ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (29/9/2007)

…Ένα μέρος για εργασία, άλλο για στέγαση, ένα τρίτο για αγορές, ένα τέταρτο για μάθηση, ένα πέμπτο για διασκέδαση. Ο τρόπος με τον οποίο ο χώρος οργανώνεται συνεχίζει την αποσύνθεση των ανθρώπων που ξεκίνησε με τη διαίρεση της εργασίας μέσα στο εργοστάσιο. Κόβει το κάθε άτομο σε μερίδες, κόβει τον χρόνο μας, τη ζωή μας σε ξεχωριστά κομμάτια, έτσι ώστε σε καθένα από αυτά να είμαστε παθητικοί καταναλωτές στο έλεος των εμπόρων, έτσι ώστε ποτέ να μην συμβαίνει η εργασία, η κουλτούρα, ο πολιτισμός, η ευχαρίστηση, η ικανοποίηση των αναγκών και η προσωπική μας ζωή να μπορούν και να πρέπει να αποτελούν ένα πράγμα: Μια ενοποιημένη ζωή που διατηρείται από την κοινωνική δομή της κοινότητας.
Αντρέ Γκορζ, «Η κοινωνική ιδεολογία του αυτοκινήτου», 1973

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ (22/9/2007)

Πόσο αξιέπαινο είναι ένας ηγεμόνας να κρατάει το λόγο του και να ζει με ακεραιότητα και όχι με δόλο, ο καθένας το καταλαβαίνει. Ωστόσο, βλέπουμε από την πείρα στους καιρούς μας ότι έκαναν μεγάλα πράγματα εκείνοι οι ηγεμόνες που έδιναν λίγη σημασία στο λόγο τους και ήξεραν με δόλο να εξαπατούν τα μυαλά των ανθρώπων. Και στο τέλος ξεπέρασαν εκείνους που βασίστηκαν στην τιμιότητα.
Πρέπει λοιπόν να μάθετε ότι υπάρχουν δύο είδη αγώνα: ο ένας με τους νόμους και ο άλλος με τη δύναμη. Ο πρώτος ταιριάζει στον άνθρωπο, ο δεύτερος στα θηρία. Αλλά επειδή ο πρώτος πολλές φορές δεν φτάνει χρειάζεται κανείς να καταφύγει στον δεύτερο. Γι’ αυτό ένας ηγεμόνας είναι απαραίτητο να ξέρει να χρησιμοποιεί και το θηρίο και τον άνθρωπο.

Νικολό Μακιαβέλι, «Ο ηγεμόνας»

Τα φθαρμένα προϊόντα (22/9/2007)

Στον κ. Γιάννη Λούλη οφείλουμε τουλάχιστον την εισαγωγή ενός εύστοχου νεολογισμού στο πολιτικό μας λεξιλόγιο. Πριν από χρόνια είχε χαρακτηρίσει τη Νέα Δημοκρατία «φθαρμένο προϊόν». Το είχε πει σε μια περίοδο που οι «Βένετοι» του κομματικού μας συστήματος έβλεπαν ακόμη την εξουσία με τα κιάλια. Το ενδιαφέρον της παρατήρησης του κ. Λούλη δεν έγκειται τόσο στο επίθετο «φθαρμένο» όσο στο ουσιαστικό «προϊόν». Τότε, προ οκταετίας περίπου, οι «Βένετοι» έβγαζαν αφρούς, σήμερα μάλλον θα πρέπει να ευγνωμονούν τον κ. Λούλη (ο Κ. Καραμανλής σίγουρα) γιατί η επισήμανσή του έγινε το εφαλτήριο μιας σταδιακής ανακαίνισης του προϊόντος που το έφερε στην εξουσία. Οι αφροί έχουν δώσει τη θέση τους στα χαμόγελα της ευδαιμονίας.

Σήμερα θεωρείται προφανές (και κανενός ο «πολιτικός πολιτισμός» δεν θίγεται απ’ αυτό) ότι τα κόμματα είναι προϊόντα και το κομματικό σύστημα τίποτε περισσότερο από ένα εργαστήριο μάρκετινγκ που απευθύνεται σε μιαν όλο και πιο κουρασμένη αγορά ψήφων και ψηφοφόρων.

