Εμείς και οι υπεραξίες της καραμανλικής σιωπής

 Η Εφημερίδα των Συντακτών, 4-5/6/2022

ΕΠΕΙΔΗ αυτή η εφημερίδα που μου κάνει την τιμή να με φιλοξενεί και της κάνω την τιμή να της παρέχω αφειδώς το πολυτιμότερο και δυστυχώς όλο και ανεπαρκέστερο αγαθό που διαθέτω, τον χρόνο, είναι εξαιρετικά εκτεθειμένη στην ελευθερία και την ανεξαρτησία της,

ΕΠΕΙΔΗ το μότο αυτής της εφημερίδας, από τότε που μερικές δεκάδες ανθρώπων έκαναν την αποκοτιά να τη στήσουν, «μοναδικοί εργοδότες οι αναγνώστες μας», είναι μια επικίνδυνη κυριολεξία επιβίωσης σε ένα ανελέητο περιβάλλον παρακμής του Τύπου, εκμαυλισμού και πολέμου από συστήματα εξουσίας, 

ΕΠΕΙΔΗ «οι μοναδικοί εργοδότες» μάς κρίνουν καθημερινά αποφασίζοντας να δώσουν ή να μη δώσουν 1,5 ευρώ (2 ή 3,90 το σαββατοκύριακο) για να μας αγοράσουν, αν και είναι εύκολο με μια χρονοκαθυστέρηση να βρουν την πραμάτεια μας τζάμπα στην ιστοσελίδα μας,

ΕΠΕΙΔΗ «οι μοναδικοί εργοδότες μας» είναι κανονικοί άνθρωποι που ψωνίζουν στο σούπερ μάρκετ, βάζουν βενζίνη, πληρώνουν ρεύμα και αέριο, αγοράζουν μηχανές ή αυτοκίνητα, κάποιοι ίσως και σπίτια, αποταμιεύουν και δανείζονται, και επομένως είναι πιθανοί πελάτες της διαφημιστικής πιάτσας και των εντολέων της, δηλαδή των διαφημιζόμενων επιχειρήσεων,

ΕΠΕΙΔΗ αυτή η πιάτσα, όμως, λειτουργεί με φίλτρα που κάμπτουν εξόφθαλμα, αν δεν καταργούν πλήρως, τους νόμους της αγοράς και της βαρύτητας, επιβραβεύοντας με διαφήμιση κυρίως τη μονοφωνία, τον παπαγαλισμό και το γλείψιμο ή τη σιωπή, τον εξωραϊσμό και την αυτολογοκρισία,

ΕΠΕΙΔΗ ο πολλαπλώς ευεργετούμενος παπαγαλισμός των ΜΜΕ κάνει το άσπρο μαύρο, τον ζόφο φως, την κόλαση παράδεισο, την αλήθεια ψέμα, την απαισιοδοξία αισιοδοξία, κι όταν είναι αδύνατο να κρύψει το πρόβλημα πετάει την μπάλα στην εξέδρα της διεθνούς κρίσης, 

ΕΠΕΙΔΗ ο ασφυκτικά ελεγχόμενος εσμός της καταιγιστικής πληροφόρησης, αντι-πληροφόρησης, από-πληροφόρησης καθιστά τον σαστισμένο αναγνώστη, ακροατή, τηλεθεατή έρμαιο άλλοτε της μονοδιάστατης προπαγάνδας κι άλλοτε ενός ανερμήνευτου χάους, 

ΕΠΕΙΔΗ η εύκολη διέξοδος από το χάος είναι τα στερεότυπα, τα κουτάκια κι οι απλοϊκές ταξινομήσεις στις οποίες συχνά παρασύρονται και αρκετοί από τους «μοναδικούς εργοδότες μας», 

ΕΠΕΙΔΗ η τελευταία, πολλαπλή κρίση –γεωπολιτική, πολεμική, οικονομική, ενεργειακή, πληθωριστική, επισιτιστική, πολιτική και αυθεντικά ευρωπαϊκή– έχει αναδείξει ένα πανευρωπαϊκό πολιτικό και ενημερωτικό μονοπώλιο που φλερτάρει ανοιχτά με τον μιλιταρισμό, 

ΕΠΕΙΔΗ οι λιγοστές εναλλακτικές σε αυτό το μονοπώλιο δαιμονοποιούνται με βολικά κλισέ και μετατρέπονται σε ανεπιθύμητο ενημερωτικό «περιθώριο»,

ΕΠΕΙΔΗ αυτή η εφημερίδα είναι επίτιμο μέλος αυτού του «περιθωρίου» και πληρώνει ακριβά ότι προσπαθεί κάνει μια διαφορετική ανάγνωση της συγκεχυμένης πραγματικότητας, ανάγνωση που οφείλει να ενοχλεί το Μαξίμου, τον Μητσοτάκη, την εξουσία, το πολιτικό σύστημα, τους θυλάκους διασπάθισης του δημοσίου χρήματος, την κρατικοδίαιτη επιχειρηματικότητα, τις αθέμιτες πρακτικές εις βάρος των καταναλωτών, την εκμετάλλευση των εργαζόμενων, την υποκρισία της ευρωπαϊκής ηγεσίας,

ΕΠΕΙΔΗ με υπερβολική ευκολία στο «περιθώριο» που υπηρετεί η «Εφ.Συν.» μπαίνουν ενίοτε ετικέτες τύπου «πουτινάκια», «ρωσόφιλοι», «τσιπράκια», «συριζούληδες», «ομπρελοποιοί», «αντιΑΠΕδες», «λιγνιτόδουλοι», «#metooδες», «προσφυγόπληκτοι», «ΛΟΑΤΚΙδες», «δικαιωματιστές», «πασιφιστές», «πολεμοκάπηλοι», «κρατιστές», «αριστεριστές», «κισινγκερικοί», εσχάτως δε και «καραμανλικοί»,

