Η τρέλα του 47ου προέδρου των ΗΠΑ

Η Εφημερίδα των Συντακτών 24-25/1/2026

 Κάθε φορά που τον ακούς αναρωτιέσαι: «Μα, τώρα μιλάει σοβαρά; Μήπως κάνει πλάκα; Μπας και μπλοφάρει;». Αλλά, όχι. Μιλάει σοβαρά. Με την έννοια πως εννοεί αυτά που λέει. Τα πιστεύει. Εστω κι αν σε ελάχιστα 24ωρα μπορεί να ξεχάσει ή να τα αλλάξει αισθητά, ακόμη και ριζικά. Δεν ξέρω αν ισχύει αυτό που λένε αρκετοί ψυχίατροι, ψυχαναλυτές, γνωσιακοί, νευρολόγοι, ότι πιθανότατα ο Τραμπ πάσχει από σοβαρή ναρκισσιστική διαταραχή ή έναν ανεξέλεγκτο παλιμπαιδισμό που τον ωθεί, ακριβώς σαν τα νήπια που δεν έχουν λόγους και φίλτρα να αναχαιτίσουν τις επιθυμίες τους, να πει «μ' αρέσει, το θέλω, το παίρνω». Και γαία πυρί μειχθήτω. 

Είναι, άραγε, ορθολογικό να αντιμετωπίζει κάποιος ορθολογικά τον αλλόφρονα πρόεδρο των ΗΠΑ; Ο Τραμπ της δεύτερης φοράς δεν έχει και τόσο σχέση με τον Τραμπ της πρώτης, τότε μπορούσε κανείς να διακρίνει στις κινήσεις του κάποια ίχνη στρατηγικής, σχεδιασμού, ήταν προφανές πριν από δέκα χρόνια ότι ένα μεγάλο τμήμα της παρηκμασμένης και επιχειρηματικής Αμερικής και δη της δραματικά συρρικνωμένης βιομηχανίας ήθελε να πάρει το αίμα του πίσω από την επιθετική παγκοσμιοποίηση που, όχι απλώς ευνόησε, αλλά μερικές φορές και διά της βίας επέβαλε. Η ελεγχόμενη απο-παγκοσμιοποίηση μέσω ενός δασμολογικού «αντάρτικου» των ΗΠΑ και μέσω εκβιασμών και διμερών συμφωνιών για εκχώρηση προνομίων στα αμερικανικά προϊόντα έβγαζε κάποιο νόημα. Ενα είδος «πατριωτικού καπιταλισμού», με μικρές δόσεις προστατευτισμού που πάντως δεν διέλυαν εντελώς το σύστημα διεθνών συναλλαγών, κατ' εξοχήν άλλωστε δημιούργημα του πλανητικά δικτυωμένου αμερικανικού χρηματιστηριακού κεφαλαίου, ας πούμε ότι δεν αντέφασκε κραυγαλέα με αντίστοιχες ρητές ή υπόρρητες στρατηγικές της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ρωσίας, της Κίνας, της Ιαπωνίας.

 

Η δεύτερη φορά Τραμπ είναι απλώς ένα χάος. Πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2024 και στους πρώτους μήνες θητείας του, γύρω από το σύνθημα MAGA (Make America Great Again), μπορούσε να διακρίνει κανείς κάποιου είδους προτεραιότητες, συμμαχίες και στόχους. Στις προτεραιότητες ήταν να κλείσουν τα στρατιωτικά μέτωπα που προκαλούσαν συνεχείς περισπασμούς στην κουρασμένη υπερδύναμη. Στις συμμαχίες παρακολουθήσαμε μια ιδιότυπη σύγκλιση του παλιού βιομηχανικού και πετρελαϊκού καπιταλισμού με τους κυρίαρχους του διαδικτύου, της ψηφιακής οικονομίας, της τεχνητής νοημοσύνης, με τη χρηματιστηριακή φούσκα της Wall Street -συνήθως πιο φιλική με τους Δημοκρατικούς- να χειροκροτεί ενθουσιωδώς τη συνάντηση, Και στους στόχους διακρίναμε σαφώς την απαίτηση του Τραμπ να αποσπάσει όσο τον δυνατό περισσότερα πλεονάσματα υπέρ των ΗΠΑ από κάθε σημείο του πλανήτη, όχι διά του κλασικού ιμπεριαλισμού κατάκτησης αγορών, πόρων, χρηματοροών, αλλά με τον τσαμπουκά της μεγαλύτερης (ακόμη) οικονομίας του και τη βία των δασμών υπέρ αυτής. Σ' αυτό το στρατήγημα, που ας πούμε ότι έβγαζε κάποιο νόημα, ο Τραμπ, το επιτελείο του και οι χορηγοί του πέτυχαν κάποια άμεσα κέρδη, αν και είναι άγνωστες οι μακροπρόθεσμες παρενέργειες. 

Διαβάζοντας, μάλιστα, κάποιος τη νέα «Αμερικανική Στρατηγική Ασφάλειας», αυτό που ο νάρκισσος πλανητάρχης αποκαλεί Δόγμα Τραμπ ως συμπλήρωμα του ηλικίας δύο αιώνων Δόγματος Μονρόε, διατυπωμένο σε ένα δημόσιο κείμενο-μανιφέστο προς την παγκόσμια κοινή γνώμη, αλλά κυρίως προς τις ηγεσίες εταίρων, συμμάχων και άσπονδων εχθρών, διαπιστώνει έναν βαθμό επεξεργασίας και ορθολογισμού. Για κάθε περιοχή του πλανήτη υπάρχει κι ένας στόχος, που μπορεί να διαβαστεί και ως προειδοποίηση ή ανοιχτή απειλή για το τι μπορεί να της συμβεί αν οι κοινωνίες της και οι ηγεσίες τους δεν συμμορφωθούν στον στόχο που τους επιβάλλει η υπερδύναμη. Για παράδειγμα, για την Ευρώπη διακηρύσσεται πως «στόχος μας είναι να βοηθήσουμε την Ευρώπη να διορθώσει την τρέχουσα εσφαλμένη πορεία της» και να «ανακτήσει τη χαμένη αυτοπεποίθησή της». Κατά κάποιο τρόπο ο Τραμπ προσπαθεί να συμπυκνώσει χρονικά τη στρατηγική της Pax Americana που ακολουθείται με συνέπεια για επτά δεκαετίες από τη λήξη του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. 

