ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (18/6/2011)

Εδώ και καιρό όλοι καταρρέουν, κι εδώ και καιρό όλοι ξέρουν ότι δεν έχουν από πού να κρατηθούν. Η πεποίθησή μου για την επιτυχία αυτής της μυστικής προπαγάνδας οφείλεται στο ότι η Ρωσία είναι, κατά προτεραιότητα, ο τόπος εκείνος σε όλο τον κόσμο όπου μπορεί να συμβεί οτιδήποτε χωρίς να υπάρξει η ελάχιστη αντίσταση. Καταλαβαίνω πολύ καλά γιατί οι Ρώσοι που διαθέτουν κάποια περιουσία το έσκασαν για το εξωτερικό, και κάθε χρόνο γίνονται όλο και περισσότεροι. Είναι θέμα ενστίκτου, όταν το καράβι βυθίζεται, τα ποντίκια το σκάνε πρώτα. Η Αγία Ρωσία είναι μια χώρα άψυχη, εξαθλιωμένη και… επικίνδυνη, μια χώρα με ματαιόδοξους επαίτες στα ανώτατα στρώματά της και με την πλειοψηφία του πληθυσμού να ζει σε ετοιμόρροπα καλύβια. Θα χαρεί για οποιαδήποτε διέξοδο της προταθεί, φτάνει μόνο να της εξηγήσουν πώς να το κάνει.

Φιοντόρ Ντοστοιέφσκι, «Οι δαιμονισμένοι»

Ελλάδα, η υπερδύναμη της κρίσης (11/6/2011)

Ο Άτλας, κατά την εκδοχή του Ησιόδου, ήταν γιος του Ιαπετού και της Κλυμένης, αδελφός του Προμηθέα, του Επιμηθέα και του Μενοίτιου. Στην Τιτανομαχία, ως γνωστόν, ο Άτλας έχασε και ο Δίας τον καταδίκασε να φέρει για πάντα στους ώμους του τον ουράνιο θόλο. Υποθέτουμε ότι για να έχει αυτή την ικανότητα θα ήταν τεράστιος, αλλά οπωσδήποτε ασήμαντος σε σχέση με το μέγεθος του ουράνιου θόλου. Άρα, ήταν κυρίως υπόθεση δύναμης -υπερδύναμης για την ακρίβεια- και όχι όγκου αυτό το επίτευγμα. Άλλωστε, ο πολύ μικρότερος το δέμας Ηρακλής, που τον φανταζόμαστε στις διαστάσεις κανονικού ανθρώπου, κατάφερε κι αυτός να σηκώσει για λίγο την ουράνια σφαίρα, μέχρι να πεταχτεί ο Άτλας να του φέρει τα χρυσά μήλα των Εσπερίδων.

Η Ελλάδα δεν είναι φυσικά ένας Άτλας. Το ειδικό της βάρος με όρους οικονομίας και δημογραφίας είναι ασήμαντο στον πλανήτη. Τα 11 εκατομμύρια κατοίκων της αντιστοιχούν μόλις στο 0,17% του παγκόσμιου πληθυσμού. Το ελληνικό ΑΕΠ αντιστοιχεί στο 0,45% του παγκοσμίου. Το χρέος της είναι κατά τι μικρότερο από το 0,8% του παγκόσμιου χρέους, που στο τέλος του χρόνου θα φτάσει τα ιλιγγιώδη 43 τρισ. δολάρια. Το ελληνικό χρέος αντιστοιχεί επίσης περίπου στο 2,5% των 16 τρισ. δημοσίου χρέους όλης της Ε.Ε. και στο 5,5% του χρέους που συσσωρεύουν τρεις από τους στυλοβάτες της Ευρωζώνης, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία (περίπου 7 τρισ.). Τέλος, το ελληνικό χρέος μοιάζει απλώς με έναν μικρό λεκέ μπροστά στο δυσθεώρητο αμερικανικό χρέος των 10 τρισ. δολαρίων, σχεδόν το 20% του παγκόσμιου.