ΕΠΕΙΔΗ κάθε ρήγμα στο προπαγανδιστικό, ενημερωτικό και πολιτικό μονοπώλιο, κάθε διαφοροποίηση από το δόγμα «αμοιβαίας καταστροφής» που κυριαρχεί στο ευρωπαϊκό στερέωμα είναι ευπρόσδεκτη, και δεν αγαπήσαμε ξαφνικά τον Ντράγκι, τον Μακρόν ή τον Σολτς που τηλεφωνιούνται με τον Πούτιν,

ΕΠΕΙΔΗ δεν θα αγαπούσαμε ξαφνικά ούτε τη σιδηρά Μέρκελ, αν αποφάσιζε να παρέμβει δημόσια υπέρ μιας πρωτοβουλίας κατάπαυσης πυρός στην Ουκρανία και διάσωσης της πενηντάχρονης «οστπολιτίκ», αλλά θα αντιλαμβανόμασταν τον ρεαλισμό της,

ΕΠΕΙΔΗ ξέρουμε ότι η 35μηνη σιωπή του Καραμανλή στην τωρινή του κοινοβουλευτική θητεία κόστισε στους φορολογούμενους περίπου 170.000 ευρώ, όπερ σημαίνει ότι η προ ημερών ομιλία του τιμάται περίπου 50 ευρώ η λέξη,

ΕΠΕΙΔΗ προφανώς και δεν ξεχνάμε ότι η πρωθυπουργική θητεία του, εκτός από την ατυχήσασα απόπειρα σύγκρουσης με τους «νταβαντζήδες» της εξουσίας, έριξε τα θεμέλια της κρίσης χρέους που ακολούθησε,

ΕΠΕΙΔΗ δεν ξεχνάμε τι είναι ο καθένας, δεν έχουμε αυταπάτες για κανέναν, αλλά αγωνιούμε διαρκώς να βρισκόμαστε «στη σωστή πλευρά της ιστορίας», πριν γίνουμε κι εμείς κι όλη η Ευρώπη «ιστορία», με τον ζοφερό τρόπο που έγινε δυο φορές τον 20ο αιώνα, 

ΓΙ’ ΑΥΤΟ λοιπόν δεν γίναμε «καραμανλάκια», δεν μας γοήτευσε αίφνης ο «μεγάλος σιωπηλός» με τις 3.400 λέξεις της ομιλίας του και τις κορώνες για τη νέα απολυταρχία του πλούτου ή τις μπηχτές για τον ρόλο των ΗΠΑ. Χαραμάδες κοινής λογικής αναζητούμε, ρωγμές στη φαιοπράσινη ευρω-υστερία και στον θίασο που κυβερνά αναδεικνύουμε. 

ΥΓ. Απορία: Η αποθέωση του πατριωτικού κιτς, στη γραβάτα με τα σημαιάκια, ήταν αυτοσαρκασμός ή καθησυχαστικό μήνυμα στο ακροατήριο που χτύπησε κάρτα στο ιβέντ χωρίς να ακούσει λέξη;

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Δεν ήταν ασύνηθες σε καιρό πολέμου η πληροφόρηση σε έναν βαθμό να είναι ελεγχόμενη, το φαινόμενο όμως απροσχημάτιστης προπαγάνδας και διασποράς fake news είναι ανησυχητικό. Αν σ’ αυτό προστεθούν τα ήδη εξαπλούμενα φαινόμενα του ανεξέλεγκτου λαϊκισμού στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο αυθαίρετος αποκλεισμός της αντίθετης άποψης, η υπερσυσσώρευση ισχύος στην ενημέρωση σε λίγα ιδιωτικά χέρια, η κατάσταση επιδεινώνεται κατά πολύ. Μπορεί όλα αυτά να μην επηρεάζουν άμεσα την έκβαση του πολέμου, πρέπει όμως να προβληματίζουν σοβαρά για το είδος και την ποιότητα της δημόσιας ζωής που εκκολάπτεται στο όχι τόσο μακρινό μέλλον.

Κώστας Καραμανλής, «Ελλάδα και Ευρώπη στη δίνη μεγάλων αλλαγών» (Ομιλία στην εκδήλωση της Πανελλαδικής Οργάνωσης Γυναικών «Παναθηναϊκή», 1/6/2022)

Πολιτική ακρίβεια, πολιτικός μαυραγοριτισμός

Η Εφημερίδα των Συντακτών, 28-29/5/2022

 Εμείς οι μεσήλικες είχαμε ξεχάσει και οι νεότεροι απλώς δεν γνωρίζουν τι δραματικές ανατροπές μπορεί να προκαλέσει στη ζωή μας ο υψηλός πληθωρισμός. Παρότι αυτό που αποκαλείται παγκόσμιος πληθωρισμός είναι μέγεθος μόνο λογιστικό, γιατί το χειροπιαστό αποτέλεσμα της αοράτου χειρός της αγοράς είναι μόνο ο ελληνικός, ο τουρκικός ή ο γερμανικός πληθωρισμός, είναι γεγονός ότι από τις αρχές της δεκαετίας του ’90, δηλαδή όταν ο καρκινογόνος ήλιος μονεταρισμού-νεοφιλελευθερισμού εδραιώθηκε στο οικονομικό στερέωμα, ο πληθωρισμός κατολισθαίνει από τα επίπεδα του 10% και με εξαίρεση δύο στιγμιαία τινάγματα μετά την κρίση του 2008, σέρνεται περί τα επίπεδα του 3-4%. Αν μιλήσουμε αποκλειστικά για την Ευρώπη, όπου η προσήλωση στο ιερό τιμαριθμικό όριο 2% της ΕΚΤ έγινε μεταφυσική πίστη, η διακύμανση ήταν ακόμη χαμηλότερη. 

