Προφήτες και προφητείες

(Επενδυτής, 8/12/2012)

 

 

 

Τρίτη πρωί, ακούω ραδιόφωνο, σε συχνότητα εγνωσμένης μνημονιακής νομιμοφροσύνης. Στον αέρα βρίσκεται δημοσιογραφικό δίδυμο επίσης υπερβάλλοντος μνημονιακού ζήλου. Του στιλ «κι αν δεν υπήρχε η τρόικα, έπρεπε να την εφεύρουμε». Το δίδυμο έχει χάσει το φλεγματικό χιούμορ του, λόγω της σύγχυσης που του έχει προκαλέσει  η φορολογική αποκοτιά των επιτελών της κυβέρνησης να προτείνουν συντελεστή 45% για τα εισοδήματα άνω των 26.000 ευρώ. Η ραδιοσκηνοθεσία επιτάσσει να πάνε σε κάτι πιο ελαφρύ.  «Πώς είδες το δημοσίευμα της “Wall Street Journal” για τον Παΐσιο;» ρωτάει ο ένας. «Είναι προφανές, όλος ο κόσμος μάς κάνει πλάκα, η Ελλάδα έχει χάσει την αξιοπιστία της για δεκαετίες», απαντά ο δεύτερος, προσθέτοντας ότι «οι Δυτικοί θεωρούσαν πάντα την Ελλάδα κοιτίδα του ορθού λόγου, ως εκ τούτου έχουν κάθε λόγο να ειρωνεύονται τη στροφή στον σκοταδισμό». Όταν ο ερτζιανός συνομιλητής του, προφανώς εγγύτερος στα θεμελιώδη μεγέθη της πίστης, του επισημαίνει ότι το ρεπορτάζ του «ευαγγελίου» των αγορών -της «Wall Street Journal»- αναφέρεται με σοβαρότητα στο φαινόμενο των εκατοντάδων προσκυνητών στον τάφο του Παΐσιου ή στα εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα που έχουν πουλήσει οι «προφητείες» του, ο θιασώτης του ατσαλάκωτου ορθολογισμού στρογγυλεύει τις επισημάνσεις του με τα παραδείγματα των φτωχών κοινωνιών της Ασίας, όπως της Ινδίας, όπου ο λόγος των σοφών γκουρού έχει κύρος και επιρροή σε εκατομμύρια ανθρώπων, αλλά και τα παραδείγματα των φανατικών τηλε-ευαγγελιστών που έχουν παρασύρει ακόμη και σε μαζικές αυτοχειρίες τους οπαδούς τους στις ίδιες τις ΗΠΑ.

Δεν είμαι ρέκτης της θρησκευτικής πίστης, ούτε με συγκινεί ο «αποκαλυπτικός» λόγος ποικίλων «προφητών» που υποτίθεται πως έχουν περιγράψει με παράδοξη ευστοχία πράγματα που μας συμβαίνουν σήμερα. Δεν έχω καν αντιληφθεί σε ποιες «προφητείες» οφείλει τη δημοφιλία του ο Παΐσιος, ούτε μ’ ενδιαφέρει να μάθω. Και απορώ γιατί άργησε τόσο η σατιρική απάντηση στον μύθο του, με την ιστοσελίδα του «Γέροντα Παστίτσιου», η οποία προ μηνός προκάλεσε την μήνιν ενός πολιτικοϊδεολογικού συνονθυλεύματος, με προεξάρχουσα τη Χρυσή Αυγή.

Ωστόσο, στον ραδιοφωνικό σχολιασμό που περιέγραψα υπάρχει μια ενδιαφέρουσα αντίστιξη: ο Παΐσιος και οι πιστοί του εκπροσωπούν τον ανορθολογισμό -ουδεμία αντίρρηση σ’ αυτό-, ενώ η «Wall Street Journal» -και ό,τι αυτή εκπροσωπεί-, ο ενοχλημένος ραδιοφωνικός σχολιαστής, οι υστερικοί προπαγανδιστές της μνημονιακής σωτηρίας, οι τεχνοκράτες των αγορών, οι «ανακατασκευαστές» των κοινωνιών, οι εισηγητές των «μεταρρυθμίσεων» και των πολιτικών της λιτότητας, οι οικονομέτρες, οι αναλογιστές, οι νομοτέχνες, οι συντάκτες των εκθέσεων του ΔΝΤ, του ΟΟΣΑ, της Παγκόσμιας Τράπεζας, της Κομισιόν, οι αναλυτές των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων, οι παρατηρητές των τάσεων στις αγορές, όλοι αυτοί υποτίθεται ότι εκπροσωπούν τον ορθολογισμό.

