Δεν βλέπω φως, εκτός απ’ τα Φώτα…(4/1/2008)

Fos


Μου είναι εξαιρετικά συμπαθή αυτά τα πλάσματα της ανθρώπινης φαντασίας και της παράδοσης που από την Κυριακή θα πρέπει να επιστρέψουν στο σκοτεινό τους κόσμο, ηττημένα για πολλοστή φορά από το θρίαμβο του φωτός. Ολη τους η πολυήμερη προσπάθεια να κόψουν το δένδρο της ζωής, καταδικασμένη στην αποτυχία, εξελίσσεται σε μια σκηνοθετημένη παράσταση, προορισμένη να εξυπηρετήσει την τελετουργία νίκης του κατά συνθήκην Καλού από το κατά συνθήκην Κακό. Όπου, εκπρόσωποι του Κακού είναι οι καλικάντζαροι, ή κωλοβελόνηδες, ή παγανά, ή καρκαντζόλοι, ή λυκοκάντζαροι. Μια προσεκτική ανάγνωση στους μύθους που περιγράφουν τη σύντομη επίγεια δράση τους αποκαλύπτει μια υπολανθάνουσα συμπάθεια των ανθρώπων σ’ αυτά τα σκοτεινά, πλην αφελή πλάσματα. Προφανώς η πονηρία του σκότους ωχριά μπροστά στην ευφυΐα του φωτός. Οι καλικάντζαροι είναι εξιλαστήρια θύματα σ’ ένα παιχνίδι σικέ. Βλέπετε, όταν ανεβαίνουν στη Γη για το δωδεκαήμερο πανηγύρι τους, το χειμερινό ηλιοστάσιο έχει ήδη συμβεί, το Φως αρχίζει τον ασίγαστο καλπασμό του έναντι του Σκότους, η μέρα έχει αρχίζει να κερδίζει ζωτικό χώρο από τη νύχτα. Από την άποψη αυτή οι απεχθείς και δύσμορφοι καλικάντζαροι είναι καύσιμη ύλη του θεμελιώδους μύθου.

Υπάρχει μια προφανής ιδιοτέλεια εις βάρος τους. Η συναλλαγή είναι ετεροβαρής, επαχθής για τους καλικάντζαρους. Υπηρετούν το θρίαμβο του φωτός έναντι του σκότους, όπως παλαιότερα ο χθόνιος Κρόνος θυσιαζόταν για τον Ήλιο. Και όπως σήμερα τα τσιλικροτά της εξουσίας θυσιάζονται με ευκολία στο βωμό της διαφάνειας και του άπλετου φωτός που πέφτει σε κάθε σκοτεινή υπόθεση της δημόσιας σφαίρας, ρίχνονται βορά στη φωτιά με όλη τη δημόσια περιβολή τους αλλά και την ιδιωτική. Κάποια στιγμή πρέπει να γίνει ο απολογισμός του αιώνα των Φώτων. Αυτόν υποτίθεται ότι διανύουμε από τότε που κηρύχθηκε ο υπέρ πάντων αγών της κάθαρσης, της διαφάνειας, των κατά Αυλωνίτη «πνεύματος και ηθικής». Υπάρχει πολύ φως στο τούνελ, εκτυφλωτικό φως, τόσο ώστε τελικά να γίνεται μέσο συσκότισης και όχι διαφώτισης. «Ηλθες και εφάνη το Φως το απρόσιτο», λέει το κοντάκιο των Θεοφανίων και κατά σύμπτωση περιγράφει με ακρίβεια τη μεθόδευση των αρχαγγέλων της διαφάνειας που ρίχνουν όλους τους προβολείς σε κάθε σημαντική και ασήμαντη πτυχή της δημόσιας ζωής, σε κάθε σκανδαλώδη, γκρίζα ή ροζ διάσταση της ιδιωτικής ζωής με τελικό αποτέλεσμα το απόλυτο σκοτάδι.

Μια τετραετία διαφάνειας και εκτυφλωτικού φωτός έχει αποδώσει απόλυτο σκοτάδι σε κορυφαίες υποθέσεις που έφτασαν στα όρια της πολιτικής κρίσης. Υπόθεση Πακιστανών. Απλετο φως, μαχαίρι στο κόκαλο, παραπομπή στη δικαιοσύνη. Αποτέλεσμα, απόλυτο σκότος. Υπόθεση υποκλοπών. Δημόσιες ανακοινώσεις, ανακρίσεις, καταθέσεις στην επιτροπή της βουλής, έρευνες στα άδυτα των εταιρειών. Αποτέλεσμα: νύχτα ζοφερά κι ασέληνος. Υπόθεση ομολόγων: Ερευνες επί ερευνών μεταξύ Αθήνας, Λονδίνου, Κύπρου, καταθέσεις στη βουλή, κινητοποίηση της επιτροπής για το ξέπλυμα, παράλληλη δικαστική έρευνα. Αποτέλεσμα: ξέπλυμα του σκανδάλου με άρον- άρον επιστροφή των χρημάτων, πορίσματα στο αρχείο, delete. Υπόθεση καρτέλ γαλακτοβιομηχανίας: αποκαλύψεις, δικαστικές έρευνες, χειροπέδες. Αποτέλεσμα: μερικά ηχηρά πρόστιμα, εφέσιμα και όχι άμεσα καταβλητέα και η υπόθεση στη βαθεία κατάψυξη της λήθης. Υπόθεση Βαρθολομαίου: Ενας φόνος, ένας μοιραίος σύζυγος, μια μοιραία σύζυγος, μια οικογενειακή τραγωδία, ένα ζευγάρι χειροπέδες, δεκάδες γκρίζοι φάκελοι στα μικροσκόπια των δικαστικών αρχών. Αποτέλεσμα: όπως πάντα, τα μικροσκόπια έχουν θολούς, σε βάθος χαραγμένους φακούς. Δεν βλέπουν τίποτα, δεν βλέπουμε τίποτα.

