ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (17/11/2007)

…Η ικανότητα τού να είσαι «αποδεκτικός», «παθητικός» είναι προϋπόθεση ελευθερίας: είναι η ικανότητα να βλέπεις τα πράγματα με το δικό τους δικαίωμα, να δοκιμάζεις τη χαρά που περικλείεται σ’ αυτά, την ερωτική ενέργεια της φύσης – μια ενέργεια που πρέπει να απελευθερωθεί. Και η φύση περιμένει την επανάσταση! Αυτή η αποδεκτικότητα είναι η ίδια το έδαφος της δημιουργίας: αντιτίθεται, όχι στην παραγωγικότητα, αλλά στην καταστροφική παραγωγικότητα.
Η τελευταία έχει καταστεί ένα καταφάνερο χαρακτηριστικό της κυριαρχίας του αρσενικού. Εφόσον η «αρσενική αρχή» έχει γίνει κυρίαρχη διανοητική και φυσική δύναμη, μια ελεύθερη κοινωνία θα ήταν η «οριστική άρνηση» αυτής της αρχής – θα ήταν μια θηλυκή κοινωνία… Διακυβεύεται μάλλον η επικράτηση του Έρωτα πάνω στην επιθετικότητα ανδρών και γυναικών…
Χέρμπερτ Μαρκούζε, «Αντεπανάσταση και Εξέγερση»

Οκτωβριανή νεκρανάσταση (10/11/2007)

Η ιστορία δεν γράφεται με υποθέσεις. Προορισμός της είναι να καταγράφει αποτελέσματα και ενδεχομένως να εικάζει αιτίες. Αλλά, το να «ξαναγράφεις» την ιστορία, κάνοντας μερικές ευφάνταστες υποθέσεις, έχει τη γοητεία του. Είναι ένα είδος παρελθοντολογίας, κατ’ αναλογία προς την επιστημονικά αποδεκτή μελλοντολογία. Ενας ευφάνταστος Βρετανός ιστορικός αναρωτήθηκε τι θα είχε συμβεί αν τη νύχτα της 6ης Νοεμβρίου 1917 ο Λένιν είχε συλληφθεί από αστυνομικούς που τον πέρασαν για μεθυσμένο αλήτη. Και καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, ενδεχομένως, δεν θα είχε συμβεί η «έφοδος στα χειμερινά ανάκτορα» και οι μπολσεβίκοι θα αναγκάζονταν να συνδιαχειριστούν με άλλους επαναστάτες την εκρηκτική κατάσταση που επικρατούσε στην έτσι κι αλλιώς επαναστατημένη Ρωσία. Θα πρέπει να σκεφτούμε, όμως, κι άλλες συμπτώσεις, εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες που συνθέτουν αυτό που σήμερα είναι ιστορικό δεδομένο. Τι θα είχε συμβεί αν κάθε μια τους είχε μια διαφορετική πλοκή; Αν ο Τρότσκι είχε μείνει στη Νέα Υόρκη, αν ο Στάλιν είχε πεθάνει από αρρώστια στη Σιβηρία, αν... αν…