Είχαμε, λοιπόν, ξεχάσει ότι μια εκτίναξη του στατιστικού πληθωρισμού πάνω από το 10% και μια απογείωση της πραγματικής ακρίβειας πάνω από το 20% σημαίνουν ότι αρχίζεις να κόβεις τα πιο απλά: τις μετακινήσεις με το αυτοκίνητο, ένα καλοκαιρινό μπάνιο εντός Αττικής, τη συχνότητα επισκέψεων στο χωριό, αν έχεις, τη διάρκεια των διακοπών σου, το πόσα πράγματα βάζεις στο καλάθι του σουπερμάρκετ, ποιες μακροπρόθεσμες αγορές αναβάλλεις τόσο μακροπρόθεσμα που είναι σαν να τις ματαιώνεις διά παντός, μια και όπως έλεγε ο θείος Τζον Μέιναρντ, μακροπρόθεσμα όλοι θα είμαστε νεκροί. 

Τα καλά νέα αυτής της δραματικής ανατροπής είναι ότι ακόμη και οι αμελέστεροι και πιο αδιάφοροι στο ερώτημα «πόσο κάνει;» αναγκάζονται να γίνονται παρατηρητές τιμών και αυστηροί επιτηρητές της αγοράς. Τα κακά νέα, όπως με θράσος μάς προειδοποιούν οι χρυσοπληρωμένοι αναλυτές των μακρο-τάσεων και μεγα-τάσεων, οι ίδιοι που διαβεβαίωναν το φθινόπωρο ότι μέχρι Γενάρη θα είχαμε καθαρίσει με αυτή τη χαζή μικρο-διαταραχή, είναι ότι ο πληθωρισμός ήρθε για να μείνει. Πόσο, ρε παιδιά; Εναν χρόνο, δύο χρόνια; Σφίγγες οι Κάλχες της μακροοικονομίας, φέρτε τους κι άλλα σφάγια να οιωνοσκοπήσουν, οι οιωνοί (τα όρνια) που πετούν πάνω από τα κεφάλια μας ορέγονται και τη δική μας, ανθρώπινη σάρκα για να στείλουν κάποιο δυσερμήνευτο μήνυμα ελπίδας ή ζόφου. Τα ακόμη χειρότερα νέα είναι πως ο πληθωρισμός πιθανότατα θα μείνει πολύς και για πολύ, για δύο λόγους: πρώτον, γιατί κάποιοι βγάζουν τρελά λεφτά από την ύπαρξή του, γιατί στην κατά τα λοιπά «σοφή» αγορά υπάρχει ένας εγγενής μαυραγοριτισμός, μια μηχανική ατομικής κερδοσκοπίας από τη συλλογική δυστυχία που ουδείς διανοείται να αγγίξει. Δείτε την ξέφρενη κερδοφορία των ενεργειακών, μεταλλουργικών, ψηφιακών, μεταφορικών ή ναυτιλιακών εταιρειών, δείτε τα γενναιόδωρα μερίσματα που υπόσχονται στους μετόχους τους και θα καταλάβετε. Δεύτερον, ο υψηλός πληθωρισμός δεν έτυχε, πέτυχε. Είναι προϊόν πολιτικών επιλογών, πράξεων ή παραλείψεων, στις οποίες οι κυβερνήσεις και οι διακρατικοί θεσμοί του καπιταλιστικού μας σύμπαντος προέβησαν συνειδητά, είτε με επίγνωση είτε με άγνοια κινδύνου. Η ακρίβεια, όπως και ο κοσμοπολίτικος μαυραγοριτισμός που συμπεριλαμβάνει, είναι πολιτική. 

Τα πολιτικά και επιχειρηματικά λόμπι βολεύονται στην ιδέα ότι ο πληθωρισμός είναι περίπου φυσικό φαινόμενο. Ακόμη και στο σχήμα λόγου «τέλεια καταιγίδα» υπονοείται κάτι μεταφυσικό, θεόσταλτο, πολιτικά αναπότρεπτο. Και σ’ αυτή τη βολική μεταφυσική έρχεται και κουμπώνει η φιλοσοφική κοινοτοπία για το «αόρατο χέρι της αγοράς», που η κατάχρησή της αδικεί τον Ανταμ Σμιθ, ο οποίος προσέφυγε σε αυτή την αμήχανη συνεκδοχή για να δείξει απλώς ότι οι τελικές τιμές είναι η σύνθεση επιλογών και συμπεριφορών χιλιάδων ανθρώπων, αγοραστών και πωλητών, που συναντώνται στο συνονθύλευμα της αγοράς. «Είναι η ψυχολογία, ηλίθιε», ήταν με λίγα λόγια το υπόρρητο μήνυμα του Σκοτσέζου διανοητή για την ουδέποτε υπάρξασα οικονομία του «τέλειου ανταγωνισμού». 

Αλλά ακόμη κι αυτός ο πιστός της ανθρώπινης ιδιοτέλειας που με μαγικό τρόπο κατατείνει σε δημόσιο, κοινωνικό συμφέρον, καταλάβαινε πως η ιδεατή οικονομική μηχανική του είναι αδύνατο να λειτουργήσει αν αφήνονταν ανεξέλεγκτα ο επιχειρηματικός μαυραγοριτισμός, τα καρτέλ, τα μονοπώλια. Κάποιο ορατό χέρι θα 'πρεπε να τα αποτρέψει. «Είναι η πολιτική, ηλίθιε», είναι ο τελικός οιωνός από τον μακρινό 18ο αιώνα του Ανταμ Σμιθ. 

Αλλά για να προσγειωθούμε στον δικό μας ζοφερό αιώνα και να τελειώνουμε με την απάτη του «φυσικού πληθωρισμού», ας κάνουμε μια μικρή ανακεφαλαίωση: 

Είναι πολιτική η επιλογή των κυβερνήσεων και των θεσμών της παγκόσμιας διακυβέρνησης να παραδώσουν σε κερδοσκοπικά χρηματιστήρια την εξουσία καθορισμού των διεθνών τιμών για κάθε αγαθό από το οποίο εξαρτάται η επιβίωση της ανθρωπότητας. Από τα μεταλλεύματα μέχρι το στάρι και από το νερό μέχρι τις εκπομπές ρύπων διοξειδίου.