Θα ήταν ενδιαφέρον να εξηγήσει ο κ. Λούλης την τεχνολογία ανακύκλωσης που μετέτρεψε μέσα σε τέσσερα περίπου χρόνια το «φθαρμένο προϊόν» σε ισχυρό brand name, με δύο συναπτές εκλογικές νίκες και με άγριες διαθέσεις μακρόχρονης ηγεμονίας. Και θα ήταν χρήσιμο να δώσει τα φώτα του και στα υπόλοιπα «κουφάρια» της μεταπολίτευσης που σπαράσσονται από κρίσεις υπαρξιακής αβεβαιότητας. Είτε γιατί δεν ξέρουν να διαχειριστούν τις μικρές νίκες τους. Είτε γιατί αδυνατούν να συμφιλιωθούν με τις ήττες τους. Με ποιους να παν και ποιους ν’ αφήσουν…

Αλλά το θέμα μας δεν είναι ο κ. Λούλης. Τη δουλειά του κάνει ο άνθρωπος και δικαίως μπορεί να προσβλέπει σε μιαν αναβάθμισή του στον στενό πυρήνα της εξουσίας ή σε μιαν άνοδο του «κασέ» του στην ελεύθερη αγορά φθαρμένων προϊόντων. Αυτό αφορά το σύνολο των κομμάτων που έχουν πιαστεί στην παγίδα του πολιτικού μάρκετινγκ. Αφορά ακόμη και την Αριστερά, που -παρά τις φιλότιμες προσπάθειές της να εμφανιστεί ως κινηματική- οφείλει πολλά στο μάρκετινγκ της τηλεοπτικής δημοκρατίας. Παρά την απέχθειά της στον καναπέ, κέρδισε πολλούς ψηφοφόρους που την απήλαυσαν ως τηλεοπτικό θέαμα από καναπέως. Και φυσικά, χρειάστηκε να προσαρμόσει την προγραμματική της πραμάτεια, το δικό της «ριζοσπαστικό» μάρκετινγκ στους όρους του τηλεοπτικού στούντιο. Η πολιτική -δυστυχώς και για την Αριστερά- έχει πάψει να είναι υπόθεση μαζών, τάξεων και στρωμάτων. Είναι υπόθεση πλήθους. Πλήθους κατακερματισμένου σε εκατομμύρια καθιστικά, σαλόνια και home cinemas.

Και μπορεί οι δημοσκόποι -ως απαραίτητη συνιστώσα του τηλεοπτικού κομματικού μας συστήματος- να επαίρονται ότι σε γενικές γραμμές διέβλεψαν έγκαιρα τις τελικές επιλογές του εκλογικού σώματος, αλλά μάλλον θα πρέπει προηγουμένως να μας αποδείξουν πειστικά ότι δεν τις υπέβαλαν κιόλας. Γιατί ο ψηφοφόρος δεν «αγοράζει» πια χωρίς μια ασφαλή πρόβλεψη για την αντοχή, τις επιδόσεις, τις ενδεχόμενες υπεραξίες ή τις αντενδείξεις του «προϊόντος» που επιλέγει. Όπως και σε κάθε άλλη αγορά προϊόντων και υπηρεσιών, προτιμά εκείνα με το μεγαλύτερο μερίδιο αγοράς, αδιαφορώντας αν έτσι ενθαρρύνει άθελά του τη δημιουργία μονοπωλίων. Πολύ περισσότερο όταν μιλάμε για μια πολιτική αγορά που έχει μονοπωλιακή συγκρότηση εδώ και 27 χρόνια, χωρίς ν’ αφήνει περιθώριο επιβίωσης σε κανένα άλλο προϊόν απ’ όσα έχουν εμφανιστεί στο εγχώριο πολιτικό στερέωμα: από τη ΔΗΑΝΑ του Κωστή Στεφανόπουλου μέχρι το ΔΗΚΚΙ του Τσοβόλα, από το Ελληνικό Σοσιαλιστικό Κόμμα του Αρσένη μέχρι την Αναγέννηση του Παπαθεμελή και από την Άνοιξη του Σαμαρά μέχρι το ΚΕΠ του Αβραμόπουλου, όλοι οι διάττοντες αστέρες κονιορτοποιήθηκαν στην πρώτη τους επαφή με τη δικομματική πολιτική ατμόσφαιρα. Όπως το έλεγε και ο μακαρίτης Αβέρωφ -με όρους βουκολικής ποίησης και όχι market engineering- «όποιος είν’ έξω απ’ το μαντρί τον τρώει ο λύκος».

