Νοσταλγία δικαιοσύνης

ΠΡΩΘΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ: Το παρακάτω κείμενο κανονικά έπρεπε να είναι δημοσιευμένο στην Εφημερίδα των Συντακτών, στο φύλλο Σαββατοκύριακου που κυκλοφορεί σήμερα, στη στήλη ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ που από το 2019 είναι ενταγμένη στην ΕφΣυν. Το κείμενο "κόπηκε" με απόφαση της Διεύθυνσης της Εφημερίδας των Συντακτών. Το έμαθα τελευταία στιγμή, λίγο πριν το απόγευμα της Παρασκευής η εφημερίδα φύγει για τυπογραφείο και "παρεμπιπτόντως", ενώ ήμουν απορροφημένος στην ολοκλήρωση άλλης έκδοσης της εφημερίδας-. Δεν είναι η πρώτη φορά που "κόβεται" κείμενό μου τους τελευταίους μήνες, είτε της παρούσας στήλης, είτε ρεπορτάζ. Αλλά είναι η πρώτη φορά που δημοσιοποιώ περιστιατικό λογοκρισίας εις βάρος μου μετά τη αλλαγή ιδιοκτησιακού καθεστώτος στη συνεταιριστική ΕφΣυν, αλλά είναι η πρώτη φορά που το δημοσιοποιώ. Η "σιωπηρή διακριτικότητα" του προηγούμενου διαστήματος δεν αποδείχθηκε ιδιαίτερα αποτελεσματική. Από το συγκεκριμένο κρούσμα λογοκρισίας, άλλά και από άλλά, και όχι μόνο εις βάρος μου, προκύπτουν τρία ζητήματα: 1) Οι υποσχέσεις του πλειοψηφούντος μετόχου για σεβασμό στη συντακτική ελευθερία και στην παράδοση ανεξαρτησίας της ΕφΣυν έχουν αθετηθεί με πολλούς τρόπους. 2) Δυστυχώς, η διεύθυνση της εφημερίδας, τόσο αυτοί που προέρχονται από την συνεταιριστική ΕφΣυν, όσο και αυτοί που ορίστηκαν από τον νέο βασικό μέτοχο, διαγκωνίζονται σε υπερβάλλοντα ζήλο στα "κοψίματα" και στον καθορισμό ζωνών απαγορευμένων ή επιβεβλημένων- "δοτών" θεμάτων. 3) Σε ό,τι αφορά το συγκεκριμένο κείμενο- που δεν λέει και τίποτα φοβερό, αν το διαβάσετε- , που κόπηκε γιατί άγγιζε τη ΔΕΗ, όπως ρητά μου ελέχθη, προκύπτει ένα μείζον ζήτημα με την πρώην δημόσια (αλλά ευεργετούμενη ακόμη με άφθονο δημόσιο χρήμα, βλέπε τελευταία αύξηση κεφαλαίου) επιχείρηση, η οποία διοχετεύει σε όλα τα μέσα σημαντικά ποσά διαφημιστικής δαπάνης: Αραγε, είναι τόσο ρητές οι εντολές της προς τα ΜΜΕ να μην αφήνεται η παραμικρή σκιά εις βάρος της στα δημοσιεύματα όσο δίνει διαφήμιση, ή μήπως οι διευθύνσεις των ΜΜΕ στα οποία δίνει διαφήμιση υπερ-ερμηνεύουν τις "διακριτικές" υποδείξεις και απαιτήσεις της διαφημιζόμενης εταιρείας, από αφέλεια, φόβο ή ιδιοτέλεια; Ο,τι και να ισχύει, από την προσεχή Δευτέρα θα απασχολήσει και θεσμικά τους αρμόδιους στους οποίους οψείλω να απευθυνθώ. 

Γ.Κ. 

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ 27-28/6/2028

Δεν είναι και για "νοσταλγία" αυτή η δουλειά, σωστά;
(Από το Μουσείο Λιγνιτωρυχείου στο Αλιβέρι, δεκαετία του 1950)

Η ιστορία του εξηλεκτρισμού στην Ελλάδα άρχισε με μια ανατίναξη. Στο Αλιβέρι της Εύβοιας, στα 1951. Με μερικά κιλά δυναμίτη άνοιξε η πρώτη μεγάλη «τρύπα», για να αρχίσει η εξόρυξη του λιγνίτη που θα τροφοδοτούσε τον πρώτο ατμοηλεκτρικό σταθμό της ΔΕΗ, που μόλις είχε ιδρυθεί ως κρατικό μονοπώλιο. Εναν χρόνο μετά τη λήξη του εμφυλίου. Με λεφτά του αμερικανικού σχεδίου Μάρσαλ. Μέχρι τότε, το ρεύμα ήταν υπόθεση ιδιωτική ή τοπική. Και εντελώς άγνωστη στο 80% της ελληνικής επικράτειας. 

Επειτα, στις επόμενες δεκαετίες, παρόμοιες ανατινάξεις τάραζαν κάθε τόσο την αγροτοκτηνοτροφική αμεριμνησία των κατοίκων της Πτολεμαΐδας, του Αμύνταιου, της Φλώρινας, της Μεγαλόπολης. Αρκετοί από τους αγρότες έγιναν στο μεταξύ εργάτες στα λιγνιτωρυχεία· οι πιο τυχεροί πήγαν στις μονάδες ηλεκτροπαραγωγής. Οι ανατινάξεις συνεχίστηκαν και τεράστιες εκτάσεις μετατράπηκαν σε ανοικτές πεδιάδες γαιάνθρακα, με την «πούδρα» του να απλώνεται παντού, στις «150 αποχρώσεις του γκρι». 

Οι ανατινάξεις έφερναν το καύσιμο στους σταθμούς, τη σκόνη και τα διοξείδια στον αέρα, στις αυλές, στα σπίτια, στα πνευμόνια των ανθρώπων κοντά στα ορυχεία. Εφερναν και το ρεύμα στους αστούς, μικροαστούς και προλετάριους των μεγαλουπόλεων. Κάμποσες φορές οι ανατινάξεις έφερναν το κακό. Επτά νεκροί μεταλλωρύχοι στο Αλιβέρι το 1968, 25 στα 33 χρόνια λειτουργίας του ορυχείου, εκατοντάδες ακρωτηριασμένοι, δεκάδες νεκροί στην Πτολεμαϊδα, στη Μεγαλόπολη. Τους νεκρούς από τους καρκίνους του πνεύμονα, τη ΧΑΠ, τις πνευμονοκονιάσεις, τις ινώσεις... δεν τους μετρούσε κανείς. Ποιος να τολμήσει να χαρακτηρίσει «επαγγελματική ασθένεια» έναν καρκίνο στη Φλώρινα, το 1960; 

Το τέλος της λιγνιτικής εποχής κηρύχτηκε από τον Κυριάκο Μητσοτάκη το 2020. Ξαφνικά, βίαια, απροειδοποίητα, αλλά και αναιτιολόγητα, χωρίς να δοθεί ένας στοιχειώδης λογαριασμός. Ενας ολόκληρος κόσμος, πολυπληθείς τοπικές κοινωνίες που για τρεις γενιές οργάνωσαν όλη τους τη ζωή γύρω από τον λιγνίτη και την ηλεκτροπαραγωγή των ΑΗΣ, πληρώνοντας το τίμημα της επιβαρυμένης υγείας και του υποβαθμισμένου περιβάλλοντος, ξαφνικά έπρεπε να αλλάξουν τα πάντα. Πόσο εύκολα διακηρύσσεται η «απολιγνιτοποίηση»! Πόσο ελκυστική ακούγεται η «πράσινη μετάβαση»! Αλλά πήγαινε πες το αυτό στους ανθρώπους που, μόλις δυο γενιές πριν, έπρεπε να προσαρμοστούν στη «λιγνιτοποίηση» των ζωών και των τόπων τους, έπρεπε να περάσουν μια αντίστροφη «μετάβαση», μια «φαιά μετάβαση» και να δουν τη γη κάτω από τις κοιλάδες τους να ξεκοιλιάζεται και χωριά να ισοπεδώνονται και να μεταφέρονται χιλιόμετρα μακριά από τα λιγνιτικά πεδία. Η γκρίζα εκβιομηχάνιση και η εμπριμέ αστικοποίηση απαιτούσαν τις θυσίες τους, να γίνουν η Δυτική Μακεδονία και το αρκαδικό οροπέδιο κρανίου τόποι. Και τότε, «με το βλέμμα στο μέλλον» απαιτούνταν οι ανθρωποθυσίες, η «λιγνιτοποίηση» και η «φαιά μετάβαση». 

Το συμβολικό τέλος της λιγνιτικής εποχής επήλθε προ ημερών, με τις εικόνες από την ανατίναξη παροπλισμένων, τεράστιων εκσκαφέων στο κλειστό λιγνιτωρυχείο Μαυροπηγής. Η εικόνα της μετατροπής τους σε σωρό μεταλλικών ερειπίων προκάλεσε μια έντονη συζήτηση μεταξύ –υποτίθεται– «νοσταλγών του λιγνίτη» και «οραματιστών του πράσινου, καθαρού μέλλοντος». Η ΓΕΝΟΠ ΔΕΗ ζήτησε «άμεση διακοπή κάθε μη αναστρέψιμης αποξήλωσης λιγνιτικών εγκαταστάσεων και κρίσιμων ενεργειακών υποδομών, μέχρι να παρουσιαστεί ένας πλήρης, τεκμηριωμένος και μακροπρόθεσμος εθνικός ενεργειακός σχεδιασμός, με σαφείς εγγυήσεις για την ενεργειακή ασφάλεια, την οικονομία, την απασχόληση και τις τοπικές κοινωνίες». 

Η ΔΕΗ απάντησε με εκτενή ανακοίνωση στην οποία αναφέρει πως σέβεται την 50χρονη λιγνιτική ιστορία της χώρας, ότι η λιγνιτική «μνήμη» θα διατηρηθεί σε Μουσείο Βιομηχανικής Κληρονομιάς στην Πτολεμαϊδα, πως οι ανατιναγμένοι εκσκαφείς ήταν άχρηστοι και πως το μέλλον της Δυτικής Μακεδονίας είναι ψηφιακό και περνάει μέσα από το Mega Data Center στην περιοχή. «Η Αλήθεια για την Απόσυρση των Εκσκαφέων», όπως ήταν ο τίτλος της ανακοίνωσής της, αναπαράχθηκε από το σύνολο των ΜΜΕ. Μερικά μέσα, με υπερβάλλοντα ζήλο επένδυσαν κατιτίς παραπάνω στο θέμα, καταλογίζοντας τερατολογίες, συνωμοσιολογίες, «ψέκες» και... λιγνιτολαγνεία σε όσους δυσφόρησαν ή και λυπήθηκαν με την εικόνα. 

«Νοσταλγία του λιγνίτη»; Αυτό λέτε να νιώθουν όσοι έχουν χάσει ανθρώπους κάτω από τόνους μεταλλεύματος, συχνά ανασφάλιστους εργολαβικούς; Αυτό αισθάνονται οι γυναίκες που για δεκαετίες πάλευαν με την αγωνία και τη σκόνη που εισέβαλλε στα νοικοκυριά τους; «Νοσταλγία του λιγνίτη» νιώθουν οι κάτοικοι της Ακρινής Κοζάνης ή των Αναργύρων Φλώρινας, που επιβίωσαν από την τέφρα, αλλά δεν γλίτωσαν από την κατολίσθηση ή την εγκατάλειψη; Είναι θέμα «νοσταλγίας» η δυσκολία των μεσηλίκων να αλλάξουν από τη μια στιγμή στην άλλη επάγγελμα, γνώσεις, δεξιότητες, κατοικία, εποχή; Είναι «λιγνιτολαγνεία» να βλέπουν παρελθόν δεκαετιών, με τις χαρές και τις λύπες του, τις ρουτίνες και τις λαχτάρες του, τις νίκες και τις ήττες του, να ανατινάζεται σαν παροπλισμένος εκσκαφέας; 

Εχει περάσει από το μυαλό κανενός –πρωθυπουργού, υπουργού, τεχνοκράτη, CEO, δημοσιολόγου– ότι πίσω από τη δυσφορία ή ακόμη και τη θλίψη μπροστά στην κονιορτοποίηση της «λιγνιτικής εποχής», δεν υπάρχει η νοσταλγία του ορυκτού, αλλά η νοσταλγία δικαιοσύνης; Ούτε καν νοσταλγία, μια και δεν υπήρξε ποτέ. Δίψα για δικαιοσύνη. Κοινωνική και οικονομική. 

ΚΙΜΠΙ 

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Το «αναπτυξιακό μέλλον» της Δυτικής Μακεδονίας, το όραμα και τον τρόπο για την «αναγέννηση», τον «μετασχηματισμό», την «οικονομική μεταμόρφωση» και πάνω απ’ όλα το «βιώσιμο μέλλον για τις επόμενες γενιές» κάθε περιφέρειας, δεν το αποφασίζει και δεν το ανακοινώνει καμία εταιρεία. Ολα αυτά τα σχεδιάζει, τους δίνει περιεχόμενο, τα αποφασίζει και ορίζει πώς και από ποιους θα δρομολογηθούν, μόνο ένας: οι κάτοικοι και οι αρμόδιοι που εκλέχτηκαν να τους εκπροσωπούν. Κάθε Ελληνίδα και κάθε Ελληνας έχει το αναφαίρετο δικαίωμα στον ύπνο του να ονειρεύεται ότι είναι από δήμαρχος και περιφερειάρχης μέχρι υπουργός, πρωθυπουργός ή πλανητάρχης, μεγαλοτσιφλικάς με «κολίγους» τον 19ο αιώνα, Αλή Πασάς με «ραγιάδες» επί Τουρκοκρατίας ή αποικιοκράτης με «υποτελείς» σε ορυζώνες ταινίας εποχής. Οταν ξυπνάει, οφείλει να θυμάται ότι ζει στην Ελληνική Δημοκρατία του 2026...

Πάρις Κουκουλόπουλος, βουλευτής ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ. (δελτίο Τύπου 25/6/2026) 

Ο θρίαμβος του Μόμπι Ντικ

Η Εφημερίδα των Συντακτών, 20-21/6/2026

«Λέγε με Ισμαήλ». Λίγοι έχουν διαβάσει όλο το έπος «Μόμπι Ντικ», των 900 και κάτι σελίδων στις ελληνικές μεταφράσεις του, περισσότεροι έχουν διαβάσει κάποιες συνοπτικές, παιδικές ή εφηβικές διασκευές του – στα δικά μου παιδικάτα υπήρχαν τα «Κλασσικά Εικονογραφημένα» που συμπύκνωναν την εκτενή αφήγηση του Χέρμαν Μέλβιλ σε 50-60 σελίδες, ή εκείνες οι περιληπτικές αποδόσεις της «Αγκυρας». Ακόμα περισσότεροι έχουν δει ταινίες ή animation διασκευές του φονικού ταξιδιού του πλοίου Πίκουοντ και του καπετάνιου Αχαάβ στην άβυσσσο της εκδίκησης. Αλλά αυτή την εναρκτήρια φράση του βιβλίου, το «Λέγε με Ισμαήλ», ίσως την ξέρουν οι πάντες, ακόμα κι αν αγνοούν ότι είναι ο αφηγητής της παράξενης φαλαινοθηρικής περιπέτειας του Μέλβιλ, ο μόνος επιζών από το μοιραίο κυνήγι της θριαμβεύτριας λευκής φάλαινας φυσητήρα, σωσμένος από έναν φορέα θανάτου, ένα φέρετρο. 

«Λέγε με Ισμαήλ». Μια εμβληματική σύσταση που δεν απεικονίζεται σε κάποια εναρκτήρια κινηματογραφική σεκάνς ή ένα καρέ εικονογραφημένης αφήγησης, σαν το "Για κάποιο διάστημα κοιμόμουν νωρίς" με το οποίο ξεκινά ο Προυστ το «Αναζητώντας τον χαμένο χρόνο», για να μην πάμε στον Ομηρο με το «Ανδρα μοι έννεπε» της «Οδύσσειας» ή το «Μήνιν άειδε θεά» της «Ιλιάδας». Οι εναρκτήριες φράσεις των μεγάλων αφηγήσεων δεν είναι λέξεις. Είναι τα κλειδιά που ανοίγουν την πόρτα ενός ολόκληρου κόσμου. Λες και χωρίς αυτές αυτός ο κόσμος δεν θα υπήρχε.