Επομένως, με τίποτα η Ελλάδα δεν είναι ο Άτλας που κουβαλά στους ώμους της την (αν)ισορροπία του παγκόσμιου χρέους. Κι όμως, έτσι ακριβώς αντιμετωπίζεται από όλες τις δυνάμεις της διεθνούς πολιτικής ελίτ, της πλουτονομίας και της χρεοκρατίας. Όταν ο πλανητάρχης Ομπάμα ισχυρίζεται ενώπιον της ηγεμόνος της Ευρωζώνης Μέρκελ ότι η διάσωση της Ελλάδας είναι ζωτική για τη διατήρηση της διεθνούς και της αμερικανικής ανάκαμψης, τότε κάτι σοβαρό τρέχει εδώ. Όταν η γερμανική ηγεσία απευθύνει έκκληση στην ΕΚΤ για ένα «γενναίο πακέτο διάσωσης με συμμετοχή των ιδιωτών», κάτι μεγάλο παίζεται. Όταν ο άρχων του ευρώ, ο Τρισέ, στυλώνει τα πόδια φωνάζοντας πως δεν δέχεται μια καταναγκαστική επιμήκυνση ή μείωση της αξίας των ελληνικών ομολόγων, κάτι υπονοείται για το πραγματικό πρόβλημα και τους ώμους που το σηκώνουν σ’ αυτή την παγκόσμια ισορροπία τρόμου.

Ποια είναι η τρομακτική υπερδύναμη που κάνει τον Ομπάμα να φοβάται; Ποια είναι καταστροφική υπερδύναμη που κάνει τη Μέρκελ να ξεχνά την προτεσταντική της εγκράτεια και να πιέζει με κάθε μέσο τους βουλευτές της να βάλουν νερό στο κρασί τους; Μήπως είναι η ίδια η Ελλάδα η υπερδύναμη αυτή; Εκ πρώτης όψεως, όχι. Ιδιαίτερα αν πάρει κανείς υπόψη τα στοιχεία, που τόση βαρύτητα έχουν για τους ιεροψάλτες της δημοσιονομικής ορθοδοξίας.

Μήπως είναι τα μυστηριώδη CDS και οι βαμμένοι με χρώματα του πολέμου «παίκτες» τους η δύναμη αυτή; Εν μέρει, ναι. Τα «ανοικτά» συμβόλαια CDS που ποντάρουν στην ελληνική χρεοκοπία έχουν επενδύσει κάτι παραπάνω από 5 δισ. δολάρια, σε ένα «στοίχημα» αξίας 78 δισ. δολαρίων. Τόσα προσδοκούν να πάρουν τα αρπακτικά αυτής της αρύθμιστης αγοράς από ένα «πιστωτικό γεγονός» επί των ελληνικών ομολόγων. Ωστόσο, το ποσό αυτό είναι μάλλον ασήμαντο μπροστά στα 100 δισ. δολάρια που έχουν στοιχηματίσει οι ίδιοι «κακοί» για κάποια ανάλογα «πιστωτικά γεγονότα» στην Ιταλία, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Πορτογαλία, το Βέλγιο, την Αυστρία και την ίδια την κραταιά Γερμανία. Και, γι’ αυτές το διακύβευμα είναι πάνω από 800 δισ. δολάρια! Γιατί, λοιπόν, δεν στοχοποιήθηκε κάποια από τις χώρες που η χρεοκοπία της θα απέφερε πολλαπλάσια κέρδη;