Υπάρχουν άλλες τόσες υποθέσεις στις οποίες το σκοτάδι και η λήθη ήταν οι απόλυτοι νικητές, παρ’ ότι προηγήθηκαν εκατοντάδες ώρες τηλεοπτικής φλυαρίας, εκατοντάδες «αποκαλύψεις» δημοσιογραφικών λαγωνικών και άλλες τόσες ελεγχόμενες διαρροές, εκατοντάδες ρητορικές κορώνες για έρευνα εις βάθος και εκατοντάδες υποσχέσεις για άπλετο φως, μαχαίρια στα κόκαλα κοκ. Ενδεχομένως χρησιμοποιήθηκαν μερικά μαχαίρια, χύθηκε και αρκετό αίμα, κυριολεκτικά και μεταφορικά έπεσαν κορμιά, μερικά ακόμη και στην αυλή του Μεγάρου Μαξίμου, αλλά κανείς μας δεν έγινε σοφότερος για τον τρόπο που λειτουργεί ο μηχανισμός της φαυλότητας. Ετσι, το έπος της διαφάνειας εξελίσσεται σε μια παρωδία ανάλογη με την σκηνοθετημένη τελετουργία των καλικάντζαρων, πριν έρθει η ώρα των Φώτων. Τα τσιλικροτά της εξουσίας περιφέρονται για λίγο στον κόσμο του φωτός, πιάνονται επ’ αυτοφόρω να βάζουν χέρι στο δημόσιο ταμείο, να ψαχουλεύουν τσέπες και ν’ ανακατεύουν μίζες και λαδώματα, τσουρουφλίζονται στη φωτιά των τζακιών, χάνουν πόδια, χέρια, σημαδεύονται και τελικά χάνονται στο βασίλειο του σκότους, προς δόξα των αρχιερέων του φωτός.

Ολη η μυθολογία της διαπλοκής και της διαφάνειας, της διαφθοράς και της κάθαρσης με την οποία εμβολιάστηκε εδώ και μια πενταετία το κοινωνικό σώμα βασίστηκε στη θεμελιώδη αυταπάτη ότι μπορεί να υπάρξει ένα σύστημα εξουσίας, απαλλαγμένο από το γονίδιο της συναλλαγής. Στην αρχή μας είπαν ότι είναι ζήτημα μεταρρυθμίσεων και βαθιών τομών στο μηχανισμό ελέγχου του δημόσιου χρήματος. Αυτοεγκλωβίστηκαν στο γνωστό συνταγματικό και νομοθετικό ανέκδοτο που αποκαλείται «βασικός μέτοχος» για να θέσουν ανυπέρβλητους φραγμούς στις σχέσεις κράτους και προμηθευτών. Σήμερα όλοι προσπαθούν να ξεχάσουν, ο «βασικός μέτοχος» έχει μπει στις απαγορευμένες λέξεις. Ύστερα μας είπαν ότι είναι θέμα περισσότερης αστυνόμευσης στη σχέση δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Εφηύραν νέες ανεξάρτητες αρχές, έδωσαν αέρα και στις παλαιές, δημιουργώντας ένα δεύτερο και τρίτο στρώμα κράτους προορισμένα να αστυνομεύουν το πρώτο, βαθύ κράτος. Οσες ανεξάρτητες αρχές υπέπεσαν στο προπατορικό αμάρτημα αποκεφαλίστηκαν, όσες υπερέβησαν τα όρια της εκχωρημένης ανεξαρτησίας τους, εξουδετερώθηκαν. Τέλος, μας είπαν ότι η διαφθορά είναι ζήτημα προσώπων, ότι αρκούσε ο πρότερος έντιμος βίος, το παστρικό βιογραφικό των ανθρώπων της εξουσίας για να απαλλαγεί ο δημόσιος βίος από κάθε σκιά. Μετ’ ου πολύ, τα καθαρά χέρια λερώθηκαν, τα παστρικά βιογραφικά πλουτίστηκαν με ποινικά αδικήματα, ο κύκλος των αγίων άρχισε να μειώνεται επικίνδυνα, η αυλή του κυβερνητικού μεγάρου γέμισε κωλοβελόνηδες και τσιλικροτά που κάνουν πάρτι με τ’ αποφάγια του κατασπαταλημένου κρατικού θησαυροφυλακίου.