                                                                           ***

Κι όμως, στη διασκευή του Γάλλου κομίστα Christophe Chaboute, ένα ασπρόμαυρο, ολιγόλογο αριστούργημα που έφερε στα ελληνικά η «Χαραμάδα» του φίλου Νεκτάριου, δεν υπάρχει η φράση αυτή. Υπάρχει μόλις στο τέλος, στη σελίδα 256 της εξαιρετικής έκδοσης. Διόλου τυχαία, κατά τη γνώμη μου. Το πρώτο καρέ που επιλέγει ο Chaboute είναι η φιγούρα ενός χορταριασμένου μονοπατιού, που όπως ανακαλύπτουμε στα επόμενα καρέ το διασχίζει μια ανθρώπινη φιγούρα με ένα δισάκι στον ώμο, κάπου κοντά σε θάλασσα, όπως προδίδουν οι γλάροι των επόμενων καρέ. Κι ύστερα, αρχίζει η αφήγηση, από το «Πανδοχείο του Φυσητήρα» μέχρι τον «Επίλογο» του επιπλέοντα πάνω στο ξύλινο κιβούρι Ισμαήλ, αν λεγόταν πράγματι έτσι. Ετσι, το εξαιρετικό κόμικ του Chaboute υπογραμμίζει εξαρχής κάτι που θα έπρεπε να είναι αυτονόητο: ότι το βιβλίο των 256 σελίδων με τα εκατοντάδες οριζόντια και κάθετα καρέ, με τους περιορισμένους διαλόγους, τα γωνιώδη και πάντα βλοσυρά πρόσωπα, με τις άγριες εικόνες φαλαινοθηρίας που εγκλωβίζουν τους ήχους του θαλάσσιου μακελειού σε πηχτούς πίδακες μαύρου αίματος και άσπρων κυμάτων, δεν είναι μια «εικονογραφημένη διασκευή», αλλά ένα αυτόνομο καλλιτεχνικό έργο υπό τον τίτλο «Herman Mellville, ΜΟΜΠΙ ΝΤΙΚ ή Φάλαινα». 

Ενα το έπος του Melville, άλλο το έπος του κομίστα Chaboute, αλλά κι ένα ακόμα, διόλου αναγνωρισμένο, υπόρρητο, ή εντελώς άηχο το έπος του εκδότη, που δεν σκυλοπνίγεται σε ωκεανούς με φάλαινες, αλλά σε θάλασσες με χρέη. Γνωρίζω τον Νεκτάριο περίπου 20 χρόνια, ίσως παραπάνω. Είναι ένας από τους πιο ταλαντούχους ανθρώπους με τους οποίους έχω συνεργαστεί, ένα ακάματο εργαστήριο ιδεών, μια «καθετοποιημένη» εκδοτική μονάδα μόνος του, σπινθηροβόλα γραφή κι ο ίδιος, και με μια ιδιαίτερη ικανότητα να επιλέγει το ξεχωριστό. Εχει υλοποιήσει πανέξυπνες εκδοτικές ιδέες, κατά μόνας ή συνεταιριστικά (μιαν από αυτές, στην οποία συνυπήρξαμε, ακόμη προσπαθούμε να την ξεχάσουμε, διότι στα συνεργατικά σχήματα κι ένας μαλάκας φτάνει για να τους πάρει όλους στον πάτο, όπως ο Αχαάβ το πλήρωμά του, το ορκισμένο στο «Θάνατος στον Μόμπι Ντικ!»), έχει το όμορφο βιβλιοπωλείο «πίξελbooks» στην Πάτρα, έχει πάρει μεγάλα ρίσκα και –μαντέψτε!– δεν έχει γίνει πλούσιος! Αντιθέτως, επιβεβαιώνει κι αυτός τον θλιβερό κανόνα ότι η επιχειρηματική επιτυχία είναι αντιστρόφως ανάλογη της δημιουργικότητας. Και ειδικά στην εκδοτική αγορά η επιβίωση είναι συνάρτηση της αρπακτικότητας και της κερδοσκοπικής δεινότητας, όχι της πνευματικότητας, της καλλιτεχνικής δεξιότητας, του σεβασμού στους δημιουργούς. 

Εκεί, στον ωκεανό του εκθειαζόμενου ανταγωνισμού, η επιβίωση μοιάζει με τη μάχη που δίναν τα επιβλητικά θαλάσσια κήτη για να γλιτώσουν από τη βιομηχανική φαλαινοθηρία του 19ου και του 20ού αιώνα, κυνηγημένα για το λίπος τους, το σπαρματσέτο, τις μπαλένες, την άμβρα τους. Εκατομμύρια φάλαινες εξοντώθηκαν από τότε που γράφτηκε ο «Μόμπι Ντικ», αλλά ακόμα και σήμερα, που εικονογραφήθηκε έξοχα από τον κομίστα Chaboute, 100.000 φάλαινες εξοντώνονται κάθε χρόνο, παρά την υποτιθέμενη απαγόρευση. 

Για τον διωγμό, τον αφανισμό ή την απαλλοτρίωση της επινοητικότητας, δημιουργικότητας και ευφυΐας των μικρών από τους Αχαάβ της αρπακτικής αγοράς δεν υπάρχει απαγόρευση, ίσα ίσα, εκεί η αρπαγή είναι ο νόμος. 

Ελπίζει κανείς, καμιά φορά, να βρίσκεται κανένας σπάνιος, αλμπίνος Μόμπι Ντικ να πάρει μερικούς Αχαάβ μαζί του, στο απέραντο θαλάσσιο ενδιαίτημά του. 

Λέγε με Ισμαήλ, λέγε με Νεκτάριο, λέγε με Γιάννη, πες με όπως θες. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Μου έφερε ένα σπασμένο μπουκάλι στον λαιμό

Τι μου δίνεις για να μη σε σφάξω μού ’πε

Τι μου δίνεις να μην με σφάξεις του απάντησα

Νεκτάριος Λαμπρόπουλος, «Λίγες ανάσες κι ένας φόβος» (εκδ. «Χαραμάδα»)

Στοιχεία για την αγορά πολιτικού χυλού

 Η Εφημερίδα των Συντακτών, 12-13/6/2026 

Θεωρητικά θα έπρεπε να πανηγυρίζουμε για το γεγονός ότι μετά μιαν εξαετία κυριαρχίας Μητσοτάκη και μια τριετία ταραχώδους αποσύνθεσης στα αριστερά ή ατάραχης στασιμότητας στα δεξιά, επιτέλους καταγράφεται κάποια κινητικότητα. Καταλύτες, η επίσημη συγκρότηση δύο νέων κομμάτων, ένθεν κακείθεν της Ν.Δ., έπειτα από κυοφορία άνω του έτους -ώστε πολλοί αναρωτήθηκαν μπας κι ήταν ανεμογκάστρι- και η αναμονή συγκρότησης και ενός τρίτου κόμματος, δεξιότερα της κυβερνώσας Δεξιάς. 

Για τους δημοσιογράφους και τα ΜΜΕ σημαίνει περισσότερη δουλειά και δουλίτσες, για τους δημοσκόπους το ίδιο, πολλή δουλίτσα για το επόμενο εξάμηνο, κατά το οποίο θα μετρούν πλέον υποστατά κόμματα, όχι υποθετικά όπως μετρούσαν εδώ κι έναν χρόνο. Εννοείται, πολλή δουλίτσα και πολύ χρήμα περιμένει τις διαφημιστικές εταιρείες και τα media shop που ζουν τον νέο χρυσούν αιώνα τους, αντιστρόφως ανάλογο της επιρροής και της διεισδυτικότητας των μέσων τα οποία τιγκάρουν με καταχωρίσεις. Χρυσές δουλειές και για τους επικοινωνιολόγους, για τους σχεδιαστές προεκλογικών εκστρατειών, αρκετός φόρτος εργασίας για τις εταιρείες συμβούλων, τις Big4 ή τις εγχώριες καρικατούρες τους, για τους νομοτέχνες και τους οικονομοτέχνες που θα συντάξουν προτάσεις και θα τις κοστολογήσουν με βάση τους περιορισμούς του ΓΛΚ ή τις ελευθερίες που δίνει η νέα «ρήτρα διαφυγής» της Ε.Ε. για την ενεργειακή κρίση που έρχεται. 

Για το επόμενο οκτάμηνο, με ορίζοντα τον Μάρτιο του 2027, απώτατο χρόνο διεξαγωγής των εκλογών αν ο πολυχρονεμένος -κυριολεκτικά πια- Κυριάκος Μητσοτάκης δεν πέσει σε καμιά λακκούβα, δημιουργείται μια μεγάλη πολιτική αγορά. Μεγάλη με την έννοια των πολλών παικτών, παλιών και νέων, που θα διεκδικήσουν μια θέση στο κοινοβουλευτικό προσκήνιο. Χωρίς να είναι απόλυτα καθαρό πώς θα διαταχθούν στην παραδοσιακή κλίμακα Δεξιάς-Αριστεράς οι σχηματισμοί που θα φτάσουν στο εκλογικό φίνις, με τα μέχρι στιγμής δεδομένα μπορούμε να απαριθμήσουμε τους εξής, εκ δεξιών προς αριστερά: Φωνή Λογικής (Λατινοπούλου), Νίκη, Ελληνική Λύση, (πιθανό) κόμμα Σαμαρά, Ελπίδα για τη Δημοκρατία (Καρυστιανού), Ν.Δ., Πλεύση Ελευθερίας, Δημοκράτες (Κασσελάκης), ΠΑΣΟΚ, ΕΛΑΣ, ΣΥΡΙΖΑ, Νέα Αριστερά, ΜέΡΑ25, ΚΚΕ, ΑΝΤΑΡΣΥΑ (σ.σ. Η κατάταξη έγινε κατά την εκτίμηση του γράφοντος. Αλλά επειδή τα κόμματα έχουν το δικαίωμα του αυτοπροσδιορισμού, οι δημοσκόποι το βέτο του ετεροπροσδιορισμού και οι πολίτες είναι χαμένοι στον πολιτικό πληθωρισμό, μπορείτε να μεταθέσετε κάθε σχηματισμό όσο αριστερότερα ή δεξιότερα θέλετε. Σε κάθε περίπτωση, επειδή το έσχατο τρεντ είναι «ούτε Δεξιά, ούτε Αριστερά, με τον λαό και την πατρίδα», ενδέχεται να δημιουργηθεί μεγάλος συνωστισμός στο Κέντρο, κι αντί για «κλίμακα» να έχουμε κάτι σαν «πυραμίδα»). 

Δεκαπέντε σχηματισμοί που διεκδικούν ένα υπολογίσιμο ποσοστό, πέρα από τα «λοιπά κόμματα» Ι.Χ. ή των αφοσιωμένων ιδεολόγων, είναι ένα πρωτοφανές για τα μεταπολιτευτικά χρονικά ρεκόρ. Αυτό για τη μεγάλη πολιτική αγορά σημαίνει ότι κατά μέσο όρο τα 15 κόμματα πρέπει να εξασφαλίσουν περίπου 9.000 υποψηφίους στις 60 εκλογικές περιφέρειες. Πρέπει επίσης να επιστρατεύσουν τουλάχιστον δεκαπλάσιο αριθμό κομματικών μελών (αν έχουν), εθελοντών ή ημι- επαγγελματιών για να κάνουν τα στοιχειώδη μιας καμπάνιας. Αυτό ανεβάζει στους 100.000 τους συντελεστές στην πλευρά της προσφοράς στην πολιτική αγορά. Αλλοι 10.000 τουλάχιστον είναι οι καθαρά επαγγελματίες που θα συμβάλουν στην καμπάνια καθενός από τα 15 παλαιά και νέα κόμματα, από τους σχεδιαστές των προγραμμάτων και τους διαφημιστές που θα επινοήσουν τα κεντρικά μηνύματα, μέχρι τους πολιτικούς επιστήμονες που θα υποδείξουν target group ψηφοφόρων στα οποία πρέπει να επικεντρώσει κάθε επιτελείο την τακτική του. Και από τους γραφίστες και αρχιτέκτονες που θα σχεδιάσουν αφίσες και εκλογικά περίπτερα, μέχρι αφισοκολλητές ή εργάτες που θα τα στήσουν. 

Ο αριθμός των ανθρώπων που θα εμπλακούν άμεσα ή έμμεσα στους ομόκεντρους κύκλους γύρω από τους σκληρούς πυρήνες των κομμάτων, μαζί με συγγενείς και φίλους που εκόντες-άκοντες πρέπει να ανταποκριθούν στο οικογενειακό-φιλικό-συναδελφικό-κομματικό-πατριωτικό καθήκον, θα φτάσει στους 500.000. Αυτοί συναποτελούν την «εφοδιαστική αλυσίδα» της πολιτικής αγοράς, την πλευρά της προσφοράς, σε μιαν αναλογία μάλλον πολύ υπερβολική για την πλευρά της ζήτησης: 500.000 παραγωγοί- πωλητές πολιτικών προϊόντων για 9.000.000 πιθανούς αγοραστές, ή μόλις 6.000.000 με βάση την αποχή που εδραιώνεται και πιο πάνω: ένας πωλητής ανά δώδεκα δυνητικούς πελάτες. 

Μόνο που σ’ αυτήν την αγορά, στους πάγκους των πωλητών που διαλαλούν την πραμάτεια τους, στις θυρίδες τους στο υπολογιστικό νέφος από τις οποίες πλημμυρίζουν με μηνύματα τις οθόνες των υποψήφιων πελατών τους, τα προϊόντα μοιάζουν τρομακτικά ίδια. Ελάχιστες, ανούσιες, αδιόρατες οι διαφορές τους. Ακόμα κι οι τιμές τους προκλητικά εναρμονισμένες, λες και δεν υπάρχει ανταγωνισμός, δεν υπάρχουν διακυβεύματα, δεν υπάρχουν ταξικές αντιθέσεις, δεν υπάρχουν «πλευρές της Ιστορίας», δεν υπάρχουν γεωπολιτικές συγκρούσεις, πλούσιοι και φτωχοί, εκμεταλλευτές και θύματα εκμετάλλευσης, πάνω και κάτω, δεν υπάρχουν πεδία σύγκρουσης, παρά μόνο θολές κι αφηρημένες έννοιες που επιπλέουν σ’ έναν σχεδόν στάσιμο πολιτικό χυλό -ελπίδα, δικαιοσύνη, διαφάνεια, ανάπτυξη, πρόοδος, δημοκρατία, αξιοπρέπεια...- και φέρνουν σε σύγχυση ή σε διανοητική παράλυση τους πολίτες-πελάτες.

Ολοι δικοί μας είμαστε στην αγορά πολιτικού χυλού. Δεν βλέπω να πηγαίνει και πολύ καλά η ριζική αναδιάταξη του κομματικού σκηνικού. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Περισσότερο φως, ηλεκτρολόγε, στη σκηνή! Πώς θες,

δραματουργοί κι ηθοποιοί, να δείξουμε τ’ αντικαθρέφτισμα 

του κόσμου, μέσα στο μισοσκόταδο; Τούτο το σύθαμπο

καλεί σε ύπνο. Ενώ εμείς θέλουμε ξύπνιους

θεατές - κι ακόμη πιο πολύ: ξυπνούς! Κάν’ τους

να ονειρευτούν στο πλέριο φως!...

Μπέρτολντ Μπρεχτ, «Ο φωτισμός» («Διάλογοι για την αγορά χαλκού». Αντλήθηκε από τα «Ποιήματα» του Μπρεχτ σε μετάφραση Μάριου Πλωρίτη). 

