Το χοιρόγραφον του χοίρου (2/5/2009)

…Ήρθε ο καιρός να πάρω το αίμα μου πίσω. Τώρα αρχίζει ο αιώνας μου. Ο χοιρότερος αιών. Όχι, δεν υπάρχει κανένα ορθογραφικό λάθος σε ό,τι διαβάζετε. Εσείς ήρξασθε χοίρων αδίκων. Έχω γεμίσει τα στομάχια σας, έχω κορέσει την παμφάγα πείνα σας, το αίμα μου γεμίζει έναν Νείλο κι έναν Αμαζόνιο, κι όμως, μ’ έχετε εξορίσει στο περιθώριο της κοινωνικής σας μυθολογίας. Ακάθαρτο ζώο; Εγώ; Κι εσείς τι είστε; Λέτε «Γουρούνι!» κι εννοείτε ό,τι πιο ρυπαρό, ελεεινό και σιχαμένο, ενώ χλαπακιάζετε τα πιτόγυρα γεμάτα με την καψαλισμένη ροδαλή σάρκα μου. Εγώ, όμως, θα σας εκδικηθώ πολιτισμένα. Με τα όπλα σας. Με τη γλώσσα σας. Στο εξής θα συστήνεστε με χοιραψία, όταν πλακώνεστε στο ξύλο θα χοιροδικείτε, όταν βρίζεστε θα χοιρονομείτε απειλητικά, τα κείμενά σας θα γράφονται χοιρόγραφα, οι ιερείς σας θα χοιροτονούνται, τα έπιπλα και τα σκεύη σας θα είναι χοιροποίητα, θα μετακινήστε μόνον με χοιράμαξες ή με μέσα μαζικής μεταφοράς κρεμασμένοι από χοιρολαβές, οι περισσότεροι θα γίνετε χοιρώνακτες, το ψωμί σας θα είναι αδύνατο να το αποκτήσετε χωρίς χοιρόμυλους, τα παιδιά σας θα διδάσκονται ως βασικό μάθημα τη χοιροτεχνία, ο χοιροβοσκός θα γίνει το επάγγελμα του μέλλοντος, θα σκουπίζετε τις μύτες σας με χοιρόμακτρα, η ζωή σας στα νοσοκομεία θα εξαρτάται από χοιρουργούς και αντί μασέζ θα διαθέτετε μόνον χοιροπράκτες, οι πολιτικοί σας θα σας χοιραγωγούν, η χοιροκτονία θα μετατραπεί σε θανάσιμο αμάρτημα και οι χοιροκτόνοι θα οδηγούνται σε χοιροστάσια -φυλακές με χοιροπέδες, έτσι ώστε να αποκτήσει πλήρες νόημα το σύνθημα «μπάτσοι, γουρούνια, δολοφόνοι», που αδικεί εμένα, όχι τους μπάτσους. Το βιοτικό σας επίπεδο θα βαίνει από το κακό στο χοιρότερο, θα προσφεύγετε στους χοιρομάντες για να σας πουν τα μελλούμενα, αλλά όσοι επιβιώνετε από τον λοιμό θα μπορείτε να αναφωνήσετε «το μη χοίρον, βέλτιστον». Αν ορφανέψετε ή χοιρέψετε, να είστε σίγουροι ότι ο Αβραμόπουλος θα σας εξασφαλίσει σύνταξη χοιρίας. Αυτά θα είναι τα χοιροπιαστά αποτελέσματα της επιδημίας που ονομάσατε γρίπη των χοίρων.

Α, όχι! Δεν θα τη γλιτώσετε τόσο εύκολα. Νομίζετε ότι θα με εξευμενίσετε αν αλλάξετε το όνομα του ιού; Τι θα πει novel flu; Όχι! Γρίπη των Χοίρων! Εγώ γράφω την ιστορία τώρα! Αρκετά με την παραπλάνηση. Είχατε 7.000 χρόνια στη διάθεσή σας ως είδος να αποφασίσετε αν είμαι ένα ρυπαρό τέρας ή ένας συνοδοιπόρος στην εξέλιξή σας. Οι μουσουλμάνοι δεν με βάζουν στο στόμα τους (δεν με χαλάει αυτό, μ’ αφήνουν στην ησυχία μου), οι Εβραίοι με θεωρούν βρομερό είδος (σκεφτείτε, οι αθεόφοβοι, ούτε τη νόσο δεν αναφέρουν με το όνομά μου. Τη λένε γρίπη του Μεξικού!), οι χριστιανοί, παρ’ ότι με περιδρομιάζουν ασυστόλως, με αντιμετωπίζουν σαν ενσάρκωση του Διαβόλου – για πέστε μου, τι σημαίνει το θαύμα του Ιησού με τους δαιμονισμένους Γαδαρηνούς; Γιατί να μπει η λεγεώνα των δαιμόνων στα ανυποψίαστα γουρουνάκια που έπεσαν και πνίγηκαν στη θάλασσα; Απ’ τους αρχαίους Έλληνες δεν έχω παράπονο. Και ο Όμηρος με περιποιήθηκε, είχε περί πολλού και το είδος μου και τους χοιροβοσκούς. Και η Κίρκη, η μάγισσα, δεν νομίζω ότι χρησιμοποίησε προσβλητικά τη μορφή μου μεταμορφώνοντας σε γουρούνια τους συντρόφους του Οδυσσέα. Νομίζω ότι το περιστατικό υπογραμμίζει τη διάθεση δέσμευσης που με χαρακτηρίζει. Και εντέλει ουδείς εσφάγη.
Και οι Κινέζοι, επίσης, μου έχουν φερθεί κοσμίως. Όχι μόνο με απολαμβάνουν ως τροφή, αλλά με περιλαμβάνουν και στο ωροσκόπιό τους, ως σύμβολο γονιμότητας, καλοτυχίας και αλήθειας. Για το πρώτο, όχι να το παινευτώ, αλλά είμαι πρωταθλητής του σεξ με διάρκεια οργασμού μισής ώρας! Εσάς, πόσο κρατάει, κοκοράκια μου; Αφήστε δε την αναπαραγωγική μου ικανότητα. Ο δικός μου πληθωρικός οργασμός και η δική σας ακόρεστη ζήτηση για χοιρινό έχει φτάσει τον παγκόσμιο πληθυσμό μου σε 900 εκατομμύρια! Το αντιλαμβάνεστε; Αντιστοιχούμε ένα γουρούνι που φτάνει και τα εκατό κιλά σε έξι κατοίκους αυτού του πλανήτη. Βγάλε τα δύο δισεκατομμύρια που δεν με βάζουν στο στόμα τους γιατί είμαι ακάθαρτο και η αναλογία πέφτει στο ένα προς τέσσερις. Κι όμως, έχετε καταφέρει οι μισοί απ’ αυτούς να λιμοκτονούν για ένα σπυρί στάρι! Θα ήταν πανευτυχείς με ένα καλαμάκι από το τρυφερό μου κρέας.

