Sunday, May 9, 2021

Και η πνευματική ιδιοκτησία κλοπή είναι

ΕφΣυν, 9-10/5/2021


Παρότι ακόμα και αυτοί που μένουν αφοσιωμένοι στο κλισέ του Προυντόν και το επικαλούνται συχνά - ξέρετε ποιο, το «η ιδιοκτησία είναι κλοπή»-, μιλούν κατά κανόνα για την ιδιοκτησία των άλλων και προτάσσουν τα στήθη τους αν πρόκειται να υπερασπίσουν τη δική τους, αυτή τη φορά ο καθένας μπορεί να καταλάβει ότι κάτι μεγαλύτερο διακυβεύεται εδώ. Προφανώς, εκατό χώρες και βάλε, που εδώ και μήνες συνασπίστηκαν περί τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας για την άρση της προστασίας της πνευματικής ιδιοκτησίας στα εμβόλια, δεν καταλήφθηκαν αίφνης από κομμουνιστικές κυβερνήσεις και οπαδούς της κοινοκτημοσύνης των αγαθών. Ούτε ο Μπάιντεν ξύπνησε ένα πρωί και, αφού φρεσκάρισε τα νεανικά λοξά διαβάσματά του στους ουτοπιστές του σοσιαλισμού και στα κηρύγματα πολιτικής ανυπακοής του Θόρο, αποφάσισε να καταλύσει τα ιερά και τα όσια του αμερικανικού καπιταλισμού.

Αν ξεφλουδίσουμε την κίνηση της αμερικανικής κυβέρνησης από το πέλος των αυταπατών και των ψευδαισθήσεων, θα μείνει ένα καθαρό ένστικτο αυτοσυντήρησης. Κυβερνήσεις, κοινωνίες, οικονομίες, επιχειρήσεις, τάξεις, ομάδες συμφερόντων υπέταξαν προσωρινά, έστω και με μεγάλη απροθυμία, τις πιο ακραίες εκφράσεις απληστίας τους σε έναν στοιχειώδη συλλογικό σχεδιασμό προκειμένου να αντιμετωπίσουν μια συλλογική απειλή. Κανένας δεν έγινε άγιος και άδολος, ίσα ίσα όλοι τους καραδοκούν ν’ αρπάξουν τη λεία της επόμενης μέρας, αλλά μέχρι αυτή να έρθει με σχετική σιγουριά επιδεικνύουν αυτοσυγκράτηση. Δίνουν χώρο και χρόνο στον Λεβιάθαν να κάνει τη βρομοδουλειά. Εννοείται πως υπάρχουν εξαιρέσεις. Αυτοί που κάνουν την κρίση ευκαιρία, επιβιώνοντας όπως οι πτωματοφάγοι γύπες.

Οι Big Pharma, παρότι από την πρώτη στιγμή της πανδημίας βρέθηκαν στο επίκεντρο της παγκόσμιας πολιτικής και οικονομικής στοργής (με Προδέρμ, της εμβολιάστριας Johnson & Johnson, εννοείται), συλλέγοντας μαζί με τις ελπίδες της ανθρωπότητας χρήματα, δημόσιες δεξαμενές σκέψης και έρευνας, μεγάλα δεδομένα, πέρασαν με ευκολία στην πλευρά των πτωματοφάγων. Φυσικά, με τις πλάτες κυβερνήσεων, πρωτίστως της Ευρώπης, που με τις προπαραγγελίες δισεκατομμυρίων εμβολίων εγγυήθηκαν στις πολυεθνικές του φαρμάκου την ατομική ιδιοκτησία πάνω στην πιο συλλογική προσπάθεια των μεταπολεμικών χρόνων. Αυτό το άθλιο deal επέτρεψε στην Pfizer να διπλασιάσει τη χρηματιστηριακή της αξία στα 220 δισ. δολάρια σε ένα χρόνο και να προεξοφλεί κέρδη 21 δισ. για του χρόνου, αυτό βοήθησε τη Moderna να τετραπλασιάσει την αξία της μετοχής της κι η ίδια μηχανή απληστίας και κανιβαλικού ανταγωνισμού ανέκοψε την τροχιά της AstraZeneca στη χρηματιστηριακή στρατόσφαιρα.

Η αντίληψη ότι η τεχνολογία των εμβολίων και οι επιστημονικές ιδέες που επέτρεψαν την παρασκευή τους είναι αντικείμενο πνευματικής ιδιοκτησίας μερικών φαρμακευτικών εταιρειών είναι η θεμελιώδης απάτη ενός οικονομικού πολιτισμού που έχει εμπορευματοποιήσει ακόμα και τη σκέψη. Στην πραγματικότητα καταργεί την ξεχωριστή προσωπική συμβολή κάθε επιστήμονα, ερευνητή, τεχνικού που μπήκε στη μακρά αλυσίδα από ενέργειες, μελέτες, ξενύχτια, αγωνίες και πειράματα που κατέληξαν στο επίτευγμα του εμβολίου. Δεν υπάρχει ατομική διάνοια χωρίς τη συλλογική διάνοια εκατομμυρίων ανθρώπινων πλασμάτων, που συνειδητά ή ασυνείδητα μοχθούν καθημερινά και σε βάθος ιστορικού χρόνου πάνω σε κάθε προϊόν ή ανακάλυψη που μας προσφέρει απόλαυση, επιβίωση ή σωτηρία.

Αν πράγματι οφείλουμε να αναγνωρίσουμε πνευματική ιδιοκτησία σε ένα κατ’ εξοχήν συλλογικό προϊόν όπως το κορονοεμβόλιο, τότε αυτή πρέπει να μοιραστεί στους χιλιάδες βιοχημικούς, βιοτεχνολόγους, βιολόγους, λοιμωξιολόγους, επιδημιολόγους, μικροβιολόγους, πληροφορικάριους, στους εθελοντές που έγιναν πειραματόζωα των δοκιμαστικών δόσεων, στην Κάταλιν Κάρικο, την ουγγρικής καταγωγής βιοχημικό που ανακάλυψε την τεχνολογία mRNA, για την οποία επαίρονται οι εταιρείες που διεκδικούν να γίνουν τα παγκόσμια μονοπώλια ιών, πανδημιών και εμβολίων.
Ομως, η πατέντα, το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας στα εμβόλια που έχουν αναγνωρίσει ο Αμερικανικός ή ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ευρεσιτεχνίας, δεν γράφει όνομα κανενός από όλους αυτούς. Γράφει Pfizer/BioNTech, Moderna, Johnson & Johnson, και η πιστοποίηση της ιδιοκτησίας τους προϋποθέτει τον αποκλεισμό όλων των συνδημιουργών των εμβολίων. Αποκλεισμό συνήθως κατοχυρωμένο με ταπεινωτικά συμφωνητικά παραίτησης από κάθε μελλοντική αξίωση. Μ’ αυτή την έννοια, η πνευματική ιδιοκτησία είναι μια αυθεντική κλοπή της δουλειάς όλων των ανθρώπων που αποσιωπάται η συμβολή τους. Εξ ου και η περιπαικτική μετατροπή του «κόπιραϊτ» σε «κλόπιραϊτ» αποδεικνύεται μια ευφυής αποτύπωση της πραγματικότητας.