Τα CDS είναι προφανώς μέρος του προβλήματος, αλλά το όλο πρόβλημα, στον πυρήνα του, είναι η ίδια η μηχανή παραγωγής χρήματος: το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Η τραπεζοκρατία, ιδιαίτερα από τη δεκαετία του ’70 και μετά, οπότε οι Αμερικανοί εγκατέλειψαν το νομισματικό σύστημα του Μπρέτον Γουντς, για να πλημμυρίζουν τον κόσμο με δολάρια κατά βούληση, εξελίχθηκε σε σχεδόν αποκλειστικό «παραγωγό» χρήματος, στις άπειρες οβιδιακές μορφές του, που μοναδική τους ουσία έχουν το ίδιο το χρέος, ιδιωτικό ή δημόσιο. Η φούσκα του χρέους που εκτρέφεται αδιαλείπτως εδώ και τέσσερις δεκαετίες φτάνει τώρα στα όριά της. Όχι γιατί έχει προσβάλει αδύναμες, παραγωγικά ισχνές, χώρες, όπως η Ελλάδα. Αλλά γιατί πλήττει τον σκληρό πυρήνα του ιστορικού καπιταλισμού, τις ατμομηχανές αναπαραγωγής του, τις ΗΠΑ, τη Γερμανία ή την Ιαπωνία.

Οι πολιτικές ηγεσίες μόλις τώρα συνειδητοποιούν ότι έχουν παραδώσει στη Διεθνή της τοκογλυφίας αυτήν την τρομακτική δύναμη. Αλλά δεν έχουν καμία απολύτως βούληση να την τιθασεύσουν. Συνειδητοποιούν ότι έχουν εμπιστευθεί στους banksters (κατά έναν ευφυή συνδυασμό των bankers και των gangsters) ένα όπλο μαζικής καταστροφής, αλλά ευελπιστούν ότι θα κρατήσουν την καταστροφική του ενέργεια μακριά από τις γραμμές Μαζινό, στην περιφέρεια του διεθνούς καπιταλισμού. Αντιλαμβάνονται ότι, αργά ή γρήγορα, η λύση μπορεί να δοθεί με δύο τρόπους: ή ένα παγκόσμιο deal για την απαλοιφή μέρους ή του όλου χρέους, αλλά με όλα τα στοιχεία αναπαραγωγής του ανέπαφα, ή με έναν γενικευμένο πόλεμο χρεών, όπου θα ισχύει μόνο το «ο σώζων εαυτόν σωθήτω».

Το πιθανότερο είναι ότι θα ζήσουμε ένα συνδυασμό και των δύο. Και χρεοπόλεμο και μια «συνθήκη ειρήνης» για όσους επιζήσουν από τον πρώτο. Προς το παρόν, οι πολιτικές και οικονομικές ελίτ επιχειρούν να στήσουν αναχώματα – και η Ελλάδα είναι το έσχατο ανάχωμα σ’ αυτή την προσπάθεια, στην οποία χρησιμοποιούνται ως οχυρωματικά υλικά όλα τα κεκτημένα της μεταπολεμικής ευημερίας: το κοινωνικό κράτος, οι ελάχιστες εγγυήσεις εισοδήματος, η κοινωνική διαπραγμάτευση για τον μισθό, το ασφαλιστικό σύστημα, τα δημόσια αγαθά, ο δημόσιος πλούτος, η εθνική κυριαρχία και, τελικά, η ίδια η κοινοβουλευτική δημοκρατία.

Από την άποψη αυτή, η Ελλάδα είναι όντως η πραγματική υπερδύναμη αυτής της κρίσης. Έχει στα χέρια της ένα τρομακτικό πλεονέκτημα, ένα απίστευτης ισχύος διαπραγματευτικό χαρτί. Από τη στιγμή που, τυχαία ή εσκεμμένα, επελέγη ως ο άξονας του παγκόσμιου παιγνίου για το χρέος, έχει ένα παράθυρο ευκαιρίας να εκβιάσει όχι απλά τη διάσωσή της, αλλά τη ριζική αλλαγή των κανόνων. Την αποφασιστική αφαίρεση της ισχύος από τη χρηματοπιστωτική δικτατορία. Την ανάκτηση της πολιτικής δύναμης από την πολιτική και τελικά από την ίδια τη δημοκρατία. Τη δημοκρατία που ανακτά το κοινωνικό της περιεχόμενο στο τρίπτυχο των «Αγανακτισμένων»: ισότητα, δικαιοσύνη, αξιοπρέπεια.