Μετακομίζοντας στη Waste Side

Η Εφημερίδα των Συντακτών 6-7/6/2026

Δύσκολο πράγμα οι μετακομίσεις έπειτα από κάποια ηλικία. Αν είσαι μέχρι 40, ίσως η αλλαγή χώρας, πόλης, γειτονιάς ή απλώς τετραγώνου να σου δίνει και χαρά. Κι αν όχι χαρά, τουλάχιστον εκείνη την παράξενη προσμονή αλλαγής. Οταν ήμουν παιδί, τη δεκαετία του 1960, οι μετακομίσεις δεν ήταν μόνο μια αναγκαστική αλλαγή από το «γειτονικό» σπίτι με κοινόχρηστο μπάνιο, στο ισόγειο μιας οικογενειακής διπλοκατοικίας με βόθρο κι από εκεί στο διαμέρισμα και τελικά στο «δικό μας σπίτι». Ηταν και μια διεργασία κοινωνικής ανέλιξης που καταγραφόταν συμβολικά στον δημόσιο χώρο, όταν η πομπή συγγενών και φίλων διέσχιζε τη γειτονιά κουβαλώντας τα ελαφρότερα αντικείμενα από το παλιό στο νέο σπίτι, και μέσα απ’ το φορτηγό με τα βαρύτερα αποκαλυπτόταν μια καινούργια ηλεκτρική κουζίνα που αντικαθιστούσε την γκαζιέρα, ή ένα πορτ μαντό για το χολάκι της εισόδου, φρεσκολουστραρισμένο από μαραγκό της γειτονιάς. 

Τώρα, οι μετακομίσεις, ιδιαίτερα στις στεγαστικά φρακαρισμένες μεγαλουπόλεις, είναι μια αντίστροφη τελετουργία. Μια διεργασία κοινωνικής υποβάθμισης. Για την πλειονότητα των νέων μέχρι 35 ετών –που είναι «εξαρτημένοι απ’ τον μισθό τους», όπως θα ’λεγε ο Μητσοτάκης– οι οικιστικές επιλογές είναι όλο και στενότερες. Μικρά, ψευτοανακαινισμένα χρέπια, ξεσκαρτάρισμα επίπλων και πραγμάτων που δεν χωράνε, μετακομίσεις με επιστράτευση φίλων, διαχείριση της στενότητας με παραγγελίες φτηνών συναρμολογούμενων επίπλων από ηλεκτρονικά καταστήματα ή από τους σκανδιναβικούς ναούς της «λιτής αφθονίας»: ΙΚΕΑ, JYSK και τα συναφή. 

 Προσφέρθηκα να συμβάλω με τη μεσόκοπη δυσκινησία μου σε σε μια νεανική, ευκίνητη μετακόμιση που είχε όλο το «πακέτο». Παλιά πράγματα που τους δινόταν δεύτερη ευκαιρία, νέα πράγματα, που έρχονταν αμπαλαρισμένα σε χαρτονένιες συσκευασίες – αδύνατο να φανταστείς πως τέσσερα κιβώτια διαφορετικών μεγεθών εξελίσσονται σε κρεβάτι, γραφείο, μικρή βιβλιοθήκη ή πώς ένα βαρύ κυλινδρικό πακέτο διαμέτρου 50 cm αποκαλύπτει ένα στρώμα «με ανεξάρτητες αναρτήσεις και αφρό μνήμης». «Επινοητικοί, πρακτικοί, οικολόγοι οι Σκανδιναβοί», λέει ο μέσος νους μου, μαθημένος αλλιώς από τις δεκαετίες που η επίπλωση ενός σπιτιού σήμαινε παραγγελίες σε έναν επιπλοποιό, που σου πρότεινε σχέδια, επιλογές ξύλου και υφασμάτων, επίσκεψη σε έκθεση «ηνωμένων εργοστασίων» ή επώνυμου, ακριβού ντιζάιν. 

Ωστόσο, η φτηνή, εκ πρώτης όψεως καθαρή, με σεβασμό στους περιορισμούς της φύσης επιλογή επίπλωσης δεν είναι τόσο αυτό που φαίνεται. Το ανακαλύπτεις σιγά σιγά. Κατ’ αρχάς, το κιβώτιο ύψους 2 μέτρων, πλάτους 40 cm, βάθους 20 cm που κρύβει τραβέρσες από μοριοσανίδα ενός κρεβατιού, έχει διασχίσει 3.500 χιλιόμετρα από το ρομποτικό εργοστάσιο παραγωγής στη Στοκχόλμη ή στο Ελσίνκι μέχρι την Αθήνα, με φορτηγά-κοντέινερ που έχουν εκπέμψει έναν διόλου ευκαταφρόνητο όγκο ρύπων διασχίζοντας τουλάχιστον έξι χώρες. Παρ’ όλα αυτά, τα πακέτα φτάνουν εδώ με πιστοποίηση χαμηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος, με διαβεβαιώσεις της δανέζικης, σουηδικής, φινλανδικής εταιρείας ότι είναι θρησκευτικά προσηλωμένη στους στόχους βιώσιμης ανάπτυξης του ΟΗΕ. Κάπου στο πακέτο θα μοστράρει και μια ετικέτα αξιολόγησης της εταιρείας στο τρίπτυχο ESG. 

Ερχεται η ώρα της συναρμολόγησης. Σε γλιτώνει από 50-100 ευρώ, αλλά σου αφαιρεί κάμποσες ώρες με κατσαβίδια, σφυριά, πυράκια, βίδες, καρφάκια πάνω από ένα manual με ακατάληπτες οδηγίες και ασαφή σκαριφήματα. Ακριβοί στα πίτουρα και φτηνοί στ’ αλεύρι οι Σκανδιναβοί. Δεν μπορούσαν να τα έχουν τουλάχιστον φωτογραφημένα, για να καταλάβεις ποια βίδα πάει σε ποια τρύπα; Αλλά πρώτα πρέπει να ανοίξεις το πακέτο. Κι είναι σαν να ανοίγει μια πύλη περιβαλλοντικής κόλασης. Μια τάβλα από MDF περιβάλλεται από τεράστια ποσότητα χαρτονιού σε διάφορα μεγέθη και σχήματα, από μεγάλο όγκο χοντρού και σκληρού πλαστικού, που διασφαλίζει ότι η τάβλα θα φτάσει άθραυστη στον πελάτη. Οι τάβλες είναι βαριές, αλλά έχω την άισθηση ότι τα χαρτόνια συσκευασίας απαίτησαν περισσότερη ξυλεία από το περιεχόμενο. Οσο για το πλαστικό, δεν ξέρω πού θα καταλήξει, παρά το σηματάκι της ανακύκλωσης. Φανταστείτε τέσσερα πακέτα με ανάλογους όγκους χαρτονιού και πλαστικού –είμαι βέβαιος πως το έχετε ήδη ζήσει, εγώ είμαι νεοφώτιστος– για κάθε τάβλα, κεφαλάρι, τραβέρσα, σανίδα, κι έπειτα φανταστείτε αυτά επί τρία ή τέσσερα: με το φασκιωμένο σε αλλεπάλληλες στρώσεις χαρτονιού και πλαστικού στρώμα, το γραφειάκι, τη συρταριέρα, τη βιβλιοθήκη, το τραπέζι της κουζίνας, τις καρέκλες. Μια μικρή χωματερή ανακυκλώσιμου χαρτιού και πλαστικού κατακλύζει τα 40 με 60 τετραγωνικά που αναλογούν σε ένα νεαρό ζευγάρι μισθωτών ή δυο συγκατοίκους νομάδες της εργασίας. 

Μετά, φανταστείτε αυτά τα κυβικά χαρτιού και πλαστικού που δεν τα χωρούν ούτε δυο μπλε κάδοι ανακύκλωσης, επί 100 ή 200 μετακομίσεις τη μέρα που θα γίνονται στην Αθήνα, επί εκατοντάδες μεγαλουπόλεις του περιβαλλοντικά ψυλλιασμένου βόρειου ημισφαιρίου. Φανταστείτε τα 15.000 αντικείμενα που μπορεί να έχει ένα σύγχρονο σπίτι, όλα φτιαγμένα από «βιώσιμα υλικά», όλα βγαλμένα από δισεκατομμύρια χαρτοπλαστικές συσκευασίες, πολλαπλασιάστε τα επί τα εκατοντάδες εκατομμύρια μικρομεσαία σπίτια της Δύσης, κι ίσως τότε έχετε την εικόνα ενός συστήματος που παράγει αδιάκοπα απόβλητα και απόβλητους. Κι αν η φαντασία σας δεν είναι και πολύ παραγωγική, περιπλανηθείτε στον πλανήτη των αποβλήτων μέσα από τις δεκάδες γλαφυρές, βιωμένες και τεκμηριωμένες Waste Side Stories, στο ομότιτλο βιβλίο του Αντώνη Μαυρόπουλου. 

Το ενδιαίτημα της ανθρωπότητας γίνεται τόσο αβίωτο, ώστε δεν είναι πια θέμα επιστημονικής φαντασίας η μετακόμιση σε άλλο πλανήτη. Υπάρχει εναλλακτική χωρίς μετακόμιση; Η συνέχεια επί του βιβλίου. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Το μεταβολικό ρήγμα λειτουργεί ως υπόβαθρο για το παράδοξο του πλούτου. Οσο βαθαίνει η σύμφυση του καπιταλισμού με τα οικοσυστήματα και τη βιόσφαιρα, τόσο περισσότερο διευρύνεται το μεταβολικό ρήγμα. Ταυτόχρονα, όσο διευρύνεται το μεταβολικό ρήγμα, ο καπιταλισμός ανταποκρίνεται επιταχύνοντας την εμπορευματοποίηση και ιδιωτικοποίηση των κοινών αγαθών, του κοινού πλούτου. Από την εμπορευματοποίηση και την ιδιωτικοποίησή τους μεγαλώνει ο παραγόμενος ιδιωτικός πλούτος, αλλά, ταυτόχρονα, ξεπατώνονται τα οικολογικά και κοινωνικά θεμέλια του κοινού πλούτου και δημιουργείται, κοινωνικά, τεχνητή σπάνη. Ετσι, το μεταβολικό ρήγμα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά θεμέλιο για τη βαθύτατη ανισότητα και αποξένωση που συντηρεί το παράδοξο του πλούτου. 

Αντώνης Μαυρόπουλος, «Waste Side Stories» (εκδόσεις «Τόπος») 

Η Διεθνής των αποτυχημένων

 Η Εφημερίδα των Συντακτών 30-31/5/2026

Αλεξέι Κόριν, «Αποτυχία ξανά» (1891)

Τελικά, παίζει να ’χω εμμονή με την αποτυχία. Σαν να αποτελεί τη μόνη δεξιότητά μου που έχει επιβιώσει στις εξίμισι δεκαετίες ζωής μου. «Εχεις πρόβλημα χαμηλής αυτοεκτίμησης», θα ’λεγε ο ψυχοθεραπευτής μου, αν είχα. Ευτυχώς, ο ψυχίατρός μου -που έχω- δεν λέει τέτοια πράγματα. Κι ένας άλλος φίλος ψυχίατρος, γνωσιακός αυτός, λέει πως επεξεργάζομαι υπερβολικά το παρελθόν, επανεξετάζω οτιδήποτε έχει συμβεί ακόμη κι ένα λεπτό πριν την ώρα που μιλάω ή γράφω αυτές τις λέξεις, πράγμα που, εκτός από περιττό, γιατί το παρελθόν δεν αλλάζει, είναι και καταδικασμένο κι αυτό σε αποτυχία: οι περισσότεροι άνθρωποι βλέπουν την περασμένη τους ζωή σαν μια ατέλειωτη σειρά από αποτυχίες. Πράξεις, επιλογές κι αποφάσεις που θα ήθελαν να τις αλλάξουν, πιστεύοντας ότι θα ήταν σήμερα σε καλύτερη κατάσταση. Ας πούμε, πλουσιότεροι, ευφυέστεροι, δημοφιλέστεροι, ομορφότεροι, ευτυχέστεροι, επιτυχέστεροι. Αλλά επειδή κάθε φορά που φοράμε τους παραμορφωτικούς φακούς της «πετυχεσιάς» ανακαλύπτουμε ότι υπάρχουν άλλοι πολύ πλουσιότεροι, ευφυέστεροι, ομορφότεροι από μας, συνήθως συγκαταλέγουμε εαυτούς στην πολυπληθέστερη συνομοταξία των αποτυχημένων.

Κι αυτό το κείμενο είναι μια ισχυρή ένδειξη της εμμονής μου με την αποτυχία ή, αντίστροφα, της νεύρωσης της επιτυχίας. Πρέπει να είναι το τέταρτο ή πέμπτο που φλυαρεί επί του θέματος στα 26 χρόνια αυτής της στήλης. Σχεδόν πάντα η αφορμή ήταν οι εξετάσεις για την τριτοβάθμια εκπαίδευση, το συστηματικότερο θύμα του μεταρρυθμιστικού οίστρου των κυβερνήσεων εδώ και μισό αιώνα. 

«Μικρό εγκώμιο στην αποτυχία», βλέπω στον τίτλο κειμένου της στήλης είκοσι χρόνια πριν, στην «Καθημερινή». Τότε ήταν η βάση του 10 που είχε οριστεί ως διαχωριστική γραμμή μεταξύ επιτυχημένων και αποτυχημένων, με αποτέλεσμα καμιά σαρανταριά χιλιάδες έφηβοι να παροχετεύονται στο μίξερ της αγοράς εργασίας ή της ιδιωτικής εκπαίδευσης ως «σκράπες». Μπορώ να αυτοπαινευτώ πως αυτή η βολή της Αυτού Εξοχότητάς μου «Ελεύθερου Σκοπευτή» το μακρινό 2006 ήταν μια «επιτυχία» μου, αφού το δικό μου «Εγκώμιο στην αποτυχία» προηγήθηκε σχεδόν δύο δεκαετίες του ομότιτλου βιβλίου του Ρουμάνου φιλοσόφου Κοστίκα Μπραντατάν, που το 2024 κέρδισε το βραβείο PROSE, παρακαλώ, στις ΗΠΑ (όχι, δεν σκέφτομαι να του ζητήσω δικαιώματα). 

Προς τεκμηρίωση της διαπίστωσης περί εμμονής μου παραθέτω τα επόμενα επιτυχημένα πονήματα περί αποτυχίας: «Η τυραννία της επίδοσης», Ιούνιος 2007. «Γιατί απέτυχε ο Καντονά», Δεκέμβριος 2010. «Το δικαίωμα στην αποτυχία», Ιούνιος 2011. «Ψυχοπαθείς επιτυχείς», Μάιος 2012. «Η αποτυχία της επιτυχίας», Φλεβάρης 2022... Δεν βλέπω άλλα, τουλάχιστον από τα σωσμένα στο μπλογκ κείμενα, δημοσιευμένα διαδοχικά σε «Καθημερινή», «Επενδυτή» και «Εφ.Συν.», όπου η στήλη μακροημερεύει για μεγαλύτερο διάστημα από τις δύο προηγούμενες έντυπες θητείες της. 

Προφανώς το μεγάλο κενό μεταξύ 2012 και 2022, η δεκαετία στη διάρκεια της οποίας δεν έγραψα ακόμη ένα παμφλέτο υπέρ αποτυχίας, αντιστοιχεί στην υποχώρηση του ατομικού βιώματος μπροστά στη συλλογική μας τραγωδία: Ως γνωστόν, από το 2010 κηρυχθήκαμε διεθνώς, από εταίρους και συμμάχους: ως χώρα «αποτυχημένο κράτος», ως κοινωνία «λαός λαμογιών», ως οικονομία «χρεοκοπημένο προτεκτοράτο», ως πολιτικό σύστημα «καρτέλ διαφθοράς», ως επιχειρηματική τάξη «συμμορία πλιάτσικου», ως υποτελείς τάξεις «τεμπέληδες και απροσάρμοστοι», ως πολίτες «αλλοπρόσαλλο εκλογικό σώμα». Στην υποτιθέμενη συλλογική μας αποτυχία, στη ρετσινιά τού «μαζί τα φάγαμε» του διόλου αειμνήστου Πάγκαλου, προφανώς δεν χώρεσε ακόμη μια ιερεμιάδα για την ατομική αποτυχία. Αλλωστε, μια συλλογική -εθνική, κοινωνική, ταξική- αποτυχία πρέπει να είναι άθροισμα πολλών προσωπικών αποτυχιών, σωστά; Ή μήπως όχι; 

Οχι, θα πω εγώ. Καθόλου δεν πιστεύω τα φληναφήματα περί συλλογικής ευθύνης και αποτυχίας της κοινωνίας, και πολλώ μάλλον τα περί συλλογικής συνενοχής μας, για παράδειγμα, στην αυτοκτονία των δύο 17χρονων μαθητριών στην Ηλιούπολη. Οι κοινωνίες δεν είναι ομοιογενείς μάζες, εξ ορισμού με ενιαία βούληση. Εχουν τους πάνω και τους κάτω. Τους κυρίαρχους και τους κυριαρχούμενους. Τους πλούσιους, τους μεσαίους, τους φτωχούς. Εχουν αυτούς που παίρνουν αποφάσεις κι αυτούς που απλώς υποχρεούνται να τις υποστούν. Εχουν αυτούς που ελέγχουν την πληροφόρηση και την παραγωγή «ενιαίας σκέψης» κι αυτούς που τις καταναλώνουν. Εχουν στην κορυφή της πυραμίδας μια απειροελάχιστη ελίτ «επιτυχημένων» που καταδικάζουν την πλειονότητα των από κάτω στην «αποτυχία». Η επιτυχία των πάνω είναι η πρώτη ύλη της αποτυχίας των κάτω. 