Κανενός δεν πέρασε απ’ το μυαλό ότι η διαφθορά είναι η γενετική ροπή κάθε συστήματος εξουσίας που αδυνατεί να δει και ν’ αγγίξει το κεντρικό πρόβλημα των σύγχρονων κοινωνιών. Το πρόβλημα της άνισης κατανομής του πλούτου στην οποία το κράτος παίζει το ρόλο ενός «πουλημένου» διαιτητή. Συμβαίνει και στις καλύτερες οικογένειες, ακόμη και στις πιο ανεπτυγμένες οικονομικά και θεσμικά χώρες, η επαφή κρατικής εξουσίας και ιδιωτών σπάνια ξεφεύγει από τον κανόνα της διαπλοκής (εκτός αν κάποιοι παρηγορούνται στην ιδέα ότι η διαπλοκή μπορεί να συμβαίνει με κανόνες). Δεν είναι μόνο η προσωπική μου ιδεοληψία που οδηγεί στο συμπέρασμα. Είναι ο αέναος, φαύλος κύκλος μικρών και μεγάλων επεισοδίων «κατάχρησης εξουσίας» και διασπάθισης δημοσίου χρήματος, είναι η καταθλιπτική πλέον εξοικείωση που αποκτά το κοινωνικό σώμα με τον καταιγισμό αποκαλύψεων, είναι η επικίνδυνη ανοχή της κοινωνίας των τηλεθεατών στα καθημερινά φαινόμενα εκμαυλισμού με αντίτιμο τις μικρές και μεγάλες δόσεις οφθαλμοπορνείας, ματιές στις κρεβατοκάμαρες, θέα σε ιδιωτικά βίτσια που δίνουν τη θέση τους στις δημόσιες αρετές.

Γενικώς, παρά τα δυνατά φώτα, δεν βλέπω φως. Ίσως να φταίει και το μεθεόρτιο hangover. Θα δείξει, μετά τα Φώτα.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (4/1/2008)

Πάει η Μάρου ’ς του μύλου κι δε βρήκι κανένα, γιατί απ’ του φόβου τ’ κ’ η μυλουνάς ήτανι φηυγάτ’ς. Κάθσι κι άλιθι μουνάχη τς, γιατ’ ήξιρι απού μύλου. Ικεί τότις έφτασι κ’ η μιγάλους η παγανός, κι τς λέει ναν την πάρη γ’ναίκα. «Πουλύ καλά, λέει κ’ η Μάρου (τι να κάμη;) κι ιγώ σι θέλου γι’ άντρα, μα σα θα γίνου νύφη πρέπει να μ’ φέρις σχ’λαρίκια, βραχιόλια, φουρέματα, αλλιώς δε γένιτι. – Ακούς; τς λέει η παγανός, αμέσως να σου τα φέρου». Κι φεύγει, κι πάει ‘ς ούλα ταργαστήρια κι τα σπίτια κι μάζιψι λουγιών τουν λουγιών στουλίδια – κι τς έφιρι. Μα όσου να τα φέρει η παγανός, η Μάρου άλεσι ούλου του καλαμπόκι κι τού χιν έτοιμου. Κ’ ύστερα τ’ λέει να πα να τς φέρη μια γούννα άρραφη. Ώστι που να πάη να τς φερ’ η παγανός, η Μάρου φόρτουσι κι του καλαμπόκι κι τα φουρέματα κι τα στουλίδια, κι αυτή εμπήκι ανάμεσα’ς τα σακκιά τάλουγου κι πάγινι’ς του σπίτ’τς.
Η παγανός πάει’ς του μύλου δε βρίσκει τη Μάρου, τρέχ να τν φτάσ’ς του δρόμου, βλέπει τάλουγου, δεν την κατάλαβι που ήταν ανάμισα ’ς τα σακκιά. Εχάλευι λοιπόν ’ς τα καπούλια τάλουγου μην την βρη. Του ζω ιτρόμαξι κι του δουκι μια κλουτσιά κι τ’ τσακίσι του ποδάρ· κι απού τότς απόμ’νι η μιγάλους η παγανός κ’τσός. Κι η Μάρου γλύτουσι κι πήγι’ς του σπίτ’ τς μι τα χαρίσματα τ’ παγανού.

Νικολάου Πολίτη «Παραδόσεις»

Ο καζαμίας της ουτοπίας (29/12/2007)

Προσπαθούμε να μαντέψουμε το μέλλον σχεδόν από τότε που υπάρχουμε ως είδος. Κατανοητό, αλλά και μάταιο. Επιμένουμε εδώ και χιλιετίες να κάνουμε πλούσιους όλους όσοι υπόσχονται να ανοίξουν έστω μια μικρή χαραμάδα στο άγνωστο: οιωνοσκόπους, ιερείς, μάντεις, αστρολόγους, χαρτορίχτρες, καφετζούδες, παραψυχολόγους. Για να είμαστε δίκαιοι, αυτό δεν συμβαίνει μόνο στην πλευρά του ανορθολογισμού, όπου επικρατεί ο τσαρλατανισμός. Και το στρατόπεδο του ορθολογισμού μάς έχει δώσει ουκ ολίγες ευφάνταστες υποσχέσεις για τον διακτινισμό μας στο μέλλον. Ο Αϊνστάιν υποσχέθηκε ελεύθερες μετακινήσεις στον χωροχρόνο και ο Στίβεν Χόκινς θεαματικά σλάλομ στις σήραγγες του χρόνου. Γενικώς, η αφρόκρεμα της επιστημονικής κοινότητας ασχολείται με την πιθανότητα να προβλέψει το απρόβλεπτο.