Είναι πολιτική επιλογή της ηγεσίας της Ε.Ε. να επιβάλει την τιμολόγηση του ρεύματος από χρηματιστήρια ενέργειας, παραδίδοντας 500 εκατομμύρια Ευρωπαίους στο παιχνίδι μιας ανελέητης κερδοσκοπίας, που κρύβεται βολικά πίσω από την ουκρανική κρίση, αν και το χρηματιστηριακό ενεργειακό ράλι άρχισε πολλούς μήνες νωρίτερα. 

Είναι πολιτική επιλογή των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων να αρνούνται την αναστολή των χρηματιστηρίων ρεύματος, ή του ολλανδικού χρηματιστηρίου αερίου, όπου γίνεται τρελό παιχνίδι και με το «καθαρό» νορβηγικό αέριο και με το «βρόμικο» ρωσικό. Είναι πολιτική επιλογή τους να ρισκάρουν μια παγκόσμια επισιτιστική κρίση, παίζοντας το παιχνίδι των κερδοσκόπων με την υποτιθέμενη εγκλωβισμένη ουκρανική παραγωγή. 

Ηταν πολιτική –και ταξική– επιλογή των κυβερνήσεων να αφήσουν απείραχτα για έναν χρόνο τα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών από τις τρελές ανατιμήσεις. Οπως είναι πολιτική επιλογή τους (επιλογή εκλογικής αυτοσυντήρησης) να τα φορολογήσουν έστω και περιορισμένα, καθυστερημένα και προσχηματικά για να αποφύγουν την κατακραυγή. Είναι πολιτική επιλογή της κυβέρνησης του Μωυσέως να μην κλείσει εδώ και τώρα το χρηματιστηριακό «μαγαζάκι» όπου παραγωγοί και προμηθευτές ρεύματος παίζουν τις κουμπάρες στις πλάτες των καταναλωτών. 

Είναι πολιτική επιλογή των κυβερνήσεων να αφήσουν ανεξέλεγκτο τον όπου γης και θαλάσσης εφοπλισμό να πενταπλασιάσει τους ναύλους μεταφοράς, να υπερασπίσει ως «εθνικό» συμφέρον την ελευθερία τους να κουβαλάνε ρωσικό, σαουδαραβικό ή ιρανικό πετρέλαιο σε πείσμα κάθε εμπάργκο, να παραγγέλνουν σωρηδόν νέα πλοία και να απολαμβάνουν αφορολόγητες σημαίες ευκαιρίας. 

Αφήνω στη φαντασία και τη γνώση σας ανοιχτό προς συμπλήρωση τον κατάλογο των αποφάσεων –πράξεων, παραλείψεων, αποσιωπήσεων, στραβών ματιών– που καθιστούν την ακρίβεια αυθεντικό προϊόν του πολιτικού μαυραγοριτισμού που κυβερνά τον κόσμο. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

…Η εποχή των μεγάλων ανακαλύψεων πέρασε για πάντα: όλοι οι δρόμοι οδηγούν στον «πληθωρισμό μισθών», ο Μόρι δεν μπορεί να κρύψει άλλο τις πραγματικές του διαθέσεις: οι μισθωτοί, ζητώντας το περιττό, αχαλίνωτοι καταναλωτές συμβόλων, με το μικρόβιο της ισότητας που τους πλήττει, είναι οι βασικοί υπεύθυνοι του πληθωρισμού. Οι ανάγκες που θέλουμε να ικανοποιήσουμε ξεπερνούν τις υπάρχουσες δυνατότητες ικανοποίησής τους και δημιουργούν την αναγκαιότητα προσφυγής στην καταναγκαστική αποταμίευση… Στη συνέχεια ο συγγραφέας βγάζει τα συμπεράσματα που αποτελούν λογικές συνέπειες όσων προαναφέραμε: «Για να μπορέσουμε να σταματήσουμε τις αυξήσεις τιμών στη διάρκεια των δύο δεκαετιών που έρχονται, κι αν θέλουμε να διαφυλάξουμε τον πολιτισμό και την κληρονομιά ολόκληρης της ανθρωπότητας, θα πρέπει να δεχτούμε δίχως δισταγμό και ταυτόχρονα δύο δρακόντεια μέτρα: την αισθητή αύξηση των φορολογικών επιβαρύνσεων και την αυταρχική συγκράτηση των αυξήσεων στους μισθούς στο πλαίσιο που καθορίζει η άνοδος της παραγωγικότητας». 

Πολ Μπουργκές, «Φταίνε οι μισθοί για τον πληθωρισμό;» (1978)

Ευρώπη, μόνη, αυτοκτονεί

 Η Εφημερίδα των Συντακτών, 21-22/5/2022

Μπορεί να με θεωρήσετε συνωμοσιολόγο, φαντασιόπληκτο, λαϊκιστή, κρυφοπουτινιστή ή απλώς απλοϊκό, αλλά όσο περνάει ο καιρός εδραιώνεται η πεποίθησή μου ότι στόχος αυτής της αιματηρής διένεξης στην καρδιά της Γηραιάς Ηπείρου, με ολοφάνερο υποβολέα και υποδαυλιστή τις ΗΠΑ, δεν είναι η εξουθένωση της Ρωσίας τώρα και η αποδυνάμωση της Κίνας αργότερα, αλλά η Ευρώπη. Ούτε ο Πούτιν, ούτε οι Ρώσοι ολιγάρχες, ούτε το ρωσικό ενεργειακό μονοπώλιο, ούτε οι πρώτες ύλες που κρύβει η αχανής ρωσική αυτοκρατορία, ούτε η στρατιωτική και πυρηνική της ισχύς, ούτε οι συμμαχίες της και ο γεωπολιτικός ρόλος της. 