Πρέπει πάντως να το ομολογήσουμε. Ο κομμουνισμός που προέκυψε στον 20ο αιώνα ως το πιο κοντινό στην ουτοπία, είναι προϊόν μιας ιστορικής σύμπτωσης. Όχι αυτής που περιγράφει ο Βρετανός ιστορικός. Αλλά της πολύ σημαντικότερης: έγινε εξουσία σε λάθος πλευρά του πλανήτη. Μπορούμε να φανταστούμε μια πολύ διαφορετική ισορροπία του κόσμου, αν λίγο μετά τη νίκη των μπολσεβίκων στη Ρωσία, επικρατούσε και η επανάσταση στη Γερμανία, το 1918. Εκεί, θα μπορούσε ευθέως να τεθεί το ερώτημα: μετά τον καπιταλισμό τι; Και μετά την κοινοβουλευτική δημοκρατία, τι άλλο; Η Γερμανία και φυσικά η Γαλλία και η Αγγλία (του Μαρξ ο μεγάλος καημός) ήσαν τα πιο ολοκληρωμένα οικονομικά και κοινωνικά εργαστήρια της ιστορίας. Στη Ρωσία, οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής έπρεπε να εφευρεθούν πριν καταργηθούν. Το πρώτο συντελέστηκε με επιτυχία, σε μια ιδιότροπη εκδοχή κρατικού-κομματικού καπιταλισμού. Το δεύτερο, παρέμεινε σε εκκρεμότητα για 80 και πλέον χρόνια. Και στην Κίνα, η εκκρεμότητα αυτή λύνεται οριστικά, καθώς ο καπιταλισμός εισάγεται σε γερές, αλλά ελεγχόμενες δόσεις στο σώμα του 25% του πληθυσμού της γης, υπό τη διεύθυνση ενός Κομμουνιστικού Κόμματος. Μοιάζει σαν η ιστορία να μας κάνει πλάκα.

Εμένα πάντως με γοητεύει μια άλλη ιστορική υπόθεση. Τι θα είχε συμβεί, αν η Οκτωβριανή επανάσταση είχε πετύχει; Γιατί, είναι βέβαιο ότι απέτυχε. Και δεν απέτυχε το 1989, όταν κατέρρεε το Τείχος, δεν απέτυχε όταν ο Γκορμπατσόφ πειραματιζόταν με την περεστρόικα, δεν απέτυχε στις δεκαετίες ’60 και ’70 του Ψυχρού Πολέμου, δεν απέτυχε όταν ο Χρουτσόφ αποκαθήλωσε την προσωπολατρεία του Στάλιν. Δεν απέτυχε όταν ο «πατερούλης» μετέτρεψε την απόλυτη εξουσία του σε τυραννία εναντίον πιστών και απίστων, δεν απέτυχε στη διάρκεια του αντιναζιστικού πολέμου, δεν απέτυχε στο μεσοπόλεμο με τις δίκες της Μόσχας και την εξόντωση της τελευταίας φουρνιάς αυτουργών της επανάστασης, δεν απέτυχε όταν ο Λένιν πειραματιζόταν με τον «σοσιαλισμό της αγοράς» και τη Νέα Οικονομική Πολιτική, δεν απέτυχε όταν πνιγόταν στο αίμα η εξέγερση της Κροστάνδης και καταπνιγόταν κάθε αντιπολίτευση στην πολιτική των μπολσεβίκων. Απέτυχε πολύ νωρίς, σχεδόν στην εκδήλωσή της, όταν στον πυρήνα των μπολσεβίκων άρχισε να υπερτροφεί το σαράκι της εξουσίας.

Καθώς γράφω αυτές τις γραμμές, η ματιά μου πέφτει στη βιβλιοθήκη. Σε μια γωνιά είναι οι μπλε τόμοι των Απάντων του
Λένιν- εγώ δεν τους έχω πετάξει, παρότι δεν ήταν πάντα ανώδυνες και ευχάριστες οι μελετητικές βουτιές στις σελίδες τους, άλλοτε από κομματικό καθήκον κι άλλοτε από παρόρμηση, την εποχή των άγριων νιάτων. Δεν το θεωρώ κουσούρι για τη βιβλιοθήκη μου. Ο Λένιν είναι, λοιπόν, ένας γρίφος. Με τον Στάλιν- του οποίου επίσης μερικοί τόμοι δεν έχουν πεταχτεί, αλλά δεν βρίσκονται και φάτσα-κάρτα- υποτίθεται ότι η ιστορία έχει ξεκαθαρίσει τους λογαριασμούς της. Αλλά, ο Λένιν; Απέτυχε ή απλώς ηττήθηκε, μαζί με όλο το οικοδόμημα του αν-ύπαρκτου σοσιαλισμού; Διότι, εδώ έχει γίνει μια ιστορική παρεξήγηση: ο σοσιαλισμός και πολύ περισσότερο ο κομμουνισμός έκλεισαν τη σύντομη ιστορική τους τροχιά στην πρώτη πενταετία- το πολύ δεκαετία- της Οκτωβριανής επανάστασης, του μεγαλύτερου πολιτικού εγχειρήματος των τελευταίων 200 χρόνων. Αυτό που συμβατικά αποκαλείται «κομμουνισμός» ως υπόσταση των σοβιετικών ή μαοϊκων καθεστώτων, στα υπόλοιπα εβδομήντα χρόνια ζωής του δεν ήταν παρά κρατικός καπιταλισμός, και μάλιστα σε μια από τις πιο ληστρικές, εκμεταλλευτικές, αντιπαραγωγικές εκδοχές του. Και πολιτικά, ιδεολογικά μια από τις πιο σκιώδεις, αστυνομικές και καταπιεστικές εκφράσεις του.