Ακούγεται ουτοπικό; Όχι και τόσο, αν σκεφτεί κανείς ότι, αν η Ελλάδα εξαπολύσει τα πυρά της από το μοναδικό όπλο που έχει στα χέρια της, θα ακολουθήσει ένα ασύλληπτο ντόμινο καταρρεύσεων, ένας συστημικός Αρμαγεδδών, που είναι απίθανο να διακρίνει «αθώους» και «ενόχους», ισχυρούς και ανίσχυρους. Το δίλημμα που θα θέσει είναι απλούστατο: «Θέλετε να δοκιμάσουμε το κακό σενάριο;». Υποθέτω ότι τώρα πια λίγοι είναι αυτοί που θα πουν «ναι».

Η Ελλάδα είναι, λοιπόν, η υπερδύναμη της κρίσης. Αλλά όχι γιατί το πολιτικό της σύστημα είναι ικανό και έτοιμο χειριστεί το όπλο της, ασκώντας επιδέξιους «εκβιασμούς» στη διεθνή τραπεζοκρατία ή στους πολιτικούς ντίλερ της. Ίσα ίσα, το πολιτικό σύστημα εξελίσσεται πιθανότατα στο μεγαλύτερο θύμα της κρίσης αυτής, με τον διαδραματιζόμενο μπροστά στα μάτια μας αργό θάνατό του. Από τον οποίο φαίνεται απίθανο να γλιτώσει, όσους τόνους πολιτικής συναίνεσης κι αν επιστρατεύσει. Η κοινωνική συναίνεση μοιάζει να έχει χαθεί διά παντός, και η ανάκτησή της θα απαιτούσε μια ταχύτατη, ταχυδακτυλουργική ανασυγκρότηση του πολιτικού συστήματος, άφθαρτους «σωτήρες». Αλλά ο χρόνος δεν επιτρέπει κάτι τέτοιο και η πρώτη ύλη -σε πρόσωπα και μηχανισμούς- μοιάζει να έχει εξαντληθεί. Φυσικά, υπάρχει και η εναλλακτική της αυταρχικής εκτροπής, αλλά ποιος τη ρισκάρει με μια κοινωνία σε κατάσταση παροξυσμού;

Κι αυτός ο κοινωνικός παροξυσμός, ακατέργαστος, πολιτικά θολός, ιδεολογικά ανάμεικτος, είναι τελικά η υπερδύναμη της κρίσης. Αν γλιτώσει από τη φθορά, την κόπωση, την πατρωνία, την κολακεία, αν τα θυμωμένα «όχι» βρουν τη συνέχειά τους σε μερικά αποφασιστικά «ναι», σε μια συντεταγμένη διεκδίκηση μιας ευρύτατης οικονομικής και πολιτικής αλλαγής, αν η ελληνική κοινωνία πετύχει να μεταδώσει τον ιό της οργής σε όλη την Ευρώπη, τότε μπορεί να γίνει μια απροσδόκητη υπερδύναμη του κόσμου μας. Όχι ως ο Άτλας που σηκώνει καρτερικά στους ώμους το οικονομικό μας σύμπαν. Αλλά ως θυμωμένος Ηρακλής που τον αφήνει να πέσει, αδιαφορώντας για τα μήλα εξ Εσπερίας. Και Γαία -και ουρανός- πυρί μειχθήτω...