Το European Patent Office, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, είναι μια τεράστια βιομηχανία πατέντας στην οποία εκπροσωπούνται 38 χώρες, περιλαμβανομένης της Ε.Ε. Εχει έδρες στη Χάγη, στο Μόναχο, στο Βερολίνο, στη Βιέννη και στις Βρυξέλλες. Απασχολεί πάνω από 7.000 εργαζόμενους, επιστήμονες κάθε ειδικότητας. Κάθε χρόνο εγκρίνει τουλάχιστον 180.000 πατέντες, ακριβά πληρωμένες. Πέρσι ενέκρινε 23.000 φαρμακευτικές και ιατρικές «ευρεσιτεχνίες», οι περισσότερες από τις οποίες δεν πρόκειται να βγουν ποτέ από το κατά Πλάτωνα Σπήλαιο των Σκιών στο φως του ήλιου και των ενσαρκωμένων ιδεών. Διότι η βασική λειτουργία της παγκόσμιας βιομηχανίας της πατέντας είναι ο αποκλεισμός της υλοποίησής τους. Οι μεγάλες εταιρείες αγοράζουν αφειδώς ιδέες και τις κατοχυρώνουν κυρίως για να τις αχρηστέψουν. Μόνο και μόνο για να αποκλείσουν τους ανταγωνιστές τους από την πιθανότητα να τις χρησιμοποιήσουν αυτοί. Κανείς δεν ξέρει πόσες ιδέες που θα μπορούσαν να βοηθήσουν την ανθρωπότητα μένουν εγκλωβισμένες και αχρηστευμένες στα σπήλαια των γραφείων ευρεσιτεχνίας. Κι από αυτήν την άποψη η πνευματική ιδιοκτησία εκτός από κλοπή γίνεται και φόνος. Φόνος ιδεών που θα μπορούσαν να σώσουν ζωές. Η πνευματική ιδιοκτησία είναι μια αντι-πνευματική δολοφονία.



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Πώς μπορεί να προστατευτεί η «πνευματική ιδιοκτησία»; Το ερώτημα περιλαμβάνει τα σπέρματα της ίδιας της σύγχυσής του: είναι το λάθος ρήμα για το λάθος ουσιαστικό.

Harlan Clevelant, άρθρο στο περιοδικό Change, 1989

Thursday, April 29, 2021

Μεταξύ Γολγοθά και Δαμασκού

ΕφΣυν 29/4/2021


Μόλις 220 χιλιόμετρα χωρίζουν την Ιερουσαλήμ από τη Δαμασκό. Στα χρόνια του Ιησού παίζει να ήταν υπόθεση τεσσάρων ημερών, με άλογα, καμήλες ή πεζή. Ο Σαούλ θα χρειάστηκε ακόμη παραπάνω, τυφλωμένος και σαστισμένος από το υπερφυσικό κάλεσμα που τον φώτισε, αφού πρώτα τον συσκότισε.

Τέτοιες συγκλονιστικές μεταστροφές -ο διώκτης μεταμορφώνεται σε ηγέτη των διωκόμενων, ο βασανιστής σε γιατρό του πόνου, ο διάβολος σε αρχάγγελο θεού- είναι σχεδόν αδύνατο να εξηγηθούν χωρίς επίκληση του μεταφυσικού. Κι ίσως αυτό παρακίνησε αρθρογράφο των Financial Times (Martin Sandbu) να δει στη ρητορική του ΔΝΤ, της Παγκόσμιας Τράπεζας και του ΟΟΣΑ «μια μεταστροφή πιο ριζική και από αυτήν του Aποστόλου Παύλου στον χριστιανισμό, στον δρόμο προς τη Δαμασκό».

Δεν ξέρω πώς ακριβώς
προέκυψε η επιφοίτηση της Γκεοργκίεβα, του Μάλπας, του Γκουρία, που είναι επικεφαλής των τριών οργανισμών, και όλων των τεχνοκρατών που επί δεκαετίες επέδραμαν ως τιμωροί ιππότες της Αποκάλυψης στις οικονομίες, επιβάλλοντας βίαια τις νεοφιλελεύθερες εμμονές τους. Είναι όμως αδύνατο να μην αναρωτηθεί κανείς γιατί η παγκόσμια οικονομική ηγεσία ανησυχεί τόσο για την ανισότητα και τη φτώχεια, βλέπει το σωστό εκεί που κατήγγελλε το λάθος, ενθαρρύνει την αύξηση των κρατικών δαπανών, δεν βλέπει πρόβλημα στη γιγάντωση χρεών και ελλειμμάτων, ζητεί γενναιόδωρη ενίσχυση της δημόσιας υγείας και εκπαίδευσης, υποστηρίζει την αύξηση της φορολόγησης των πλουσιότερων, τάσσεται υπέρ υψηλότερου εταιρικού φόρου, χειροκροτεί το νέο αμερικανικό New Deal, θεωρεί ισχνό το ευρωπαϊκό Ταμείο Ανάκαμψης, ευνοεί τον κρατικό παρεμβατισμό, θέλει ενίσχυση εισοδημάτων, ακόμη και αυξήσεις μισθών. Γενικώς, απορεί κανείς γιατί η καπιταλιστική «Διεθνής» γλείφει εκεί που έφτυνε.

Το κλισέ λέει ότι ο δρόμος για την κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις. Αλλά αν ο δρόμος του ΔΝΤ προς τη Δαμασκό εκτός από την επιφοίτησή τους φέρνει και μια καθοριστική αλλαγή στο παγκόσμιο οικονομικό παράδειγμα, έστω και για λόγους αυτοσυντήρησης και αναπαραγωγής του συστήματος, σίγουρα είναι προτιμότερος από τον δρόμο προς τον Γολγοθά, της προτεσταντικής υποταγής στον πόνο, τη στέρηση, τη βάσανο, τη λιτότητα που έχει ακόμη τους φανατικούς οπαδούς του. Πάνω από όλους, τον καλό μας Βόλφγκανγκ Σόιμπλε, που επισείει τον κίνδυνο μιας πανδημίας χρέους μετά την πανδημία του κορονοϊού, θεωρεί ότι το άφθονο και φθηνό κρατικό χρήμα επαναφέρει τον «ηθικό κίνδυνο» στην ευρωζώνη, διαφθείρει πολίτες, κοινωνίες και κυβερνήσεις, φέρνει πληθωρισμό, ανεξέλεγκτα ελλείμματα. Ο Σόιμπλε, ακριβώς όπως έκανε όλη τη δεκαετία της κρίσης χρέους, πιστεύει ότι κάνει την ορθή προβολή των ευαγγελικών κηρυγμάτων στην οικονομία, υποδεικνύοντας όπως ο Ιησούς στον πλούσιο νέο τη φτωχοποίησή του επί γης για να έχει μια πιθανότητα να κερδίσει τον επουράνιο πλούτο.

Νά μια ενδιαφέρουσα αντιστροφή ρόλων που έχει προκαλέσει η πανδημία: ενώ οι κλασικοί νεοφιλελεύθεροι με προσαρμοστικότητα ασπόνδυλου και φανατισμό νεοφώτιστου Παύλου προσχώρησαν στον απεχθή κρατικό παρεμβατισμό, απέμειναν οι ορντο-λιμπεραλιστές (οι οπαδοί της ισορροπίας κράτους και αγοράς, του ιδιότυπου μεταπολεμικού γερμανικού κρατικού καπιταλισμού) μόνοι να υπερασπίζονται τις επάλξεις της αέναης λιτότητας και να απειλούν με δημοσιονομική σταύρωση στη μετά πανδημία εποχή.