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης, για παράδειγμα, είναι πέραν αμφιβολίας ο πιο επιτυχημένος πρωθυπουργός στον μισό αιώνα από τη Μεταπολίτευση. Εχει επιτύχει να μετατρέψει την αποτυχία των πολλών σε θρίαμβο των λίγων. Εχει απέναντί του ένα συνονθύλευμα πολιτικών αντιπάλων που αντιτάσσουν στο επιτυχημένο γνήσιο μοντέλο «κρατικού νεοφιλελευθερισμού» πολλές αποτυχημένες παραλλαγές και καρικατούρες του. Καμιά δύναμη, παλιά ή νέα, δεν έχει την πολιτική και ταξική τόλμη να εκφράσει κυνικά, γνήσια, άγρια, ριζικά τα απωθημένα των αποτυχημένων. 

Και -για να μιλήσουμε πλανητικά- ο Ντόναλντ Τραμπ είναι επίσης ο πιο επιτυχημένος ηγέτης του πλανήτη εδώ και δεκαετίες. Γιατί έχει καταφέρει να μετατρέψει τη «διεθνή κοινότητα» σε έναν ερειπιώνα αποτυχημένων κρατών και ηγεσιών άβουλων και ανίκανων να πουν ένα «όχι» σε κάθε πολεμικό τυχοδιωκτισμό του που φέρνει την ανθρωπότητα κάθε φορά στο χείλος της καταστροφής. 

Αλλά κι αυτή η «ανθρωπότητα», η φανταστική σύνθεση δισεκατομμυρίων αγνώστων μεταξύ τους, έχει μια δύναμη που σχεδόν αγνοεί. Αποτελείται στη μεγάλη της πλειονότητα από αποτυχημένους. Η Διεθνής των Αποτυχημένων είναι η κοιμώμενη υπερδύναμη του κόσμου. «Αποτυχημένοι όλου του κόσμου ενωθείτε! Δεν έχετε να χάσετε παρά μόνο τις αποτυχίες σας. Είσαστε καταδικασμένοι να επιτύχετε!» 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Δεδομένου ότι η αποτυχία έχει αναρίθμητες εκφάνσεις, το να προσπαθείς να τη χαρτογραφήσεις είναι σαν να προσπαθείς, όπως το αγόρι από το διάσημο ανέκδοτο του Ιερού Αυγουστίνου, να αδειάσεις τη θάλασσα με ένα όστρακο και να μεταφέρεις όλο το νερό της σε έναν λάκκο που έχεις σκάψει στην παραλία. Η προσπάθεια φαίνεται καταδικασμένη να αποτύχει, αλλά αυτό δεν έχει σημασία· σημασία έχει η τρελή ομορφιά της απόπειρας.

Κόστικα Μπραντατάν, «Εγκώμιο της αποτυχίας: Τέσσερα μαθήματα ταπεινότητας» 

Το Ταμείο Ανάκαμψης της Περσεφόνης

Η Εφημερίδα των Συντακτών, 16-17/5/2026

Αθήνα, Νουμηνία Βοηδρομιώνος μηνός, 4ου έτους της 96ης Ολυμπιάδος. Κακός χαμός στην Ποικίλη Στοά. Κόσμος πάει κι έρχεται φορώντας τα καλά του. Εχουν έρθει από κάθε πόλη της Ελλάδας να δουν τα ιερά αντικείμενα, ν’ αγοράσουν κανένα φθηνό πήλινο ή χάλκινο ομοίωμα, να ξεγελάσουν την πείνα τους με ψωμί και ψάρι παστό, σύκα ή σταφύλια από τα θερμοπώλεια, να χαζέψουν τους ιεροφάντες και τους μύστες, να μάθουν κανένα κουτσομπολιό για το τι ακριβώς λένε και κάνουν οι μυημένοι στη διάρκεια της πομπής από Κεραμεικό μέχρι Ελευσίνα, να σκαρφιστούν καμιά φρέσκια πλάκα για τους γεφυρισμούς κατά μήκος της Ιεράς Οδού, μέχρι να φτάσουν στον χώρο που ο πάνω κόσμος συναντιέται με τον κάτω κι ο θάνατος μοιράζεται ισότιμα τον χρόνο με τη ζωή στο πρόσωπο της διχασμένης Περσεφόνης και της συμβιβασμένης με τον Πλούτωνα μάνας της, της Δήμητρας. 

Οσο μυστήριο καλύπτουν τα Ελευσίνια Μυστήρια στην τελετουργία τους, τόση διαφάνεια και προφάνεια υπάρχουν στα 120 στάδια -22 χιλιόμετρα- της αρχαίας Ιεράς Οδού, εξαφανισμένης κάτω από άσφαλτο, μπετόν και σίδερο αιώνων. Πέτρες λαξευμένες και σωστά τοποθετημένες για να σχηματίζουν ένα ομαλό, φιλικό σε πεζούς, εφίππους, ιππήλατα κάρα ή βοϊδάμαξες οδόστρωμα, το οποίο διέσχιζαν πάνω από 30.000 άνθρωποι το 9ήμερο των Μυστηρίων κι εκατοντάδες χιλιάδες όλη τη χρονιά, μια και η Ιερά Οδός ήταν ο δρόμος που συνέδεε την Αθήνα με την Πελοπόννησο και την υπόλοιπη ηπειρωτική Ελλάδα. Η πέτρα και το χώμα άφθονα, το εργατικό δυναμικό επίσης, πολυπληθές και πάμφθηνο -κυρίως δούλοι-, το χρήμα, δημόσιο και ιδιωτικό, επίσης σε αφθονία, τουλάχιστον στους αιώνες της ακμής της μεσογειακής υπερδύναμης Αθήνας. Πλάκα πλάκα, η οδός των 2.500 χρόνων άντεξε ως φήμη, αλλά και ως υποδομή, μέχρι που κονιορτοποιήθηκε βάναυσα τα μεταπολεμικά χρόνια υπέρ ιδιωτικών ναυπηγείων και διυλιστηρίων, από Σκαραμαγκά μέχρι Ελευσίνα. 

Αθήνα, 14 Μαΐου 2026, ή εν τω μηνί Θαργηλιώνι του 2ου έτους της 700ής Ολυμπιάδος, περί την 7η ώρα του αττικού ωρολογίου, ή μεταξύ 2 και 3 μ.μ. Βρίσκομαι επί της Ιεράς Οδού, έξω από το Γεωπονικό Πανεπιστήμιο, στην κατεύθυνση προς Πειραιώς. Περιμένω στη στάση, σκεπασμένη ευτυχώς, έχει συννεφόκαμα με θερμοκρασία πάνω από 26 βαθμούς. Τηλεματική δεν έχει εδώ, πολύ μακριά από το κέντρο για πουλήσει μούρη η «ψηφιακή Ελλάδα», μια κλασική πινακίδα του ΟΑΣΑ με πληροφορεί ότι περνούν από εδώ επτά γραμμές, η μία νυχτερινή, άρα έξι που μπορούν να με πάνε κοντά σε έναν σταθμό μετρό. Από τις 2.40 έως τις 3.15 μετά μεσημβρίαν δεν εμφανίζεται ίχνος λεωφορείου. Τριάντα πέντε λεπτά απελπισμένης αναμονής. Αν ζούσα στο 392 π.Χ., έστω και εκτός Ελευσινίων, σίγουρα θα είχε περάσει κάποια βοϊδάμαξα να με πάει πιο κάτω, το πολύ πέντε χιλιόμετρα. Και, φυσικά, καθώς ο καταναγκασμός της ταχύτητας μας έχει κάνει πλάσματα ανυπόμονα, ανίκανα να απολαύσουμε τη νωχέλεια της βραδύτητας, θυμώνω και σιχτιρίζω, σε αντίθεση με τους άλλους αναμένοντες στη στάση, εξοικειωμένους με την εκτός διαφημιστικής προπαγάνδας πραγματικότητα. 

Ποιας προπαγάνδας; Μα φυσικά αυτής του «Ελλάδα 2.0», που πέφτει βροχηδόν στα τηλεοπτικά και άλλα μέσα, όλο και πιο πυκνά καθώς το Ταμείο Ανάκαμψης τελειώνει, ό,τι χαλάσαμε χαλάσαμε, ό,τι φάγαμε φάγαμε. «Το πρόγραμμα Ελλάδα 2.0 του Ταμείου Ανάκαμψης μεταμορφώνει την Ελλάδα. Τόσο στα μικρά όσο και στα μεγάλα. Ελα μαζί μου...» λέει το μοντέλο του διαφημιστικού σποτ που μπαινοβγαίνει σε λαμπερά σκηνικά νοσοκομείων, σχολείων, δρόμων, γραφείων. «Το Ταμείο Ανάκαμψης αλλάζει την καθημερινότητά μας... Και γι’ αυτό ο στόλος των λεωφορείων ανανεώνεται με καινούργια. Ηλεκτροκίνητα, αθόρυβα λεωφορεία...». Οχι, δεν λέει ψέματα η διαφήμιση, πράγματι το υπουργείο Μεταφορών πήρε 100 εκατ. ευρώ από το ΤΑΑ για να αγοράσει 220 ηλεκτροκίνητα λεωφορεία -κι έβαλε συνολικά πάνω από 500 εκατ. γενικώς για την ηλεκτροκίνηση μαζί και για τα ταξί και για να αλλάξουν αυτοκίνητα οι μεγάλοι της ενοικίασης - από τα 2,4 δισ. που πήρε συνολικά, ως ο μεγαλύτερος τελικός αποδέκτης του «θησαυρού» των 37 δισ. ευρώ. Αλλά, προσέξτε, πάνω από τα μισά λεφτά, 1,3 δισ. ευρώ, δεν πάνε για πιο «πράσινες» ιερές και ανίερες οδούς, με περισσότερες και καθαρότερες δημόσιες συγκοινωνίες, αλλά στους μεγάλους οδικούς άξονες του καρτέλ των μεγαλοεργολάβων, που θα προσελκύουν για δεκαετίες ιδιωτικής λειτουργίας όλο και περισσότερα, ιδιωτικά, κυρίως ρυπογόνα οχήματα. 

Πώς ακριβώς άλλαξε τη συγκοινωνιακή καθημερινότητά μας το Ταμείο Ανάκαμψης στην «Ιερά Οδό» ή στην ταπεινή «Ελλήνων Πατριωτών» της γειτονιάς μου, του Καρέα, απ’ όπου περνά στη χάση και στη φέξη η μοναδική συγκοινωνία; Τι σχέση έχει η λουστραρισμένη πραγματικότητα των ακριβοπληρωμένων διαφημίσεων και των στατιστικών «υψηλής απορρόφησης» των ευρωπαϊκών πόρων, υπό την μπαγκέτα του νέου Ιεροφάντη του Eurogroup, Κυρ-Πιερ; Πέρασε καθόλου Ταμείο Ανάκαμψης από την Ιερά Οδό: Ή ακριβώς επειδή πέρασε από εκεί -και από κάθε άλλη οδό, κάθε κάμπο, βουνό, ποτάμι, λίμνη, πόλη- εγώ περίμενα 35 λεπτά ένα από τα 220 ηλεκτροκίνητα λεωφορεία που προφανώς χρειάζονται και οδηγούς -τι ελάττωμα κι αυτό!; 

Μακάρι να ήταν «μηδέν» η απορρόφηση των πόρων, μακάρι να γλίτωναν όσο γίνεται περισσότερα από τα 37 δισ. ευρώ. Τι πιο σκανδαλώδες από το να πανηγυρίζει η Μητσοτάκης Α.Ε. γιατί τόσα λεφτά τα πήρε μαζί της η Περσεφόνη και τα γλεντάει ο Πλούτωνας... Τι πιο ανόητο από το να εξανίσταται η αντιπολίτευση γιατί λίγα από τα λεφτά αυτά δεν χάθηκαν στον κάτω κόσμο. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Εκεί που φύτρωνε φλισκούνι κι άγρια μέντα

κι έβγαζε η γη το πρώτο της κυκλάμινο

τώρα χωριάτες παζαρεύουν τα τσιμέντα

και τα πουλιά πέφτουν νεκρά στην υψικάμινο.

Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες

ευλαβικά πριν μπουν στο θυσιαστήριο

τώρα πετάνε αποτσίγαρα οι τουρίστες

και το καινούργιο πάν’ να δουν διυλιστήριο.

Εκεί που η θάλασσα γινόταν ευλογία

κι ήταν ευχή του κάμπου τα βελάσματα

τώρα καμιόνια κουβαλάν στα ναυπηγεία

άδεια κορμιά, σιδερικά, παιδιά κι ελάσματα.

Κοιμήσου Περσεφόνη

στην αγκαλιά της γης

στου κόσμου το μπαλκόνι

ποτέ μην ξαναβγείς.

Νίκου Γκάτσου, «Ο Εφιάλτης της Περσεφόνης» (Μάνος Χατζιδάκις - Νίκος Γκάτσος, «Τα παράλογα», 1976)

Τα ψηλά λεμόνια

Η Εφημερίδα των Συντακτών, 9-10/5/2026

Εχω γίνει κλέφτης. Σχεδόν κλέφτης δηλαδή. Οχι πια κλέφτης της υπαίθρου, με επιδρομές σε ξεμοναχιασμένες συκιές (από Ιούλη και μετά) ή ρεσάλτα σε βαρυφορτωμένες μουσμουλιές (που είναι στην ώρα τους). Εχω γίνει κλέφτης του άστεως, κανονικός κλέφτης των πόλεων. Εχω αρχίσει να σκέφτομαι ότι τελικά είχε δίκαιο ο Μαρκήσιος ντε Σαντ, όταν πρότεινε στη γαλλική εθνοσυνέλευση, κάπου στα 1790, την αποποινικοποίηση της κλοπής –και, αντίθετα, την ποινικοποίηση της ανεπαρκώς φυλασσόμενης ιδιοκτησίας– γιατί έβλεπε σ’ αυτήν μάλλον τον μόνο άμεσο και αποτελεσματικό τρόπο αναδιανομής του πλούτου υπέρ των πραγματικά «αβράκωτων» της Γαλλικής Επανάστασης, των φτωχότερων των φτωχών. 

Εχω γίνει κλέφτης ενός πλούτου που δεν υποψιαζόμουν ότι υπάρχει σε τόση αφθονία μέσα στην πόλη, στα στενά πεζοδρόμια των γειτονιών, στους κήπους των λιγοστών παλιών μονοκατοικιών, ακόμη και στους κοινόχρηστους ακάλυπτους πολυκατοικιών. Από τον περασμένο Γενάρη, όταν έσκασε μύτη στις λαϊκές το πρώτο φρέσκο λεμόνι, πράσινο, σκληρό, με ελάχιστο χυμό και 3-3,5 ευρώ το κιλό, 2,5 στο σούπερ μάρκετ, ακριβότερο και από τα εισαγόμενα λάιμ που απαιτούν τα μοχίτο και τα γουακαμόλε μας, άρχισα να παρατηρώ τις λεμονιές της γειτονιάς. Λεμονιές ελευθέρας βοσκής που λένε, ή χαλαρά μαντρωμένες πίσω από κάγκελα αυλών, με τα μισά τους κλαδιά να παραβιάζουν το μαντεμένιο σύνορο της ιδιοκτησίας και του νόμου και τα πρώτα μικρά, πράσινα λεμόνια τους να σε προκαλούν: «Κόψε με, μύρισέ με, στίψε με, γεύσου με». 