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (11/6/2011)

Δεν είναι απίστευτο ότι, παρά τον αφάνταστο πλούτο των φυσικών πόρων, της τεχνολογικής καινοτομίας και της παραγωγικότητας που μας περιβάλλει, περίπου όλοι μας, από κυβερνήσεις και εταιρείες μέχρι το κάθε ξεχωριστό άτομο, είμαστε βαριά χρεωμένοι στους τραπεζίτες; Αν απλά οι άνθρωποι μπορούσαν να σταματήσουν ένα λεπτό και να σκεφτούν: Πώς είναι δυνατόν; Πώς είναι δυνατόν οι άνθρωποι που ουσιαστικά παράγουν όλο τον πραγματικό πλούτο του κόσμου να χρωστούν σε αυτούς που απλά δανείζουν τα χρήματα που αναπαριστούν τον πλούτο; Ακόμα πιο απίστευτο είναι το ότι αφού συνειδητοποιήσουμε ότι το χρήμα στην πραγματικότητα είναι χρέος, συνειδητοποιούμε επίσης ότι, αν δεν υπήρχε χρέος, δεν θα υπήρχε χρήμα.
Paul Grignon «Το χρήμα ως χρέος»

FEAR FACTOR (4/6/2011)

«Μάζεψε τρόφιμα. Πάρε μακαρόνια, ρύζια, λάδια, γάλατα, ό,τι διατηρείται, τέλος πάντων, για τουλάχιστον δύο μήνες. Θα ζήσουμε μέρες Αργεντινής», μου είπε ο φίλος μου ο Σπύρος. Και, ξαφνικά, μου ξύπνησε έναν φόβο που δεν τον είχα αντιμετωπίσει. Το έλεγε κι η γιαγιά μου η Άρτεμις, με εμπειρίες Μικρασιατικής Καταστροφής, Κατοχής και Εμφυλίου. Όποτε οσμιζόταν «μπαρούτι» άρχιζε τις συμβουλές: «Πηγαίνετε κι αγοράστε ένα σακί αλεύρι, ένα σακί ρύζι κι ένα σακί ζάχαρη». Πού να βρεις σακί στο σούπερ μάρκετ; Όλα έπρεπε να τα πάρεις σε συσκευασία κιλού.

Λέτε να φτάσουμε εκεί; Τίποτα δεν αποκλείεται. Ο βασικός φόβος που έχει εγκατασταθεί εδώ και μήνες στα μυαλά της σιωπηρής (αλλά και της ηχηρής πλέον) πλειοψηφίας είναι η απειλή των καταθέσεων από μια κατάρρευση του τραπεζικού συστήματος λόγω ενός «πιστωτικού γεγονότος», όπως ονομάζεται στη νέα αργκό της χρεοκοπίας οτιδήποτε την πλησιάζει. Ο φόβος αυτός διαψεύδεται και καθησυχάζεται σ’ όλους τους τόνους, κι από μιαν άποψη δικαίως. Όλα τα συστατικής της «λύσης» που προωθείται στην ελληνική και ευρωπαϊκή κρίση χρέους (αν η χαοτική ευρωκρατία επιτρέψει ποτέ να αποφασιστεί πράγματι) το μόνο που επιχειρούν να εγγυηθούν είναι η αποφυγή κατάρρευσης του πιστωτικού συστήματος. Εγχώριου (σ’ έναν βαθμό) και ευρωπαϊκού (σε κάθε περίπτωση).