Πρωταρχικός στόχος της αμερικανικής υπερδύναμης είναι να αποδυναμώσει μέχρι διάλυσης το 70χρονο διακρατικό μόρφωμα που λέγεται Ευρωπαϊκή Ενωση. Να εξουθενώσει οικονομικά την πιο ανοικτή, διεθνοποιημένη και επιδραστική αγορά του κόσμου, που είναι ταυτόχρονα και η πιο εξαρτημένη από όλο τον υπόλοιπο κόσμο. Να εξασθενίσει το νόμισμά της, να ενισχύσει τις αντιφάσεις και τις αντιθέσεις της, να αντιστρέψει τους εσωτερικούς συσχετισμούς ισχύος της, να αποσταθεροποιήσει τις ήδη ασταθείς διαδικασίες ολοκλήρωσης και ενοποίησής της, να εξουθενώσει τους ισχυρότερους πόλους της. Πρωτίστως την ηγεμονεύουσα στην Ε.Ε. εδώ και πολλές δεκαετίες, Γερμανία. 

Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ευρωπαϊστής ή αντιευρωπαϊστής, φιλορώσος ή ρωσόφοβος, αμερικανόφιλος ή φανατικός αντιαμερικανός για να είναι καχύποπτος απέναντι στο τελευταίο «πρότζεκτ» του θείου Σαμ στην Ευρώπη. Στο οποίο η ευρωπαϊκή ηγεσία σύρεται πιο πειθήνια και αυτοκαταστροφικά από ποτέ. Σε όποιον βαθμό κι αν αισθανόμαστε «Ευρωπαίοι», έστω κι αν αυτά που μας ενώνουν είναι πιο οδυνηρά απ’ αυτά που μας χωρίζουν (μακρινές μνήμες πολέμων, εθνικισμοί, ανταγωνισμοί, επεμβάσεις, ανισότητες), δικαιούμαστε να είμαστε βαθύτατα καχύποπτοι απέναντι σ’ αυτό που συμβαίνει με επίκεντρο την Ουκρανία. Σε βαθμό που να αναρωτηθούμε μήπως, σε αντίθεση με τις δημόσιες φιλοφρονήσεις αμοιβαίου μίσους και απέχθειας που ανταλλάσσουν, Μπάιντεν και Πούτιν, ή οι στενοί επιτελείς και υποβολείς τους, συνεννοούνται καλύτερα και για περισσότερα από όσα νομίζουμε. Ως συνδαιτυμόνες σε ένα μεγάλο γεωπολιτικό τσιμπούσι, με μενού όχι μόνο την Ουκρανία, αλλά όλη την Ευρώπη. 

Η ευρωπαϊκή ενοποίηση ήταν εξ αρχής ένα αμερικανικό πρότζεκτ. Το Σχέδιο Μάρσαλ ήταν ο χρηματοδοτικός πρόλογος της ΕΚΑΧ, το Σχέδιο Σούμαν για την Κοινότητα Ανθρακα και Χάλυβα δεν ήταν παρά μια πιο «γαλλική» εκδοχή του αμερικανικού μοντέλου ομοσπονδιακής διαχείρισης της μεταπολεμικής Ευρώπης, με πυρήνα τη Γαλλία και τη Δυτική Γερμανία και με πρώτο καθήκον την περιχαράκωση της ΕΣΣΔ και του μπλοκ των σοσιαλιστικών χωρών. Η αποστολή εξετελέσθη επιτυχώς μεν, αλλά δεν πέρασαν απαρατήρητες οι ενοχλητικές για την αμερικανική υπερδύναμη τάσεις αυτονόμησης του ευρωπαϊκού πρότζεκτ, με πιο χαρακτηριστική την προσεκτική γερμανική «οστπολιτίκ» (ανατολική πολιτική), από το 1970 και εντεύθεν, που έσπαγε κάπως τον πάγο του Ψυχρού Πολέμου, αλλά και κυρίως ζέσταινε τους Δυτικογερμανούς -και τις επιχειρήσεις τους- με ρωσικό αέριο. Από τότε κρατάει αυτή η κολόνια, που σήμερα έχει ξεθυμάνει και αναδίδει μόνο δυσώδες μεθάνιο. 

Το επόμενο μεγάλο καθήκον που ανέθεσαν οι Αμερικανοί «επενδυτές» στην ατελή Ευρωπαϊκή Ενωση ήταν η διαχείριση της κατάρρευσης της ΕΣΣΔ και όλου του μπλοκ της Ανατολικής Ευρώπης, που έγινε η δεξαμενή της μεγάλης διεύρυνσης αλλά και της επίσης μεγάλης αποσύνθεσης-ανασύνθεσης της πολιτικής γεωγραφίας της ηπείρου. Η ευρωπαϊκή ηγεσία έκανε την τεράστια βρομοδουλειά της ενσωμάτωσης ενός συνονθυλεύματος κοινωνιών και χωρών, χρηματοδοτώντας εμμέσως ή αμέσως από πολεμικές, αιματηρές επεμβάσεις και εμφυλίους (Γιουγκοσλαβία) μέχρι βελούδινα διαζύγια (Τσεχοσλοβακία). 

Η διεύρυνση της Ε.Ε. από μια άποψη ήταν και ένα αδάπανο outsourcing των Αμερικανών για τη μεγαλύτερη διεύρυνση, ουσιαστικά τον διπλασιασμό του ΝΑΤΟ μέσα σε μόλις 20 χρόνια. Και πάλι, ωστόσο, η νατοποίηση της Ευρώπης δεν άφηνε απόλυτα ικανοποιημένους τους Αμερικανούς εμπνευστές της, μια και αν εξαιρέσει κανείς τον υπερβάλλοντα, αντιρωσικό και φιλοαμερικανικό ζήλο των νεοφώτιστων της Ανατολικής Ευρώπης, η λεγόμενη «παλιά Ευρώπη» έδειχνε τις ίδιες ενοχλητικές διαθέσεις αυτονόμησης, τις ίδιες «εμμονές» στην οστπολιτίκ της απέναντι στη Ρωσία, με κορυφαία στιγμή τον περίφημο αγωγό Nord Stream 2, πρότζεκτ 11 ετών και 11 δισεκατομμυρίων, που ματαιώθηκε την «κατάλληλη στιγμή». 