Δικό σας πρόβλημα. Μην περιμένετε από το θύμα σας να σας υποδείξει τρόπους να λύσετε με το αίμα του το διατροφικό πρόβλημα του πλανήτη. Δεν είναι δουλειά μου να σας πω πώς θα ξεπεράσετε την αδικία και τη μεταφυσική βλακεία σας. Εγώ θέλω μόνο να αποκαταστήσουμε την αλήθεια και να ανατρέψουμε τους θεμελιώδεις μύθους σας. Την επιδημία πρέπει να την αντιληφθείτε όχι μόνο ως απειλή, αλλά σαν μιαν αντίστροφη παραβολή για την προαιώνια σχέση μας. Θα με βγάλετε από την ακαθαρσία των χοιροστασίων στα οποία με εγκλωβίζετε, αλλά και από την ακαθαρσία των νοσηρών εγκεφάλων σας. Αφού είμαι καθαρό για τα στομάχια σας, θα είμαι καθαρό και στη μυθολογία σας. Θα είμαι το τρυφερό, τριανταφυλλί γουρουνάκι της Ρόζας - Ροζαλίας της Λιλιπούπολης, θα είμαι η έξυπνη Piggy του Muppet Show, θα είμαι ο Babe, το έξυπνο γουρουνάκι, θα είμαι το εξυπνότερο από τα τρία γουρουνάκια που πήρε στο κυνήγι ο Κακός Λύκος. Άλλωστε, μέσα στα κύματα της ανθρώπινης αμφιθυμίας για το είδος μου, κάνατε και κάτι που μάλλον θα πρέπει να με κολακεύει. Όταν με επιλέξατε ως σύμβολο του προτεσταντικού πνεύματος του καπιταλισμού, όταν δηλαδή έγινα το γουρουνάκι-κουμπαράς της αποταμίευσης, πίστεψα προς στιγμήν ότι θα γίνω η ενσάρκωση όλου του οικονομικού σας πολιτισμού. Αλλά εσείς παραχώσατε μέσα στο κούφιο πλαστικό σώμα μου, εκτός από τις οικονομίες σας σε κέρματα, όλη σας την απέχθεια για τις μικρές αθώες αδυναμίες μου: τη λαιμαργία και την αδηφαγία μου. Τι υπονοείτε μ’ αυτό, λοιπόν; Ότι είμαι το πνεύμα της απληστίας, του ακόρεστου αποθησαυρισμού; Και το ισχυρίζεστε ακόμη και τώρα που η ύφεση έκανε την αποταμίευση ντεμοντέ και τα γουρουνάκια τ’ αφήνετε μόνο για διακοσμητικά σε παιδικά δωμάτια; Ουδε γρυ απεκρίνασθε… (Τι δεν καταλαβαίνετε, τώρα; Δεν ξέρετε ούτε τη γλώσσα σας; Γρυ, γρύλλισμα, γρύζω, γρυνιάζω, γρύλλος… Για τη λαλιά μου μιλούν όλες αυτές οι πανάρχαιες λέξεις).

Όχι, λοιπόν, χρυσά μου. Η απληστία, η αδηφαγία είναι δικά σας χαρίσματα, δικές σας γουρουνιές. Σας χαρίζω τις αλητείες στον Κόλπο των Χοίρων, τα «Γουρουνίσια Χρόνια» στο Βιετνάμ. Όλοι οι πόλεμοι, οι ανθρωπιστικές, οι διατροφικές και οι οικονομικές κρίσεις είναι οι δικοί σας χοιροσπέλεθοι, τα γουρουνόσκατα που καταπίνετε σαν λαχταριστές λιχουδιές μέχρι το τελευταίο. Με τις υγείες σας. Κυλιστείτε στη λάσπη και στην κόπρο της ταραγμένης ευημερίας σας κι αφήστε με να ξαναγράψω την ιστορία μου με τον δικό μου τρόπο. «Η φάρμα των ζώων» του ΄Οργουελ θα επαναληφθεί, αλλά αυτή τη φορά με χάπι έντ. Τα γουρούνια, ως τα ευφυέστερα ζώα της φάρμας, επαναλαμβάνουμε το εγχείρημα της επανάστασης, αλλά δεν ξαναπέφτουμε στην παγίδα της ιεραρχίας, του καταμερισμού εργασίας και του εκμαυλισμού της εξουσίας. Δικαιούμαστε τουλάχιστον να ξαναγράψουμε σωστά και δίκαια τον κοινωνικό μας μύθο. Αν δεν ακολουθήσετε το παράδειγμά μας, το πολύ πολύ να έχετε την τύχη του ήρωα του Παζολίνι, στο «Χοιροστάσιο». Θα γίνετε εσείς η τροφή μας, όπως χιλιετίες τώρα είμαστε εμείς η δική σας τροφή. Ίσως όχι κυριολεκτικά, αλλά μεταφορικά. Τώρα πια, ένα φτάρνισμά μας είναι αρκετό για να σας θάψει…