ΑΛΛΑ, ΑΥΤΗ Η ΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ που προσπαθούν να εκπέμψουν οι ευρωπαϊκές ηγεσίες και τα παράφωνα παπαγαλάκια τους καθόλου δεν καταστέλλει τον πιστωτικό πανικό. Η αιμορραγία των καταθέσεων που μήνα με τον μήνα καταγράφει η Τράπεζα της Ελλάδος ίσως δεν αποτυπώνει με ακρίβεια το δέος του μικροαποταμιευτή που απεγνωσμένα προσπαθεί να «αποθηκεύσει» με ασφάλεια τις οικονομίες του. Καταγράφει κυρίως την ευχέρεια που έχουν οι επιβάτες της πρώτης θέσης του «Τιτανικού» να διασωθούν προνομιακά, την ώρα που οι άλλοι, του καταστρώματος, των άλλων θέσεων, θα πνίγονται στα παγωμένα νερά ενός «πιστωτικού γεγονότος» ή μιας ψυχρής «λύσης». Ο πιστωτικός πανικός παραμένει και, σε συνδυασμό με τα καταστροφικά αποτελέσματα της ύφεσης και της «στάσης πληρωμών» που έχει κηρυχθεί στην κοινωνία, τροφοδοτεί άλλους φόβους, πιο βιοτικούς: Θα έχω δουλειά; Θα έχω περίθαλψη; Θα πάρω τη σύνταξη; Θα πληρωθώ; Θα έχω τα ελάχιστα για να ταΐσω το παιδί μου; Όσοι έχουν δει σκηνές από τα ντοκιμαντέρ και τα ρεπορτάζ για το τι συνέβη στην Αργεντινή έχουν αντίληψη ότι αυτά τα ερωτήματα δεν είναι σχήμα λόγου. Είναι μια ορατή πιθανότητα που, άλλωστε, με κάθε ευκαιρία φροντίζουν να την ιχνογραφούν οι ζηλωτές του μνημονίου. Όπως ο κ. Παπακωνσταντίνου που περιέγραψε γλαφυρά τον εφιάλτη στον δρόμο με την πέμπτη δόση του δανείου…

ΚΙ ΕΔΩ ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ το μέγα παράδοξο. Ενώ ο φόβος που συνοδεύει τον μέσο Έλληνα από την αρχή της κρίσης, και μάλιστα με τη μορφή μιας ξετσίπωτης οικονομικής τρομοκρατίας, αγγίζει πλέον τους στοιχειώδεις όρους επιβίωσής του ως άτομου, αλλά και ως κοινωνίας, την ίδια ακριβώς στιγμή καταγράφεται η πιο μαζική και εντυπωσιακή αποδέσμευση των ανθρώπων από τον φόβο. Το πλήθος (προς το παρόν) των «αγανακτισμένων» στο Σύνταγμα και στις άλλες πλατείες αναδίνει ακριβώς αυτή την ψυχολογική διάσταση. Κάποιοι άνθρωποι έχουν ξεπεράσει το κρίσιμο όριο της χρεοκοποφοβίας. Προεξοφλούν το χειρότερο σενάριο για την έκβαση της κρίσης και για τη διαπραγμάτευση με τους στυγνούς επιτηρητές της ελληνικής κοινωνίας. Αισθάνονται ότι δεν έχουν τίποτα να χάσουν πια. Ούτε καν τις αλυσίδες τους.

ΈΤΣΙ, ΤΟ «ΠΛΗΘΟΣ» που ξεπερνά τον φόβο γίνεται ο αστάθμητος παράγοντας ενός πλέγματος στο οποίο συνωθούνται χαοτικά όλοι οι άλλοι συντελεστές του δράματος: η κυβέρνηση που χάνει τον έλεγχο, το κομματικό σύστημα που βρίσκεται στο ναδίρ της νομιμοποίησής του, η ιθύνουσα τάξη που δεν διαθέτει σχέδιο σωτηρίας (πλην του «ο σώζων εαυτόν σωθήτω»), η τρόικα για την οποία είναι άγνωστες λέξεις το πολιτικό και κοινωνικό κόστος, οι ευρωκράτες και οι πολιτικές ηγεσίες της Ε.Ε. που περιδινούνται με κυνισμό γύρω από τα πιο ευφάνταστα σχέδια «λύσης» hardcore, οι αγορές που άλλοτε ψηφίζουν αναδιάρθρωση χρέους και άλλοτε ανακουφίζονται στην ιδέα ενός νέου δανείου και νέου μνημονίου για την Ελλάδα. Αυτό το σύστημα που κινείται χαοτικά, αυξάνοντας με κάθε κίνησή του και το κόστος μιας «καταστροφής», αλλά και το κόστος της αποτροπής της, εξελίσσεται στην πραγματικότητα σε μια νέα πηγή φόβου. Τι θα συμβεί αν ούτε ευρωπαϊκή «λύση» έχουμε, ούτε «ελληνική» εναλλακτική λύση έχει ωριμάσει και το εγχώριο σύστημα εξουσίας αποσταθεροποιηθεί πλήρως μέσα σε μια τρικυμιώδη κοινωνική θάλασσα;