Οι Αμερικανοί νονοί, την κατάλληλη στιγμή, μετά από μια πανδημία που ταρακούνησε την πιο παγκοσμιοποιημένη οικονομία και αγορά του πλανήτη, που έβαλε σε δοκιμασία τις εμπορικές διασυνδέσεις και τα δίκτυα παραγωγής της, απαιτούν από το βαφτιστήρι τους να κάνει τη μεγαλύτερη βρομοδουλειά στην ιστορία της. Να εγκαταλείψει διά παντός την ενοχλητική οστπολιτίκ της, να κόψει κάθε δεσμό με τη ρωσική υπερδύναμη, να την περικλείσει πίσω από ένα εχθρικό τείχος, να εγκαταλείψει λεπτές ισορροπίες επτά δεκαετιών, να ρισκάρει την παραγωγική και οικονομική αυτοκαταστροφή της, να διακινδυνεύσει ακόμη κι έναν διεθνή πόλεμο στα ματωμένα χώματά της. 

Ασφαλείς πίσω από τον ωκεανό τους, οι Αμερικανοί νονοί της ενωμένης Ευρώπης ωθούν τη γερμανική ηγεσία και την επιχειρηματική ελίτ της να σπάσουν και τα τελευταία μεταπολεμικά ταμπού, να ξαναστρατιωτικοποιήσουν τη χώρα και την οικονομία τους και να παρασύρουν σε αυτό όλους τους δορυφόρους τους, ακόμη και τους πιο επιφυλακτικούς και μέχρι τώρα στρατιωτικά ουδέτερους. 

Ας υποθέσει και ας ελπίσει κανείς ότι η μετατροπή της Ευρώπης σε πυριτιδαποθήκη ανάλογη με αυτό που ήταν τις παραμονές των δύο παγκόσμιων πολέμων δεν θα οδηγήσει στις ίδιες τερατογενέσεις, με τους ίδιους πρωταγωνιστές. Αυτό, ωστόσο, δεν αποτρέπει την υπόλοιπη, πολεμικών διαστάσεων ζημιά που γίνεται στην Ευρώπη. Η οικονομία ξαναγίνεται το επίκεντρο ακόμη μιας μακρόχρονης κρίσης. Είναι η πρώτη που φλερτάρει ανοικτά με τον στασιμοπληθωρισμό, ενδεχομένως και με ύφεση. Κινδυνεύει από πλεονασματική οικονομική ζώνη να πνιγεί σε πλημμυρίδα εμπορικών ελλειμμάτων. Πάει ολοταχώς για ακόμη μια χαμένη δεκαετία. Το κοινό νόμισμά της τρώει ξύλο και από το «φιλικό» δολάριο και από το «εχθρικό» ρούβλι.

Η Ευρώπη είναι ήδη το πρώτο μεγάλο θύμα της ρωσικής εισβολής και του πολέμου στην Ουκρανία. Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν ήταν και ο βασικός στόχος του. Οχι τόσο από τον ίδιο τον εισβολέα, όσο από τον υπερατλαντικό υποβολέα. Οι επιλογές της ηγεσίας της εξελίσσονται σε αυθεντικές πράξεις αυτοχειρίας. 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Η Ευρώπη κατάφερε να επιζήσει από πολύ χειρότερες απόπειρες ομογενοποίησης της ηπείρου. Ολες είχαν κοινό χαρακτηριστικό την αλαζονεία, ενώ καμιά δεν έμελλε να στεφθεί με διαρκή επιτυχία. Τα προγνωστικά δεν μπορούν να είναι ευνοϊκά ούτε για τη μη βίαιη εκδοχή ενός τέτοιου εγχειρήματος. Ολες οι αυτοκρατορίες της Ιστορίας ήκμασαν μόνο για έναν ορισμένο χρόνο ημιζωής, προτού καταρρεύσουν εξαιτίας της υπερδιεύρυνσης και των εσωτερικών τους αντιφάσεων.

Hans Magnus Enzensberger, «Γλυκό τέρας Βρυξέλλες» 

Η μεταφυσική του κέρδους

 Η Εφημερίδα των Συντακτών, 14-15/5/2022

Εχουμε φτάσει σε σημείο καμπής για τον οικονομικό πολιτισμό μας. Διακυβεύονται αξίες και σταθερές αιώνων. Πρέπει να αποφασίσουμε: Το κέρδος είναι καλό πράγμα και αξίζει να το υπερασπίσουμε ως υπέρτατο υπαρξιακό κίνητρο της παραγωγικής μας δραστηριότητας ή το αντίθετο; Το κέρδος είναι η δίκαιη επιβράβευση της επιχειρηματικότητας και οι διεκδικητές του πρέπει να υπερηφανεύονται γι’ αυτό ή αντιθέτως είναι προϊόν μιας ανήθικης, σκοτεινής και αντικοινωνικής συμπεριφοράς και πρέπει να το κρύβουν κάτω από το χαλί, στα ψιλά γράμματα των ισολογισμών ή σε μια τροπική οφσόρ στον Ειρηνικό; Μήπως υπάρχει κάποιο όριο ηθικής, πολιτικής και κοινωνικής ανοχής του κέρδους και πρέπει απλώς να το βάλουμε κι αυτό στη διατίμηση; 