Στην πραγματικότητα και τα δύο ισχυρά μπραντ νέιμ της εγχώριας μονοπωλιακής πολιτικής αγοράς παραμένουν δύο φθαρμένα προϊόντα. Οφείλουν την κυριαρχία τους -κατά τους εναλλακτικούς πολιτικούς κύκλους- στο γεγονός και μόνο ότι, όπως και η φύση, έτσι και η αγορά και η πολιτική απεχθάνονται τα κενά.
Η μεν Ν.Δ. αποτελεί την τελευταία εκδοχή ενός σχηματισμού που εδώ και μισό αιώνα κινείται μεταξύ αντικοινοβουλευτικής εκτροπής και πολιτικού φιλελευθερισμού, εκφράζοντας σε παραλλαγές ένα τσαλακωμένο όραμα εξευρωπαϊσμού της ελληνικής κοινωνίας. Το δε ΠΑΣΟΚ, αν και προκάλεσε πραγματικό σοκ στο πολιτικό σύστημα μετά το 1974, ως το πιο καινοτόμο του προϊόν, συνέκλινε τελικά με όλη την πολιτική «παλιατζούρα» στο μόνο νοητό κέντρο του κομματικού μας σύμπαντος: τις σχέσεις πελατείας, την ώσμωση κράτους-κόμματος με τέτοιο τρόπο και σε τέτοιο βαθμό που να είναι αδύνατη η ύπαρξη του ενός χωρίς το άλλο. Γι’ αυτό και η μόνη «μεταρρύθμιση» που πραγματικά εννοούν τα κόμματα εξουσίας κάθε φορά που το ένα διαδέχεται το άλλο είναι η «επανίδρυση», η «ανασυγκρότηση» ή απλώς η άλωση του κράτους.

Η στρέβλωση, λοιπόν, της ελληνικής πολιτικής αγοράς δεν είναι απλώς μονοπωλιακή, είναι κρατικο-μονοπωλιακή. Και έχει εξελιχθεί σε πραγματική υπαρξιακή κρίση και για τους δύο πόλους του πολιτικού μονοπωλίου ακριβώς την περίοδο που, μ’ έναν θεαματικό συγχρονισμό βούτηξαν στα νάματα της αγοράς, μετατρέποντάς την σε κυρίαρχη ιδεολογική τους προμετωπίδα. Απ’ τη μια σφιχτός, ερωτικός εναγκαλισμός με το κράτος, απ’ την άλλη ρητορική φλυαρία για αποκρατικοποίηση της οικονομίας. Αμ δεν γίνονται και τα δυο, πουλάκια μου. Εξ ου και ο τραγέλαφος που επακολούθησε: κόμματα που αλληλοκαταγγέλλονται για τις σχέσεις τους με τους νταβατζήδες της πολιτικής εξουσίας, πολιτικοί που αλληλοξεμπροστιάζονται για την ένοχη διαπλοκή τους με την οικονομική ελίτ, ηγέτες ή επίδοξοι ηγέτες που ομολογούν το πόσο ευάλωτοι είναι στη χειραγώγηση από οικονομικά συμφέροντα. Μια ομορφιά ατέλειωτη.