ΕΔΩ ΠΡΕΠΕΙ να περιγράψουμε τον φόβο του κενού. Το ενδεχόμενο, δηλαδή, να ενσαρκωθεί σε πραγματικά δεδομένα αυτό που οι δημοσκοπήσεις καταγράφουν ως ολοκληρωτική απονομιμοποίηση του κομματικού συστήματος, με το 50% και πλέον να συνωστίζονται στο «αποχή, λευκό, άκυρο». Την πιθανότητα να προκύψει ένα πρωτοφανές πολιτικό κενό χωρίς ταυτόχρονα να είναι έτοιμη μια «νέα μεταπολίτευση» να το καλύψει. Την περίπτωση το κράτος να βρεθεί περίπου ακυβέρνητο, όλη η διοικητική γραφειοκρατία να χαθεί μέσα στους «μεταρρυθμιστικούς» πειραματισμούς, οι δημόσιες υπηρεσίες που παρέχουν στοιχειώδη κοινωνικά αγαθά να βρεθούν χωρίς πολιτική διεύθυνση. Το ενδεχόμενο οι εταίροι και δυνάστες μας να μας εγκαταλείψουν. Και ταυτόχρονα, την πιθανότητα να βρεθεί η μεγάλη πλειοψηφία της κοινωνίας σε κατάσταση βρασμού, χωρίς να είναι έτοιμη να υποδείξει μια συντεταγμένη δύναμη που δηλώνει επαρκής, ώστε να αναλάβει την πολιτική διεύθυνση της χώρας. Θέλω να πω, τελικά, πως ο φόβος του κενού είναι το ενδεχόμενο «οι κάτω να μη θέλουν, οι πάνω να μην μπορούν», αλλά η λενινιστική «προφητεία» να συμπληρώνεται από το γεγονός ότι δεν υπάρχει και κανείς έτοιμος, πρόσφορος, διαθέσιμος να μπορεί.

ΤΟΤΕ, ΘΑ ΒΡΕΘΟΥΝ -θα βρεθούμε- όλοι προ ισχυρών διλημμάτων. Απλούστατων, ζωτικών, αλλά βασανιστικών. Το ατομικό θα συγκρούεται κάθε ώρα και στιγμή με το συλλογικό: να τρέξω στο σούπερ μάρκετ να προλάβω γάλατα στα ράφια, ή να πάω στη συνέλευση της πλατείας, όπου η κοινωνία εκπαιδεύεται από το μηδέν στη δημοκρατία; Να σπρωχτώ στην ουρά της τράπεζας για να γλιτώσω την ισχνή μου αποταμίευση, ή να πάω στη δουλειά για να λειτουργήσει η δημόσια υπηρεσία που έχουν εγκαταλείψει οι πολιτικοί της προϊστάμενοι, η επιχείρηση που έχει παρατήσει ο ιδιοκτήτης της; Να εξασφαλίσω ότι με κάποιο τρόπο θα γεμίσω την κατσαρόλα με τον επιούσιο, ή να την πάρω και να κατέβω στο Σύνταγμα για να βρει την έσχατη χρήση της, ως κρουστό οργής και διαμαρτυρίας;