Τι θα συνέβαινε, λοιπόν, αν η Οκτωβριανή επανάσταση δεν είχε αποτύχει; Δηλαδή, τι θα είχε συμβεί αν δεν είχαν επικρατήσει οι μεγάλες παρεξηγήσεις γύρω από τέσσερις έννοιες: κόμμα, εξουσία, ιδιοκτησία, πλούτος; Γιατί, η συμβολή των μπολσεβίκων στην γενικευμένη, ιστορική ήττα του πολύχρωμου διεθνούς αντικαπιταλιστικού ρεύματος ήταν ακριβώς αυτή: Υπερεκτίμησαν την πρωτοπορία, λάτρεψαν την εξουσία, παρεξήγησαν την ιδιοκτησία και κατέστειλαν την επιθυμία της ευημερίας.

Πρώτα το κόμμα. Οι «κακές γλώσσες» της ιστορίας λένε ότι ο Λένιν, για τη διαμόρφωση της πολιτικής του πρωτοπορίας, του περίφημου «κόμματος νέου τύπου», κόπιαρε τη δομή της Ανώνυμης Εταιρείας, της τελευταίας εκείνη την εποχή εκδοχής της καπιταλιστικής επιχείρησης. Ηγεμονία της πλειοψηφίας, δημοκρατικός συγκεντρωτισμός, αποκλεισμός της μειοψηφούσας άποψης και μέρισμα για τους «πιστούς μετόχους» στην εσωκομματική και πολιτική εξουσία. Ποιος ν’ ακούσει την Ροζα Λούξεμπουργκ που ωρυόταν πως «ελευθερία μόνον για τους οπαδούς της κυβέρνησης και τα μέλη του κόμματος, όσο πολυάριθμα κι αν είναι αυτά, δεν είναι ελευθερία». Παραδόξως, το λενινιστικό κομματικό μοντέλο το λάτρεψε σχεδόν κάθε κόμμα εξουσίας έκτοτε.

Επειτα η εξουσία. Η έννοια «σοσιαλιστική ή προλεταριακή εξουσία» είχε νόημα μόνο ως μια σταδιακά αυτοκαταργούμενη εξουσία. Στον αντίποδα αυτής της προσδοκίας, που θα συσπείρωνε όλα τα θύματα κάθε μορφής εξουσίας, το «σοσιαλιστικό» κράτος εξελίχθηκε σε έναν από τους πιο ογκώδεις, καταθλιπτικούς, γραφειοκρατικούς, καταπιεστικούς μηχανισμούς που έχει γνωρίσει η ιστορία των πολιτικών συστημάτων. Οι μπολσεβίκοι απεμπόλησαν αυτοκτονικά και τα τελευταία ίχνη αντεξουσιασμού τους.