Οι αποσαφηνίσεις είναι απαραίτητες καθώς φαίνεται ότι με τη μεγαλοθυμία και την πυγμή του Μωυσέως η Ελλάδα θα γίνει πιθανότατα η πρώτη πραγματικά κομμουνιστική κοινωνία στην ιστορία της ανθρωπότητας, αφού προτίθεται να φορολογήσει με το ιλιγγιώδες 90% τα υπερκέρδη των ηλεκτροπαραγωγών, άρα να προβεί στη σχεδόν ολοσχερή απαλλοτρίωση των απαλλοτριωτών, υποχρεώνοντας τα αποκαΐδια της ουτοπίας να σκίσουν τις επαναστατικές περγαμηνές τους. Να τα απαλλοτριώσει, εφόσον βέβαια μετρηθούν, ζυγιστούν και ευρεθούν επαρκή. Διότι ακούμε ακόμη στ’ αυτιά μας την αγωνιώδη ανάσα του Αδώνιδος και τελικώς τον ανακουφιστικό αναστεναγμό του πριν κραυγάσει στεντορείως «Να, είδατε, δεν υπάρχουν υπερκέρδη!». 

Μισό, δεν έχουμε καταλάβει, θέτε ή δεν θέτε να υπάρχουν υπερκέρδη στην ενέργεια; Θέτε ή δεν θέτε να αποδώσει το ενεργειακό καζίνο, όπως έχει γίνει σε πολλές καθωσπρέπει μη κομμουνιστικές, εντελώς καπιταλιστικές χώρες της Ε.Ε, κατιτίς από τα δισεκατομμύρια που ενθυλάκωσε από την απογείωση των τιμών στο ρεύμα, στο αέριο, στο πετρέλαιο, ακόμη και στον αέρα τον κοπανιστό (αιολικά) και στον τζάμπα ήλιο (φωτοβολταϊκά); Διότι, έτσι όπως εξελίσσεται το πράγμα, αν πάρουμε τοις μετρητοίς και τις αγωνιώδεις προσπάθειες των καλών συναδέλφων του σχετικού ρεπορτάζ να μας πείσουν πόσο έξω έχει πέσει ακόμη και στους ισχνούς υπολογισμούς της η ΡΑΕ και πόσο μέσα έχουν μπει οι καημένες οι εταιρείες για να δώσουν εκπτώσεις στους πελάτες τους, τη βλέπω τη δουλειά: θα κάνουμε έρανο υπέρ παρόχων και, αντί φορολόγησης των υπερκερδών τους, μάλλον θα φορολογηθούμε εμείς για την κάλυψη των υπερ-ζημιών τους. Τι νομίζετε, εκκλησία κλέβουμε με όσα πληρώνουμε στους λογαριασμούς ρεύματος. 

Σ’ αυτή την ιλαροτραγωδία που εκτυλίσσεται εδώ και μήνες για το αν υπάρχουν ή όχι υπερ-κέρδη (ή υπερ-έσοδα, όπως κατ’ ευφημισμόν βαφτίζεται η απροσδιόριστης πηγής υπεραξία που καταλήγει στα ταμεία των ενεργειακών εταιρειών), αποκαλύπτεται η μυστικιστική, μεταφυσική και τελικά σχιζοειδής σχέση των επιχειρήσεων με το κέρδος. Αν και το κέρδος είναι το απόλυτο κίνητρο της επιχειρηματικότητας, η λογιστική και δημόσια αποτύπωσή του, η κοινωνικοποίησή του τελικά περνάει από άλλα φίλτρα. 

Οταν οι επιχειρηματικοί κολοσσοί απευθύνονται στις αγορές, στους επενδυτές, στους παίκτες των χρηματιστηρίων, στις τράπεζες, στα επενδυτικά κεφάλαια, στους μετόχους, τότε το κέρδος είναι μια αυταξία προς προβολή, επίδειξη, συχνά και προς τεχνητή μεγέθυνση, δηλαδή παραφούσκωμα. Εκεί και τότε υλοποιείται η οξυδερκής παρατήρηση του Ανταμ Σμιθ ότι για τους πλουσίους η κυριότερη ψυχολογική λειτουργία του πλούτου έγκειται στην επίδειξή του. Λειτουργικά κέρδη, οργανικά κέρδη, κέρδη EBITDA, p/e, μηνιαία, τριμηνιαία, ετήσια, όσα μυστικιστικά και δυσανάγνωστα ονόματα κι αν τους δώσουμε, τα κέρδη πρέπει να προβάλλονται, να γαργαλάνε προσδοκίες υπεραποδόσεων, ανόδου των μετοχών και δελεαστικών μερισμάτων σε επενδυτές και μετόχους. Ο κανόνας είναι πως το κέρδος φέρνει κέρδος, κι εδώ δεν χρειάζεται καμιά πρόθεση «υπέρ» ή «υπό», δεν υπάρχει διατίμηση και όριο, τα κέρδη μπορούν να αυξάνονται 10%, 100%, 1000%, 10.000%, απεριόριστα. 