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (2/5/2009)

«Πράγματι… δηλαδή… Κατά κάποιο τρόπο, φυσικά… Σκεφτείτε ορισμένες συχνές εκφράσεις όπως “έφαγα σαν γουρούνι” ή “έγινα γουρούνι” – έτσι δεν είναι; Το γουρούνι παραπέμπει στη σεξουαλικότητα… στη λαγνεία, κατά κανόνα... έννοιες που συνδέονται με τον Διάβολο, όπως λέμε “τρώω σαν γουρούνι”, που φυσικά σημαίνει ότι δεν έχω τρόπους και παραπέμπει, βεβαίως, στη λαιμαργία… -έτσι δεν είναι;- ή… “Γουρούνι με τιράντες”, μια εικόνα που θυμίζει τον διεφθαρμένο πλούσιο, τον τύραννο -έτσι δεν είναι;- αλλά βλέπω μια αρκετά σαφή ταύτιση του χοίρου με την ηδονή, του χοίρου με την αμαρτία, του χοίρου με τη ρυπαρότητα, και λοιπά και λοιπά, συνεπώς… κατά συνέπεια… βλέπω σαφή σύνδεση…ε… χμ, του Χοίρου και του Διαβόλου, που είναι πράγματι το ζητούμενο… εκεί που θέλαμε να καταλήξουμε».
«Και δεν θα ήταν απλούστερη εξήγηση για το σημείωμα το γεγονός ότι το πτώμα βρέθηκε σ’ ένα σφαγείο για χοιρινά;»

Πάμπλο Τουσέτ, «Ο άρχοντας των χοιρινών»

Η Ελλάδα, μια παρα-χώρα (25/4/2009)

Η φίλη μου η Δώρα, που εδώ και πολλά χρόνια κινείται μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας, χωρίς να τρέφει ιδιαίτερα αισθήματα συμπάθειας στον ανεπτυγμένο κεντροευρωπαϊκό καπιταλισμό, χωρίς να υποκύπτει στη μοντερνιστική του γοητεία και χωρίς να πάψει να νοσταλγεί έστω και για ένα λεπτό την πατρίδα της, έχει εδώ και μερικούς μήνες επισημάνει ότι στην Ελλάδα ταιριάζει η πρόθεση «παρά». Είναι στην κυριολεξία μία «παρα-χώρα». Και δεν εννοεί καθόλου την κατά Καστοριάδη «ελληνική ιδιαιτερότητα» – ευχής έργον θα ήταν να είχε επιβιώσει έστω και ένα ψήγμα απ’ αυτήν. Ούτε εννοεί την εθνική απόχρωση, που υπάρχει ούτως ή άλλως στον καπιταλισμό κάθε ευρωπαϊκού έθνους-κράτους, αν υποθέσουμε ότι τουλάχιστον αυτά που είναι ενταγμένα στην Ε.Ε. συνιστούν ένα ευρωπαϊκό κοινωνικοοικονομικό μοντέλο. Η Ελλάδα είναι κάτι πέρα από αυτό και παρά αυτό. Είναι μια γενική απόκλιση από τον κανόνα. Ή τουλάχιστον αυτή την εντύπωση δίνει σ’ εμάς που ζούμε εντός της. Ενδεχομένως αυτό το φαινόμενο να είναι ένας αντίστροφος σοβινισμός, το καθίζημα μιας εθνικιστικής ουτοπίας που υπονοεί ότι αυτή η χώρα, αυτό το έθνος, αυτή η κοινωνία άξιζε μια καλύτερη τύχη απ’ αυτήν που έχει, δικαιούτο έναν προορισμό αντίστοιχο του παρελθόντος της. Ότι θα έπρεπε να είναι μια οικονομική, στρατιωτική ή τουλάχιστον μια πολιτιστική υπερδύναμη. Ωστόσο, ο υπερτροφικός εθνικός μας μύθος ελάχιστα ταιριάζει με την ιστορική πραγματικότητα του ελληνικού κράτους των 180 χρόνων. Έστω κι έτσι όμως, και με δεδομένες τις μεγάλες αποκλίσεις από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, αποτελεί πανευρωπαϊκό παράδοξο (πάλι η πρόθεση «παρά») το γεγονός ότι η «παρα-χώρα» αυτή στις περισσότερες διαστάσεις της παραμένει στη σφαίρα του «παρά»: Χώρα του παρακράτους, της παραπαιδείας, της παραοικονομίας, της παραπολιτικής, της παραδιοίκησης, της παραδημοσιογραφίας, της παρακουλτούρας. Σε κάποια λελογισμένη δόση αυτούς τους παρα-θεσμούς τους συναντά κανείς και σ’ άλλες κοινωνίες. Αλλά η συσσώρευση όλων τους και σε τέτοιο βαθμό σε μια χώρα δημιουργεί άλλη ποιότητα.