Ας ελπίσουμε ότι δεν θα ξαναδιασταυρωθούν οι δρόμοι των δύο ρευμάτων, κάπου μεταξύ Γολγοθά και Δαμασκού. Τη βάψαμε.


ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Εφη αυτώ ο Ιησούς· ει θέλεις τέλειος είναι, ύπαγε πώλησόν σου τα υπάρχοντα και δος πτωχοίς, και έξεις θησαυρὸν εν ουρανώ, και δεύρο ακολούθει μοι. ακούσας δε ο νεανίσκος τον λόγον απήλθε λυπούμενος· ην γαρ έχων κτήματα πολλά. Ο δε Ιησούς είπε τοις μαθηταίς αυτού· αμήν λέγω υμίν ότι δυσκόλως πλούσιος εισελεύσεται εις την βασιλείαν των ουρανών. πάλιν δε λέγω υμίν, ευκολώτερόν έστι κάμηλον διά τρυπήματος ραφίδος διελθείν ή πλούσιον εις την βασιλείαν του Θεού εισελθείν.

Κατά Ματθαίον, ιθ', 21-24


Saturday, April 24, 2021

Σκληρή, πράσινη εποχή

ΕφΣυν, 24-25/4/2021



Λοιπόν, πολύ νόστιμο αυτό που είπε ο Δένδιας στο Arab News με τα πετρέλαια και τα αέρια του Αιγαίου. Θυμίζω τα βασικά: «Η Ελλάδα πιστεύει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και δεν πρόκειται να αρχίσει να σκάβει τον βυθό της Μεσογείου για να βρει αέριο και πετρέλαιο… Οικονομικά δεν οραματίζομαι η Ελλάδα να γίνει χώρα παραγωγής πετρελαίου… Το Αιγαίο είναι ένας παράδεισος στη Γη -δεν σκοπεύουμε να το μετατρέψουμε σε Κόλπο του Μεξικού».
Τον Κυριάκο τον ρώτησε; Μάλλον όχι. Εξ ου και πλάκωσαν μετά οι διευκρινίσεις και οι αποσαφηνίσεις και οι επανατοποθετήσεις ότι «δεν θα πειραχτεί το υπάρχον ενεργειακό πρόγραμμα της χώρας», ότι «οι απόψεις του υπουργού για την πράσινη ενέργεια είναι γνωστές» κ.λπ.

Λοιπόν, δεν του το ’χα του Δένδια, με τον οποίο στα μακρινά νιάτα μας υπήρξαμε συμφοιτητές, χωρίς ωστόσο ν’ ανταλλάξουμε και πολλές κουβέντες εξ όσων θυμάμαι, δεν το επέτρεπε το ιδεολογικό πρωτόκολλο της μεταπολιτευτικής έντασης των αμφιθεάτρων. Ανευ σημασίας αυτό. Περισσότερη σημασία έχει ότι αυτή η φευγαλέα αναφορά ενταφιάζει πανηγυρικά την εθνική μυθολογία δεκαετιών, που συνέδεε την ελληνοτουρκική και όλη τη γεωπολιτική ένταση στο Αιγαίο και σε όλη τη νοτιοανατολική Μεσόγειο με τα τεράστια κοιτάσματα των υδρογονανθράκων που θα μας έλυναν κάθε πρόβλημα για τις επόμενες πολλές δεκαετίες, μέχρι που θα έλυναν και το Κυπριακό, άσε που θα διέγραφαν και το δημόσιο χρέος με μια μονοκοντυλιά και θα καθιστούσαν την Ελλάδα, μαζί και την Κύπρο, εκτός από θαλασσοκράτειρες, πετρελαιοκράτειρες και αεριοκράτειρες. Ετσι, θα λυνόταν διαμιάς και το διάσημο βασανιστικό δίλημμα σε ποιον ανήκει το Αιγαίο: στους Ελληνες, στους Τούρκους ή στα ψάρια του; Θα ανήκε πολύ απλά στην Total, τη Repsol, την Exxon, την Gazprom και σε όλους τους σούπερ σταρ της μαύρης πετρελαϊκής εποχής, που κάποτε κυριαρχούσαν ως Επτά Αδελφές πριν χάσουν το παγκόσμιο μονοπώλιό τους από το καρτέλ του ΟΠΕΚ και από τις «Νέες Επτά Αδελφές», που εκτείνονται από την Κίνα μέχρι τη Βενεζουέλα και από τη Μαλαισία μέχρι τη Ρωσία.

Πάνω σε αυτήν τη μυθολογία χτίστηκαν γεωπολιτικές και γεωοικονομικές στρατηγικές της τελευταίας εικοσαετίας που κατέληξαν στη διπλωματία των ΑΟΖ και στην οικοπεδοποίηση της θάλασσας, του Αιγαίου, του Ιονίου, του Λιβυκού. Ολη η θαλάσσια επικράτεια Ελλάδας και Κύπρου χαράχτηκε σε οικόπεδα, δημοπρατήθηκε και μοιράστηκε σε ωραίες ελληνο-ιταλικές, ελληνογαλλικές, ελληνο-ισραηλινές, ελληνοαμερικανικές κοινοπραξίες που απέκτησαν δικαιώματα έρευνας και εξόρυξης, και μόλις πριν από μερικούς μήνες κυρώθηκαν οι τελευταίες συμβάσεις παραχώρησης θαλάσσιων «οικοπέδων». Και πάνω στην ίδια μεγάλη προσδοκία πως η χώρα θα γίνει ενεργειακό σταυροδρόμι και θα μας διασχίζουν απ’ άκρου εις άκρον αγωγοί χερσαίοι και υποθαλάσσιοι χτίστηκε και η νέα (;) συμμαχία με Ισραήλ και ΗΠΑ, που τόσο παράδοξα και αφοσιωμένα υπηρέτησαν όλες οι κυβερνήσεις των τελευταίων ετών, συμπεριλαμβανομένου του ΣΥΡΙΖΑ.

Χελόου! Δεν ξέρω αν το έχετε πάρει πρέφα, αλλά ο ένας μετά τον άλλον οι πειρατές του βυθού κόβουν λάσπη από τα θαλάσσια οικόπεδα που σπεύσαμε να τους διαθέσουμε. Φεύγει η Repsol από το ένα, φεύγει η Total από το άλλο, φεύγει και η Edison, ακόμη και τα ΕΛΠΕ (του Λάτση) σκέφτονται να εγκαταλείψουν τις έρευνες και τις εξορύξεις, μονάχα η Energean του Πρίνου έχει μείνει, αλλά για πόσο κι αυτή, όταν ισχυρίζεται ότι εξαρτάται από τη φιλανθρωπία του Μαξίμου και τις κρατικές εγγυήσεις;