Αν, όμως, προσπαθήσει να συσχετίσει κάποιος το «εγχειρίδιο» του Δόγματος Τραμπ με τα καθημερινά, δημόσια «πλήγματα» Τραμπ θα χάσει το μέτρο, τον μπούσουλα, την επαφή με τον ορθό λόγο. Στις παραμονές του Β' Π.Π., τα επιτελεία, οι αναλυτές, οι μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ, της Ευρώπης, της ΕΣΣΔ προσπαθούσαν να κατανοήσουν τη στρατηγική σκέψη του Χίτλερ διαβάζοντας το Mein Kampf. Ενδεχομένως να έβρισκαν εκεί κάποιες χρήσιμες ενδείξεις που να πρόδιδαν κάποιου είδους σχέδιο, αλλά το συνονθύλευμα ανορθολογισμού, μυστικισμού, σκοταδισμού, θρησκευτικού φονταμενταλισμού που ήταν η βάση κάθε ομιλίας, κάθε απόφασης, κάθε επιλογής του Χίτλερ έπρεπε να έχει σημάνει άλλου είδους συναγερμό. Οι δυτικές δυνάμεις επέτρεψαν για μερικά κρίσιμα χρόνια με σαφή -αν και αυτοκαταστροφική- ιδιοτέλεια στην τρέλα, στην ανεξέλεγκτη κι επικίνδυνη ψυχική διαταραχή να γίνει διεθνής πολιτική, να εξοπλιστεί, να γίνει διπλωματία, προπαγάνδα, διακρατικές συμφωνίες, πολεμικές εκστρατείες και, τελικά, μια ασύλληπτη μαζική βιομηχανία θανάτου, στα κρεματόρια των στρατοπέδων συγκέντρωσης και στα χιλιάδες ολοκαυτώματα σε όλη την Ανατολική και Νότια Ευρώπη. 

Θέλω να πω ότι το να αντιμετωπίζει κάποιος τον Ντόναλντ Τραμπ απλώς ως έναν ακραίο, αμετροεπή και αθυρόστομο Αμερικανό πρόεδρο, με τους κωδικούς των πυρηνικών στο χέρι, το να προσπαθούν οι ηγέτες της Ε.Ε. και της λοιπής Δύσης να βγάλουν νόημα από την ασυναρτησία λόγων και έργων, το να προτάσσουν τη «διάσωση της διατλαντικής σχέσης», στο όνομα της οποίας θα ακούσουν και θα συζητήσουν κάθε παλαβομάρα του πλανητάρχη, δεν είναι καθόλου, μα καθόλου ορθολογική επιλογή. Δεν ήταν ούτε το 1936, δεν είναι ούτε το 2026. Δεν πρόκειται καν για τακτική «εξημέρωσης του θηρίου», προκειμένου να διασωθεί κάποιο μείζον κοινό συμφέρον. Απέναντι στην τρέλα του Γεωργίου του Τρίτου, του βασιλιά που χρεώθηκε την απώλεια της Αμερικής για τη Βρετανική Αυτοκρατορία, η συνωμοσία ανατροπής του ίσως ήταν αυτονόητη πράξη αυτοσυντήρησης. Απέναντι στην τρέλα του Ντόναλντ Τραμπ και του μανιοκαταδιωκτικού επιτελείου του ίσως η πλήρης απομόνωση των ΗΠΑ από φίλους, εταίρους και εχθρούς, σίγουρα με σημαντικό οικονομικό κόστος (σ.σ. αλλά μήπως δεν είχε τεράστιο κόστος η «εξαγωγή» της αμερικανικής χρηματοπιστωτικής κρίσης του 2008 σε όλο τον κόσμο;), είναι η μόνη ορθολογική αντίδραση Δύσης και Ανατολής. Make America Normal Again!

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Θέλουμε να στρατολογούμε, να εκπαιδεύουμε, να εξοπλίζουμε και να αναπτύσσουμε τον ισχυρότερο, τον πλέον φονικό και τεχνολογικά τον πιο προηγμένο στρατό στον κόσμο, ώστε να προστατεύει τα συμφέροντά μας, να αποτρέπει πολέμους και -εφόσον χρειάζεται- να τους κερδίζει γρήγορα και αποφασιστικά, με τις λιγότερες δυνατές απώλειες για τις δυνάμεις μας. Και θέλουμε έναν στρατό στον οποίο το κάθε μέλος των ενόπλων δυνάμεων να είναι υπερήφανο για τη χώρα του και βέβαιο για την αποστολή του.

Θέλουμε την πιο ισχυρή, αξιόπιστη και σύγχρονη πυρηνική αποτροπή στον κόσμο, καθώς και μια αντιπυραυλική άμυνα επόμενης γενιάς -συμπεριλαμβανομένου ενός «Χρυσού Θόλου» για την αμερικανική επικράτεια- ώστε να προστατεύονται ο αμερικανικός λαός, τα αμερικανικά συμφέροντα στο εξωτερικό και οι σύμμαχοι της Αμερικής.

Λευκός Οίκος, «Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής», Νοέμβριος 2025 (μετάφραση Θανάση Βασιλείου)