Σε τρεις εβδομάδες, 100.000 έφηβοι απόφοιτοι λυκείου διαγωνίζονται για την εισαγωγή στα πανεπιστήμια. Εδώ και δεκαετίες, ο θεσμός των εξετάσεων συντηρεί τον τεράστιο μηχανισμό της παραπαιδείας, μοναδικό στις διαστάσεις του σε όλη την Ευρώπη. Το ήξερα αυτό, αλλά τις τραγικές του παρενέργειες τις συνειδητοποίησα προ ημερών, όταν μια ανιψιά υποψήφια μού είπε ότι εδώ και ενάμιση μήνα δεν πηγαίνει στο σχολείο, εξαντλώντας το όριο απουσιών, για να αφοσιωθεί απερίσπαστη στην προετοιμασία μέσω του φροντιστηρίων και των ιδιαίτερων. Και το ίδιο κάνει και η συντριπτική πλειοψηφία των συμμαθητών της. Αυτό αντιμετωπίζεται σαν το πιο φυσιολογικό πράγμα στον κόσμο από γονείς, μαθητές, καθηγητές του δημόσιου σχολείου και «προγυμναστές» του φροντιστηρίου. Τις ελάχιστες φορές που τα παιδιά πάνε στο σχολείο, είναι λόγω εξάντλησης του ορίου απουσιών. Και φροντίζουν να αξιοποιούν την ώρα του μαθήματος για να καλύψουν τα ελλείμματα ύπνου από τα ξενύχτια για τα έξι μαθήματα που δίνουν στις εξετάσεις. Εν ολίγοις, το σχολείο είναι διαλυμένο από τον Μάρτιο τουλάχιστον για τους τελειόφοιτους του λυκείου, και ο μόνος ζωντανός εκπαιδευτικός θεσμός γι’ αυτή τη γενιά είναι η παραπαιδεία. Κι αυτό, σε μικρότερη ευτυχώς κλίμακα, γίνεται και στις δύο προηγούμενες τάξεις του λυκείου. Κι ενώ το σχολείο αποσυντίθεται, αφήνοντας την παραπαιδεία να προετοιμάσει αμόρφωτους ή παρα-μορφωμένους επιτυχόντες, η πολιτική ηγεσία, σε πλήρη αμεριμνησία, προετοιμάζει την εκατοστή εκπαιδευτική μεταρρύθμιση…

Βεβαίως, η παραπαιδεία είναι ένας από τους ανθηρούς κλάδους της οικονομίας που δίνει απασχόληση σε χιλιάδες εκπαιδευτικούς, οι οποίοι σε άλλη περίπτωση θα ήσαν άνεργοι. Είναι επίσης μια από τις σημαντικότερες συνιστώσες της παραοικονομίας, καθώς δεκάδες δισ. ευρώ από την ετήσια ιδιωτική εκπαιδευτική δαπάνη καταβάλλονται σε εφηβικά δωμάτια και σαλόνια μικροαστικών διαμερισμάτων, χωρίς απόδειξη, χωρίς ΦΠΑ, χωρίς καμία φορολόγηση. Αλλά η παραοικονομία ανθεί παντού. Πριν φτάσει κανείς στον καθηγητή των ιδιαίτερων ή στον υδραυλικό που δεν ξέρει τι εστί απόδειξη πληρωμής, θα πρέπει να διατρέξει την κοινωνική πυραμίδα από την κορυφή της. Όταν μία από τις κορυφαίες προμηθεύτριες εταιρείες του Δημοσίου την τελευταία εικοσαετία, η Siemens, ομολογεί ότι μπούκωνε με μίζες δισεκατομμυρίων κόμματα, κρατικούς αξιωματούχους και μικρολαμόγια της επιχειρηματικής ή κρατικής γραφειοκρατίας, δεν είναι να απορεί κανείς γιατί η Ελλάδα κάνει πρωταθλητισμό στην παραοικονομία – επιεικώς μετρημένη στο 30% του ετήσιου ΑΕΠ. Κι όταν ένας πρώην υπουργός, πέρα από τις κακουργηματικές κατηγορίες που αντιμετωπίζει, ομολογεί σαν να μην τρέχει τίποτα πως δήλωσε ψευδώς στην εφορία τιμή αγοράς διαμερίσματος 35% χαμηλότερη της πραγματικής, γιατί να μην υποθέσει κανείς ότι αντίστοιχη είναι η ποσόστωση της μαύρης οικονομίας σε όλο το κύκλωμα γης, οικοδομής, δημοσίων και ιδιωτικών έργων;

Όταν κάνεις πρωταθλητισμό στην παραοικονομία, είναι φυσιολογικό να υποθάλπεις και μια αντίστοιχα υψηλή επίδοση στην «παρα-εργασία». Και δεν εννοώ κυρίως τη μαύρη εργασία των φτωχοδιάβολων μεταναστών που φτάνουν από την Ασία και την Αφρική, διατεθειμένοι να πουλήσουν όσο όσο την εργατική τους δύναμη. Εννοώ την εργασία που προσφέρεται, πρωτίστως από κρατικούς λειτουργούς, για να κινηθεί ο μηχανισμός της παραοικονομίας. Τους ανθρώπους που είτε προσφέρουν -με το αζημίωτο- ιδιωτικές υπηρεσίες από τη δημόσια θέση τους, είτε μετατρέπουν αυτή τη δημόσια θέση τους σε πάρεργο, μια κανονική αργομισθία, για να διοχετεύσουν την παραγωγικότητα και την ικμάδα τους στις πριβέ, μαύρες μικρο-μπίζνες τους.