Ο Δένδιας είπε φωναχτά αυτό που έχουν δει προ πολλού οι άμεσα ενδιαφερόμενοι, οι παλιές και οι νέες Επτά Αδελφές της εποχής των υδρογονανθράκων. Οτι η σκληρή, μαύρη πετρελαϊκή εποχή με τον έναν ή τον άλλο τρόπο κλείνει. Το σπορ της εξόρυξης έχει γίνει πολύ ακριβό για να το ασκείς σε μικρά κι αβέβαια «γήπεδα», επομένως πρέπει να επικεντρωθούν στα σιγουράκια -στα εύκολα και απεριόριστα κοιτάσματα- και να μπουν με τα μπούνια στο νέο Ελντοράντο, στη σκληρή πράσινη εποχή, στην εγγυημένη κερδοσκοπία της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Οχι από καμιά ανησυχία για το κλίμα, την υπερθέρμανση του πλανήτη και τη βιοποικιλότητα. Αλλά γιατί η πανδημία εδραίωσε αμετάκλητα τη στροφή της παγκόσμιας ηγεσίας στο νέο ενεργειακό μοντέλο. Γιατί οι κυβερνήσεις υπόσχονται να χρηματοδοτήσουν αδρά τον νέο, πράσινο καπιταλισμό, γιατί τα μεγάλα πακέτα χρηματοδότησης της ανάκαμψης μετά την πανδημία θα πέσουν στην πράσινη μετάβαση, γιατί οι αγορές μπορούν μια χαρά να κάνουν τον τζόγο τους και με πράσινα ομόλογα, γιατί και οι ίδιες οι πολυεθνικές των υδρογονανθράκων αναζητούν εξόρυξη κερδών στις «καθαρές» τεχνολογίες, γιατί αρκετά ταράξαμε την ηρεμία των ψαριών στις θάλασσες, τώρα θα σπάσουμε τα νεύρα των πουλιών με ανεμογεννήτριες και θα κόψουμε τον ήλιο των φυτών. Μετά τις θάλασσες θα οικοπεδοποιήσουμε τους κάμπους και τα βουνά, γιατί ο καπιταλισμός είναι το πιο οβιδιακό και προσαρμοστικό σύστημα στην ιστορία της ανθρωπότητας κι αν πρόκειται να εξασφαλίσει τη δική του αειφορία, είναι πρόθυμος να προσκυνήσει και την αειφορία της γης, της ατμόσφαιρας, της βιοποικιλότητας, του κλίματος.

Καλώς ήρθατε στην πράσινη εποχή, που, αν και καθαρή, μπορεί να αποδειχτεί το ίδιο σκληρή και ανελέητη με τη μαύρη.


ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

«Ποια είναι η συνταγή της επιτυχίας μου; Να ξυπνάω νωρίς, να δουλεύω μέχρι αργά και να βγάζω πετρέλαιο»
Τζ. Πολ Γκέτι, ιδρυτής της Getty Oil Company

Saturday, April 17, 2021

Σχέδιο Οσφυοκαμψίας και Εξουθένωσης

ΕφΣυν, 17-18/4/2021

Αυτό που είναι διασκεδαστικό με την ευρωπαϊκή νομενκλατούρα είναι η ευρηματικότητά της στην επιλογή πομπωδών όρων που πολλοί τους ακούνε, λίγοι τους καταλαβαίνουν. Είναι και οι γλωσσικοί μέσοι όροι που επιβάλλουν παράξενους συμβιβασμούς στα αγγλικά, τα οποία διατηρούν το μονοπώλιο της ορολογίας, παρά το Brexit. Η Ε.Ε. μιλά τη γλώσσα της μόνης χώρας που την εγκατέλειψε. Λοιπόν, οι αγγλικοί μέσοι όροι βάφτισαν Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Recovery and Resilience Facility) τον κουμπαρά που, αφού γεμίσει με καμιά 800αριά δισ. ευρώ, θα δοθεί στα κράτη μέλη για να παίζουν –με επιδοτήσεις και δάνεια– τα επόμενα 5-6 χρόνια. Και πες ότι το «Ανάκαμψης» κουτσά στραβά το καταλαβαίνει ο μέσος Ευρωπαίος. Αυτό το «Ανθεκτικότητας» πού κολλάει; Ποιος θα αντέξει τι και ποιον; Εμείς αυτούς ή αυτοί εμάς; Μήπως υπονοείται μια ακόμη δεκαετία οδυνηρής προσαρμογής στην οποία εμείς ως υποζύγια οφείλουμε να αντέξουμε, κύριος οίδε τι ακόμη;

Τα γραφικά είναι τα original του "Ελλάδα 2.0", παρακαλώ.


Τέσπα, οφείλω να ομολογήσω ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη, με την πολυπληθή επικοινωνιακή μεραρχία της (ή μήπως έχει αναβαθμιστεί σε στρατιά;), διέβλεψε το πρόβλημα κατανόησης και εκλαΐκευσης και έβαλε δίπλα στο υποχρεωτικό «Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας» ένα «Ελλάδα 2.0» και καθάρισε. Είναι βέβαιο ότι η θεία Αμερσούδα στην ανατολική Πανωκατωπετρομαγούλα, που μετά τη διπλή δόση Pfizer παίζει το web στα δάχτυλα, μια χαρά κατάλαβε. Κι έπειτα βάζουν κι αυτά τα ωραία κι εύγλωττα γραφικά δίπλα στους «στρατηγικούς πυλώνες»: ένα φυλλαράκι για την πράσινη μετάβαση, κάτι χριστουγεννιάτικα αστεράκια για την ψηφιακή μετάβαση, ένα τεθλασμένο βέλος για τις εξαγορές, κάτι νευρικά σπερματοζωάρια για την καινοτομία, κάτι κεράκια της Λαμπρής για την κατάρτιση του ανθρώπινου δυναμικού (κρυφό σχολειό;) και το κορυφαίο, μια επαγγελματική τσάντα πάνω από μια ανοικτή παλάμη για τις επενδύσεις και τις συμπράξεις ιδιωτικού και δημοσίου τομέα, που είμαι βέβαιος ότι δεν συμβολίζει μίζες, χρηματιστικές εξαγορές και διαφθορά (η τσάντα θα είναι άδεια ή θα έχει μόνο χαρτιά, με τίποτα τούβλα διακοσάευρων). Κι έτσι, μ’ αυτά τα χαζοχαρούμενα γραφικά δίπλα στους βαρύγδουπους τίτλους επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων, ο κόσμος μπορεί να είναι ήσυχος ότι τα εκατοντάδες εκατομμύρια που τους συνοδεύουν θα πάνε σε καλή μεριά. Καλοφάγωτα τα 30 δισ. ευρώ.


Είναι πολλά τα λεφτά, Αρη, Κυριάκο, Αλέξη, Κωστή, Χρήστο, Νίκη, Εφη κι όλα τα ονόματα, είναι πολλά τα λεφτά για μια χώρα χρεοκοπημένη, που παραμένει στον πάτο της ανάκαμψης και στην ουρά της ανθεκτικότητας. Κι αν ξεπεράσουμε τα προβλήματα της ερμητικής ορολογίας και της τεχνογραφειοκρατικής αργκό και προχωρήσουμε στο ξεφύλλισμα του κατ’ ευφημισμόν «Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας» και σε όσα τουλάχιστον μας αποκαλύπτει η απαρίθμηση των 170 «επενδύσεων» και «μεταρρυθμίσεων» (με όλα τα εισαγωγικά του κόσμου) όπου θα πάνε τα πολλά λεφτά, θα πέσουμε πάνω στο σκάνδαλο της επόμενης δεκαετίας.


