο πόλεμο μόνο εάν όλοι συμμερίζονται τον κίνδυνο και το κόστος.

7. Εάν ένας πεζοναύτης των ΗΠΑ ζητήσει ένα καλύτερο τουφέκι, θα πρέπει να το κατασκευάσουμε. Το ίδιο ισχύει και για το λογισμικό. [...]

Αλεξάντερ Καρπ & Νίκολας Ζαμίσκα, «Τεχνολογική δημοκρατία: Η ισχυρή δύναμη, η αδύναμη πίστη και το μέλλον της Δύσης» (Από τη σύνοψη 22 σημείων του βιβλίου)