Απίστευτο πώς δεν το είχα παρατηρήσει τόσα χρόνια. Αλλά από την άλλη πλευρά διόλου απίστευτο, όταν ήδη μεγαλώνει μια γενιά που μαθαίνει τα οπωροφόρα αποκλειστικά από τις εικόνες βιβλίων και τις εφαρμογές αναγνώρισης φυτών του ίντερνετ και ένα τμήμα της μπορεί να πιστεύει ότι τα λεμόνια –και τα πορτοκάλια, τα μούσμουλα, οι πατάτες ή τα κρεμμύδια– είναι πράγματα που φυτρώνουν απευθείας στα ράφια των σούπερ μάρκετ. Και ότι εν τέλει η μόνη υλική πραγματικότητα της φύσης, του φυτικού και ζωικού κόσμου, είναι το συσκευασμένο ή ζυγισμένο σε σακούλα προϊόν που θα ακολουθήσει τη διαδρομή: ράφι-καρότσι-ταμείο-ψυγείο-στόμα-στομάχι-έντερο (κι ας μη συνεχίσω με τους τελευταίους κρίκους της εφοδιαστικής-αφοδευτικής αλυσίδας της κατανάλωσης). 

Απ’ την άλλη, δεν υπάρχει και τίποτα παράδοξο σ’ αυτό. Οι γειτονιές της Αθήνας και των άλλων μεγαλουπόλεων, που σήμερα είναι ενταγμένες στον πυκνοπλεγμένο οικιστικό ιστό, κατάφορτες με μπετόν, πολυκατοικίες και άσφαλτο, ήταν κάποτε χωράφια ή αραιοκατοικημένες συνοικίες, προσφυγικοί συνοικισμοί, ακόμη και παραθεριστικά προάστια. Είχαν περιβόλια, μποστανάκια, κοτέτσια, ακόμη και στάνες στα ημιορεινά. Κι ήταν αδιανόητο για τους εποίκους τους να μην περιβάλλουν τα ισόγεια ή διώροφα σπίτια τους με μερικά μέτρα αυλή φυτεμένη με μια-δυο λεμονιές, πορτοκαλιές, μουσμουλιές, βυσσινιές ή συκιές. Ισως και κανένα πλατανάκι, αν είχε κοντά νερά. Οχι πάντως νεραντζιές, αυτές ήρθαν αργότερα, όταν μπροστά από τα εκτός σχεδίου οικόπεδα που έγιναν εντός έπρεπε να περάσουν δρόμοι, να γίνουν πεζοδρόμια και οι ιδιοκτήτες των σχεδόν εξοχικών κατοικιών να παραχωρήσουν ένα-δυο μέτρα απ’ τα οικόπεδά τους, κι έτσι κάμποσες λεμονιές που ήταν Ι.Χ. βγήκαν εκτός οικοπέδου κι έγιναν κοινόχρηστες. Ετσι εξηγείται το πόσες πολλές λεμονιές, προκλητικά φορτωμένες με τους καρπούς τους, ανακάλυψα καθυστερημένα σε Βύρωνα, Καισαριανή, Ηλιούπολη, Αργυρούπολη, Υμηττό, δυο βήματα από το κέντρο της Αθήνας. Αν όλες οι λεμονιές του ελεεινού –πρώην κλεινού– άστεως ήταν συγκεντρωμένες, ίσως η πόλη είχε ένα λεμονοδάσος μεγαλύτερο κι από του Πόρου. 

Κι έτσι, έγινα κλέφτης. Κλέφτης λεμονιών. Χωρίς τύψεις. Αλλά πολύ λιγότερο κλέφτης απ’ όσους πετυχαίνουν να πάει η τελική τιμή ενός προϊόντος –τόσο δεδομένου όσο και το χώμα, το νερό, ο ήλιος– στα 2,5 ευρώ το κιλό. Που δεν είναι οι καλλιεργητές, αλλά όσοι έχουν διαμεσολαβήσει σ’ αυτό: από τους πολεμοκάπηλους ΗΠΑ-Ισραήλ, που βάζοντας φωτιά στη Μέση Ανατολή, στο πετρέλαιο και στο αέριο, εκτινάσσουν και τις τιμές των λιπασμάτων, μέχρι τους σφετεριστές των δημόσιων αγαθών, της γης, του νερού, ακόμη και του ήλιου, που η αγορά τα μεταλλάσσει σε ακριβά χωράφια, ακριβότερο πότισμα κι ακόμη πιο ακριβό ρεύμα. (Και κοιτάξτε σύμπτωση: οι λέξεις λεμονέα, λεμονιά, λεμόνι προέρχονται από την περσική λέξη limu. Δεν είναι αυτό μια καταπληκτική «εκδίκηση» της Ιστορίας;) 

Παρατηρώ, βέβαια, ότι δεν είμαι ο μόνος κλέφτης λεμονιών. Από τον Φλεβάρη, πάνω που άρχισαν να κιτρινίζουν οι καρποί κι εγώ άρχισα να δρέπω –διακριτικά, βράδυ ή πολύ πρωί– όσους έφτανα απλώνοντας το χέρι, ξεκίνησε και η αραίωση. Μέχρι τον Μάρτιο, στα δύο μέτρα δεν έμεινε ούτε ένας καρπός στα δέντρα του ευρύτερου ενδιαιτήματός μου. Τον Απρίλιο η μαζική απαλλοτρίωση είχε φτάσει στα δυόμισι μέτρα, τώρα ξεπέρασε τα τρία, κι έτσι οι λεμονιές, των πεζοδρομίων ή των αυλών, αποψιλωμένες μέχρι το μέσο της φυλλωσιάς τους, μένουν στεφανωμένες με κατακίτρινα, ώριμα λεμόνια σε ύψος που δεν τα φτάνεις παρά μόνο με σκάλα ή φρουτοσυλλέκτη. «Και τι μ’ αυτό;» θα μου πείτε. «Οσα δεν φτάνει η αλεπού πηδάει και τα φτάνει», λέγαμε παλιότερα, παραλλάσσοντας την παροιμία υπέρ μιας πιο ριζοσπαστικής συμπεριφοράς. Αλλά, πείτε μου, ποιος κοτάει να βγει στη γειτονιά, μπροστά από ξένες αυλές, με μια σκάλα ή ένα δίμετρο κοντάρι για να ρίξει τους ξεχασμένους, παρατημένους στην υπερωρίμανση, στη σήψη και στην πτώση καρπούς; Τα ψηλά λεμόνια είναι της ντροπής. Ακόμη και για μας, τους σχεδόν κλέφτες των πόλεων. 

Κι ένα χιλιοστό της δικής μας ντροπής να είχαν οι πραγματικοί κλέφτες της ζωής, της ελευθερίας, των δημόσιων αγαθών, του περιβάλλοντος, του κοινού μας πλούτου, ο κόσμος θα ήταν κάπως καλύτερος. 

ΥΓ. Επόμενος στόχος, τα μούσμουλα. Λιγοστές και ακριβοθώρητες βέβαια οι αστές μουσμουλιές. Καμιά σχέση με τις λεμονιές. 

ΚΙΜΠΙ 

Kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Μωρή κοντούλα λεμονιά

Με τα πολλά λεμόνια, Βησσανιώτισσα,

σε φίλησα κι αρρώστησα

και το γιατρό δε φώναξα.

Πότε μικρή μεγάλωσες,

κι έγινες για στεφάνι, Βησσανιώτισσα;

Σε φίλησα κι αρρώστησα

και το γιατρό δε φώναξα.

Χαμήλωσε τους κλώνους σου,

να κόψω ένα λεμόνι, Βησσανιώτισσα,

Για να το στύψω να το πιω,

να μου διαβούν οι πόνοι, Βησσανιώτισσα. 

Παραδοσιακό ηπειρώτικο (Βήσσανη, Πωγώνι Ιωαννίνων)

Λυσσασμένοι όλου του κόσμου...

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ 2/5/2026

Ενας "λυσσασμένος" από το 2019 που κόλλησε χιλιάδες.
 Ο Γιοακίμ Φίνιξ στο Joker  του Τοντ Φίλιπς. 

Εντάξει, μπορεί να ισχύουν όσα καταιγιστικά και επίμονα βγαίνουν για τον υπερήλικα -τον όρο τον χρησιμοποιώ με τη δέουσα συμπάθεια που επιβάλλει η διόλου μεγάλη απόσταση από τα χρόνια του- που μπούκαρε με την καραμπίνα στον ΕΦΚΑ και στα δικαστήρια, ότι δηλαδή μπορεί ο 89ετής Π.Κ. να έχει «ξεφύγει» που λένε, να είναι κατά φαντασίαν αδικούμενος από το εγχώριο ασφαλιστικό σύστημα, να παίρνει μια αξιοζήλευτη σύνταξη από ΗΠΑ και Γερμανία, να είναι μανιοκαταδιωκτικός, να πάσχει από γεροντική άνοια, να υπήρξε φιλοβασιλικός, να ήταν ενδεχομένως και κακός πατέρας, να χρήζει ψυχιατρικής βοήθειας, να έθεσε σε κίνδυνο τη ζωή αθώων συμπολιτών. Αλλά από την άλλη πλευρά δεν παύει να είναι ένας «λυσσασμένος». Οπως ακριβώς υπέγραφε στην επιστολή του προς «κυρίους των εφημερίδων» (προφανώς ο άνθρωπος έχει μείνει στην εποχή της έντυπης ηγεμονίας). 

Από τι, γιατί και εναντίον ποιου ένας μέσος, φιλήσυχος και ανυποψίαστα θυμωμένος πολίτης καταλήγει να εξοργίζεται μέχρι λύσσας; Δηλαδή, πότε περνά εκείνη τη λεπτή κόκκινη γραμμή που το αίσθημα αδικίας που τον πνίγει -για μια ατελέσφορη υπόθεσή του, κολλημένη στη δημόσια διοίκηση, για μια άδικη εις βάρος του απόφαση, για τη νόμιμη ή παράνομη κλοπή του μισθωτού κόπου του, για την τοκογλυφική διόγκωση των οφειλών του, τη ληστρική υπεξαίρεση της μικρής περιουσίας του, την κατάσχεση της κατοικίας του- γίνεται ανεξέλεγκτη έκρηξη; Πότε φτάνει στο σημείο βρασμού ή ξεπερνά το flash point; 

Οι ψυχίατροι και οι ψυχολόγοι μπορούν ενδεχομένως να καθορίσουν μια σχεδόν μοναδική διαδρομή για κάθε άτομο που εξελίσσεται από θυμωμένο σε «λυσσασμένο», ανάλογα με το ιστορικό του, το κοινωνικό υπόστρωμα, ενδεχόμενη κληρονομικότητα, τα κρυφά και φανερά τραύματα στον ψυχισμό του. Αυτό, βεβαίως, καταλήγει σε μια ψυχοπαθολογική, «ιατρική» και εξατομικευμένη ερμηνεία της «λύσσας» του. 

Ομως, σκεφτείτε πόσοι από σας και πόσες φορές έχετε βρεθεί σε μιαν ανάλογη εκρηκτική κατάσταση, έχοντας εξαντλήσει κάθε νόμιμο, θεσμικό, ατομικό ή συλλογικό τρόπο «να βρείτε το δίκιο σας»; Πόσες φορές έχετε λυγίσει από απόγνωση μπροστά σε ένα θηριώδες, κοινωνικά μεροληπτικό, απαθές στις εκκλήσεις σας, σκληρό στις αποφάσεις του γραφειοκρατικό και λαβυρινθώδες κράτος; Πόσες φορές έχετε φανταστεί τον εαυτό σας να μπουκάρει στα γραφεία του πρώην εργοδότη σας που σας άφησε απλήρωτους και ανασφάλιστους για μήνες, αλλά κατάφερε να «δικαιωθεί» στα δικαστήρια, γιατί η δικαιοσύνη είναι ταξικά μονόφθαλμη, όχι τυφλή; Και, ομολογήστε, τι έχει περάσει από τη νοσηρή φαντασία όσων έχετε πέσει θύματα τραπεζικής τοκογλυφίας που απειλεί το σπίτι σας, την πενιχρή αποταμίευσή σας ή τον μισθό σας; Πόσοι έχετε ονειρευτεί να γίνετε κάτι σαν Ρομπέν των Δασών ή σαν τον Σόνι (Αλ Πατσίνο) της «Σκυλίσιας Μέρας» (Σίντνεϊ Λουμέτ, 1975) που ληστεύει τράπεζα σε ζωντανή μετάδοση, χειροκροτούμενος από το πλήθος; Κι έχετε σκεφτεί το ενδεχόμενο η απόγνωση να σας οδηγήσει στη θέση του απολυμένου σεκιουριτά Σαμ Μπέιλι (Τζον Τραβόλτα), με ένα όπλο στο χέρι, ανυποψίαστος πρωταγωνιστής τηλεοπτικού σόου σε παναμερικανική μετάδοση (Mad City του Κώστα Γαβρά, 1997); Φυσικά, η καταπιεσμένη φαντασία σας μπορεί να σας οδηγήσει και σε άλλες εκδοχές «λύσσας», διαφορετικούς και περιπλοκότερους τύπους «λυσσασμένων», όπως ο Joker του Τοντ Φίλιπς (2019), ο «Ταξιτζής» του Σκορσέζε (1976), για να μείνουμε στο πλημμυρισμένο από οργισμένους αντι-ήρωες Χόλιγουντ. 

Ανέφερα αυτά τα σχετικά δημοφιλή, τουλάχιστον για τους παλαιότερους, κινηματογραφικά παραδείγματα, κάποια αντλημένα από πραγματικά γεγονότα, για να θυμίσω ότι τελικά ο κόσμος μας είναι τόσο γεμάτος από «λυσσασμένους», που είναι να απορεί κανείς πώς δεν έχει εξελιχθεί η «λύσσα» στην ασυγκράτητη πανδημία του καιρού μας. Αλλωστε, όλες οι κοινωνίες, όλα τα έθνη, τα βασίλεια, τα κράτη, οι αυτοκρατορίες που βασίστηκαν στη βία, την άγρια εκμετάλλευση, την κατάφωρη αδικία στο πέρασμα των αιώνων είχαν τους «λυσσασμένους» τους. Μεταφορικά και κυριολεκτικά. Οι «Λυσσασμένοι» της Γαλλικής Επανάστασης (Les Enragés‎‎), εκρηκτικοί, ανυποχώρητοι υποστηρικτές των «Αβράκωτων», μπορεί να ήσαν μειοψηφικοί, «ακραίοι», αδιάλλακτοι και καθόλου βολικοί σε πολιτικές συμμαχίες, αλλά η «λύσσα» τους ήταν καθοριστική στην επικράτηση των πιο ριζοσπαστών. 

Αλλωστε, η «λύσσα» για την οποία μιλάμε δεν μεταδίδεται οριζόντια, από «λυσσασμένο» σε «λυσσασμένο» με ένα δάγκωμα, αλλά κάθετα, από πάνω προς τα κάτω, από την κορυφή της κοινωνικής πυραμίδας, που συσσωρεύει πλούτο, εξουσία και βία επιβολής, προς τη βάση της, όπου συσσωρεύεται καταπίεση, στέρηση, εκμετάλλευση, περιθωριοποίηση, αδικία, παραπλάνηση, εξαπάτηση. Δυνητικά, ένας στους δυο μας μπορεί ανά πάσα στιγμή να «λυσσάξει». 

ΚΙΜΠΙ 

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

- Παρουσιάστρια: Σας παρουσιάζουμε μια αποκλειστικότητα. Ο Μαξ Μπράκετ είναι μέσα στον πολιορκημένο χώρο του μουσείου. 

- Μαξ Μπράκετ:... Είσαι ένας στοργικός σύζυγος... και αφοσιωμένος πατέρας δύο παιδιών. Εχεις στεγαστικό δάνειο, λογαριασμούς αυτοκινήτου και ιατρικής περίθαλψης, λογαριασμούς φαγητού, ηλεκτρικού ρεύματος, φυσικού αερίου, ρούχων και, παρεμπιπτόντως, απολύθηκες...

- Σαμ Μπέιλι: Θέλω απλώς να πω ότι είμαι... Δεν ήθελα να πυροβολήσω αυτόν τον τύπο, τον Κλιφ. Ηταν ατύχημα... Παραπονιόμουν για τον μισθό μου. Και μετά, όταν... όταν δεν τον έπαιρνα πια, συνειδητοποίησα ότι αυτό ήταν το τελευταίο πράγμα... Αυτό το μικρό κομμάτι χαρτί ήταν το μόνο πράγμα που κρατούσε τη ζωή μου ενωμένη. 