Γιατί, παρ’ όλα αυτά, διατηρούν την ηγεμονία τους; (Και τη διατηρούν, πέρα πάσης αμφιβολίας. Βγαίνουν με απλές εκδορές κάθε φορά που δέχονται ένα τσουνάμι αμφισβήτησης. Αν αποδραματοποιήσει κανείς όλα όσα συντελούνται στο ΠΑΣΟΚ, μπορεί να σταθεί με ψυχραιμία στο δεδομένο ότι το 38% είναι ένα τεράστιο ποσοστό, επαρκές εφαλτήριο για την κυβερνητική εξουσία. Ότι το 41,8% του τωρινού θριάμβου της Ν.Δ. είναι μια μόλις μονάδα κάτω από την ήττα της το 2000. Όλα είναι ζήτημα μιας μαθηματικής σχέσης που στο πλαίσιο του πολιτικού μάρκετινγκ μπορεί να πάρει τη διάσταση μιας νίκης ή μιας συντριβής). Διατηρούν την ηγεμονία τους χάρη σε μια ιδιότυπη, τερατώδη κοινωνική συμμαχία που διαπερνά κάθετα την κοινωνική πυραμίδα. Δεν είναι μια συμμαχία ανάμεσα σε όμορες τάξεις, αλλά ένας συνωστισμός τροφίμων του Πρυτανείου, μια συνάντηση των πιο παρασιτικών ομάδων της ελληνικής κοινωνίας που έχουν ενστερνιστεί τον ηθικό κώδικα του «άρπαξε να φας και κλέψε να ’χεις». Και πολύ φοβούμαι ότι στη δεύτερη ήττα του ΠΑΣΟΚ δεν υπάρχει η αποδοκιμασία αυτού του ηθικού κώδικα που κυριάρχησε τη δεκαετία του «εκσυγχρονισμού». Αλλά η πεποίθηση ότι ο ίδιος ηθικός κώδικας εξυπηρετείται αποτελεσματικότερα από τον συντηρητικό πόλο εξουσίας. Γι’ αυτό και οι «νταβατζήδες» ανασυγκροτούνται βιαστικά πέριξ του γαλάζιου πόλου, γι’ αυτό κι επιχειρούν να προκαταλάβουν τις εξελίξεις στον πράσινο πόλο με όρους μάρκετινγκ, στάιλινγκ, δεξιοτήτων, χαρισμάτων και συσκευασίας. Η πολιτική έχει εκτοπιστεί. Για την ιδεολογία ούτε λόγος.

Το πιθανότερο είναι ότι θα ζήσουμε για αρκετά χρόνια καταναλώνοντας εναλλάξ και σε διαφορετικές δόσεις τα φθαρμένα προϊόντα που μονοπωλούν την πολιτική μας αγορά. Της Αριστεράς το σήμα είναι αξιοπρόσεκτο, ελπιδοφόρο, αλλά ακόμη ασθενές για να προκαλέσει μια ηθικοπολιτική επανάσταση που θα σπάσει αυτό το ιδιότυπο καρτέλ. Ίσως η έκπληξη προέλθει όχι από την ανακύκλωση προσώπων και διασπάσεις (οσονούπω, στρατηγέ μου…) σχημάτων που πράγματι έχουν κλείσει προ πολλού τον βιοϊστορικό τους κύκλο (να και κάτι χρήσιμο που έχει πει ο κ. Αβραμόπουλος), αλλά από δυνάμεις που δεν έχουν βγει καν στο προσκήνιο. Από σιωπηλές μειοψηφίες (σήμερα) που δεν φιλοδοξούν να αρπάξουν τ’ αποφάγια του πολιτικού μονοπωλίου, αλλά να το οδηγήσουν σε πραγματική κατάρρευση. Η πολιτική μας αγορά έχει πολλές μαύρες τρύπες που μοιραία θα καλυφθούν. Από το αστικό πολιτικό κέντρο μέχρι την αριστερή σοσιαλδημοκρατία, και από την πράσινη πολιτική μέχρι τη χειραφετημένη αριστερά.

Το ταμείο της κάλπης (15/9/2007)

(Να εξηγούμαι- και δεν είναι η μόνη εξήγηση που οφείλω: το ακόλουθο κείμενο δημοσιεύεται στο μπλογκ μια μέρα μετά τις εκλογές και αφού δημοσιεύτηκε στον «Κόσμο του Επενδυτή» μια μέρα πριν τις εκλογές. Κατά κάποιο τρόπο έχει «καεί». Αλλά για την ιστορία και τη συνέχεια του πράγματος, δεν δικαιούμαι να το κρύψω κάτω απ’ το χαλί).


Το παρόν αδόκιμο δοκίμιο είναι διπλής χρήσεως. Προεκλογικής και μετεκλογικής. Μπορεί να αξιοποιηθεί (αν έχει την τύχη να διαβαστεί) από τον περιούσιο λαό των αναποφάσιστων, τον μόνο που αποτελεί πηγή υπεραξιών για τους επιτελείς της εξουσίας, λίγες ώρες πριν ανοίξουν οι κάλπες. Μπορεί όμως να χρησιμοποιηθεί και ως μηχανισμός αξιολόγησης του αποτελέσματος, από το βράδυ της Κυριακής και εντεύθεν. Και κυρίως, ως εργαλείο αποτίμησης της ψήφου ενός εκάστου. Γιατί, κάθε ψήφος έχει μια τιμή -το έχουμε ξαναπεί αυτό-, αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο, έστω και απειροελάχιστο ποσοστό, επί του κρατικού και εθνικού πλούτου. Και η τιμή του διακυμαίνεται. Προ της κάλπης εμπεριέχει μια ονομαστική αξία και μια προσδοκία υπεραξιών. Εντός της κάλπης, αντιστοιχεί μόνο στο κόστος του χαρτιού και του μελανιού από τα οποία έχουν φτιαχτεί το ψηφοδέλτιο και ο φάκελος. Μετά το άνοιγμα της κάλπης ενσωματώνει για άλλους υπεραξίες, για άλλους απώλειες. Για κάποιους η αξία της ψήφου μηδενίζεται εντελώς.