Μετά, η ιδιοκτησία. Η άλλη μεγάλη παρεξήγηση. Οι μπολσεβίκοι δεν πήραν είδηση ότι την ώρα που καταργούσαν απλώς το νομικό κέλυφος της ιδιοκτησίας, ο καπιταλισμός την ακύρωνε διαχέοντάς την στα ευρύτερα στρώματα της κοινωνίας. Καθιστούσε τους προλετάριους μικροϊδιοκτήτες, μικρομετόχους και τελικά ανυποψίαστους συνενόχους στην αναπαραγωγή και στην ηγεμονία του πιο ανθεκτικού οικονομικού συστήματος της ιστορίας. Ο μέσος καπιταλιστής έπαψε να νοιάζεται αν η πλειοψηφία τωμ μετοχών του βρισκόταν στα χέρια χιλιάδων και εκατομμυρίων αγνώστων του. Του αρκούσε το μάνατζμεντ. Στο σοβιετικό σοσιαλισμό, αντίθετα, οφείλεται το επίτευγμα του αποκλεισμού των προλετάριων από κάθε μορφής ιδιοκτησίας αλλά και από κάθε μορφή ελέγχου. Σε ποιον ανήκε πραγματικά η ιδιοκτησία του κράτους- συλλογικού καπιταλιστή, αποδείχθηκε από την ευκολία με την οποία τα αγαπημένα παιδιά της κομματικής γραφειοκρατίας μεταλλάχτηκαν εν μια νυκτί σε ολιγάρχες και απαλλοτριωτές του κοινωνικού πλούτου.

Τέλος, ο πλούτος. Ο ανύπαρκτος σοσιαλισμός, δανείστηκε κατά ένα παράδοξο τρόπο την ηθική του ασκητικού χριστιανισμού, της απάρνησης της ατομικής ευημερίας. Αποθέωσε τη σημασία του «συλλογικού πλούτου», λάτρεψε την αντίληψη της εθνικής ανάπτυξης, αλλά άφησε επί της ουσίας άθικτο το πρόβλημα της διανομής του πλούτου, της υπεραξίας που αφειδώς χρηματοδοτούσε την ευημερία της νομενκλατούρας, τον κρατικό γιγαντισμό και τους πιο αντικοινωνικούς και αντιπαραγωγικούς τομείς της οικονομίας: από τους εξοπλισμούς μέχρι τις μυστικές υπηρεσίες.

Επίλογος. Ας ελπίσουμε ότι δεν έχει γραφτεί ο επίλογος της ιστορίας. Δεν μας χωράει ο τόπος χωρίς ουτοπία. Κάποια γενιά (τα παιδιά μας; Τα εγγόνια μας;) χωρίς ενοχές και συνενοχές θ’ αναλάβει να ξελασπώσει το μέλλον.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (10/11/2007)

...Το δικαίωμα της ατομικής ιδιοκτησίας στη γη καταργείται για πάντα. Η γη δεν μπορεί να πουλιέται, ούτε ν’ αγοράζεται, ούτε να νοικιάζεται ή να υποθηκεύεται, ούτε να απαλλοτριώνεται με οποιονδήποτε άλλο τρόπο. Όλη η γη: η γη που ανήκει στο κράτος, στην αυτοκρατορική οικογένεια, στο στέμμα, στα μοναστήρια, στην εκκλησία, η παραχωρημένη γη, η γη που μεταβιβάζεται κληρονομικά, η γη που ανήκει στην ατομική ιδιοκτησία, στο δημόσιο και στους αγρότες κτλ απαλλοτριώνεται χωρίς αποζημίωση, μετατρέπεται σε παλλαϊκή περιουσία και περνάει στη χρήση όλων αυτών που τη δουλεύουν.
Στα πρόσωπα που ζημιώνονται από την ανατροπή των περιουσιακών τους σχέσεων αναγνωρίζεται μονάχα το δικαίωμα να παίρνουν βοήθημα από το δημόσιο για όσο χρονικό διάστημα χρειάζεται να προσαρμοστούν στις νέες συνθήκες ζωής.