Αν υλοποιηθεί τούτο το έκτρωμα, αυτό που ορθά αποκάλεσε ο Χατζηδάκης «εθνική ντροπή» –την κατασπατάληση δισεκατομμυρίων του ΕΣΠΑ στην ψευδοκατάρτιση των προηγούμενων δεκαετιών– θα φαίνεται αθώα παιδική σκανδαλιά. Ως εκ τούτου, προτείνω την αντιστροφή του ευφημισμού σε όλα του τα μέρη (Εθνικό, Ανάκαμψη, Ανθεκτικότητα) και τη μετονομασία του σε «Αντεθνικό Σχέδιο Οσφυοκαμψίας και Εξουθένωσης». Ωστε να αποτυπώσει με ακρίβεια το συνονθύλευμα εξυπηρετήσεων σε μπαταχτσήδες επιχειρηματίες που θέλουν μνημόσυνα με ξένα κόλλυβα και γάμους με κλεμμένα κουφέτα, σε οσφυοκάμπτες της εξουσίας που ετοιμάζονται για τις επόμενες αρπαχτές, σε πελατειακές εξαγορές μικρομεσαίων στρωμάτων, σε πολιτικές εξουθένωσης της εργασίας, σε πράσινα φύκια και ψηφιακές κορδέλες, σε τσιμέντα, ασφαλτοτάπητες, ανεμογεννήτριες, ηλιακά πάνελ, σε ένα ολέθριο αυτοσχεδιασμό κατασπατάλησης πολύτιμων πόρων που, αντί ενός νέου μοντέλου, μετατρέπουν τον παραγωγικό ερειπιώνα σε μάντρα πώλησης πάσης φύσεως υλικών. Αυτό το γονατογράφημα που αποκαλείται «Σχέδιο» είναι το σκάνδαλο των σκανδάλων.



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Αρης: Είναι ανάγκη να χτυπηθούμε;
Μαύρος: Πολλά τα λεφτά, Αρη.
Αρης: Εντάξει, Μαύρε.


Ντίνου Δημόπουλου, Ηλία Λυμπερόπουλου, «Λόλα» (1964)

Saturday, April 10, 2021

Μπάιντεν μπλουζ

ΕφΣυν, 10-11/4/2021

Ομολογώ ότι όσα διαδραματίζονται από την αρχή του χρόνου ανάμεσα στις δυο όχθες του Ατλαντικού αποσταθεροποιούν τις βεβαιότητες και τα βολικά κλισέ μου. Ενώ η βαπτισμένη στα νάματα της σοσιαλδημοκρατίας και του κοινωνικού κράτους μεταπολεμική Ευρώπη παραμένει φριχτά κολλημένη στις νεοφιλελεύθερες μεταλλάξεις των τελευταίων δεκαετιών, στην κοιτίδα του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού-καζίνο και της τέλειας απορρύθμισης που αποδείχθηκε τέλεια καταιγίδα, συντελείται μια θεαματική μεταστροφή, μια καλοδεχούμενη κωλοτούμπα που εκ του αποτελέσματος θα αποδειχθεί αν είναι ή όχι ιστορικών διαστάσεων.


Αυτός ο εκ πρώτης όψεως αδιάφορος, συντηρητικός, αντικομμουνιστής, μισο-Ρώσος, κινεζό-φοβος τύπος που έγινε ξυστά πρόεδρος, αυτός ο άνθρωπος του στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος και του χρηματοπιστωτικού κατεστημένου της Wall Street, ο ασφυκτικά περιστοιχισμένος από τα επιχειρηματικά λόμπι του άγριου αμερικανικού καπιταλισμού, ο χαροκαμένος πλην όρθιος υπερήλικας Τζο Μπάιντεν, μοιάζει να επιχειρεί να επιφέρει στη μετα-πανδημική παγκοσμιοποίηση το πλήγμα που ο βρυχώμενος Τραμπ απειλούσε να προκαλέσει, πλην πέρασε και δεν κόλλησε.

Οσα εκπορεύονται από την Ουάσιγκτον το τρίμηνο της προεδρίας Μπάιντεν, άσχετα από τα προσκόμματα που συναντούν στα αμερικανικά νομοθετικά σώματα ή στα σαπισμένα από το νεοφιλελεύθερο σαράκι διεθνή φόρα, συνιστούν μια εντυπωσιακή αλλαγή οικονομικού παραδείγματος. Που επειδή προέρχεται από την αμερικανική υπερδύναμη, είναι εξ ορισμού παγκόσμια. Ανεξάρτητα από την ειλικρίνεια των προθέσεων, το όλο «πακέτο» είναι εντυπωσιακό. Εχουμε και λέμε, λοιπόν:

α) Κρατικός καπιταλισμός μέχρι να σβήσει ο ήλιος (λέμε τώρα…). Τα σχεδόν 6 τρισ. δολάρια κρατικών δαπανών για στήριξη εισοδημάτων, ανέργων, θέσεων εργασίας, κοινωνικών υπηρεσιών, δημόσιων υποδομών που προωθεί η κυβέρνηση Μπάιντεν μέχρι στιγμής, που μας κάνουν σχεδόν 2 Νιου Ντιλ, είναι υπόθεση δεκαετιών. Που σημαίνει ότι η διαχείριση- απόσβεση του τεράστιου νέου χρέους που δημιουργείται μετατίθεται στο απώτατο μέλλον ή ελπίζεται ότι θα συρρικνωθεί από μια θηριώδη ανάπτυξη, κινεζικών διαστάσεων. Οπως τραγούδαγε σαρκαστικά κι ο Γούντι Γκάθρι στα χρόνια του Νιου Ντιλ, ακόμη κι όταν τελειώσουν τους δημόσιους δρόμους, θα φτιάξουν κι άλλους.

β) Παρότι η πανδημία και η επέλαση του αλγοριθμικού καπιταλισμού φέρνουν πλησιέστερα από ποτέ το όραμα του κεφαλαίου από καταβολής του, για απεριόριστη υπεραξία χωρίς εργασία και οι τεχνολογικοί κολοσσοί δουλεύουν πυρετωδώς για την αποϋλοποίηση των εργασιακών σχέσεων και των ίδιων των εργαζόμενων (έστω κι αν απλώς τους κρύβουν πίσω από μιαν οθόνη στο σπίτι τους), η κυβέρνηση Μπάιντεν παραδόξως επικαιροποιεί την αντίθεση κεφαλαίου - εργασίας. Με την προσπάθεια –ανεπιτυχή προς το παρόν– να διπλασιάσει τα κατώτατα ωρομίσθια, να αναζωογονήσει τη διαπραγματευτική ισχύ των συνδικάτων για τους μισθούς, τα ωράρια, τους όρους εργασίας, να διευκολύνει τη δημιουργία τους και εκεί που είναι αδιανόητη, στα άβατα των GAFAM, η κυβέρνηση Μπάιντεν μοιάζει να θέλει να ζωντανέψει την πάλη των τάξεων, εκεί που σχεδόν από εποχής Ρίγκαν και ριγκανόμικς κατέστη κλινικά νεκρή.

γ) Ζήτω οι φόροι! Με την πρόταση για παγκόσμιο εταιρικό φόρο, με ελάχιστο συντελεστή φορολόγησης των κερδών και περικύκλωση των πολυεθνικών στους φορολογικούς παραδείσους, ο Μπάιντεν βάζει τέλος στα νεοφιλελεύθερα κλισέ ότι οι υψηλοί φόροι διώχνουν τις επενδύσεις και καταστρέφουν τις θέσεις εργασίας και επιχειρεί να φρενάρει τον ανταγωνισμό της αποφορολόγησης. Γι’ αυτό έβγαλε φλύκταινες στο άκουσμα της πρότασης το Ιρλανδός Ντόναχιου, και θα βγάλουν ακόμη περισσότερες ο Βούλγαρος Μπόρισοφ και οι αξιωματούχοι όλων των ευρωπαϊκών αυλών –του Λουξεμβούργου, της Γερμανίας, της Ολλανδίας– που προσφέρουν φορολογική ασυλία στους πάντες, είτε είναι Ρώσοι μαφιόζοι είτε καθωσπρέπει πολυεθνικές που αλλάζουν τις φορολογικές έδρες σαν τα πουκάμισα.