Η κάλπη είναι ένα ταμείο. Όχι ως σχήμα λόγου, ως μεταφορά, αλλά στην κυριολεξία. Η κοινοβουλευτική διαδικασία είναι μια καθαρή συναλλαγή από καταβολής της. Η δημοκρατία γεννήθηκε στην αγορά, εξελίχθηκε μέσα από μια διαδικασία απόλυτης ώσμωσης μ’ αυτήν και επέκτεινε τις συναλλαγές μεταξύ των ατόμων (λάδι έναντι κρασιού, αλεύρι έναντι χρήματος) στο πεδίο της συλλογικής συναλλαγής: ψήφος έναντι πολιτικής ισχύος. Το διακύβευμα ήταν πάντα ένα ταμείο. Το ταμείο της πόλης-κράτους στους κλασικούς χρόνους, ο κρατικός προϋπολογισμός στους νεότερους. Ακούγεται ως εξευτελισμός του κοινοβουλευτισμού, αλλά δεν είναι. Προσπαθήστε να φανταστείτε μια αντιπροσωπευτική δημοκρατία, την πιο εξελιγμένη, την πιο άμεση, χωρίς το ταμείο στο επίκεντρό της. Θα επρόκειτο απλώς για μια λέσχη ζυμώσεων, ένα κλαμπ δημόσιας φλυαρίας άνευ ουσίας, χωρίς καμία επίδραση. Χωρίς το ταμείο, χωρίς το διακύβευμα της διαχείρισης και διανομής του εθνικού πλούτου, η πολιτική δημοκρατία δεν έχει νόημα και η αρχή της πλειοψηφίας (και τελικά της ομαδοποίησης των ατομικών συμφερόντων) πάει για βρούβες. Καθένας αποφασίζει για πάρτη του, για το οικόπεδό του, επομένως δεν έχει νόημα να συναλλαγεί με κανέναν άλλο, δεν έχει λόγο να εκχωρήσει ούτε χρήμα ούτε πολιτική ισχύ.

Αυτό το καταρχήν θεωρητικό σχήμα για τη σχέση εκλογών και κρατικού ταμείου ο Καραμανλής το έκανε κυριολεξία, σε μια παγκοσμίως πρωτότυπη διαδικασία που επικαλέστηκε ως έκτακτο εθνικό λόγο την κατάρτιση ενός ετήσιου προϋπολογισμού. Πάνω από 350 κυβερνήσεις αντίστοιχων μικρών και μεγάλων κρατών του πλανήτη αντιμετωπίζουν κάθε χρόνο αυτή την επώδυνη ρουτίνα με συνοπτικές διαδικασίες. Εδώ, αυτή η ρουτίνα κατέστη εθνικός λόγος και δεν βρέθηκε πολιτειακός παράγοντας να του πει «με ποιο δικαίωμα κάνεις πατσαβούρι το σύνταγμα; Βρες καλύτερη πρόζα να παίξουμε αυτό το άθλιο κοινοβουλευτικό θέατρο». Λεπτομέρειες περί κοινοβουλευτικής εκτροπής, θα πείτε. Ωστόσο, άθελά του, ο Καραμανλής προσφέρει υπηρεσίες στο επιχείρημά μου για τον ρόλο της κάλπης ως ταμείου. Για να απαρνηθεί την επαρκή (τετραετή) εντολή που ήδη είχε για τη διαχείριση του ταμείου και το 2008, σημαίνει ότι κάτι αλλάζει στη συνταγή της διανομής της πίτας. Αλλά τι; Υπέρ ποιου; Εις βάρος ποιου; Αυτό παραμένει μέχρι τέλους ασαφές, παρά τον ορυμαγδό εξαγγελιών. Αποτέλεσμα; Μια ευρύτατη γκρίζα ζώνη ατιμολόγητων ψήφων, κατ’ ευφημισμό υπαγόμενων στον κύκλο των αναποφάσιστων, των λευκών και ακύρων, των απεχόντων και όσων βασάνισαν μέχρι τέλους τους δημοσκόπους (οι οποίοι ελπίζω από Δευτέρα να σκίζουν τα διπλώματα και να καταθέτουν τις άδειες χειραγώγησης των ψηφοφόρων. Ας πιστέψουμε και σε κανένα θαύμα).