Β. Ι. Λένιν, «»Εισήγηση για το ζήτημα της γης, 8 Νοέμβρη 1917

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (3/11.2007)

…Στο Λονδίνο, ο καφές ξεφορτώθηκε και καβουρδίστηκε σε υψηλή θερμοκρασία για 13 λεπτά. Πακεταρίστηκε σε συσκευασία με τέσσερις στρώσεις (πολυαιθυλένιο, νάιλον, αλουμίνιο και πολυεστέρα) και στάλθηκε με φορτηγά στην Ελλάδα. Τα τρία στρώματα πλαστικών της συσκευασίας είχαν κατασκευαστεί με πετρέλαιο προερχόμενο από τη Σαουδική Αραβία που μταφέρθηκε με τάνκερ από τη Λουιζιάνα των ΗΠΑ και από εκεί τα πλαστικά εξήχθησαν στη Βρετανία. Το εργοστάσιο πλαστικών της Λουιζιάνα είναι εγκατεστημένο σε μια περιοχή γνωστή και ως «διάδρομος του καρκίνου» και οι περίοικοι κατηγορούν τις βιομηχανίες πως επέλεξαν μια περιοχή όπου διαμένουν κυρίως φτωχοί μαύροι για να αποθέσουν τα τοξικά τους απόβλητα…Το καβούρδισμα του καφέ έγινε με το κάψιμο πετρελαίου της Βόρειας Θάλασσας. Η διύλιση του πετρελαίου έγινε σ’ ένα διυλιστήριο γνωστής πετρελαϊκής εταιρείας (απ’ αυτήν φουλάρει βενζίνη ο κ. Πράσινος). Οι περίοικοι του διυλιστηρίου αυτού διαμαρτύρονται συχνά για τη ρύπανση που προκαλεί και διατείνονται πως οι αναθυμιάσεις του ευθύνονται για τα αυξημένα κρούσματα καρκίνου στην περιοχή…

«Ένα οικολογικό παραμύθι», από την ιστοσελίδα της Greenpeace

Τέλος πετρελαϊκής εποχής (3/11/2007

Το πετρέλαιο άρχισε να με απασχολεί στο τέλος της εφηβείας μου. Αν θυμάμαι καλά, δεν με είχε κλονίσει τόσο η ίδια η δεύτερη πετρελαϊκή κρίση, στα τέλη της δεκαετίας του ’70, μόλις ξέσπασε η ιρανική επανάσταση, όσο η τουρκική συμμετοχή στο διαγωνισμό της Γιουβίζιον, όπου η μελαχρινή αοιδός Άιντα Πεκάν τραγουδούσε το μιξο-φρυξο-λύδιο άσμα «Αman Petrol». Μεγάλο σουξέ τότε, το 1980, λόγω επικαιρότητας. Για την επίδοσή του τραγουδιού στο διαγωνισμό δεν θυμάμαι κάτι. Ηταν ακόμη μια πετρελαϊκά αθώα εποχή για τους νεοέλληνες. Οι περισσότεροι δεν διέθεταν αυτοκίνητο, τα καλοριφέρ στις πολυκατοικίες έκαιγαν με αυστηρό ωράριο, οι σόμπες πετρελαίου ζέσταιναν ακόμη αρκετά σπίτια και στα χωριά τα κούτσουρα ήταν η κύρια καύσιμη ύλη για τις στόφες, πριν ξαναγίνουν μόδα τα τζάκια στα μικροαστικά διαμερίσματα των πόλεων. Ακόμη και οι υπουργοί Οικονομίας (Συντονισμού τότε) της χώρας όπου ανθεί η φαιδρά πορτοκαλέα (η οποία, σημειωτέον, δεν είναι καλό καύσιμο), ακόμη και οι διοικητές της ΔΕΗ που χρησιμοποιούσε το πετρέλαιο σαν θαλασσινό νερό, αντιμετώπιζαν τις πετρελαϊκές κρίσεις σαν ένα πρόβλημα εντελώς εξωτικό.