Κώστα Γαβρά, Τομ Μάθιους, «Mad City» 

Η μεγάλη ανατριχίλα, η Palantir κι ένας λαμπερός υπουργός

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 25/4/2026

Το Palantir: από τη Μέση Γη του Τόλκιν, στο μέσο σκότος του Μαξίμου.

Σήμερα θα ανασκαλέψουμε μια ιστορία για τους ξεχασιάρηδες και τους λωτοφάγους. Θα πάμε πέντε χρόνια και κάτι πίσω. 

Στις αρχές Δεκεμβρίου του 2020, ενώ η πανδημία προέλαυνε θερίζοντας ζωές και βάζοντας σε καραντίνα οικονομίες και κοινωνίες, στο μέγαρο Μαξίμου έγινε μια τηλεδιάσκεψη του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, σε ρόλο Μωυσή, και του υπουργού Ψηφιακής Διακυβέρνησης Κυριάκου Πιερρακάκη, σε ρόλο ψηφιακού μάγου, με τον συνιδρυτή και διευθύνοντα σύμβουλο της αμερικανικής εταιρείας Palantir Technologies Αλεξ Καρπ και το στέλεχος της Palantir Τζος Χάρις. Η τηλεδιάσκεψη αφορούσε την επέκταση της συνεργασίας της κυβέρνησης με την Palantir για την αντιμετώπιση της πανδημίας που είχε ξεκινήσει από τον Μάρτιο του 2020, όπως ΔΕΝ είχε ποτέ μάθει η Βουλή και η υπόλοιπη κοινωνία. Το VouliWatch, το Inside Story, η αντιπολίτευση (ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ-ΚΙΝ.ΑΛΛ.) είχαν ζητήσει επανειλημμένα στοιχεία για το εύρος και το περιεχόμενο της συνεργασίας της κυβέρνησης με μια αμερικανική εταιρεία που κάθε άλλο παρά είχε αποδείξει στοιχειώδη σεβασμό στα προσωπικά δεδομένα πολιτών στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη και όπου αλλού αναλαμβάνει βρομοδουλειές για λογαριασμό του βαθέος αμερικανικού κράτους. 

Η Palantir του ταλαντούχου κ. Καρπ –μπροστά στον οποίο ο Τραμπ μοιάζει με ριζοσπάστη φιλειρηνιστή– απογειώθηκε χάρη στη συνεργασία της με τη CIA, το Πεντάγωνο, με την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ για τον διωγμό των μεταναστών, αλλά και με την παροχή υπηρεσιών παρακολούθησης αποκλειστικά σε «φιλικές προς τις ΗΠΑ κυβερνήσεις», ή με την εμπλοκή της στο σκάνδαλο Cambridge Analytica. Φαίνεται ότι το μικρό ψηφιακό θαύμα της πανδημίας, με τα sms και τις πλατφόρμες διά πάσαν νόσον και πάσαν μαλακία, το οποίο επιστώθη ο νεότατος τότε υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, σήμερα άρχων του Eurogroup και «τσάρος» της οικονομίας, οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στο λογισμικό Foundry της Palantir για διασύνδεση δεδομένων, που διετέθη σε πάνω από 12 χώρες της Ε.Ε. δωρεάν ή σχεδόν δωρεάν (γιατί άραγε;) για την αντιμετώπιση της πανδημίας Covid-19.

Τη σύμβαση αυτής της σκιώδους συναλλαγής ποτέ δεν τη μάθαμε στις λεπτομέρειές της, κι όταν με καθυστέρηση δύο ετών, το 2022, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα απάντησε στα αιτήματα της δημοσιογραφικής έρευνας (Vouliwatch) και του κοινοβουλευτικού ελέγχου για το αν έγινε κατάχρηση των δεδομένων 10,5 εκατομμυρίων πολιτών, μάθαμε απλώς ότι η Αρχή έκρινε ότι «το επίπεδο προστασίας ήταν ικανοποιητικό και οι πιθανοί κίνδυνοι για τα υποκείμενα των δεδομένων εξαιρετικά μικροί». Και πού βασίστηκε η εκτίμηση; Σε μια επιστολή της Palantir που διαβεβαίωνε ότι έχει διαγράψει όλα τα δεδομένα μας. 

Στο μεταξύ, ο ταλαντούχος κ. Πιερρακάκης που εισήγαγε τη χώρα στον «γενναίο, νέο (ψηφιακό) κόσμο» και μέσω της Palantir του ταλαντούχου κ. Καρπ, και του ακόμα πιο ταλαντούχου συνιδρυτή της εταιρείας Πίτερ Θιλ –του ιδίου που κατά καιρούς δήλωνε ότι «δημοκρατία και επιχειρηματική ελευθερία είναι ασύμβατες» (στο βάθος, στο πολύ βάθος, δεν έχει άδικο)–, ανέβηκε πολλές πίστες, με μεγάλα άλματα (πέρα από τα πολιτικά που τον έφεραν αρχικά στο κατώφλι και τελικά στα άδυτα της Ν.Δ.). Και με την –ίσως δικαιολογημένη– έπαρση των 43 χρόνων που τον βρίσκουν σε κορυφαίες υπουργική θέση και θεσμική καρέκλα στην Ε.Ε., θεωρεί πως δικαιούται να μιλάει εξ ονόματος μιας γενιάς, της γενιάς του, που έχει λάβει το μάθημά της από όσα πέρασε η χώρα και θέλει «να μπορέσουμε να κάνουμε ακόμη περισσότερα, ακόμη γρηγορότερα και ακόμη καλύτερα. Και νομίζω ότι μπορούμε», όπως είπε προ ημερών σε εκδήλωση με τίτλο «Leadership in the New Era» (ηγεσία στη νέα εποχή). Altius, citius, fortius είναι, λοιπόν, περίπου το όραμα του λαμπερού, συνήθως γελαστού, σπάνια συνοφρυωμένου υπουργού Εθνικής Οικονομίας, που δεν ξέρουμε πόσο ψηλά βάζει τον πήχη πολιτικής ισχύος και ηγεσίας της «νέας εποχής». Αλλά αναρωτιόμαστε: τι περιεχόμενο, τι όραμα δίνει στην αναρρίχησή του προς την κορυφή, όποια κι αν είναι αυτή; 

Ελπίζουμε όχι αυτό που έδωσε ο Αλεξ Καρπ της Palantir, στο τεχνοφασιστικό μανιφέστο του «Τεχνολογική Δημοκρατία», το βιβλίο του που κυκλοφόρησε πριν λίγους μήνες και το οποίο η εταιρεία φρόντισε να κωδικοποιήσει σε 22 σημεία –για όσους δεν το διαβάσουν– που προκάλεσαν μεγάλη ανατριχίλα ακόμα και στους φανατικούς συμμάχους του Τραμπ στη Silicon Valley. H «Τεχνολογική Δημοκρατία» του Καρπ και της Palantir, είναι κατά κάποιο τρόπο το «Mein Kampf» της Τεχνητής Νοημοσύνης. Και στον βαθμό που αποτυπώνει τον σκληρό πυρήνα σκέψης και κουλτούρας των ιδρυτών της Palantir, εύλογα προκαλεί και σε μας μια μικρή ή μεγάλη ανατριχίλα για το ποια τύχη μπορεί να είχαν τα δεδομένα μας την περίοδο που το λογισμικό της μας έσωζε τάχα από την πανδημία. 

Οσοι δεν έχουν διαβάσει το μανιφέστο του Καρπ –και του συνεργάτη του Ζαμίσκα–, έστω και στη συνοπτική εκδοχή των 22 σημείων, πρέπει να το διαβάσουν (διαθέσιμο στα αγγλικά στον ιστότοπο https://techrepublicbook.com/). Αποκαλύπτουν τον ολοκληρωτικό όλεθρο που απειλεί την ανθρωπότητα αν επικρατήσει η διακήρυξη ότι η Silicon Valley οφείλει να συνταχθεί στο πλευρό μιας στρατοκρατικής, επιθετικής και ρατσιστικής Αμερικής. Οφείλει να θέσει την Τεχνητή Νοημοσύνη στην υπηρεσία μιας παγκόσμιας, ολοκληρωτικής αμερικανικής ηγεμονίας εις βάρος «ανεπιθύμητων πολιτισμών», «καθυστερημένων κοινωνιών», «υποδεέστερων εθνών». Ιδού μικρό απάνθισμα του τεχνοφασιστικού μανιφέστου:

«Τα όρια της ήπιας ισχύος και της δυναμικής ρητορικής, έχουν εξαντληθεί. Η ικανότητα των ελεύθερων και δημοκρατικών κοινωνιών να επικρατήσουν απαιτεί κάτι περισσότερο από ηθικές εκκλήσεις. Απαιτεί σκληρή ισχύ. Και η σκληρή ισχύς σε αυτόν τον αιώνα θα βασίζεται στο λογισμικό... Η μεταπολεμική ουδετερότητα Γερμανίας και Ιαπωνίας πρέπει να ανατραπεί. Η αποδυνάμωση της Γερμανίας ήταν μια υπερβολή για την οποία η Ευρώπη πληρώνει τώρα βαρύ τίμημα. Η παρόμοια, θεατρική δέσμευση της Ιαπωνίας στον πασιφισμό απειλεί την ισορροπία δυνάμεων στην Ασία»... 

Και, πέστε μου αλήθεια, πόσο μακριά είναι αυτό το παραλήρημα από μια ανασυγκρότηση του Αξονα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με τις ΗΠΑ και την τεχνολογική ελίτ της στην άλλη, τη μαύρη πλευρά; 

ΚΙΜΠΙ 

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

[...] 5. Το ερώτημα δεν είναι αν θα κατασκευαστούν όπλα τεχνητής νοημοσύνης, είναι το ποιος θα τα κατασκευάσει και για ποιο σκοπό. Οι αντίπαλοί μας δεν θα σταματήσουν σε απλές συζητήσεις για τα πλεονεκτήματα της ανάπτυξης τεχνολογιών με κρίσιμες στρατιωτικές και εθνικές εφαρμογές ασφάλειας. Θα προχωρήσουν.

6. Η εθνική στρατιωτική θητεία πρέπει να είναι καθολικό καθήκον. Θα πρέπει, ως κοινωνία, να εξετάσουμε σοβαρά το ενδεχόμενο να απομακρυνθούμε από την πλήρως εθελοντική δύναμη και να πολεμήσουμε στον επόμενο πόλεμο μόνο εάν όλοι συμμερίζονται τον κίνδυνο και το κόστος.

7. Εάν ένας πεζοναύτης των ΗΠΑ ζητήσει ένα καλύτερο τουφέκι, θα πρέπει να το κατασκευάσουμε. Το ίδιο ισχύει και για το λογισμικό. [...]

Αλεξάντερ Καρπ & Νίκολας Ζαμίσκα, «Τεχνολογική δημοκρατία: Η ισχυρή δύναμη, η αδύναμη πίστη και το μέλλον της Δύσης» (Από τη σύνοψη 22 σημείων του βιβλίου)

Μια σταγόνα μνήμης σε καταιγίδα λήθης

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 18/4/2026

14 Απριλίου 1944 Μεγάλη Παρασκευή, κεντρική πλατεία του Αγρινίου. Από τους στύλους σε τρεις γωνιές της πλατείας κρέμονται τα σώματα των τριών πρώτων απο τους 120 εκτελεσθέντες. Απαγχονίστηκαν σε δημόσια θέα, για την τρομοκράτηση του πληθυσμού. Να βγήκε, άραγε, το ίδιο βράδυ ο Επιτάφιος; Και για ποιον; 

«Ο χώρος αποθήκευσης του ταχυδρομείου σας θα γεμίσει σε 23 μέρες. Κάντε αναβάθμιση για περισσότερο χώρο αποθήκευσης ή αποδεσμεύστε χώρο. Εάν ο χώρος αποθήκευσης είναι γεμάτος μετά τις 10 Μαΐου δεν θα μπορείτε να στέλνετε ή να λαμβάνετε e-mail».

Δεν μπορώ να πω, είχα προειδοποιηθεί εγκαίρως για την επικείμενη ψηφιακή λοβοτομή. Από τις 10 Απριλίου η Yahoo! με είχε ενημερώσει με ευγενικό μήνυμα -μου απευθυνόταν ως «Αγαπητό μέλος» (μέλος ποιου; Ποιας συλλογικότητας; Ποιου κλαμπ;)- ότι «από τις 05/05/2026, ο χώρος αποθήκευσης του Yahoo Mail θα υπόκειται σε νέες απαιτήσεις ως προς το όριο χώρου αποθήκευσης. Οι λογαριασμοί Yahoo Mail θα έχουν μέγιστο χώρο αποθήκευσης 15 GB... Σας ενημερώνουμε ότι χρησιμοποιείτε το 100% του εκχωρημένου χώρου αποθήκευσης».

Εχω κάνει εγώ τέτοια κατάχρηση; Εχω επιδείξει τόση απληστία στην κατανάλωση ψηφιακής μνήμης που η τριακοντούτης εταιρεία μού προσέφερε σε αφθονία και δωρεάν τόσα χρόνια; Πόσα; Ακριβώς 20. Τα πρώτα μηνύματα τα έστειλα και τα έλαβα τον Απρίλιο του 2006. Το μέιλ που άνοιξα με αληθινό ψηφιακό δέος, λες και προσπαθούσα να απασφαλίσω εκρηκτικό μηχανισμό με περίπλοκη καλωδίωση, πήγαινε «κομποζέ» με τη στήλη μου «Ελεύθερος Σκοπευτής» που ήδη διήνυε τον έκτο χρόνο της, στην «Καθημερινή» τότε, και με την υπογραφή ΚΙΜΠΙ που είχα επιλέξει ως alter ego μου. Αλλά, ακριβώς λόγω της ψηφιακής ασχετοσύνης μου, το mail, που ήθελα να είναι απλούστατο, μου βγήκε ζαβό: kibi2g@yahoo.gr. Εντάξει το kibi, αλλά εκείνο το 2 και το g τι σχέση έχουν με μένα και το κατά κόσμον ονοματεπώνυμό μου; Καμιά, σας διαβεβαιώ. Απορρέουν μόνο από τον ψηφιακό πανικό μου προ εικοσαετίας, όταν ακολουθώντας τις οδηγίες δημιουργίας λογαριασμού στη Yahoo!, ανακάλυπτα ότι υπήρχαν κι άλλοι «kibi», οπότε πρόσθεσα ό,τι μου 'ρθε για να πάρω πάσο στον μαγικό και δωρεάν κόσμο της ηλεκτρονικής αλληλογραφίας.

Κατά πώς φαίνεται, το τζάμπα τέλειωσε. Εδώ και 40 μέρες, κάθε φορά που ανοίγω το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, η Yahoo! μού θυμίζει ότι έχουν απομείνει 23, 22, 20, 19 μέρες... μέχρι το γραμματοκιβώτιο να φρακάρει, τα μηνύματά μου καταλαμβάνουν υπερδιπλάσιο χώρο από το όριο των 15 GB και άρα πρέπει να διαλέξω: ή θα πληρώσω 2,5 έως 10 ευρώ τον μήνα για πρόσθετο χώρο ή πρέπει να θυσιάσω αυτοβούλως τουλάχιστον το 60% της ψηφιακής μνήμης μου τις επόμενες μέρες. Πρέπει να διαλέξω τι θα ξεχάσω μια για πάντα, ή τι θα αδυνατώ να ανακαλέσω, όταν ο φυσικός χώρος αποθήκευσης, ο εγκέφαλός μου, θα αδυνατεί να το κάνει. Μηνύματα που έχω ανταλλάξει με φίλους, συγγενείς, γνωστούς, αλληλογραφία με συναδέλφους και συνεργάτες, συνομιλίες επαγγελματικές, άλλοτε τυπικές, άλλοτε πολύ ουσιαστικές, γιατί αποτυπώνουν τη διευθέτηση ενός κρίσιμου θέματος, πληροφορίες για ένα σημαντικό ρεπορτάζ ή για μια εργασιακή αντιπαράθεση, ενδιαφέρουσες, de profundis συνομιλίες με αναγνώστες και πολλά αυστηρά προστατευόμενα -υποτίθεται- προσωπικά δεδομένα από συναλλαγές με το κράτος, την Εφορία, κάθε κρατική υπηρεσία και κάθε τράπεζα ή άλλη ιδιωτική εταιρεία που βλέπει στο μέιλ μου εμένα τον ίδιο. 