Το φυσικό συμπλήρωμα της παραοικονομίας είναι το παρακράτος. Λαμπρή, μακρά η προϊστορία της παρα-χώρας Ελλάδα στο πεδίο αυτό. Στην ορίτζιναλ εκδοχή του το γνωρίσαμε κατά τις λεγόμενες «περιόδους της ανωμαλίας» της μετεμφυλιακής, δικτατορικής και μεταδικτατορικής Ελλάδας. Στην υποτιθέμενη ομαλή περίοδο που διανύουμε, αντιμετωπίζουμε τις οβιδιακές μεταμορφώσεις του σε πιο σύγχρονες εκδοχές. Ως παρακράτος συμπεριφέρθηκε όλος ο εσμός των κρατικών και μη διαμεσολαβητών που τα ’δωσαν όλα στη Μονή Βατοπεδίου, ή όσων προσπάθησαν να λεηλατήσουν την περιουσία των Ταμείων με τα δομημένα ομόλογα. Αλλά, παρακράτος είναι και η παράδοση όλου του εθνικού οδικού δικτύου στους ιδιώτες που προεισπράττουν διόδια για διεθνείς αυτοκινητοδρόμους που δεν έχουν ακόμη κατασκευάσει. Παρακράτος είναι κάθε ιδιωτική εξουσία που επιβάλλει στους πολίτες καταναγκασμούς με τη σφραγίδα της κρατικής νομιμότητας: ιδιωτικές παρα-αστυνομίες, εταιρείες σεκιούριτι, συστήματα ασφαλείας και παρακολούθησης στις τράπεζες, τα καταστήματα, τις επιχειρήσεις που καταγράφουν κάθε μας συναλλακτική κίνηση.

Σε μια παρα-χώρα που μορφώνει τους πολίτες της δια της παρα-παιδείας, που ασκεί την κρατική εξουσία δια του παρα-κράτους, που υποθάλπει τα πάρεργα και την παρα-εργασία και που στηρίζει την ανάπτυξή της στην παρα-οικονομία, είναι απολύτως λογικό να νοείται ως πολιτική μόνο η παραπολιτική. Ούτε ο εκβιασμός του Παυλίδη στον Μανούση (ή αντιστρόφως), ούτε οι μίζες της Siemens σε Ν.Δ. και ΠΑΣΟΚ, ούτε η «προίκα» της μυστηριώδους κυρίας Αλεξίας, ούτε οι συμψηφισμοί γαλάζιων και πράσινων σκανδάλων, ούτε τα καραμανλικά διλήμματα για μονές ή διπλές εκλογές τον Ιούνιο, ούτε οι δελφινομαχίες και οι διαδοχολογίες για τη μετά Καραμανλή εποχή, είναι πολιτική. Σε μια χώρα που χρωστάει σχεδόν 1 τρισ. ευρώ, που φλερτάρει με τη χρεοκοπία, που ένας στους τέσσερις πολίτες της ζει στο όριο φτώχειας, που ένας στους δέκα είναι άνεργος, που τα ασφαλιστικά της ταμεία κινούνται στην κόψη του ξυραφιού, σε μια κοινωνία που κινείται στο όριο της παρακμής, πολιτική θα ήταν μόνο μια σκληρή, αλλά πραγματική σύγκρουση ιδεών και προγραμμάτων για το μέλλον της. Όλα τ’ άλλα είναι μπούρδες. Η παραπολιτική της ηθικολογίας και της κάθαρσης, οι εκλογικίστικες τακτικές, ο επικοινωνιακός πόλεμος σε απόλυτο κενό ιδεών δεν ενδιαφέρει παρά μια δράκα επαγγελματιών της πολιτικής – συμπεριλαμβανομένης της παραδημοσιογραφίας, που αναλίσκεται στη διοχέτευση ελεγχόμενων διαρροών από «ανώνυμες, καλά πληροφορημένες, πηγές». Και καθώς οι πρωταγωνιστές της παραπολιτικής εξαντλούν τις δεξιότητές τους στο ρηχό της πεδίο, παράγουν ένα είδος πολιτών-ιδιωτών, χωρίς προσδοκίες από την πολιτική διαπάλη, το κοινοβουλευτικό παιχνίδι, τους κοινωνικούς αγώνες και -ενδεχομένως- πρόθυμους να διοχετεύσουν την απογοήτευσή τους σε αυταρχικές, μεσσιανικές ατραπούς. Παρα-πολίτες μιας παρα-χώρας, όπου μεσουρανούν η παρα-πολιτική, η παρα-οικονομία, το παρα-κράτος, η παρα-νομία, η παρα-αστυνομία, τα παρα-τραπεζικά επιτόκια των τραπεζών, οι παρα-καπιταλιστές και οι παρα-επιχειρηματίες, η παρα-παιδεία, η παρα-δημοσιογραφία, η παρα-εργασία, ο παρα-συνδικαλισμός, οι παρα-εκκλησιαστικές οργανώσεις, οι παρα-τάξεις (ελλείψει τάξεων…). Μια παρα-κοινωνία προορισμένη για τις υποσημειώσεις της παρα-ιστορίας, που δεν κατάφερε να διαμορφώσει ούτε έναν καπιταλισμό της προκοπής, που τρέχει ιλιγγιωδώς σε τροχιά παρακμής.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (25/4/2009)