Αλλά και της εφαρμοσμένης επιστήμης και γνώσης όλες οι προσπάθειες κατατείνουν στην πρόβλεψη και την επιτάχυνση του μέλλοντος. Κάθε προϊόν που βγαίνει από τα εργαστήρια της βιομηχανίας επαίρεται ότι ενσωματώνει ένα κομμάτι μέλλοντος, ότι μας απαλλάσσει από αναπηρίες και καταναγκασμούς του παρόντος. Από την άποψη αυτή, το μέλλον είναι η πιο επικερδής βιομηχανία του καιρού μας. Επικερδής ακόμη και γι’ αυτούς που υπόσχονται βραχυπρόθεσμες, μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προβλέψεις για όλα: για τις επόμενες τεχνολογικές επαναστάσεις, για τα γυρίσματα του οικονομικού και επιχειρηματικού κύκλου, για τις αποδόσεις και τις υπεραξίες των επενδυτικών προϊόντων, για τη διαχείριση των ενεργειακών αποθεμάτων του πλανήτη, για τις αλλαγές στη γεωπολιτική αρχιτεκτονική του κόσμου μας, για τις υπερδυνάμεις της επόμενης εικοσαετίας, για την εξέλιξη των κοινωνιών και των κοινωνικών σχέσεων, για την επερχόμενη καταστροφή του περιβάλλοντος, για το πότε θα επέλθει η εξάλειψη του ανθρώπινου είδους ή ο αποικισμός του Γαλαξία, για το ενδεχόμενο καταστροφής της Γης, για το σε πόσα δισεκατομμύρια χρόνια θα καταστραφεί το σύμπαν, κλείνοντας τον κύκλο της ύπαρξης που άνοιξε με ένα big bang.

Αν το καλοσκεφτείτε, οι περισσότεροι άνθρωποι ασχολούνται με το μέλλον. Ελάχιστος χώρος έχει μείνει για το παρόν, την πιο ασύλληπτη διάσταση του χρόνου. Είμαστε όλοι μελλοντολόγοι. Παρ’ όλα αυτά, το μέλλον στέκεται απέναντί μας ακίνητο, σκοτεινό, παγερά αδιάφορο για τις αγωνίες μας. Παρά την αίσθηση της ματαιότητας, ακόμη και οι πιο άκαμπτοι ορθολογιστές, αυτές της μέρες, στο γύρισμα του συμβατικού ανθρώπινου χρόνου, θα ρίξουμε κλεφτές ματιές σε αστρολογικές προβλέψεις, θα στήσουμε αυτί στις τηλεοπτικές μπαρούφες για τα τυχερά και τα άτυχα ζώδια της χρονιάς και θα ευχηθούμε να μην αποδειχθεί πραγματικά δίσεκτο το 2008. Ας το ομολογήσουμε: η ροπή μας στο μεταφυσικό είναι ακατανίκητη (και φυσιολογική, αν σκεφτούμε ότι η μόνη μας βεβαιότητα, εκτός από την ύπαρξή μας, είναι η επερχόμενη ανυπαρξία μας). Αγοράζουμε προσδοκίες. Θα πληρώναμε όσο όσο για να γίνουν οι ευχές μας πραγματικότητα. Είτε για να γίνουμε πλούσιοι. Είτε για να βεβαιωθούμε ότι θα έχουμε μετά θάνατον ζωή.

Σ’ αυτό το ψυχολογικό υπόβαθρο βασίζεται η διαχρονική απήχηση του καζαμία κάθε εποχής. Είτε εμφανίζεται σαν ανάλαφρη και απαστράπτουσα αστρολόγος. Είτε έχει το περισπούδαστο και γεμάτο βαριά επιστημοσύνη ύφος ενός μελλοντολόγου. Ο καζαμίας δίνει υπόσταση στους θεμελιώδεις φόβους και στις μεγάλες προσδοκίες μας. Απ’ την άποψη αυτή, νομιμοποιούμαι κι εγώ να εκθέσω τον μικρό καζαμία της ουτοπίας που ακολουθεί. Ένας ευχολογικός δωδεκάλογος για δώδεκα δημιουργικές καταστροφές που θα ήθελα να συμβούν τους δώδεκα μήνες του 2008 (αλλά και το 2009 να γίνουν, δεν με χαλάει).

Ιανουάριος: Στο Νταβός της Ελβετίας, η οικονομική και επιχειρηματική ηγεσία του πλανήτηκ που συναντάται στο Διεθνές Οικονομικό Φόρουμ, αποκηρύσσει οριστικά τις νεοφιλελεύθερες φανφάρες, δηλώνει δέσμια του οικονομικού και επιχειρηματικού κύκλου, που επιστρέφει δριμύς και απειλητικός. Κηρύσσει πίστη στον κεϊνσιανισμό και ζητεί επιστροφή του κράτους στην οικονομία, για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο κατάρρευσης.

Φεβρουάριος: Η παγκόσμια πετρελαϊκή βιομηχανία παραπαίει, αντιμέτωπη με μια διεθνή συνωμοσία αποχής. Οι πολίτες του βορείου ημισφαιρίου, παρά τον δριμύ χειμώνα, χρησιμοποιούν όλο και λιγότερο πετρέλαιο θέρμανσης, προσαρμόζονται στις χαμηλές θερμοκρασίες και διανύουν όλο και μεγαλύτερες αποστάσεις με τα πόδια, αφήνοντας τα αυτοκίνητα στα πάρκινγκ τους. Οι τιμές του πετρελαίου καταρρέουν στα 40 δολάρια το βαρέλι και οι μετοχές πετρελαϊκών και ναυτιλιακών εταιρειών εξελίσσονται σε penny stocks.