Η κάλπη είναι ένα νοητό ταμείο, λοιπόν, και τα κόμματα εξουσίας οφείλουν να το κάνουν όσο γίνεται πιο χειροπιαστό. Το ισοδύναμο πολιτικής ισχύος που περιέχουν τα κουτιά από πλεξιγκλάς που αποκαλούνται ψηφοδόχοι στη μεταμοντέρνα δημοκρατία είναι το πραγματικό ταμείο που αποκαλείται κρατικό θησαυροφυλάκιο. Κι αυτό δεν είναι καθόλου νοητό, είναι απολύτως υλικό, αποτελείται από εισόδημα που εθελοντικά ή με δυσφορία και κρατικό καταναγκασμό έχουμε εισφέρει ως φορολογούμενοι. Σε κάθε περίπτωση είναι ΤΑ ΛΕΦΤΑ ΜΑΣ. Όταν, λοιπόν, τα κόμματα εξουσίας, σε κατάσταση προεκλογικής στύσης και έπαρσης λένε «ΣΑΣ ΔΙΝΟΥΜΕ…», λένε ψέματα. Θα έπρεπε να λένε απλώς «ΣΑΣ ΕΠΙΣΤΡΕΦΟΥΜΕ», και να διευκρινίζουν με ακρίβεια το οικονομικό ισοζύγιο της ψήφου που ζητάνε. Δηλαδή, να διευκρινίζουν μέχρι και το τελευταίο ευρώ τι έχουν πάρει προεκλογικά, τι θα πάρουν, τι θα επιστρέψουν και με ποια μορφή μετεκλογικά, ποιους θα ρίξουν και ποιους θα ευνοήσουν σ’ αυτήν την πολιτικο-οικονομική συναλλαγή. Έτσι, άτομα, νοικοκυριά, επαγγελματικές κατηγορίες και τάξεις θα μπορούσαν να κάνουν έναν διαφανή υπολογισμό και να συμπεράνουν αν πουλάνε την ψήφο τους σε συμφέρουσα τιμή.

Προϋπόθεση για να έχει αυτή η συναλλαγή έναν κατ’ ελάχιστον έντιμο χαρακτήρα, είναι να διαθέτει τη διαφάνεια της κάλπης. Και διαφάνεια δεν σημαίνει να αντικαταστήσεις το ξύλο με πλεξιγκλάς ή διαφανές πλαστικό. Αφού η προεκλογική διαδικασία εξελίσσεται εν είδει χρηματιστηρίου εμπορευμάτων, με κτυπήματα και πλειοδοσία προσφορών μέχρι και το τελευταίο λεπτό, η διαφάνεια δεν έπρεπε να είναι μονοπώλιο των αγοραστών, αλλά μάλλον προνόμιο των πωλητών. Η απόκρυψη των δημοσκοπήσεων μόνο για την πλευρά των πωλητών-πολιτών δημιουργεί μιαν κραυγαλέα στρέβλωση στην αγορά της ψήφου. Με τη βλακώδη απαγόρευση της δημοσιοποίησής τους, οι μόνοι που γνωρίζουν την όποια εξέλιξη της τιμής της ψήφου, τις ανεπαίσθητες διακυμάνσεις της, τα διλήμματα, τις ταλαντεύσεις και τις δειλίες των πωλητών της, είναι οι αγοραστές της- τα πολιτικά κόμματα, και δη αυτά που έχουν το μονοπώλιο της εξουσίας. Έχουν, επομένως, τη δυνατότητα να χειραγωγήσουν την αγορά, να δημιουργήσουν εντυπώσεις υπερπροσφοράς ή απουσίας ζήτησης στη μία ή την άλλη πλευρά της πολιτικής κλίμακας και να ελέγξουν την τιμή που προσφέρουν. Με μιαν έννοια, λειτουργούν σαν καρτέλ της εξουσίας, φροντίζοντας να προσφέρουν τιμές ελεγχόμενες, εναρμονισμένες στα όρια αντοχής του συστήματος. Το δίκαιο θα ήταν να συμβαίνει το αντίστροφο. Θα έπρεπε να βρεθεί τρόπος -δεν ξέρω χάρη σε ποια τεχνολογία- ώστε οι δημοσκοπήσεις που θα διενεργούνταν μέχρι και το τελευταίο λεπτό της ψηφοφορίας να είναι σε γνώση μόνο των πωλητών της ψήφου και απόλυτα μυστικές για τους αγοραστές της. Τα κόμματα εξουσίας, σε κατάσταση παράκρουσης, σε απόγνωσή για την άγνοιά τους, θα έφταναν στο έσχατο σημείο διασυρμού, θα πρόσφεραν ακόμη και τις σάρκες τους για να εξασφαλίσουν την πολυπόθητη εκχώρηση ισχύος.