Στο μεταξύ ωριμάσαμε- σιτέψαμε μάλιστα- αποκτήσαμε δύο-τρία αυτοκίνητα ανά οικογένεια, έχουμε αυτόνομη θέρμανση στα σπίτια μας (η «αυτονομία» αυτή είναι ίσως ο σαρκαστικότερος, καθημερινός ευφημισμός της ενεργειακής μας εξάρτησης) και ανακαλύψαμε, εντελώς καθυστερημένα, ότι το καύσιμο του οικονομικού μας πολιτισμού έχει εισχωρήσει σε κάθε συναλλαγή, σε κάθε αθώα ή πονηρή μας απόλαυση. Εγινε ταυτόχρονα το μέσο που συνδέει μια δραστηριότητα ρουτίνας- το γύρισμα του κλειδιού στο αυτοκίνητο, το άναμμα της κουζίνας, το πάτημα του διακόπτη του ασανσέρ- με γεγονότα κοσμοϊστορικά: τον πόλεμο στο Ιράκ, τη γέννηση νέων εθνών και κρατών, γενοκτονίες, γεωπολιτικά εγκλήματα, διπλωματικές αλητείες.

Ακόμη κι αν όλα αυτά μας φαίνονται πολύ συνωμοτικά για να τα εντάξουμε στο παζλ του πετρελαϊκού γρίφου, υπάρχει το πολύ πιο απτό επιχείρημα: ο τρόπος που το καύσιμο της ζωής μας καίει τον ατομικό και συλλογικό πλούτο αλλά και το οξυγόνο που αναπνέουμε.

Υπάρχει μια σχιζοφρενική αντίφαση σ΄αυτές τις δύο τελευταίες διαστάσεις της πετρελαϊκής οικονομίας. Απ’ τη μια πλευρά, όλοι γνωρίζουν και αναγνωρίζουν –ακόμη και η αμερικανική Γερουσία, που ουδείς μπορεί να της καταλογίσει αντιπετρελαϊκά αισθήματα- ότι η βιομηχανία εξόρυξης, διύλισης και μεταφοράς του πετρελαίου, μαζί με όλα τα επενδυτικά κεφάλαια που τζογάρουν στο καύσιμο του πολιτισμού μας, έχουν μετατραπεί στο πιο ληστρικό, επιθετικό και αδίστακτο τμήμα του καπιταλισμού-καζίνο. Και μετατρέπουν σε υπεραξίες την αγωνία για τα πετρελαϊκά αποθέματα. Την ίδια στιγμή, ελάχιστοι πια σ’ αυτό τον πλανήτη δεν έχουν πειστεί ότι το πετρέλαιο και όλα τα παράγωγά του συνδέονται με το ισχυρότερο ενδεχόμενο περιβαλλοντικής καταστροφής, τουλάχιστον από την άποψη της επιβίωσης του ανθρώπινου είδους. Αλλά, η αγωνία για τις δραματικές αλλαγές στο κλίμα της γης καθόλου δεν συνάδει με την αγωνία για τα πετρελαϊκά αποθέματα. Είναι δυο αλληλοαναιρούμενες αγωνίες. Πρέπει να αποφασίσουμε ποια είναι η σημαντικότερη.