Η Ακρονησία είναι μέλος της εικοσιεπταμελούς Γιουροπινικής Συνομοσπονδίας… συμμετέχει δε και στη Γιουρζωστήρα, την ομάδα των χωρών που χρησιμοποιούν το κοινό νόμισμα, το γιουροπίνιο (υποδιαίρεση: εκατό γιουροπιπίνια)… Ένα αφύσικα μεγάλο μέρος του πληθυσμού της χώρας απεχθάνεται το γιουροπίνιο, πιστεύοντας ότι η υιοθέτησή του συνετέλεσε καθοριστικά στη μεγάλη άνοδο τιμών των προϊόντων και υπηρεσιών που προαναφέρθηκε, γνωστή ως πληθωρίδα…
Στη χώρα επικρατεί το σύστημα της Παρεδρευομένης Δημοκρατίας, σύμφωνα με το οποίο τα δύο μεγάλα κόμματα εναλλάσσονται τακτικά στην εξουσία, ενώ στα μικρά κόμματα επιτρέπεται κατά καιρούς να ασκούν αντιπολίτευση. Η εναλλαγή των δύο κομμάτων στους κυβερνητικούς θώκους επιτυγχάνεται μέσω της σκανδαλοποίησης της πολιτικής ζωής (φαινόμενο γνωστό και με τον όρο «αναπλοκή»). Τα σκάνδαλα στα οποία επιδίδεται παραδοσιακά το εκάστοτε αναπλεκόμενο κυβερνητικό κόμμα πριμοδοτούν αλτρουιστικά τη μελλοντική άνοδο του αντιπάλου κόμματος στην εξουσία, προς όφελος της ανοικτής κοινωνίας και της υγιούς λειτουργίας του πολιτεύματος…

Νίκου Κουνενή, «Ο μύθος του Ηρακλή Σπίλου»

Οι τόκοι του βίου και της βίας (16/4/2009)

Αν ξεπεράσουμε τη φιλολογική γραφικότητα της αντιπαράθεσης που εκτυλίχθηκε τις προάλλες στη βουλή περί «βίας» και «βιας» του Εθνικού Ύμνου, υπάρχουν χίλια δυο άλλα δεδομένα στην καθημερινότητά μας για να αναζητήσουμε το πνεύμα του αμφιλεγόμενου του τόνου. Έτσι κι αλλιώς, η οξύτονη «βια» (δηλαδή, η κατά Μάντζαρο βιασύνη) εμπεριέχει αρκετή δόση από την παροξύτονη «βία» (την κατά Σολωμό). Η βιασύνη μας να προλάβουμε πράγματα στο πεπερασμένο του βίου μας είναι η βία με την οποία απαντάμε στη φυσική, απρόκλητη βία του χρόνου. Διόλου τυχαία, άλλωστε, βίος και βία είναι λέξεις ομόριζες και έννοιες όμορες. Δεν υπάρχει η μεν χωρίς τη δε. Σκεφτείτε και μόνο την πράξη της γέννησης. Σκεφτείτε πόση βία ασκούν ο ένας στον άλλο η κυοφορούσα μητέρα και το γεννώμενο βρέφος. Το νεογνό σχεδόν εξαρθρώνει τα οστά της γυναικείας λεκάνης στην προσπάθεια να βγει στο φως που αντιστοιχεί με την εκτυφλωτική λάμψη χιλίων ηλίων στο παρθένο βλέμμα του. Ο γυναικείος κόλπος είναι μια μέγγενη που σφίγγει μέχρι ασφυξίας και πασχίζει να αποβάλει σαν ξένο σώμα το βρέφος. Κι αυτό με τη σειρά του ανταποδίδει με τον μικρό του όγκο στη μάνα άλλο τόσο πόνο, καθώς πολεμά να βγει από τη σκοτεινή, σάρκινη φυλακή του. Είναι μια βία αθώα, άδολη, απρόθετη αυτή που ασκούν ο ένας στον άλλο. Αλλά μια βία που αποδίδει τον τόκο της ζωής. Βία μαμή της ζωής, στην κυριολεξία.

Αλλά, κι ο υπόλοιπος, μετά τη γέννηση βίος δεν είναι μια εγκατάσταση στη μήτρα της ασφάλειας. Η φύση δεν διαθέτει ηθικούς κώδικες ή πρωτόκολλο πολιτικής ορθότητας, αλλά άσκησε ανείπωτη βία στον άνθρωπο και την ανθρωπότητα απ’ λυκαυγές τους. Η βία είναι η βασική συνιστώσα στην οικονομία της φύσης. Κι άνθρωπος επιβίωσε στο τραχύ της περιβάλλον ανταποδίδοντας τη βία αυτή σε εκατομμύρια έμβια και άβια όντα που τον περιέβαλλαν. Αυτό που αποκαλούμε πολιτισμός είναι μια συστηματική άσκηση βίας στη φύση, η αδιάλειπτη λεηλασία της. Μέχρι ένα σημείο, η βία που ασκούν ο άνθρωπος στη φύση και αντιστρόφως είναι μια διαδικασία φυσική και δημιουργική καθώς αναπτύσσεται σε ένα πλαίσιο εναρμόνισης. Σήμερα ζούμε την ανατροπή αυτής της ισορροπίας την οποία η ανθρωπότητα προσλαμβάνει με τη μορφή μιας φύσης «βίαιης και εκδικούμενης». Έτσι αντιλαμβανόμαστε την περιβαλλοντική κρίση. Φυσικά, η φύση ασκεί τη βία της χωρίς συναισθήματα και θα ανακτήσει την ισορροπία της σ’ ένα νέο επίπεδο, έστω κι αν χρειαστεί να εξαλείψει κάποιο είδος, όπως προ εκατομμυρίων ετών τους δεινοσαύρους.