Μάρτιος: Ο Πούτιν αναλαμβάνει και τυπικά την πρωθυπουργία στη Ρωσία, αλλά αιφνιδιάζει τους πάντες με μιαν απροσδόκητη απόφαση: επανεθνικοποιεί όλες τις ενεργειακές βιομηχανίες της χώρας που είχαν αρπαχτεί από τους νέους ολιγάρχες, καταργεί την ατομική ιδιοκτησία σε όλους τους πλουτοπαραγωγικούς φυσικούς πόρους της Ρωσίας και μοιράζει μετοχές στον λαό, σε ένα νέο εγχείρημα λαϊκού καπιταλισμού.

Απρίλιος: Το Διεθνές Γραφείο Εργασίας καλεί τους κοινωνικούς εταίρους των αναπτυγμένων χωρών να ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις για τη μείωση των ωρών εργασίας στις 6 κατ’ ανώτατο όριο την ημέρα και για την επιμήκυνση του δικαιώματος αδείας στους 2,5 μήνες τον χρόνο. Οι υπουργοί Απασχόλησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης χειροκροτούν πρώτοι την έκκληση, δηλώνοντας ότι αποτελεί μονόδρομο για το ιδεώδες της πλήρους απασχόλησης.

Μάιος: Έπειτα από πολύμηνο διάλογο με όλες τις πλευρές, η Ελλάδα γίνεται η χώρα που εφαρμόζει την πιο ρηξικέλευθη ασφαλιστική μεταρρύθμιση. Μειώνει τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης στα 55 χρόνια για όλους, υπολογίζοντας ότι οι χιλιάδες θέσεις εργασίας που θα αποδεσμευτούν θα αποκαταστήσουν την ισορροπία εργαζομένων - συνταξιούχων στο σύστημα. Η μεταρρύθμιση προβλέπει, επίσης, τη δυνατότητα χρήσης του συνταξιοδοτικού δικαιώματος στην αρχή του εργασιακού βίου, με όριο ηλικίας τα 18 χρόνια.

Ιούνιος: Οι υπουργοί Οικονομίας, Ενέργειας και Εξωτερικών του G8 συνεδριάζουν όλο τον μήνα στην Ιαπωνία, προπαρασκευάζοντας τη σύνοδο κορυφής. Οι ανακοινώσεις τους, που παρέχονται διακριτικά και σε μικρές δόσεις, προκαλούν αναταραχές στις χρηματοοικονομικές αγορές. Μεταξύ άλλων, διαρρέουν διαπιστώσεις όπως ότι το πρόβλημα των οικονομιών δεν είναι η μεγέθυνση αλλά η διανομή του πλούτου και ότι η μισθωτή εργασία έχει αδικηθεί για δεκαετίες, καθώς της επιστρέφεται μικρό μέρος της παραγωγικότητας που πραγματικά επιτυγχάνει.

Ιούλιος: Σοκ προκαλεί στις διεθνείς αγορές η ανακοίνωση του G8 στην Ιαπωνία, ότι αποφασίζουν να διαγράψουν μέχρι τελευταίου σεντ τα χρέη των φτωχότερων χωρών. Οι πλουσιότερες βιομηχανικές χώρες του πλανήτη ομολογούν ένοχες για την άνιση ανάπτυξη και την ανέχεια στην οποία έχουν βυθίσει τους παρίες του κόσμου και δηλώνουν μετάνοια για την αποικιοκρατία, τη νεοαποικιοκρατία και την καταλήστευση των φυσικών τους πόρων.

Αύγουστος: Μήνας διακοπών. Τα διασημότερα τουριστικά θέρετρα και οι διεθνείς αλυσίδες ταξιδιών και ξενοδοχείων ανοίγουν τις πόρτες τους στους πληβείους, εντασσόμενες στα προγράμματα επιδοτούμενου κοινωνικού τουρισμού. Οι δικαιούχοι της ελληνικής Εργατικής Εστίας επιλέγονται για τα θέρετρα της Καραϊβικής.

Σεπτέμβριος: Η ελληνική κοινή γνώμη κεραυνοβολείται από την ανακοίνωση της διάλυσης του ΣΕΒ. «Δεν υπάρχει ελληνική βιομηχανία, είμαστε όλοι μεταπράτες», δηλώνει ο πρόεδρός του σ’ ένα ξέσπασμα ειλικρίνειας και προσθέτει: «Τα προϊόντα μας δεν έχουν ίχνος προστιθέμενης αξίας, ούτε ίχνος ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Χωρίς το κρατικό και το κοινοτικό χρήμα θα ήμασταν ανύπαρκτοι».

Οκτώβριος: Η μία μετά την άλλη οι διεθνείς αλυσίδες ταχυφαγείων ανακοινώνουν συρρίκνωση των καταστημάτων τους σε όλο τον κόσμο. Ο απρόσμενη διάδοση του κινήματος slow food κερδίζει επιχειρήσεις, αλλά και πόλεις, που αυτοανακηρύσσονται σε slow cities και καθιερώνουν υποχρεωτική μεσημβρινή σιέστα και γαστρονομική απόλαυση. Η «Βραδύτητα» του Κούντερα γίνεται παγκόσμιο best seller.

Νοέμβριος: Η Διεθνής των Τραπεζιτών συνεδριάζει στην Ελβετία σε κατάσταση πανικού. Έχει προηγηθεί μαζική απόσυρση των καταθέσεων εκατομμυρίων αποταμιευτών στον αναπτυγμένο κόσμο και ένα πρωτοφανές πάγωμα στα δάνεια. Ο κόσμος αρνείται πλέον να δανειστεί και επιδίδεται σε ασκήσεις εγκράτειας και αγοραστικής αποχής, προκαλώντας ταυτόχρονα πτώση των τιμών. Οι τραπεζίτες συνοδεύουν την ανακοίνωση σταδιακού μηδενισμού στα επιτόκια δανεισμού με την ομολογία ότι «το χρήμα δεν γεννάει χρήμα».