ΣΑΣ ΦΑΙΝΕΤΑΙ ΑΚΡΑΙΟ αυτό το σενάριο; Φοβάμαι ότι μας χωρίζει μια κλωστή απ’ αυτό. Κι ομολογώ πως φοβάμαι τον ίδιο τον φόβο μου, που θα προκύψει μπροστά σ’ αυτό το πρωτοφανές κενό. Και βέβαια, από το χάος δημιουργήθηκε το σύμπαν και κάθε χάος εξελίσσεται σε δημιουργία. Η φύση απεχθάνεται το κενό, αλλά εξίσου το απεχθανόμαστε κι εμείς, τα ταλαιπωρημένα της πλάσματα, που θα πρέπει να διαχειριστούμε μια σκληρή καθημερινότητα ατομικής επιβίωσης, μαζί με μια ευκαιρία συλλογικής αναγέννησης. Με παρηγορεί η ιδέα ότι η αθηναϊκή δημοκρατία γεννήθηκε από ανθρώπους που δεν είχαν ιδέα τι έκαναν, ότι η ελληνική επανάσταση έγινε από μπουλούκια αμόρφωτων ενόπλων, ότι όλα τα έθνη κράτη προέκυψαν από χαοτικές καταρρεύσεις καθεστώτων και δημιουργικές κοινωνικές ανασυγκροτήσεις. Ότι οι περισσότερες κοινωνικές συγκρούσεις στο πέρασμα των αιώνων άφηναν πάντα, κατά το λιγότερο ή περισσότερο οδυνηρό πέρασμά τους, μια μικρή ή μεγάλη κατάκτηση στις επόμενες γενιές. Ότι ο αέρας της ελευθερίας που σηκώνεται σε κάθε κατάσταση κοινωνικού παροξυσμού είναι το οξυγόνο της ανθρώπινης προόδου. Που δεν μετριέται πάντα σε αριθμούς, δείκτες χρέους και αξιολογήσεις της Moody’s.

Φοβάμαι τους φόβους μου. Φοβόμαστε το καινούργιο που δεν έχει ακόμη πάρει μορφή και δεν
έχει αποκτήσει περιεχόμενο. Αλλά το χειρότερο είναι να υποταχθούμε σ’ αυτόν τον νέο fear factor. Σ’ αυτόν τον παράγοντα φόβου που είτε θα μας συμβιβάσει με την οδυνηρή τιμωρία που ετοιμάζουν οι πιστωτές-δυνάστες είτε θα δώσει την ευκαιρία στο σύστημα που παράγει την κρίση να ανασυγκροτηθεί γύρω από έναν νέο «σωτήρα». Κι όχι απαραίτητα με κοινοβουλευτικό μανδύα.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (4/6/2011)

Μαύρος ουρανός,
Μαύρος, σκοτεινός.
Σκοτεινοί στρατοί
καίνε το χαρτί,
τη γιορτή χαλάνε.
Μαύρη αγκαλιά.
Ορφανά σκυλιά
ψάχνουνε τροφή
στην ανασκαφή
που την ξεπουλάνε.

Έλα, ασ’ την γκρίνια.
Έχω ακόμα φράγκα.
Έλα τρώει η φτήνια
τον παρά το βλάκα.

Βάλε κατσαρόλα.
Φίλε μου, ξεκόλλα.
Πες και στα παιδιά
να ’ρθουν μια βραδιά
να τα σπάσουν όλα.

Βάλε αγάπη να ’χει..
Δε φοβούνται οι βράχοι.
Μπες δυναμικά,
δες το θετικά
και θα γίνει μάχη.
Μπες δυναμικά

Μαύρος ποταμός.
Φτώχεια και γκρεμός.
Ο πλανήτης γη
πάλι αιμορραγεί,
βράζει στα καζάνια.
Φάγανε ρωγμή
οι μηχανισμοί.
Δούλοι αφεντικά
ψάχνουν δανεικά.
Πίκρα στα λιμάνια.
Έλα, ασ’ την κρίση
να μετράει τα βήματα.
Έχουνε κι οι κροίσοι
Τρομερά προβλήματα.

Σταμάτη Κραουνάκη «Κατσαρόλα» από το άλμπουμ «Εδώ είμαστε»