Με όρους οικολογίας βάθους, έχουμε φτάσει στο σημείο μηδέν. Καταναλώνουμε μέχρι τελευταίας ρανίδος έναν πόρο που δημιουργήθηκε στο υπέδαφος της γης πριν από 400 εκατομμύρια χρόνια. Δισεκατομμύρια τόνοι μικρών και μεγάλων οργανισμών, από πανύψηλα δένδρα μέχρι απειροελάχιστες αμοιβάδες αποσυντέθηκαν κάτω από στρώματα αλατούχου ύδατος για να συνθέσουν το ορυκτό που ρυθμίζει τη ζωή μας. Εχουμε καταφέρει, στα μόλις 150 χρόνια συστηματικής εξόρυξης, να σπαταλήσουμε τουλάχιστον το ένα τρίτο της ποσότητας πετρελαίου που έκρυβαν τα υπόγεια «πηγάδια»: ένα τρισεκατομμύριο βαρέλια. Ισως άλλα δύο τρισεκατομμύρια περιμένουν την άντλησή τους, αλλά το πιθανότερο είναι ότι ένα μικρό μέρος τους θα γίνει τελικά καύσιμο, λόγω ασύμφορης ή τεχνικά αδύνατης εξόρυξης. Αλλά, αν καταφέρουμε και κάψουμε έστω τα μισά τις επόμενες δεκαετίες, θα έχουμε επιτύχει ένα πραγματικό ολοκαύτωμα στην ατμόσφαιρα του πλανήτη. Θα μπορούσε να πει κανείς την κοινοτοπία περί εκδίκησης της φύσης, αλλά είναι πολύ μεταφυσικό για να το υποστηρίξω. Αρκούμαι στην οικονομία της φύσης, που έχει όλα τα απαραίτητα στοιχεία δημιουργικής καταστροφής.

Από κάθε άποψη, λοιπόν, έχει έρθει το τέλος της πετρελαϊκής οικονομίας. Είτε μέσω μιας τελικής ενεργειακής κρίσης που θα καταστρέψει εθνικές οικονομίες και θα βυθίσει στη φτώχεια έθνη και κοινωνίες. Είτε μέσω της περιβαλλοντικής κρίσης, που θα παραγάγει περίπου τα ίδια αποτελέσματα. Παραδόξως, από άποψη χρονοδιαγραμμάτων αυτές οι δύο κρίσεις περίπου ταυτίζονται. Είναι υπόθεση των επόμενων δύο-τριών δεκαετιών. Τότε υπολογίζεται ότι τα τελευταία κοιτάσματα πετρελαίου θα έχουν στερέψει. Τότε, επίσης, υπολογίζεται ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη θα είναι μια εφιαλτική καθημερινότητα.

Η μία λύση είναι να αφήσουμε τα δύο φαινόμενα να εξελιχθούν και να συμπέσουν- αν εξαιρέσει κανείς τη «λεπτομέρεια» της τύχης του ανθρώπινου είδους, το «σύνδρομο» θα αποτελέσει ένα νέο ξεκίνημα για τον ατυχή πλανήτη, που ίσως δώσει την ευκαιρία σε ένα άλλο είδος να τον κυριαρχήσει. Ενδεχομένως στις εξαιρετικά ανθεκτικές κατσαρίδες. Η άλλη λύση είναι να διακόψουμε εδώ και τώρα, στην κορύφωσή της, την «καμπύλη καμπάνας» που, όπως λένε οι ειδικοί της τεχνικής ανάλυσης, ακολουθεί η προσφορά πετρελαίου. Τα περαιτέρω θα είναι αποτέλεσμα της ηλίθιας ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης πετρελαίου- διότι υπάρχει ισορροπία και αποδεικνύει κι αυτή ότι ο περίφημος νόμος που καθορίζει τις τιμές των αγαθών έζησε και πέθανε στον αγνό, εγχειριδιακό καπιταλισμό του Ανταμ Σμιθ. Αφού ο ΟΠΕΚ ανταποκρίνεται με αύξηση της παραγωγής του σε κάθε πίεση των μεγάλων οικονομιών, σε κάθε φόβο για αύξηση της ζήτησης, για βαρύ χειμώνα, για γεωπολιτική αστάθεια, για τυφώνες, τότε γιατί οι traders αγοράζουν σαν τρελοί όλο και ακριβότερα τα πετρελαϊκά συμβόλαια; Προφανώς, όχι από αγωνία για τις ενεργειακές ανάγκες μας.