Σ’ αυτό το τελευταίο αναμένεται ο μεγάλος αυτοεξευτελισμός της Ευρώπης. Η επηρμένη ήπειρος του αποξηλωμένου κοινωνικού κράτους, των κανόνων, των ρυθμίσεων, των μεγαλόστομων μανιφέστων για την αλληλεγγύη και τη σύγκλιση και την κοινωνική δικαιοσύνη, το συνονθύλευμα των 27 φορολογικών συστημάτων, του ανελέητου αρνητικού φορολογικού και μισθολογικού ανταγωνισμού, η ήπειρος των τεράστιων ανισοτήτων που κρύβει κάτω από το χαλί τους φορολογικούς παραδείσους της, ξεπλένοντας το σύμπαν, θα χάσει τα λόγια της. Ηδη ξετσούμισαν οι κέλτικες τίγρεις και τα φλαμανδικά γατάκια κι άρχισαν να ψελλίζουν ανοησιούλες για τις αδύναμες χώρες που έχουν ανάγκη τους χαμηλούς συντελεστές. Μπα; Αυτό ισχύει και για το Μεγάλο Δουκάτο; Και για την Ολλανδία; Και για τη Γερμανία, που έχει κρυμμένους φορολογικούς παραδείσους σε κάθε τράπεζα που προσφέρει private banking; Η Ε.Ε. κινδυνεύει να πνιγεί στην υποκρισία της. Αν δεν χορέψει το μπλουζ του Μπάιντεν, θα τη χορέψουν οι GAFAM κι όλοι οι μεγάλοι του αλγοριθμικού καπιταλισμού στο ταψί.


ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ
Θα πιάσω φτυάρι στο χέρι μου
και θα φτιάξω ένα δημόσιο δρόμο
Θα προσλάβω κάθε άντρα που μπορώ
και θα στρώσω έναν δημόσιο δρόμο.

Τρακτέρ, οδοστρωτήρες και μηχανές
στρώνουν έναν δημόσιο δρόμο
Ολοι θα δουλεύουν όταν θα περνάω
θα φτιάχνουν έναν δημόσιο δρόμο.

Τι κάνετε αν δεν έχετε να πληρώσετε νοίκι;
Στρώνετε έναν δημόσιο δρόμο
Κι ύστερα και μια σιδηροδρομική γραμμή
Φτιάξτε έναν δημόσιο δρόμο.

Ποιος θα ταξιδέψει στον δρόμο;
Φτιάξτε έναν δημόσιο δρόμο.
Για δουλειά και καλή τροφή,
Φτιάξτε έναν κυβερνητικό δρόμο.

Και τι κάνουμε όταν τελειώσουμε;
Θα φτιάξουμε έναν δημόσιο δρόμο.
Κι αμέσως μετά, αδερφέ, θα ξεκινήσουμε ξανά
και θα στρώσουμε ακόμη περισσότερους δημόσιους δρόμους.


Γούντι Γκάθρι, «Ο δημόσιος δρόμος»

Sunday, April 4, 2021

Αρχηγοί οικογενείας

ΕΦΣΥΝ, 3-4/4/2021


Ο εγχώριος καπιταλισμός υπήρξε από καταβολής του οικογενειακή υπόθεση. Τόσο αυστηρά οικογενειακή, στα όρια της αιμομιξίας, ώστε κάθε παρείσακτος που έμπαινε ακόμη και με νόμιμο τρόπο -ως γαμπρός ή νύφη, π.χ.- στη φαμίλια αντιμετωπιζόταν με εχθρότητα για πολύ καιρό, έως και για πάντα, αν δεν έδινε στον πατριάρχη τεκμήρια αφοσίωσης στην οικογενειακή περιουσία, τον μοναδικό αληθινό δεσμό αίματος που κρατά τη φαμίλια σε συνοχή και εξασφαλίζει την αύξηση και τη διαιώνισή της από γενιά σε γενιά.

Ο ελληνικός καπιταλισμός, τόσο στην αρπακτική, κλεπτοκρατική εκδοχή του όσο και στη λαμπερή, λαϊφσταϊλάδικη βερσιόν του, ήταν και παραμένει κατά βάση οικογενειακός καπιταλισμός. Το ιδρύματα πολιτισμού, κοινωφελούς προσφοράς και φιλανθρωπίας που κραυγάζουν την αγωνία υστεροφημίας των πατριαρχών του -Νιάρχου, Λάτση, Ωνάση, Βαρδινογιάννη, τα πιο ονομαστά-, με μια φιλοδοξία να ανταγωνιστούν ακόμη και τον Παρθενώνα, είναι απλώς τα πιο γνωστά τοπόσημα και μνημεία του. Στα θεμέλιά τους είναι καλά θαμμένες σεξπιρικών διαστάσεων οικογενειακές τραγωδίες και αιματηρά μυστικά, αλλά η απόλαυση ή η κοινωφέλεια που μας προσφέρουν ως αντιπαροχή έχουν σβήσει κάθε ανεπιθύμητη σκιά.

Στην ιστορία του ελληνικού οικογενειακού καπιταλισμού προστέθηκε εσχάτως ένα νέο κεφάλαιο, αυτό των οικογενειακών γραφείων, των family offices - μια αρκετά παλιά επινόηση νομικής μορφής διαχείρισης του μεγάλου πλούτου στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη, την Ασία, αλλού σχετικά ρυθμισμένη και αλλού εντελώς άτυπη. Υποτίθεται ότι η κυβέρνηση προώθησε τον περασμένο Φλεβάρη τη σχετική διάταξη που δίνει κίνητρα ίδρυσης ή μεταφοράς οικογενειακών γραφείων στη χώρα μας για την προσέλκυση επενδυτικών κεφαλαίων, αν και αυτό που κάνουν τα «οικογενειακά γραφεία» είναι να βαφτίζουν την επιχειρηματική επένδυση και κερδοφορία σε οικογενειακή περιουσία και τα αποκτήματά της σε προσωπικά αντικείμενα των μελών της. Επειδή ο πλούτος είναι πολύς και προορισμός του είναι να αβγαταίνει και να μετασχηματίζεται, το οικογενειακό γραφείο αγοράζει π.χ. για λογαριασμό του/της αρχηγού της οικογενείας, αντί ενός διαμαντοστόλιστου Cartier -του τέταρτου ή πέμπτου, που στο κάτω κάτω δεν πρόκειται να το φορέσει-, ένα πακετάκι μετοχών σε μια κατασκευαστική εταιρεία, σε μια τράπεζα, σε ένα ΜΜΕ. Κι αν τα παιδιά είναι ακόμη μικρά ή έχουν ακόμη σπουδές ή δεν νογάνε στην τελική, αντί να τους πάρουμε το 30ό ακίνητο π.χ. στην Αυστραλία, όπου μπορεί να μην πάνε και ποτέ, τους αγοράζουμε ένα τιτλοποιημένο επιχειρηματικό δάνειο της Πειραιώς, της Eurobank, της Εθνικής. Κι αν αργότερα θελήσουν, πάνε και το τρίβουν στη μούρη του οφειλέτη και του παίρνουν την ενυπόθηκη μπίζνα του, ή για να την «τρέξουν» ή για να την κάνουν ευρωδίφραγκα.