Δεκέμβριος: Δυσάρεστη έκπληξη περιμένει τους εκπροσώπους 191 χωρών, που συναντώνται στο Πόσναν της Πολωνίας για να συζητήσουν ένα νέο πρωτόκολλο για την προστασία του κλίματος. Βρίσκονται πολιορκημένοι από δεκάδες χιλιάδες πολίτες του κόσμου, που ξεφυτρώνουν από παντού. Η πολυήμερη πολιορκία των ηγετών λήγει μόνο όταν ο εκπρόσωπος του ΟΗΕ ανακοινώνει στους διαδηλωτές ότι υπογράφτηκε δεσμευτική συμφωνία για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (29/12/2007)

Ο άγιος Βασίλης μας μπορεί να χαρακτηριστεί ιδιόρρυθμος. Μαστορεύει, μαγειρεύει, αρμενίζει, χορεύει, γελάει αρκετά συχνά με τον εαυτό του και με την τρέλα που τον περιβάλλει. Είναι τσαντίλας με το άδικο, είναι ροκολατινοτζαζορεμπέτης, στέλνει κουφά e-mail στον Ζορό, τον Δον Κιχώτη, τον Χριστό, τον Μάρξ, τον Σούπερμαν, τον Ρομπέν των Δασών, τον Κάστρο, σε άγνωστα μουσικά σχήματα, σε εικαστικούς της arte povera, σε θιάσους δρόμου, σε άστεγους, μετανάστες, ταχυδακτυλουργούς και ζογκλέρ. Τα βράδια παίζει θέατρο δρόμου, ενώνεται με graffiti groups, ταΐζει και παίζει με τα αδέσποτα, κάνει αφάνταστες καλικαντζαριές στους γύρω Δήθεν που μας έχουν περικυκλώσει… Ο άγιος Βασίλης μας, όπως έχετε καταλάβει, δουλεύει καθημερινά εκτός διακοπών, που σαφέστατα κάνει ό,τι γουστάρει.

Ελένη Γύρα (από ένα εορταστικό φυλλάδιο της Εταιρείας Ψυχοκοινωνικής Αντιμετώπισης)

Το αστέρι που δεν έγινε σταρ (22/12/2007)

«You can be a star!», είπε ο Γαλαξίας στον αστεροειδή Β666, που προοριζόταν αυτή τη χρονιά να λάμψει πάνω από τη Γη την παραμονή των Χριστουγέννων. Ο αστεροειδής, που εδώ και εκατομμύρια χρόνια κινούνταν στα απώτατα άκρα του ηλιακού συστήματος, δεν είχε καμιά όρεξη να εγκαταλείψει την ατέρμονη περιπλάνησή του στον Γαλαξία. Ο οποίος με τη σειρά του έπρεπε να τον πείσει να αναλάβει αυτόν τον ρόλο στην εξυπηρέτηση ενός γήινου εθίμου. Ελλείψει προθύμων, έριξε όλο του το βάρος σ’ αυτόν τον ακανόνιστο σαν πατάτα αστεροειδή, έναν πυριτικό βράχο με μάζα όχι μεγαλύτερη από ένα βουναλάκι σαν τον Λυκαβηττό. «Είσαι ο ξεχωριστός ανάμεσα στους 300.000 επίσημα καταγραμμένους του ηλιακού συστήματος», είπε ο Γαλαξίας σε μια ύστατη προσπάθεια να τον πείσει. «Και τι με νοιάζει αν είμαι καταγραμμένος;», απάντησε ο Β666. Και ο Γαλαξίας πέρασε από την πειθώ στον εξαναγκασμό.

Ο Β666 ξεκίνησε για την αποστολή του με την απορία γιατί επιλέχτηκε αυτός, ο εξορισμένος στα σύνορα του ηλιακού συστήματος, δύσμορφος σαν στραβοχυμένος λουκουμάς αστεροειδής, αντί για τους μεγάλους, ολοστρόγγυλους και λαμπερούς σαν μικρούς ήλιους που συνήθως αναλάμβαναν να ικανοποιήσουν την αχαλίνωτη ανθρώπινη φαντασία. Θα του λυνόταν κι αυτή η απορία, αργότερα.

Προορισμός του ήταν να αποτελέσει το υπέρλαμπρο άστρο των Χριστουγέννων του 2007 – παρ’ ότι δεν αποτελούσε ούτε το ένα εκατομμυριοστό του πιο μικρού άστρου στο Γαλαξία. Αλλά αυτός ήταν ο τίτλος που συνόδευε αυτή τη συμπαντική αγγαρεία. Αφού θα έμπαινε σε τροχιά γύρω από τον παράξενο πλανήτη, έπρεπε να φωτίσει κάτι ξεχωριστό, ένα γεγονός κοσμοϊστορικό για τους γήινους. Για τις ανάγκες της αποστολής έπρεπε να καταστρατηγήσει τους νόμους της βαρύτητας και τους κανόνες της νευτώνειας Φυσικής.

Ο αστεροειδής Β666 άρχισε την περιπλάνησή του, σε απόσταση ασφαλείας στην αρχή, γιατί δεν έπρεπε να αποκαλύψει όλη του τη λαμπρότητα πριν από τα μεσάνυχτα της Παραμονής. Αυτή η αναγκαστική του προσαρμογή στο ανθρώπινο timing τον έκανε να αισθάνεται ολίγον σαν βεγγαλικό που θα έσκαγε σε πάρτι γήινου celebrity ή σαν φωτεινή χριστουγεννιάτικη γιρλάντα, κινεζικής κατασκευής φυσικά.