Αλλά όταν το κέρδος πρέπει να εμφανιστεί ενώπιον της κοινωνίας, μπροστά στον μισθωτό της επιχείρησης που ζητάει αύξηση για τη σκληρή δουλειά του, μπροστά στον καταναλωτή που απορεί για την αύξηση της τιμής του προϊόντος ή της υπηρεσίας που του παρέχει η επιχείρηση, μπροστά στον προμηθευτή που ζητάει την εξόφλησή του για πρώτες ύλες και υλικά, στην τράπεζα, που ζητάει τα δόση των δανείων που παρέχει και, κυρίως, μπροστά στη φορολογική Αρχή, δηλαδή στο κράτος που καλείται να παίξει στοιχειωδώς τον ρόλο του ως μέγα αναδιανεμητή του πλούτου, τότε μυστηριωδώς το κέρδος εξαφανίζεται. Συρρικνώνεται ψοφοδεές και ασήμαντο στο μικρότερο δυνατό μέγεθος. Πετά από πάνω του κάθε τι περιττό και επιβαρυντικό –τόκους, φόρους, αποσβέσεις, έξοδα, αμοιβές διοίκησης, απαλλαγές, αναβαλλόμενες φορολογίες– κρύβεται σε περίεργους κωδικούς, σε ακατάληπτους ισολογισμούς, σε βολικές νομοθετικές ρυθμίσεις, ταξιδεύει σε θυγατρικές του εξωτερικού, διακτινίζεται σε υπεράκτιους τραπεζικούς λογαριασμούς, αλλάζει φορολογική πατρίδα, κυνηγώντας τον χαμηλότερο ή μηδενικό συντελεστή. Ιδεωδώς, το κέρδος, η κινητήρια δύναμη του καπιταλισμού, το κατά τεκμήριο κίνητρο οικονομικής «προόδου», μεταμορφώνεται σε μια ξεγυρισμένη ζημιά, μια μαύρη τρύπα την οποία το κράτος –άρα οι φορολογούμενοι– συχνά οφείλουν να καλύψουν σε χρήμα ή σε είδος. Γιατί τι θα γενούμε αν καταρρεύσουν τα επιχειρηματικά βάθρα της κοινωνίας; 

Αποφασίστε, φίλοι μου, γιατί έχουμε ζαλιστεί: Είναι καλό καγαθό πράγμα το κέρδος ή είναι έγκλημα καθοσιώσεως; Θα το διατυμπανίζετε ή θα το εξαφανίζετε; Θα αποδίδετε το ελάχιστο που σας αναλογεί στα φορολογικά έσοδα του κράτους ή θα συνεχιστεί επ’ άπειρον ο αναγκαστικός «έρανος» των υποτελών προς τους επιτελείς, των κάτω προς τους πάνω, των φτωχών προς τους πλούσιους; Μάλλον το δεύτερο, ε; 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Πιττακός Υρραδίου Λέσβιος έφη· παρακαταθήκας απόδος. Ανέχου υπό των πλησίον μικρά ελαττούμενος. Τον φίλον κακώς μη λέγε, μηδ᾽ ευ τον εχθρόν· ασυλλόγιστον γαρ το τοιούτον. Δεινόν συνιδείν το μέλλον, ασφαλές το γενόμενον. Πιστόν γη, άπιστον θάλασσα. Απληστον κέρδος. Κτήσαι αίδια· ευσέβειαν, παιδείαν, σωφροσύνην, φρόνησιν, αλήθειαν, πίστιν, εμπειρίαν, επιδεξιότητα, εταιρείαν, επιμέλειαν, οικονομίαν, τέχνην.

Δημητρίου Φαληρέως, «Των Επτά Σοφών Αποφθέγματα» 

Ιστορίες του κ. Κ

 Εφημερίδα των Συντακτών (στήλη ΑΝΩ ΚΑΤΩ), 10/5/2022

Ο κ. Κ αυτού του πονήματος δεν είναι ο Κόινερ του Μπρεχτ, το διαλεκτικό alter ego του κορυφαίου δραματουργού. Ο κ. Κ της δικής μου ιστορίας είναι ένας ευαίσθητος γείτονας που, ενώ διανύει τη δέκατη δεκαετία της ζωής του, δίνει αγώνα με την παράξενη διαλεκτική της μνήμης, που καίει τα πρόσφατα και συντηρεί τα απώτατα. Ανθρωπος που μόλις μετά τα 90 άρχισε να παραπονείται πως δυσκολεύεται στο αγαπημένο του διάβασμα, κυρίως της Ιστορίας, προχθές ανέσυρε κάτι όχι από τα βιβλία, αλλά από τη βαθιά παιδική μνήμη: καλοκαίρι του 1943, μετά το αιματηρό πογκρόμ των Ιταλών στον Αλμυρό, λίγο πριν η ξεχασμένη στη Θεσσαλία ιταλική μεραρχία του Πινερόλο παραδοθεί στους αντάρτες, τα γυναικόπαιδα αναζητούσαν καταφύγιο στα χωράφια για να γλιτώσουν από σφαγή. Η μητέρα του κ. Κ πήρε τον ίδιο, τα δυο αδέλφια του και το πολύτιμο για την επιβίωση άλογό τους για να κρυφτούν σ’ ένα αυτοσχέδιο κατάλυμα στους αγρούς. Ομως, ένα ιταλικό αεροπλάνο περιπολούσε πάνω από τους κάμπους και πολυβολούσε ό,τι κινούνταν. Στο άκουσμα της μηχανής του, η μάνα του κ. Κ άρπαξε τ’ άλογο και τα παιδιά κι έτρεξαν να κρυφτούν κάτω από ένα δασύφυλλο δέντρο. Εριξε τα τρία παιδιά καταγής κι έπεσε πάνω τους, να τα προστατέψει με το σώμα της. Το αεροπλάνο απομακρύνθηκε, κι όταν ένιωσαν κάπως ασφαλείς συνέχισαν τον δρόμο για τον αγρό, που έγινε για κάμποσο καιρό το σχετικά ασφαλές ενδιαίτημά τους. Ο κ. Κ θυμήθηκε ότι μια σχεδόν πανομοιότυπη σκηνή είδε σε κάποια από τις πάμπολλες ευρωπαϊκές ταινίες που διασώζουν τη μνήμη της φασιστικής θηριωδίας. Γιατί εκατομμύρια μητέρες εκείνα τα ζοφερά χρόνια έσωζαν τα παιδιά τους με τα ίδια τα σώματά τους. Αλλες τα κατάφερναν κι άλλες όχι.
Αυτό το θραύσμα παιδικής μνήμης ανέσυρε ο κ. Κ προχθές, Ημέρα της Μητέρας, μ’ έναν ανεπαίσθητο λυγμό στη φωνή, αλλά χωρίς δάκρυ γιατί η ξηροφθαλμία της ηλικίας τα έχει στερέψει γρηγορότερα από τη μνήμη.