Είναι, βεβαίως, στοιχείο σχετικής προόδου, όταν φεύγουμε από το πεδίο της φύσης και μπαίνουμε σε αυτό της κοινωνικής οργάνωσης, να αντιλαμβανόμαστε τη βία ως στοιχείο ασύμβατο με το περιεχόμενο της «ανθρωπιάς» μας. Υποθέτουμε ότι η «ανθρωπιά» μας έχει ξεκόψει από την παράδοση των παγκοσμίων και των πανευρωπαϊκών πολέμων, των εμφυλίων, των πολέμων ανάμεσα σε έθνη, θρησκείες, πολιτισμούς και τάξεις. Για το σκοπό αυτό, άλλωστε, έχουμε δημιουργήσει διεθνείς θεσμούς αντι-βίας που ωστόσο κι αυτοί, δια της ένοπλης βίας επιχειρούν να διακόψουν βίαιες περιφερειακές και τοπικές διενέξεις. Η ειρηνευτική βία, η ανθρωπιστική βία, η εξαγωγή της δημοκρατίας, η επιβολή της διεθνούς και εθνικής ασφάλειας είναι οι έσχατες μορφές βίας που επιδιώκουν έναν θεωρητικό στόχο τόσο κραυγαλέα αντίθετο με τα μέσα των οποίων μετέρχονται. Συνήθως δε και με τα αποτελέσματά τους. Σ’ αυτόν και στον προηγούμενο αιώνα, ο Μαχάτμα Γκάντι και ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ είναι ίσως τα μοναδικά παραδείγματα ηγετών που επιχείρησαν να προσδώσουν δύναμη επιβολής στα πασιφιστικά τους κινήματα. Ωστόσο ούτε η ινδική ανεξαρτησία ούτε η απελευθέρωση των Αφροαμερικανών ήταν υποθέσεις που επιτεύχθηκαν χωρίς να προσφύγουν τελικά στη βία.

Η βία της διεθνούς πολιτικής, ο ανταγωνισμός εθνών, κρατών, φυλών και πολιτισμών είναι κάτι στο οποίο μάλλον είμαστε εξοικειωμένοι ως είδος, παρά τη θεωρητική προσπάθεια να απαλλαγούμε απ’ αυτήν. Παρ’ ότι ο Κλαούζεβιτς όρισε τον πόλεμο ως συνέχεια της πολιτικής με άλλα μέσα, τα περισσότερα από τα αποτελέσματα της σύγχρονης πολιτικής και διπλωματίας αποδεικνύουν ότι ισχύει και το αντίστροφο. Οι πολιτικές απελευθέρωσης των αγορών, ελέγχου των φυσικών πόρων, των εμπορικών και ενεργειακών διαδρόμων έχουν εξ ίσου αιματηρά και βίαια αποτελέσματα με πολλούς από τους ιμπεριαλιστικούς και αποικιοκρατικούς πολέμους του παρελθόντος. Άλλωστε, η οικονομική ισχύς των σύγχρονων αυτοκρατοριών συνοδεύεται σχεδόν πάντα από την πολεμική ισχύ, από πολυπλόκαμους και πανάκριβους εξοπλιστικούς μηχανισμούς. Η ένοπλη ειρήνη των καιρών μας αποδεικνύει πόση βία εμπεριέχει η διεθνής αντι-βία.

Το ίδιο συμβαίνει και στο πλαίσιο των εθνών-κρατών, των σύγχρονων κοινωνιών της αγοράς. Αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως ταξική ειρήνη, ως κοινωνική συναίνεση ή ανοχή είναι μάλλον ένα ετεροβαρές ισοζύγιο βίας. Ετεροβαρές υπέρ του κράτους, των κοινωνικών ελίτ, των ιθυνουσών τάξεων. Ο κοινωνικός πόλεμος σπάνια παίρνει τη μορφή βίαιων αναμετρήσεων, αλλά δεν λείπουν κι αυτές, έστω κι αν το διακύβευμά τους είναι ασαφές. Ταϊλάνδη, Γεωργία, Μολδαβία, Αφγανιστάν, Ιράκ, Σομαλία. Η καθημερινή ατζέντα της βίας είναι πολύ πυκνή για να ισχυριζόμαστε ότι ζούμε σ’ έναν κόσμο που έχει σταματήσει να προσφεύγει, δίκαια ή άδικα, σ’ αυτήν.

Άλλωστε, όλοι συμφωνούν στη διάκριση αυτή. Βία δίκαιη και άδικη, ηθική και ανήθικη, βία ιστορικά αναγκαία και βία ανιστόρητη. Αλλά, ποιος καθορίζει την ιστορικότητα της στιγμής; Ποιος μπορεί να ισχυριστεί ότι το bossnaping, οι «απαγωγές» εργοδοτών που δεν πληρώνουν ούτε τις αποζημιώσεις των απολυομένων της κρίσης, δεν είναι βία δίκαιη και κοινωνικά νομιμοποιημένη; Ποιος μπορεί να προβλέψει αν αυτό που εγκρίνουν σήμερα ως αποδεκτή πρακτική οι μισοί Γάλλοι δεν θα γίνει αναπόφευκτη ρουτίνα για όλη την Ευρώπη; Η κρίση τοκίζει με υψηλά επιτόκια τα αποθέματα βίας που συσσωρεύονται στα κοινωνικά στρώματα κι είναι απρόβλεπτο τι υπεραξίες έκρηξης θα αποδώσει.