Θα αναρωτηθεί κανείς: και τι διαφέρει το οικογενειακό γραφείο από τον παραδοσιακό οικογενειακό καπιταλισμό; Σε αδρές γραμμές, με μοναδικό τίμημα τη μεταφορά της φορολογικής κατοικίας των μελών της φαμίλιας στην Ελλάδα -από το Ντελαγουέρ, τα Κέιμαν ή τη Ζυρίχη που ήταν πριν-, οι διαχειριστές της οικογενειακής περιουσίας κάνουν νόμιμα και με ελάχιστο φορολογικό κόστος αυτό που απαιτούσε πριν μια περίπλοκη, χρονοβόρα, βρόμικη και συχνά αιματηρή δουλειά εξαγοράς αξιωματούχων, εχεμύθειας, εξαπάτησης ή απλής εξαφάνισης μαρτύρων. Εκσυγχρονισμός, βρε αδερφέ!

Το τι απήχηση και αποτελεσματικότητα θα έχει η προσφορά της φαμίλιας Μητσοτάκη στις λοιπές φαμίλιες του ελληνικού και αλλοδαπού καπιταλισμού, δεν είναι ακόμη σαφές. Ακούσαμε μόνο ότι ήδη το οικογενειακό γραφείο της Μ. Λάτση εμπλουτίζει την πατροπαράδοτη κοσμηματοθήκη με πακέτα κατασκευαστικών ή τραπεζικών μετοχών, που υποθέτουμε ότι ανακουφίζουν τις πληγές από το οικογενειακό ρήγμα που είχε προηγηθεί το καλοκαίρι (από τη Lamda). Συμβαίνουν και στις καλύτερες οικογένειες.
Ομως, το τι μπορεί να προκαλέσει εντός και εκτός οικογενείας ένα οικογενειακό γραφείο, στον ευρύτερο μη οικογενειακό και παρεΐστικο καπιταλισμό, στον ανώνυμο καπιταλισμό των διεθνών χρηματιστηρίων και του άυλου χρήματος, μας το υπέδειξε το μίνι κραχ και οι ζημιές που προκάλεσε ακόμη και στα εξυπνοπούλια του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος ο κ. Σουνγκ Κουκ Χουάνγκ. Ο Αμερικανοκορεάτης ιδρυτής του οικογενειακού γραφείου Archegos Capital Management. Ενας «Αρχηγός» φαμίλιας που ακόμη και με το ελληνικό όνομα του γραφείου του φαίνεται ότι σάρκαζε και παραπλανούσε τους δεινοσαύρους της επενδυτικής τραπεζικής, ασφαλής κι ανενόχλητος -μέχρι την παταγώδη κατάρρευσή του- στην αδιαφάνεια που του πρόσφερε ο σεβασμός στην «οικογένεια».

Το έξυπνο χρήμα, πράγματι, σέβεται και προστατεύει ακόμη τον αρχαιότερο κοινωνικό δεσμό, αρκεί να τον συνέχει πλούτος και μεγάλη περιουσία. Στη δυστοπία του μέλλοντος το μόνο που θα διασωθεί από τις οικογένειες είναι τα family offices. Ολες οι άλλες θα διαλυθούν ως περιττοί και αντιπαραγωγικοί δεσμοί.



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ
Πρέπει να παραλύσουμε τη λειτουργία κάθε οικογένειας, κάθε σχολείου, πανεπιστημίου, εργοστασίου, επιχείρησης, εταιρείας, τηλεόρασης, κινηματογραφικής βιομηχανίας κι ύστερα, αφού τα σταματήσουμε, να επινοήσουμε ευέλικτες μη ιεραρχικές δομές για να διαμοιράσουν τα συσσωρευμένα πλούτη σε ολόκληρο τον κόσμο. Οι δομές αυτές θα γίνουν δύσκαμπτες στον καιρό τους, εξαιτίας της τρομαγμένης στάσης μας απέναντι στην ελευθερία μας, αν όμως μείνουμε πιστοί στην αρχή της συνεχούς επανάστασης -ανατροπή των κοινωνικών δομών που επινοούν ύστερα από λίγο άθελά τους τον ίδιο τους τον θάνατο και μετά έχουν αξίωση να ζήσουν-, θα βρούμε τον τρόπο όχι μόνο να επιζήσουμε, αλλά και να μην ξαναγυρίσουμε ποτέ πια στο φυσιολογικό πρότυπο του κόσμου, πράγμα που είναι η μοναδική σημασία που μπορεί να αναγνωρίσει κανείς στη λέξη «παλινδρόμηση» σε αυτό το στάδιο της ιστορίας. Δεν αποκλείεται οι μόνες «αληθινές» σχέσεις να είναι εκείνες που απηχούν τον χωρισμό του παιδιού και της μάνας που κλαίνε. Από δω και πέρα δυο άνθρωποι συναντιούνται. Από δω και πέρα υπάρχει η επανάσταση. Καμιά φορά η πραγματική συμβίωση είναι πιο κοντινή όταν μια απόσταση 7.000 μιλίων χωρίζει τον έναν από τον άλλο. Και τότε, όταν από τα κατάβαθα του εαυτού του ξέρει κανείς πως βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση, βγαίνει από αυτή με τη δική του κραυγή, μέσα στην ασυμμέριστη ερημιά του.

Ντέιβιντ Κούπερ, «Ο θάνατος της Οικογένειας» (1971)

Saturday, March 27, 2021

Τα χρονικά των τοίχων

 27-28/3/2021


Τα παρατηρώ εδώ και
τουλάχιστον οκτώ χρόνια. Κι έχω μείνει με την απορία για το τι είναι και τι δηλώνουν. Είναι γραμμένα σε όλη την Αθήνα, στις γειτονιές και στο κέντρο, σε τοίχους, μάντρες, πλατείες και σχολεία. Τα βλέπεις γραμμένα χαμηλά ή ψηλά, αλλά πάντα τραβάνε το βλέμμα, χωρίς να το απορροφούν. Είναι τέσσερις χαρακτήρες όλοι κι όλοι, γραμμένοι συνήθως με μαύρη μπογιά, σπανιότερα με κόκκινη. «ΥΟ13!», «ΥΟ14!» «ΥΟ15»…

Δεν έχουν κάποια ιδιαίτερη αισθητική, ταυτότητα, γραφικό χαρακτήρα, αλλά μοιάζουν κάπως με υπογραφή. Κι επειδή από χρόνο σε χρόνο αλλάζουν οι αριθμητικοί χαρακτήρες, υπέθεσα ότι κάποιος έφηβος στα 13 του χρόνια ή το 2013, οπότε νομίζω ότι πρωτοεμφανίστηκαν αυτές οι παράξενες υπογραφές, έπιασε στα χέρια του ένα σπρέι μπογιάς κι άρχισε να μετράει στους τοίχους την ηλικία του ή τη διαδοχή των ετών.
Κανείς δεν ασχολήθηκε μ’ αυτή την παράξενη αφήγηση των ερασιτεχνικών γκράφιτι που γέμισαν την Αθήνα και κάθε χρόνο αυξάνονταν, αλλάζοντας μόνο το τελευταίο αριθμητικό στοιχείο. Δεν είχαν την τύχη του διάσημου «βασανίζομαι» ούτε του «λάθως», που ενέπνευσαν ιστορίες και σενάρια και τελικά έγιναν, ανεξάρτητα από τις προθέσεις του/των δημιουργών τους, «κωδικοί» της συλλογικής μας κρίσης. Και στον φωτεινό παντογνώστη, το διαδίκτυο, δεν βρίσκω καμιά αναφορά που να αποκρυπτογραφεί τις μυστηριώδεις επιγραφές/υπογραφές. Πράγμα που μου δίνει την ελευθερία/αυθαιρεσία να συμπληρώσω/υποκαταστήσω με φαντασία την πραγματικότητα. Αν πάντως κάποιος ξέρει/υποθέτει κάτι καλύτερο, ευπρόσδεκτη η πληροφορία/ερμηνεία του.