Είναι δεδομένο ότι στην πλευρά της προσφοράς γίνεται κάθε τι νοητό και αδιανόητο για να εξασφαλιστεί αδιάκοπη ροή καυσίμου μέχρι το ντεπόζιτο του αυτοκινήτου μας και τον καυστήρα του καλοριφέρ μας. Γίνονται πόλεμοι, αντιτρομοκρατικές εκστρατείες, εμφύλιοι, γενοκτονίες, αφανίζονται οι τελευταίες παρθένες περιοχές του πλανήτη, οι τελευταίοι αρχέγονοι πληθυσμοί που διασώζουν το μυστικό της συμφιλίωσης με τη φύση. Όλα για τις άπληστες ενεργειακές μας ανάγκες.

Μένει να γίνει, λοιπόν, κάτι στην πλευρά της ζήτησης. Μια μικρή επανάσταση, ακήρυχτη κι αθόρυβη, που θα δώσει ένα όσο το δυνατόν ήσυχο τέλος στην πετρελαϊκή εποχή. Ξεχάστε την τιμή του πετρελαίου. Σκεφτείτε απλώς με τι μπορεί να το αντικαταστήσουμε. Λάδι φάλαινας; Σπαρματσέτα; Καυσόξυλα; Υδρογόνο; Ηλιακούς συλλέκτες; Ανεμογεννήτριες; Ισως, αλλά καμιά τεχνολογικά εναλλακτική λύση δεν εξασφαλίζει ότι και ο νέος ενεργειακός πόρος δεν θα γίνει χρηματιστηριακό προϊόν για να μας βάλει σε νέο φαύλο κύκλο. Είναι πολλά τα λεφτά, φίλε μου. Η πετρελαϊκή βιομηχανία γεννήθηκε σε μιαν ανύποπτη εποχή, στο Titusville της Πενσυλβάνια, όχι τόσο χάρη στην εύρεση μιας πρόσφορης τεχνικής εξόρυξης, όσο χάρη στο γεγονός η τιμή του ορυκτού διακυμάνθηκε μέσα σε ελάχιστους μήνες από τα δέκα δολάρια μέχρι τα δέκα σεντς και αντίστροφα. Η οσμή του κέρδους κι όχι του πετρελαίου κινητοποίησε τα μεγάλα αρπακτικά, από τον φιλάνθρωπο Ροκφέλερ μέχρι τον φιλότεχνο Ρότσιλντ. Δεν ήταν το καύσιμο που διαμόρφωσε την τιμή του. Ηταν η τιμή που έκανε το καύσιμο τόσο απαραίτητο σε κάθε αμερικανό και ευρωπαίο πριν ένα αιώνα, σε κάθε κάτοικο του πλανήτη σήμερα. Να είστε σίγουροι, λοιπόν, ότι ο καπιταλισμός-καζίνο μπορεί να κάνει το ίδιο με τον αέρα, το θαλασσινό νερό ή τις ακτίνες του ήλιου.

Τι μένει, λοιπόν, σαν εναλλακτική λύση στα χέρια της αδύναμης πλευράς της ζήτησης, δηλαδή σε μας; Η λύση της ενεργειακής αποχής. Μια παγκόσμια συνωμοσία εγκράτειας για ένα- δύο χρόνια θα βύθιζε το πετρέλαιο στο επίπεδο της «δίκαιης τιμής»- οι ειδικοί την ορίζουν περίπου στα 45 δολάρια. Και θα ωθούσε τους κερδοσκόπους της ενέργειας να αναζητήσουν την επόμενη φιλοσοφική λίθο. Χρειάζεται να αντιπαρατάξει κανείς στο μονόδρομο της ταχύτητας την απόλαυση της βραδύτητας.
Χρειάζεται επίσης μια ισχυρή δόση ηθικής σ’ αυτή την εξέγερση της ζήτησης. Και μια ανεκτή δόση στέρησης. Την αντέχουμε; Ή θα λιποθυμήσουμε στο πρώτο χιλιόμετρο βαδίσματος που θα κάνουμε, αφήνοντας το αυτοκίνητο στο γκαράζ;