Επομένως, ο εξορκισμός της βίας ως απαράδεκτης κοινωνικής έκφρασης στις «συντεταγμένες κοινωνίες» εμπεριέχει μεγάλες δόσεις υποκρισίας. Πρώτον, διότι «συντεταγμένες κοινωνίες» δεν υφίστανται, ιδιαίτερα στις συνθήκες της κρίσης που αναιρούν διαρκώς τις ελάχιστες σταθερές του οικονομικού και κοινωνικού βίου: εργασία, δικαιώματα, εισόδημα, όλα υπό αίρεση και επαναρύθμιση προς τα κάτω. Δεύτερον, διότι η βία βρίσκεται στον γενετικό πυρήνα του οικονομικού μας πολιτισμού. Η βία είναι στο DNA του βίου μας, ακόμη κι αν δεν έχει τα αιματηρά αποτελέσματα που περιγράφουμε με τη λέξη αυτή, ή τις απεχθείς εκδοχές του κοινού εγκλήματος που μας αφήνει καθημερινά άφωνους με την κτηνώδη ωμότητά του. Ο Ησιόδος μας έχει παραδώσει τον ευρηματικό και εύγλωττο μύθο για το Κράτος, τη Βία, τον Ζήλο και την Νίκη, παιδιά της Στυγός και απαραίτητα συστατικά κάθε εξουσίας. Τα τρία πρόσωπα είναι προφανή στο συμβολισμό τους, λιγότερο προφανής είναι όμως ο ρόλος του Ζήλου. Ζήλος εστίν η δι’ επιθυμίαν μίμησης γενόμενη δοκούντος τινός καλού, μας εξηγεί ο Αμμώνιος ο Γραμματικός για να διακρίνει τον ζήλο από τον φθόνο, αλλά στη συνέχεια κάνει μια βουτιά στη ρίζα του οικονομικού μας σύμπαντος. «Ζήλος εστίν λύπη επ’ αλλοτρίοις αγαθοίς οία και αυτώ τις επιθυμεί περιποιήσαι». Διάνα! Ο Ζήλος, το αδελφάκι της Βίας, δεν είναι άλλο από την ιστορία της ιδιοκτησίας και του πλούτου. Κάθε συσσώρευση πλούτου, κάθε απαλλοτρίωση γης, αέρα, θάλασσας, φυσικών πόρων και αγαθών εμπεριέχει ένα βαθμό βίας, η βία είναι μια άμεση επένδυση στον πλούτο, μας αρέσει –δεν μας αρέσει, εδώ και χιλιετίες. Η διαδοχή των εθνών, των φυλών, των πολιτισμών πάνω στη Γη είναι μια διαρκής βίαιη μετάβαση από την κατάσταση της ακτημοσύνης, σ’ αυτή την κοινοκτημοσύνης κι απ’ αυτή με τη σειρά της στην απαλλοτρίωση κάθε σπιθαμής εδάφους, υπεδάφους, βυθού ή ατμόσφαιρας. Κάθε πράξη ιδιοποίησης ενός τμήματος γης ή μιας αξίας είναι εξ ορισμού μια πράξη αποκλεισμού όλων των άλλων από την απόλαυσή τους, συνηθέστατα βίαιου αποκλεισμού, αλλά δεν είναι ανάγκη να μεσολαβεί πάντα κι ένας πόλεμος ή ένας φόνος. Η βία είναι η ίδια η αποβολή ή ο αποκλεισμός των άλλων από τον πλούτο που απολαμβάνει κάποιος ατομικά. Γι’ αυτό και δεν χρειάζεται ιδιαίτερα επιχειρήματα για να υπερασπίσει κανείς την άποψη για τη βία που εμπεριέχουν τα τραπεζικά και εταιρικά κέρδη- άποψη που προκάλεσε την ιερά αγανάκτηση του Καραμανλή στη βουλή-, η ατομική ιδιοποίηση του κοινωνικού πλούτου είναι εξ ορισμού βίαιη έστω κι αν δεν έχει ανοίξει ρουθούνι. Γι’ άυτό κι οι Λατίνοι έδιναν στον πλούτο μια διάσταση αιματηρή- non olet pecunia sed sanguis, δεν μυρίζει χρήμα αλλά αίμα, έγραφαν, και επιβεβαιώθηκαν από τους ποταμούς αίματος που έρρευσαν για να στερεωθούν και να καταρρεύσουν οι αυτοκρατορίες που διαδέχθηκαν τη δική τους.

Ως εκ τούτου, η «βία» του Σολωμού, όπως κι αν την τονίσεις δεν περιγράφει απλώς το ελληνικό, αλλά όλο το ανθρώπινο έπος, στην ηρωική και στη θλιβερή του διάσταση, στη διαδοχή και συνύπαρξη μεγαλείου και ιδιοτέλειας που συνοδεύει κάθε βίαιο πέταγμα προς την ελευθερία. Όπως θα το ‘λεγε ο Γκάτσος- για να μείνουμε στους ποιητές- «νικημένο μου αστέρι/ δεν αλλάζουν οι καιροί/ με φωτιά και με μαχαίρι/ πάντα ο κόσμος προχωρεί». Είναι μάλλον απίθανο, λοιπόν, να αποστειρώσουμε από «βία» αυτή τη βασανιστική μετάβαση από «το βασίλειο της ανάγκης στο βασίλειο της ελευθερίας» (αυτό δεν είναι το ζητούμενο; Ή έχει αλλάξει κάτι και δεν το έχω πάρει πρέφα;). Ως εκ τούτου, πολλές γενιές ακόμη θα λερώσουν τα χέρια τους. Το ξέρω, είναι σκληρό, όπως ΄λελεγε κι ο Οσακρ Ουάιλντ, «όταν η ελευθερία έρχεται με τα χέρια βουτηγμένα στο αίμα, είναι δύσκολο να κάνει χειραψία μαζί της», αλλά η εναλλακτική λύση τότε είναι η καθαρότητα της δουλείας.