Η κάλπη είναι ένα ταμείο. Στο οποίο όλοι εισφέρουμε άνισα και το οποίο μας ανταποδίδει το συσσωρευμένο του περιεχόμενο ακόμη πιο άνισα. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το γεγονός ότι τα κόμματα επέλεξαν να πλειοδοτήσουν σ’ αυτές τις εκλογές στο πεδίο της φορολογίας των ακινήτων. Θα περίμενε κανείς, με ανοικτές ακόμη της φλέβες της Πελοποννήσου και της Εύβοιας, να κινηθούν με φειδώ στο πεδίο αυτό, το τόσο συνένοχο με το χέρι των εμπρηστών και την πνοή του «στρατηγού ανέμου». Θα περίμενε κανείς αυτό το τραγικό πάθημα, που θα το πληρώσουν τουλάχιστον δυο γενιές Ελλήνων (και ψηφοφόρων), να έχει αγγίξει έστω και ελάχιστα τις πιο ευαίσθητες χορδές των κομμάτων εξουσίας. Να αντιληφθούν ότι αυτό το πονηρό κλείσιμο του ματιού στις στρατιές των εργολάβων και των άπληστων οικιστών των πόλεων, των προαστίων και της υπαίθρου τσιμεντώνει την καταστροφή πάνω στην καμένη γη και προετοιμάζει τις επόμενες φωτιές. Αλλά προφανώς έχουν σπάσει κι αυτές οι τελευταίες χορδές ευαισθησίας. Ο δικομματισμός έχει γίνει παχυδερμισμός. Όλο το δέρμα της γης που αποκολλήθηκε βίαια από την καμένη χώρα, έκατσε πάνω τους, σε αλλεπάλληλα στρώματα αναισθησίας.
Τους εύχομαι -τουλάχιστον- μια νύχτα αγωνίας. Κυριακή προς Δευτέρα.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

ΧΟΡΟΣ
Είν’ η εξουσία σου τρανή,
ω Δήμε, κι όλοι οι άνθρωποι
σα να ’σαι μονοκράτορας,
σε σκιάζονται, σε τρέμουν.
Μα παρασέρνεσαι εύκολα,
θέλεις να σε χαϊδεύουνε,
σ’ αρέσει να σε ξεγελούν,
και σα χαζός τους ρήτορες
κοιτάς. Εδώ κι αν βρίσκεσαι,
ο νους σου πέρα τρέχει.

ΔΗΜΟΣ
Κάτω απ’ τα πλούσια αυτά μαλλιά
εσείς δεν έχετε μυαλά,
χαζό αν με λέτε. Επίτηδες
καμώνομαι τον βλάκα.
Μ’ αρέσει κάθε μέρα εγώ
να λέω «για βάλτε μου να πιω»
και να ’χω κι ένα κλέφταρο
διαχειριστή κάθε φορά.
Μα σα χορτάσει για καλά,
τον γρονθοκοπάω.
………..
Θαρρούν πως έχουνε μυαλό
και λένε πως με ξεγελούν,
μα για κοιτάχτε εγώ με τι
ξυπνάδα τούς τυλίγω.
Με κλέβουνε και κάνω εγώ
πως δεν τους βλέπω, μα έπειτα
το στόμιο της δικαστικής
κάλπης τούς χώνω στο λαιμό
κι έτσι τους κάνω και ξερνούν
αυτά που μου έχουν κλέψει.

Αριστοφάνη, «Ιππής» (μετάφραση Θρασύβουλου Σταύρου)