Σε ελεύθερη τροχιά πάνω από τη Γη, προσπαθώντας να αποφύγει τα πανίσχυρα ηλεκτρονικά τηλεσκόπια των αστρονόμων που θα κήρυτταν συναγερμό για επερχόμενη καταστροφή του πλανήτη, άρχισε να τον «σκανάρει» σπιθαμή προς σπιθαμή. Έπειτα από αρκετά γήινα 24ωρα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα 6 δισεκατομμύρια κάτοικοι του γαλάζιου πλανήτη ήταν πολύ απορροφημένα σε πράξεις απληστίας, καταστροφής, ρουτίνας και απελπισίας.

Στην αρχή πίστεψε ότι το κυρίαρχο άγχος του ανθρώπινου είδους αυτό τον καιρό ήταν οι πηγές ενέργειας. Του ίδιου τού ήταν ακατανόητο, καθώς γνώριζε ότι το σύμπαν διέθετε αστείρευτή ενέργεια για να κινεί τρισεκατομμύρια σώματα μπροστά στα οποία η Γη ήταν ανύπαρκτο μέγεθος. Την ανάγκη φιλοτιμίαν ποιούμενος, όμως, ο αστεροειδής Β666 έψαξε ωκεανούς και ηπείρους. Κάπου στον Ειρηνικό, στ’ ανοικτά των λατινοαμερικανικών ακτών, εντόπισε ένα ερευνητικό σκάφος, το οποίο είχε μόλις βεβαιωθεί για ένα τεράστιο υποθαλάσσιο κοίτασμα πετρελαίου. Θα έδινε ενεργειακή αυτονομία στους γήινους τουλάχιστον για έναν ακόμη αιώνα. Αλλά ο Β666 αποφάσισε ότι αυτό δεν ήταν ΤΟ γεγονός που έψαχνε. Το κοίτασμα θα πρόσθετε απλώς κι άλλα δηλητηριώδη αέρια που έκοβαν την ανάσα του πλανήτη.

Οι γήινοι είχαν επίσης άγχος με τις τιμές. Ο Β666 δεν είχε, βέβαια, αντιληφθεί για ποιο λόγο οι άνθρωποι εφηύραν το χρήμα ως μέσο συναλλαγής στον μόνο πλανήτη του ηλιακού συστήματος που πρόσφερε σε αφθονία τα μέσα συντήρησής τους. Έβλεπε, όμως, πολλούς να μετρούν με περίσκεψη το περιεχόμενο των πορτοφολιών τους ή το υπόλοιπο των λογαριασμών τους μετά την απομάκρυνσή τους από τα ταμεία. Ακόμη κι όταν ψώνιζαν είδη διατροφής. Σκέφθηκε, λοιπόν, ότι θα ήταν καλό να φωτίσει την καθημερινότητα μιας φυλής στη Μελανησία που διατηρεί την ευρωστία της χωρίς χρηματικές συναλλαγές. Αγνοεί τι εστί πληθωρισμός για τον απλούστατο λόγο ότι όλα τα αγαθά συντήρησης δεν έχουν τιμή και διατίθενται ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ατόμου ή νοικοκυριού. Αλλά κι αυτή την επιλογή την εγκατέλειψε τελικά ο Β666 όταν κατάλαβε ότι έτσι ήταν μέχρι πριν έναν αιώνα ολόκληρη η Μελανησία, πριν αλωθεί πλήρως από τις ιεραποστολές και τις εταιρείες εκμετάλλευσης φυσικών πόρων. Κι ότι ο λόγος που αυτή η φυλή διατηρούσε την οικονομική της ιδιαιτερότητα ήταν πως αποτελούσε τουριστική ατραξιόν.

Η επόμενη επιλογή του περιπλανώμενου αστεροειδούς ήταν πιο παραδοσιακή. Υπέθεσε ότι η Μέση Ανατολή ίσως έδινε ένα ακόμη κοσμοϊστορικό γεγονός, κρυμμένο πάλι σε μια ταπεινή στάνη. Κάτι που να δικαιολογούσε εκείνο το «πασέ» σύνθημα «και επί γης ειρήνη». Πέρασε πάνω από τα καθωσπρέπει διαμερίσματα των Εβραίων, τις συνοικίες των εποίκων, τις γειτονιές των Φιλισταίων, έπειτα μεγάλωσε την ακτίνα έρευνας σε όλη την περιοχή των λαών της Βίβλου, αλλά δεν εντόπισε τίποτα περισσότερο από μίσος, ανταγωνισμό, αδιέξοδες διαπραγματεύσεις, όπλα, θρησκευτικό φανατισμό, θάνατο σκορπισμένο παντού. Είτε με τη μορφή της απελπισμένης άμυνας είτε στην εκδοχή της βίαιης καταστολής.