Το μέιλ σου είναι η ταυτότητά σου, είναι κομμάτι της καθημερινής σου ιστορίας, της δικής σου και των ανθρώπων που σε περιβάλλουν. Είναι κλάσμα της μνήμης σου, που για να το διατηρήσεις πρέπει ή να πληρώνεις την επέκτασή της ή να την υποβάλεις σε εκούσια λοβοτομή. Τι να κρατήσεις και τι να πετάξεις από 40.000-50.000 μηνύματα; Πετάς σπαμ, σκουπίδια, διαφημιστικά, τα εξόφθαλμα άχρηστα και πάλι, ένας σωρός δεκάδων GB προς καταστροφή σε περιμένει. 

Τρίτη, 14 Απριλίου 2026. Μια σιωπηλή πομπή διασχίζει τους κεντρικούς δρόμους του Αγρινίου υπό βροχή. Η δική τους περιφορά επιταφίου προσδοκά ανάστασιν μνήμης. 

«Η μόνη περιουσία είναι η μνήμη», έλεγε ο Φίλιππος Κουτσαφτής στην αριστουργηματική «Αγέλαστο Πέτρα» του, για να αποδώσει τη στοργή με την οποία οι πρόσφυγες διέσωσαν τα λίγα σπαράγματα προσωπικής και συλλογικής ιστορίας που κατάφεραν να φέρουν από τη Μικρασία στην Ελευσίνα. Αν και η ανθρωπότητα, με όλες τις σκοτεινές και φωτεινές διαστάσεις της, αλλά και κάθε κομμάτι της, κάθε κοινωνία ή έθνος της, είναι πάνω απ' όλα η συσσωρευμένη και μεταβολισμένη συλλογική μνήμη τους, ταυτόχρονα είναι και το αποτέλεσμα μιας συστηματικής προσπάθειας επιλεκτικής καταστροφής, φιλτραρίσματος, μαζικής λοβοτομής, συστηματικής εξαγοράς της μνήμης από τα συστήματα εξουσίας και ισχύος. Οι πολυεθνικές του διαδικτύου που διαχειρίζονται τους λογαριασμούς μας ηλεκτρονικού ταχυδρομείου ή σόσιαλ μίντια δεν κάνουν κάτι διαφορετικό από ό,τι κάνουν οι νικητές όλων των διεθνών, εθνικών, στρατιωτικών, πολιτικών και ταξικών αναμετρήσεων της αναλογικής εποχής. Απαλείφουν, εκβιάζουν, εξαγοράζουν τη μνήμη των ηττημένων, την πνίγουν σε μια καταιγίδα λήθης.

Μας το θύμισε αυτό η υπόθεση των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής και η δυσανεξία που επέδειξε το «κράτος των νικητών» στην απρόσμενη ανάκληση της μνήμης τους. Μου το θύμισε αυτό ακόμη πιο έντονα πριν από μερικές μέρες μια ιστορική ξενάγηση που έγινε υπό επίμονη βροχή στο Αγρίνιο, με πρωτοβουλία της ομάδας "Ανυπότακτο Αγρίνιο" \, στους χώρους που ξετυλίχτηκε η σύλληψη και εκτέλεση άλλων 120 κομμουνιστών, στις 14/4/1944, από τη γερμανική διοίκηση και τους ντόπιους ταγματασφαλίτες, που ανέλαβαν τη «διαλογή» και δολοφονία των 120 ως αντίποινα στο χτύπημα του ΕΛΑΣ σε σιδηροδρομικό συρμό. Ο ιστορικός ερευνητής Ιάσονας Χανδρινός οδήγησε τη σιωπηλή πομπή περίπου 100 ανθρώπων που κάτω από τις ομπρέλες τους διέσχισαν το κέντρο της πόλης, από την κεντρική πλατεία της, όπου απαγχονίστηκαν «θεαματικά» τρεις από τους εκτελεσθέντες, στον χώρο της καπναποθήκης όπου κρατήθηκαν, από κει στο χωράφι όπου εκτελέστηκαν οι υπόλοιποι, μετά στο μνημείο που με καθυστέρηση 70 χρόνων στήθηκε εκεί με όλα τα ονόματα. Η πομπή θύμιζε κάπως σκηνή από ταινία του Αγγελόπουλου και καθώς διέσχιζε τα φωτισμένα ή σκοτεινά δρομάκια της πόλης τραβούσε τα απορημένα βλέμματα περαστικών και θαμώνων. Το Αγρίνιο, άλλοτε καπνεργατικό «βασίλειο» της κεντρικής Ελλάδας, όπως και δεκάδες πόλεις και χωριά που πέρασαν σκληρά τη φοβερή δεκαετία 1940-1949, πάσχει από συλλογική αμνησία. Ή από μια αντεστραμμένη ιστορική μνήμη, κατεστραμμένη από φόβο και διώξεις, εξαγορασμένη με άδειες αντιπαροχής, διορισμούς στο Δημόσιο και τη μετάλλαξη των καπνεργατών και καπνοκαλλιεργητών σε εσωτερικούς μετανάστες, μικρεμπόρους και υπαλλήλους.

Αλλά αυτή η βροχερή πομπή, αυτή η πολύτιμη σταγόνα μνήμης και αντίστασης στην καταιγίδα αμνησίας που ακόμη ξεπλένει τα ονόματα δωσιλόγων σε κάμποσους δρόμους της πόλης, αποδείχθηκε ευεργετική. Σαν ένα ποτήρι δροσερό νερό που σου δίνει δύναμη να ανακτήσεις μερικά ακόμη χιλιόμετρα ιστορικής συνείδησης.

Ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός, έχοντας ερευνήσει καλά την εκτέλεση των 120 και τις διασυνδέσεις της με άλλους "αθλους" της κοινής δράσης των ναζιστικών δυνάμεων με τους ταγματασφαλίτες, έκανε μια υποδειγματική ιστορική ξενάγηση στα τοπόσημα της μισοξεχασμένης τραγωδίας. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΙΣ 

Την 9ην Απριλίου 1944 ο εκ Μεσολογγίου προς Αγρίνιον κατευθυνόμενος σιδηροδρομικός συρμός, υπέστη βορείως της Σταμνάς επίθεσην κομμουνιστικών συμμοριών και επυρπολήθη. Γερμανοί στρατιώται και συνταξιδεύοντες Έλληνες πολίται εφονεύθησαν ή ετραυματίσθησαν, τραυματισμένοι Γερμανοί στρατιώται εφονεύθησαν ή ηπήχθησαν ανάνδρως. Ως αντίποινα των υπούλων τούτων πράξεων, αίτινες πλήττουν αφ’ ενός τον Γερμανικόν Στρατόν και αφ’ ετέρου τους ειρηνικούς κατοίκους, ελήφθησαν και εξετελέσθησαν τα κάτωθι μέτρα: 

1ον) Σήμερον 120 κομμουνισταί εκ χωρίων κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής και εκ Παναιτωλίου, οίτινες ως διεπιστώθη, έλαβον μέρος εμμέσως ή αμέσως εις την εν λόγω πράξιν, ετυφεκίσθησαν ή απηγχονίσθησαν εν Αγρινίω. 2ον) Εις Σταμνάν και Παναιτώλιον, ορισμένος αριθμός οικιών, εις τας οποίας είχον διαμείνει συμμορίται ή ανευρέθησαν εν αυταίς όπλα και πυρομαχικά, κατεστράφη.

3ον) Δέκα χωρία, εξ ων προήρχοντο οι λησταί, ή τα οποία κείνται κατά μήκος της σιδηροδρομικής γραμμής, υπεχρεώθησαν εις την καταβολήν μεγάλης χρηματικής ποινής. Εις περίπτωσιν επαναλήψεως, όλα τα χωρία άτινα κείνται παρά την σιδηροδρομικήν γραμμήν, ως και εκείνα ων οι κάτοικοι λαμβάνουν μέρος εις αποπείρας, θα καταστραφούν. Και οι άνω των 16 ετών άρρενες κάτοικοι αυτών θα υποβληθούν εις αντίποινα.

Ανακοίνωση του διοικητή των Γερμανικών Μονάδων Ηπείρου και Ακαρνανίας, Μεγάλη Παρασκευή, 14 Απριλίου 1944

Σαλαμίνα-Ορμούζ, 3.000 χιλιόμετρα και 2.500 χρόνια μακριά

 ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 10/4/2026

Wilhelm von Kaulbach, "Η ναυμαχία της Σαλαμίνας" (1868)

Θυμάστε το 2020, με την πανδημία του Covid-19 στο πικ της και τις καραντίνες να πηγαίνουν και να ’ρχονται, την οικονομία στα τάρταρα, το ΑΕΠ σε ελεύθερη πτώση και το παγκόσμιο εμπόριο στον πάγο, που κάποιοι ετοίμαζαν πυρετωδώς πανηγυρικούς εορτασμούς για τα 2.500 χρόνια από τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας (και τη Μάχη των Θερμοπυλών); Δεν ήταν στενά εθνικοπατριωτική και εγχώρια η πρόθεση των πανηγυρισμών - που πήγαν άπατοι, γιατί ποιος είχε όρεξη για ιστορικούς (ή ανιστόρητους) αναστοχασμούς με τόσο θανατικό και τόσα κεσάτια γύρω του; Είχε και διεθνή χαρακτήρα, διότι κάποιοι θεώρησαν ότι τα 2.500 χρόνια από την πανωλεθρία του Ξέρξη στη στενή λωρίδα θάλασσας ανάμεσα στη Σαλαμίνα και την απέναντι στεριά -Αμφιάλη, Πέραμα- ήταν ένας βολικός συμβολισμός για να αναπαραγάγουν όλα τα στερεότυπα περί αντίθεσης Δύσης και Ανατολής και της κατά Χάντιγκτον σύγκρουσης πολιτισμών που υποτίθεται πως ήδη ζούμε. 

«Η νίκη των Ελλήνων επί των Περσών διέσωσε ακέραιη την ταυτότητα πάνω στην οποία σμιλεύτηκε μετέπειτα ολόκληρος ο ευρωπαϊκός πολιτισμός», και κατ’ επέκταση όλος ο «δυτικός πολιτισμός», ήταν το μότο κάθε ιδεολογικής, ανθρωπολογικής, ιστορικής ανάλυσης της γεωπολιτικής διάστασης της Ναυμαχίας της Σαλαμίνας, που προφανώς είναι μια τεράστια αντιεπιστημονική μπούρδα, όχι μόνο γιατί δεν υπάρχει υποθετική Ιστορία, «τι θα γινόταν αν είχαν νικήσει οι Πέρσες», αλλά γιατί έκτοτε έχουν περάσει από τον ελλαδικό χώρο κι από εκεί σε όλη την Ευρώπη και σε όλη τη Δύση (δηλαδή και στην Αμερική) εκατομμύρια, δισεκατομμύρια άνθρωποι από την Ασία και την Αφρική. Με όπλα αλλά και χωρίς αυτά. Και τίποτα δεν έπαθε ο ευρωπαϊκός πολιτισμός, τουλάχιστον τίποτα που να τον αποτρέψει από τα μεγαλύτερα και πιο ανθρωποφάγα επιτεύγματά του, τον αφανισμό άλλων μικρών και μεγάλων πολιτισμών, στη Βόρεια και τη Νότια Αμερική, στην Αφρική, στην Ασία. 

Η απειλή του τρελού -ή υποδυόμενου τον τρελό- Τραμπ περί «αφανισμού ενός πολιτισμού» αν το Ιράν δεν άνοιγε τα Στενά του Ορμούζ στις λίγες ώρες που μας χώριζαν από τη λήξη του τελεσιγράφου του (αλήθεια, πώς αφανίζεται ένας πολιτισμός; με 100 πυρηνικές βόμβες; με έναν θανατηφόρο ιό; με έναν λιμό; με μια γενοκτονία; με ένα ολοκαύτωμα; ή μήπως με την απαλοιφή της μνήμης του;) επανέφερε την αντιπαράθεση για τον χαρακτήρα της αμερικανο-ισραηλινής επίθεσης σε Ιράν- Λίβανο-Παλαιστίνη (διότι ο αφανισμός της Γάζας δεν ήταν παρά το πρώτο μέρος της πολεμικής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή) σε ένα πεδίο που το νομίσαμε ξεχασμένο: αυτό της υποτιθέμενης σύγκρουσης των πολιτισμών. Οπου ο ένας πολιτισμός είναι, υποτίθεται, ο χριστιανο-ιουδαϊκός και ο άλλος ο αραβο-ισλαμικός. Βεβαίως, αυτά τα βαθιά ανορθολογικά και ρατσιστικά στερεότυπα δεν είναι και τόσο βολικά στους χρήστες τους όταν πρόκειται να εντάξουν στη μια ή στην άλλη πλευρά της αναμέτρησης τη χριστιανική Ρωσία, την πολυθρησκευτική Κίνα, την ινδουιστική Ινδία, τη σιντοϊστική-βουδιστική Ιαπωνία, τις ισλαμικές αραβικές χώρες και την Αίγυπτο. Πού ανήκουν όλοι αυτοί; Στον δυτικό ή στον ανατολικό πολιτισμό; 

Ευτυχώς που οι αρχαίοι Ελληνες (σε όποιον βαθμό είναι πραγματικοί ή φαντασιακοί μας πρόγονοι), παρά την περηφάνια τους για τη νίκη τους εναντίον του εισβολέα Ξέρξη, με τον τεράστιο στρατό και στόλο του να καταστρέφονται μπροστά στα μάτια του, σε πανοραμική θέαση από τον θρόνο του στο Αιγάλεω, είχαν την ευφυΐα να δουν στη νίκη τους στη θάλασσα μεταξύ Σαλαμίνας και Περάματος το αποτέλεσμα όχι τόσο κάποιας δικής τους, «φυσικής» ή θεόσταλτης υπεροχής, όσο της αυτοκαταστροφικής υπερβολικής αυτοπεποίθησης της τότε υπερδύναμης της Ασίας, της Περσίας. Ο Αισχύλος, σαλαμινομάχος ο ίδιος, μας παραδίδει με τους «Πέρσες» του μια θαυμάσια ανατομία της αλαζονείας μιας αυτοκρατορικής εξουσίας που βασίζεται στην τεράστια στρατιωτική ισχύ, αλλά αδυνατεί να αντιληφθεί τη θεμελιώδη πολιτική αναπηρία της: το ετερόκλητο και απρόθυμο πλήθος, που σύρεται σε μια εκστρατεία απληστίας του Πέρση βασιλιά και θανάσιμου κινδύνου, δεν έχει τίποτα να υπερασπίσει 3.000 χιλιόμετρα μακριά από την πατρίδα του, δεν έχει τίποτα να κερδίσει στη στεριά και στη θάλασσα της Αττικής και της Φθιώτιδας, εκτός από φρικτό, ατιμωτικό θάνατο. 

Διαβάστε -ή ξαναδιαβάστε- τους «Πέρσες» του Αισχύλου σαν μια ανάποδη ανάγνωση της μικρής, προσωρινής ηθικοπολιτικής πανωλεθρίας που υπέστη ο Τραμπ με την αποδοχή της δεκαπενθήμερης εκεχειρίας με το Ιράν, έστω κι αν την παραβιάζει κατάφωρα «ευλογώντας» το μακελειό που συνεχίζει το κράτος- εγκληματίας, το Ισραήλ, κατά του Λιβάνου. Βάλτε στη θέση του Ξέρξη τον Τραμπ, στον ρόλο της Ατοσσας την αμήχανη Ευρώπη, για αγγελιοφόρο διαλέξτε κάποιο από τα λιγοστά ΜΜΕ που δεν αναμασάνε την αμερικανο-σιωνιστική προπαγάνδα, στη θέση του Χορού βάλτε μερικούς εκπροσώπους των πανικόβλητων αγορών και για φάντασμα του Δαρείου, δεν ξέρω, ίσως ο μόνος κατάλληλος είναι ο μακαρίτης Αϊζενχάουερ, ο Ρεπουμπλικανός 34ος πρόεδρος των ΗΠΑ που συνειδητοποίησε σε τι περιπέτειες θα οδηγούσε τις ΗΠΑ και όλο τον κόσμο η κυριαρχία του στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος στην οικονομία και στη διακυβέρνηση της υπερδύναμης. 