Ας υποθέσουμε λοιπόν ότι το «ΥΟ…» είναι τα αρχικά γράμματα των λέξεων «year of…» (η χρονιά τού…», αν και υπάρχει το ενδεχόμενο το «Ο» να μη είναι το γράμμα, αλλά το αριθμητικό «0» (μηδέν). Οπότε ο μυστηριώδης γκραφιτάς απλώς μετρά τις χρονιές παραλείποντας το «2»: η χρονιά του 2013, του 2014, του 2015 κ.ο.κ. Η άλλη εκδοχή είναι να μετρά την ηλικία του. Και η τρίτη να είναι ένας/μία γεννημένος/η το 2000, οπότε μετρά και τα δύο. Κι επειδή από το 2013 που πρωτοεμφανίστηκαν κάθε χρόνο ανανεώνονταν σταθερά μέχρι και το 2019 -«ΥΟ19!»-, ήταν αδύνατο να μην παρατηρήσω ότι το για το 2020 δεν υπήρξε καμιά υπογραφή/επιγραφή/διακήρυξη της αποφράδος χρονιάς, ένα «ΥΟ20!».

Δύο τινά μπορεί να συμβαίνουν: Ή ο νεαρός (υποθέτω) επίδοξος γκραφιτάς βαρέθηκε να φυλλομετρά τη χαμένη μνημονιακή δεκαετία, τη μια κατεστραμμένη χρονιά μετά την άλλη, με την προσδοκία ότι κάθε καινούργια θα ήταν λιγότερο χαμένη από την προηγούμενη. Ή θεώρησε το 2020 της πανδημίας τόσο χαμένο για τον ίδιο και τη γενιά του που αποφάσισε ότι δεν του αξίζει ούτε καν ένα ελάχιστο ίχνος σ’ αυτό το αυτοσχέδιο χρονικό τοίχου. Ακόμη μια χαμένη χρονιά, για μια γενιά που μετρά κιόλας μια πλήρη χαμένη δεκαετία (δωδεκαετία πλέον, αν μετρήσουμε από το 2010), διεκδικώντας για την ίδια τη ρετσινιά της χαμένης γενιάς.

Και πέρα από τα σχήματα (λόγου) και τα δημοσιογραφικά προσχήματα, μία χαμένη χρονιά, και δύο με την τρέχουσα, για μια χαμένη γενιά εξελίσσεται σε επικίνδυνη κυριολεξία για τους εφήβους και τους νέους που υποβάλλονται σε πολύμηνο εγκλεισμό. Που έχουν χάσει ήδη δύο εκπαιδευτικές χρονιές μακριά από σχολικές τάξεις και αμφιθέατρα, που τους επιβάλλεται η τηλεκπαίδευση ως επαρκές υποκατάστατο της ζωντανής και αμφίδρομης διδασκαλίας, που η μοναδική αίσθηση κρατικής μέριμνας που αποκτούν είναι οι απαγορεύσεις και οι περιορισμοί μετακίνησης. Που η μόνη υλική επαφή τους με κρατική δομή είναι η αστυνομική επιτήρηση και βία, που η εμπειρία διακυβέρνησης που τους παρέχεται είναι οι τηλεοπτικές εξαγγελίες υπουργών και οι τεχνοπολιτικές τηλεδιαλέξεις του Σκέρτσου με τα ακατάληπτα γραφήματα, που εκπαιδεύονται στην επιβίωση με τα 534 του επιδόματος αναστολής, τα 550 μισθού για πλήρη απασχόληση, τα 350 για μερική και τα 399 για ανεργία, που μαθαίνουν ότι είτε θα εξαντληθούν μέχρι τα 35 χρόνια τους στο κυνήγι των τίτλων σπουδών είτε θα περιοριστούν στα προσόντα ανειδίκευτου αποφοίτου Λυκείου – έτσι κι αλλιώς μέχρι να γεράσουν θα χρειαστεί να αλλάξουν πολλές δεξιότητες, πολλά επαγγέλματα, πολλούς χώρους, πολλές χώρες. Που αγνοούν τι σημαίνει σωματείο, συλλογική διαπραγμάτευση, κοινωνική τάξη, συναδελφική αλληλεγγύη, που δυσφορούν με την έννοια του εργαζόμενου και προτιμούν την ιδιότητα του συνεργάτη, που αγνοούν την παγκόσμια αλυσίδα παραγωγής, εφοδιασμού και υπηρεσιών και αρκούνται σε όσα πρέπει να διεκπεραιώνουν οι ίδιοι στο 10ωρο μπροστά στην οθόνη των PC τους, που δεν έχουν ιστορική μνήμη και συλλογική ταυτότητα, αλλά αλγοριθμικό διαβατήριο και ψηφιακά μεταδεδομένα, που δεν είναι πολίτες, αλλά πελάτες.

Βεβαίως, η σημασία πάντα φωλιάζει στ’ ανύποπτα, κι όσα εμείς -με την αλαζονεία της μεταπολεμικής γραμμικής προόδου ή της μεταπολιτευτικής έντασης- δεν βλέπουμε στα παιδιά και στα εγγόνια μας ίσως είναι ο υπόκωφος βρασμός μιας γενιάς που θα μας εκπλήξει εκρηκτικά. Χωρίς καν υπογραφή και ετικέτα - γενιά Χ, Υ, Ζ ή ΥΟ21. Μπορεί να της αρκεί ένα Υ0. Εχει, άλλωστε, αμφιβολία κανείς πως ο κόσμος μας χρειάζεται μια επανεκκίνηση;

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

ματαιότης ματαιοτήτων, εἶπεν ὁ Ἐκκλησιαστής,
ματαιοτήτων, τὰ πάντα ματαιότης.
τις περισσεία τῷ ἀνθρώπῳ
ἐν παντὶ μόχθῳ αὐτοῦ, ᾧ μοχθεῖ ὑπὸ τὸν ἥλιον;
γενεὰ πορεύεται καὶ γενεὰ ἔρχεται,
καὶ ἡ γῆ εἰς τὸν αἰῶνα ἕστηκεν.
καὶ ἀνατέλλει ὁ ἥλιος καὶ δύει ὁ ἥλιος
καὶ εἰς τὸν τόπον αὐτοῦ ἕλκει·

Παλαιά Διαθήκη, Εκκλησιαστής, 1:2-5