Ο χρόνος περνούσε, οι επιλογές του αστεροειδούς της ιστορίας μας μειώνονταν δραματικά – παρ’ ότι του ήταν αδιάφορη η γαλαξιακή αποστολή, δεν γούσταρε καθόλου τη ρετσινιά του αποτυχημένου. Προσανατολίστηκε σε μικρότερα γεγονότα, συμβατά με τους πιο ανθεκτικούς ανθρώπινους μύθους. Έψαξε το κοριτσάκι με τα σπίρτα κι ανακάλυψε μ’ απογοήτευση ότι πουλούσε πια συλλεκτικούς αναπτήρες zippo και ηλεκτρονικούς, πετυχημένες απομιμήσεις όλων των γνωστών μαρκών. Ανακάλυψε επίσης ότι όλοι οι Εμπενίζερ Σκρουτζ της γης εξαγόραζαν πλέον τις τύψεις τους με μια νέα μορφή φιλανθρωπίας, βασισμένης στη φιλοσοφία «βοήθα τους φτωχούς να βοηθήσουν τους εαυτούς τους». Τους δάνειζαν χρήματα με κυμαινόμενο επιτόκιο ή τους παρείχαν τεχνογνωσία για ανάπτυξη της μικρής επιχειρηματικότητας. Όταν ήθελαν να είναι πιο «λαρτζ», γίνονταν δωρητές ή χορηγοί μη κυβερνητικών οργανώσεων, κερδίζοντας φυσικά την ανάλογη φοροαπαλλαγή. Ευτυχισμένους Πρίγκιπες δεν εντόπισε, όλα τα γλυπτά στα κέντρα των μητροπόλεων είχαν αντικατασταθεί από installations μεταμοντέρνων καλλιτεχνών, τις οποίες δεν πλησίαζαν πια τα πουλιά.

Η τελευταία ελπίδα του αστεροειδούς μας ήταν τα παιδιά. Αλλά, όπως διαπίστωσε βάσει της γήινης στατιστικής, από τα 250.000 που θα γεννιόνταν, το κρίσιμο εικοσιτετράωρο κανένα δεν ήταν προϊόν παρθενογένεσης. Το 5% θα πέθαιναν από πείνα ή αρρώστια τα πρώτα 24ωρα, άλλο ένα 10% θα είχαν την ίδια τύχη μέχρι τα 5 χρόνια τους. Το 20% θα μεγάλωναν περίπου στα πούπουλα, αλλά θα ήταν τόσο απορροφημένα από τη μόρφωση και τη μελλοντική τους καριέρα, ώστε σχεδόν δεν θα αντιλαμβάνονταν ότι υπήρχε κόσμος γύρω τους. Άλλο ένα 10% έθεταν σοβαρή υποψηφιότητα να πυκνώσουν τις τάξεις της τρομοκρατίας του μέλλοντος, μεγαλώνοντας μέσα σε ακατανόητη μιζέρια και αδικία. Αντίστοιχο ποσοστό θα διοχέτευαν τον θυμό τους για όσα θα τους συνέβαιναν στην εφηβική παραβατικότητα και στο κοινό έγκλημα. Ένα 30% των νεογέννητων παιδιών -άνισα κατανεμημένο σε Ανατολή, Δύση, Βορρά, Νότο- θα μεγάλωνε με την πεποίθηση ότι ο κόσμος είναι πολύ ανταγωνιστικός και για να επιβιώσουν σ’ αυτόν δεν έπρεπε να επενδύουν σε τίποτε άλλο εκτός από τους εαυτούς τους. Ένα 10% ήταν προορισμένο σχεδόν εκ γενετής να γίνουν οι μάνατζερ, οι τεχνοκράτες και οι Κροίσοι του μέλλοντος – κάπου στο τέλος της εφηβείας τους η ευφυΐα και οι δεξιότητές τους θα ήταν ιδιοκτησία εταιρειών. Και τέλος, το 5% ήταν οι γόνοι των οικογενειών που ελέγχουν το 35% του παγκόσμιου πλούτου. Δεν υπήρχε η παραμικρή πιθανότητα να ανησυχήσουν ούτε για τους άλλους ούτε για τους εαυτούς τους. Δεν είχαν και λόγους, άλλωστε.

Η αποστολή του αστεροειδούς οδηγούνταν με μαθηματική ακρίβεια σε αποτυχία, η τροχιά του πλέον πάνω από την Γη πήρε χαρακτηριστικά νευρικής κρίσης. Σε απόλυτη απελπισία ο Β666 κινούνταν πάνω-κάτω, από Βορρά προς Νότο, ύστερα από Ανατολή προς Δύση, έκανε απίστευτα άλματα από ήπειρο σε ήπειρο. Ήταν πια απίθανο να μην τον εντοπίσουν τα γήινα τηλεσκόπια και οι άγρυπνες διαστημικές υπηρεσίες. Και φυσικά, μ’ αυτή τη θεότρελη τροχιά και το εκτός γεωμετρίας σχήμα του, κανείς δεν τον συνδύασε με τη γοητευτική, γαλαξιακή αποστολή του. Ήταν μια πέτρινη, απειλητική πατάτα. «Fire!» ήταν η εντολή που δόθηκε ταυτόχρονα από τις διαστημικές υπηρεσίες των γήινων. Κι από τους απαστράπτοντες δορυφόρους με τους οποίους διασταυρωνόταν αδιάφορα ο Β666, εκτοξεύτηκαν φωτεινές ακτίνες που τον κονιορτοποίησαν σε δευτερόλεπτα. Έγινε αστρική σκόνη, χωρίς να βγάλει την παραμικρή λάμψη στο σκοτεινό στερέωμα τ’ ουρανού. Και φυσικά το γεγονός αποσιωπήθηκε, στερώντας από τον Β666 έστω και την μικρή πολυτέλεια της επιστημονικής καταγραφής.