Και στη θέση της Σαλαμίνας, του στενού θαλάσσιου διαύλου ανάμεσα στην Κούλουρη και την απέναντι ακτή, που τον κλείνει η Ψυτάλλεια -το αδιαλείπτως εργαζόμενο παχύ έντερο του λεκανοπεδίου-, βάλτε τα Στενά του Ορμούζ, όπου για ενάμιση μήνα πολέμου καρδιοχτυπούσαν οι αγορές του κόσμου, στέλνοντας σε αιματηρά επίπεδα τις τιμές της ενέργειας και όλων των εμπορευμάτων και αξιογράφων στα χρηματιστήρια του πλανήτη. Εκεί στο Ορμούζ, που απέχει 3.000 χιλιόμετρα από τη Σαλαμίνα, στον δίαυλο που χρησιμοποιούν καθημερινά εκατοντάδες πλοία με πετρέλαιο, αέριο, κοντέινερ με κάθε είδους εμπορεύματα, η κοινωνία του Ιράν και η ηγεσία του, οι ανατολίτες, οι «μουλάδες», που αποδείχθηκαν πολύ πιο διπλωμάτες κι επιδέξιοι χρήστες του δυτικής κατασκευής διεθνούς δικαίου, βρήκαν τον καλύτερο σύμμαχό τους: τις αγορές, τους επενδυτές, τα βιομηχανικά και εμπορευματικά κερδοσκοπικά κεφάλαια, που ζύγισαν τα πράγματα και κατάλαβαν ότι δεν θα αντέξουν για πολύ τον πολεμικό τυχοδιωκτισμό Τραμπ-Νετανιάχου. Αυτοί που κάναν... MAGA τον αλλοπρόσαλλο πλανητάρχη μάλλον δεν είναι πρόθυμοι να τον ακολουθήσουν σε έναν επιτάφιο για εχθρούς και φίλους. 

ΚΙΜΠΙ 

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΊΑ 

ΦΑΝΤΑΣΜΑ ΔΑΡΕΙΟΥ:

Το βάθος της συμφοράς ανεβαίνει. Δεν φάνηκε. 

Στο αίμα θα κολυμπήσει η γη των Πλαταιών

από λόγχες Δωριέων. 

Στοίβες νεκρών άφωνες θα δείχνουν στους αιώνες 

να μην περνά η έπαρση του θνητού το μέτρο. 

Ανθίζει η έπαρση, καρπίζει στάχυ θυμού, 

συμφορά εσοδεύει. 

Αυτή είναι η πληρωμή. Και να θυμάστε

την Αθήνα και την Ελλάδα. 

Να μην καταφρονεί κανένας όσα έχει. 

Να μην ποθεί ξένα και σκορπά τους σωρούς

των δικών του.

.... 

Και σεις να χαίρεστε. Και μέσα στο κακό. 

Να ζείτε τη χαρά της μέρας. Οσο ζείτε. 

Νεκρούς τα πλούτη δεν σας ωφελούν. 

Αισχύλου, «Πέρσαι» (μετάφραση Κώστας Τοπούζης) 

Με GPS τ' αλφαβητάρι των άστρων

 ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 4-5/4/2026

Το καλύτερο GPS για τη Ρώμη είναι ο Τίβερης με τις γέφυρές του, όπως όλα τα ποτάμια που διασχίζουν ανοιχτά κι ελεύθερα τις περισσότερες ευρωπαϊκές μητροπόλεις. Στην Αθήνα τα τσιμέντωσαν προ πολλού, μαζί με τους λόφους της. Στην Αθήνα δεν σε σώζει ούτε το GPS.

Γαμάτη η Ρώμη! Λίγες μέρες υπόλοιπα αδείας, φτηνά εισιτήρια αεροπορικά, σε άβολες είναι αλήθεια ώρες, μια χειραποσκευή που επιβάλλει αυτάρκεια, ένα διαμέρισμα airbnb και μερικά κατοστάρικα για σκότωμα. Να η ευκαιρία να πάρεις μια γεύση ρωμαϊκού μεγαλείου, πρωτοχριστιανικής τέχνης, αναγεννησιακού φωτός, μπαρόκ υπερβολής, αρτ νουβό καινοτομίας, όλα απλωμένα σε 1.300 τετραγωνικά χιλιόμετρα και 3.000 χρόνια, οριοθετημένα από τους επτά λόφους, νοτισμένα γενναιόδωρα από τον Τίβερη, που αν και χαρίζει στην «αιώνια πόλη» μόλις 5-6 από τα 400 χιλιόμετρά του, είναι ένα αυθεντικά ρωμαϊκό (ήγουν: της Ρώμης) ποτάμι. 

Μια γεύση, βέβαια, μόνο. Σαν αυτήν του συμπυκνωμένου χυμού, που θυμίζει κάπως το φρούτο προέλευσης. Ή σαν αυτήν του καφέ που πίνεται βιαστικά στην αίθουσα αναμονής και πετιέται μισοπιωμένος γιατί σε φωνάζουν για επιβίβαση. 

Ευτυχία μπροστά σε κάθε Ραφαήλ, κάθε Καραβάτζιο, κάθε Μικελάντζελο, που μπορείς να δεις χωρίς να ξεπλυθείς από ρευστό. Δέος μπροστά σε κάθε θόλο που νομίζεις πως στέκεται στον αέρα, απόλαυση μπροστά σε κάθε καλαίσθητη επίδειξη ισχύος, πλούτου, στιλ, αναστοχασμός μπροστά στο κέντρο μιας αυτοκρατορίας που κάποτε εκτεινόταν σε τρεις ηπείρους, θαυμασμός μπροστά στα μνημεία που δοξάζουν πομπωδώς το ιταλικό risorgimento (ενοποίηση), απορία για το πώς ο μεταφασιστικός ερειπιώνας, η «Ρώμη, ανοχύρωτη πόλη» του Ροσελίνι (1945), μεταμορφώθηκε στην «Τέλεια ομορφιά» του Σορεντίνο (2013). 

Sic transit gloria mundi, έλεγαν πεσιμιστικά οι Λατίνοι. Αλλά η σύγχρονη μητροπολιτική Ρώμη δεν αποτελεί συνονθύλευμα θραυσμάτων μιας παρηκμασμένης δόξας, αλλά τεράστιο σκηνικό ιστορίας και μνήμης, μεταβολισμένων σε ένα ολοζώντανο πολεοδομικό συγκρότημα, φιλικό για τους κατοίκους, περίπλοκο έως χαοτικό για τα εκατομμύρια επισκέπτες: Ιάπωνες, Κινέζους, Αμερικανούς, Ισπανούς, Αργεντίνους, Αραβες, Σκανδιναβούς, Μαροκινούς, Ελληνες. Εννοείται, αρκετούς Ελληνες που έχουν πιστέψει το una fazzia una razza, αν και οι διαφορές της ά-σχημης Αθήνας από την αυτοκρατορική Ρώμη που κραυγάζει αλαζονικά τη «δυτική, λευκή πολιτισμική υπεροχή» της είναι τεράστιες 

Πώς να κυκλοφορήσουν όλοι αυτοί μέσα στην τεράστια μητρόπολη, τη Ρώμη, στην οποία κάποτε οδηγούσαν όλοι οι δρόμοι; Ο σύγχρονος αστρολάβος, η πυξίδα, ο εκτυπωμένος χάρτης, ο ταξιδιωτικός οδηγός, οι ερωτήσεις στους πρόθυμους ή απρόθυμους ντόπιους έχουν αντικατασταθεί από ένα και μόνο πράγμα: το κινητό και το ενσωματωμένο σ' αυτό σύστημα πλοήγησης GPS. Τεράστια ευκολία, δεν λέω, και ίσως το όφελος που αποδίδει η δορυφορική πλοήγηση από το ένα σημείο στο άλλο με τα πόδια, το αυτοκίνητο, τα μέσα μεταφοράς, με απόκλιση ελάχιστων μέτρων, ίσως αξίζει τη μεγάλη θυσία της ιδιωτικότητας και της διαρκούς επιτήρησής μας από κρατικές και ιδιωτικές, νόμιμες και παράνομες υπηρεσίες. Ο νέος ανθρωπότυπος που αναπτύσσεται στις μητροπόλεις της Ευρώπης που βουλιάζουν από υπερτουρισμό είναι ο άνθρωπος με το σκυμμένο κεφάλι και το καρφωμένο στον ζωντανό χάρτη του κινητού βλέμμα. Συνήθως τον συμπληρώνουν τα ασύρματα ακουστικά, μόνος τρόπος να ακουστούν οι οδηγίες του GPS μέσα στην οχλοβοή του τουριστικού υπερπλήθους, που ψάχνει κι αυτό τον προορισμό του, όταν δεν στέκεται στις ουρές ενός φημισμένου αξιοθέατου ή δεν βγάζει σέλφι, θέλοντας να γίνει το ίδιο αξιοθέατο. 

Ο άνθρωπος με το GPS μοιάζει κάπως με τους κονκισταδόρες της Αναγέννησης με τους αστρολάβους τους, αν και πλοηγείται σε ήδη χαρτογραφημένες, αποικισμένες χώρες. Μοιάζει μόνο ως προς το ότι πλοηγείται στο άγνωστο, παρότι είναι εντελώς γνωστό: φωτογραφημένο από τη στρατόσφαιρα, από το επίπεδο της γης ή της θάλασσας, λεπτομερώς χαρτογραφημένο, με όλους τους ονοματισμένους και ανώνυμους δρόμους, είναι φορτωμένο με όλες τις πληροφορίες για τις εναλλακτικές διαδρομές, τους συντομότερους δρόμους, τα μέσα μετάβασης, τους ακριβείς χρόνους μέχρι τον επιλεγμένο προορισμό. «Κατευθυνθείτε βορειοδυτικά, στρίψτε αριστερά, πάρτε τη βοηθητική οδό δεξιά, το λεωφορείο μπορεί να φτάσει πριν από τον προγραμματισμένο χρόνο, το μετρό ενδέχεται να καθυστερήσει τρία λεπτά, ο προορισμός σας βρίσκεται στα αριστερά». Ενίοτε, σηκώνεις το βλέμμα από την οθόνη του κινητού κι ανακαλύπτεις ότι ο προορισμός σου δεν είναι εκεί. Κάποιο λάθος έχει κάνει ο δορυφορικός παντογνώστης. 

Στην πιο ευρεία και συνεχή χρήση του GPS στην έως σήμερα ψηφιακή ζωή μου, στη διάρκεια του ολιγοήμερου ταξιδιού μου στη Ρώμη, ανακάλυψα ότι η πιο κερδοσκοπική εκδοχή πλοήγησης, που πλαισιώνει κάθε διαδρομή με εμπορικές στάσεις και καταναλωτικές προκλήσεις -καφέ, εστιατόρια, σουπερμάρκετ, καταστήματα ένδυσης, υπόδησης, σουβενίρ κ.λπ.-, μπορεί και να σε μπερδέψει, να σε κάνει να γυρνάς γύρω από τον άξονά σου, να διπλασιάζει μια διαδρομή 1.000 μέτρων, να μην υπακούει στη γεωμετρική αρχή «ουδείς δρόμος συντομότερος της ευθείας», να κάνει χιλιάδες περιπλανώμενους τουρίστες να αναρωτιούνται: «Αυτό είναι το Πάνθεον; Από εδώ πάνε για το Βατικανό; Πού είναι η Σάντα Μαρία ντελ Πόπολο;». 

Αλλά ταυτόχρονα με την ανακάλυψη ότι το GPS δεν είναι αλάνθαστο, γιατί απλά οι άνθρωποι που το τροφοδοτούν με κάθε δυνατή πληροφορία δεν είναι αλάνθαστοι, ανακάλυψα ότι οι νέες ψηφιακές μας δεξιότητες, που βασίζονται στην απλή χρήση εφαρμογών, προκαλούν την καταστροφή δεξιοτήτων που το είδος μας καλλιέργησε στο πέρασμα χιλιάδων χρόνων. Δυσκολευόμαστε, ίσως και αδυνατούμε πλήρως, να προσανατολιστούμε. Τι κάνω όταν το σύστημα πλοήγησης με διατάζει να κατευθυνθώ «βορειοδυτικά»; Πού είναι ο Βορράς, ο Νότος, η Ανατολή, η Δύση; Στη σχολική «πατριδογνωσία» ένα παιδί με το βλέμμα στην ανατολή του ήλιου και τα χέρια του σε έκταση έδειχνε τα σημεία του ορίζοντα. Θυμάμαι τις μικρές μαγνητικές πυξίδες. Θυμάμαι την άνεση με την οποία ως δεκάχρονος διέσχιζα τη διαδρομή Δουργούτι-Ομόνοια ακολουθώντας τα συλλογικά ή τα ατομικά μου τοπόσημα: προσφυγικές πολυκατοικίες, ανοιχτό ρέμα της Καλλιρρόης, «Πίκολο», «Μασκωτίτσα», Στύλοι, Ζάππειο, Σύνταγμα, Πανεπιστημίου. Τώρα εύκολα χάνομαι ακόμη και στο Παγκράτι ή στην Κυψέλη. Πόσο μάλλον στη Ρώμη. 

Οι μεγαλύτερες κατακτήσεις του είδους μας εδώ και 50.000 χρόνια βασίστηκαν σε αυτές τις στοιχειώδεις ανθρώπινες δεξιότητες που σήμερα φθίνουν υπό την πίεση των ψηφιακών υποκαταστάτων τους: τον προσανατολισμό, το «διάβασμα» του χάρτη των αστερισμών, την παρακολούθηση της τροχιάς του ήλιου ή της σελήνης, την παρατήρηση καιρικών και κλιματικών αλλαγών, τις εναλλαγές χλωρίδας και πανίδας και, πάνω απ' όλα, τη μνήμη, τη «φωτογράφηση» του χώρου από το περιπλοκότερο GPS της φύσης: τον ανθρώπινο εγκέφαλο. 

Αλήθεια, τι γίνεται όταν πέφτει η μπαταρία του κινητού; Τι θα γίνει αν «βραχυκυκλώσουν» οι δορυφόροι που μας πλοηγούν; Ποιος θα μας δείξει τον δρόμο; 

ΚΙΜΠΙ 

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Λίγες οι νύχτες με φεγγάρι που μ’ αρέσαν. 

Τ’ αλφαβητάρι των άστρων που συλλαβίζεις 

όπως το φέρει ο κόπος της τελειωμένης μέρας

και βγάζεις άλλα νοήματα κι άλλες ελπίδες, 

πιο καθαρά μπορείς να το διαβάσεις. 

Τώρα που κάθομαι άνεργος και λογαριάζω 

λίγα φεγγάρια απόμειναν στη μνήμη· 

νησιά, χρώμα θλιμμένης Παναγίας, αργά στη χάση 

ή φεγγαρόφωτα σε πολιτείες του βοριά ρίχνοντας κάποτε

σε ταραγμένους δρόμους ποταμούς και μέλη ανθρώπων 

βαριά μια νάρκη. 

Κι όμως χτες βράδυ εδώ, σε τούτη τη στερνή μας σκάλα 

όπου προσμένουμε την ώρα της επιστροφής μας να χαράξει 

σαν ένα χρέος παλιό, μονέδα που έμεινε για χρόνια 

στην κάσα ενός φιλάργυρου, και τέλος 

ήρθε η στιγμή της πλερωμής κι ακούγονται 

νομίσματα να πέφτουν πάνω στο τραπέζι· 

σε τούτο το τυρρηνικό χωριό, πίσω από τη θάλασσα του Σαλέρνο 

πίσω από τα λιμάνια του γυρισμού, στην άκρη 

μιας φθινοπωρινής μπόρας, το φεγγάρι ξεπέρασε τα σύννεφα, 

και γίναν τα σπίτια στην αντίπερα πλαγιά από σμάλτο.

Σιωπές αγαπημένες της σελήνης

Γιώργου Σεφέρη, «Τελευταίος Σταθμός» (1944)