Βολικό συμπέρασμα και εξίσου βολική αξιοποίηση της κριτικής του Μαρξ στη θρησκεία ως «οπίου του λαού». Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, και ιδιαίτερα στην τριετία της κρίσης, έχουμε καταναλώσει πολύ σκληρότερα και πιο επικίνδυνα «ναρκωτικά» από την πλευρά που υποτίθεται ότι εκπροσωπεί τον ορθολογισμό.

Οι εκπρόσωποι της τρόικας, αίφνης, των οποίων ο ορθολογισμός μετριέται με πολλά πτυχία και αξιώματα, προέβλεπαν ήδη από το πρώτο μνημόνιο, με βεβαιότητα που προέκυπτε από χιλιάδες «επιστημονικά δεδομένα», αριθμούς και μαθηματικούς τύπους ότι η Ελλάδα το 2012 θα είχε «απεξαρτηθεί» από τον δανεισμό και θα είχε βγει στις αγορές. «Προφήτευαν» με επιστημονική έπαρση ότι κάπου το 2012 η ύφεση θα είχε τερματιστεί και θα είχε δώσει τη θέση της στην ανάπτυξη.

Εξίσου αλλεργικοί στον μυστικισμό και φανατικοί του ρεαλισμού και του ορθού λόγου, οι πολιτικοί ηγέτες της Ευρωζώνης χρειάστηκαν περίπου 18 Συνόδους Κορυφής και άλλες τόσες συνόδους του Eurogroup μέχρις ότου (κατά σειράν) α) διαπιστώσουν ότι υπάρχει πρόβλημα με την Ελλάδα β) παραδεχθούν ότι υπάρχει κρίση χρέους στην Ευρωζώνη γ) αποδεχθούν να δανείσουν έναντι μνημονίου την Ελλάδα δ) αναγνωρίσουν ότι το ελληνικό χρέος χρειάζεται «κούρεμα» ε) ανακαλύψουν λίγο μετά ότι χρειάζεται και δεύτερο «κούρεμα» στ) παραδεχθούν -τουλάχιστον το ΔΝΤ- ότι το μνημόνιο διογκώνει αντί να ελαφρύνει το ελληνικό χρέος και ζ) αποφασίσουν ότι χρειάζεται και τρίτο «κούρεμα» (το τρέχον).

Γενικώς, τόσο οι τεχνοκράτες της οικονομίας όσο και η πολιτική ελίτ της Ε.Ε., ακλόνητοι στον προτεσταντικό και τιμωρητικό «ορθολογισμό» τους, ακολουθούσαν απλώς τις αυτοεκπληρούμενες προφητείες των αγορών οι οποίες απαξίωναν κάθε τους «ορθολογική» απόφαση και δεν είχαν τίποτα να ζηλέψουν από τις «ανορθολογικές προφητείες» του Παΐσιου, του Νοστράδαμου ή του ευαγγελιστή Ιωάννη.

Όσο για τον «ορθολογισμό» των αγορών, αυτές απέδειξαν ότι διαθέτουν κάτι πιο σκοτεινό, μυστικιστικό και σκοταδιστικό από τον ανορθολογισμό οποιουδήποτε ευφάνταστου γκουρού, μέντιουμ ή θεοσοφικού γέροντα. Μια ομάδα ανθρώπων που, αν και αντιστοιχούν σε λιγότερο από το ένα χιλιοστό του παγκόσμιου πληθυσμού, χειραγωγούν ίσως και το 50% του παγκόσμιου πλούτου, μετακινούνται αγεληδόν από τη Lehman Brothers στις ευρωπαϊκές τράπεζες και από αυτές στα ελληνικά ομόλογα, έπειτα στα πορτογαλικά, στα ιρλανδικά, στα ισπανικά, στα ιταλικά, και μετά από τα ομόλογα πέφτουν στα νομίσματα, ανεβάζουν το ευρώ όταν η Ευρωζώνη βρίσκεται σε καραμπινάτη ύφεση, ύστερα εγκαταλείπουν τα νομίσματα και πέφτουν σαν γύπες στα εμπορεύματα, απογειώνουν την τιμή του σταριού, τζογάρουν στην πείνα των ανθρώπων, προεξοφλούν τις «καλές ειδήσεις» και τις απαξιώνουν όταν αυτές επιβεβαιώνονται. Δημιουργούν ασύλληπτων μεγεθών πλασματικό πλούτο που δεν πρόκειται να απολαύσουν ποτέ και ταυτόχρονα αρνούνται να μοιραστούν έστω και ένα ελάχιστο μέρος του με αυτούς που η ζωή τους παίζεται σε ένα εμβόλιο, σε ένα χάπι, ένα πιάτο φαΐ, ένα πηγάδι με πόσιμο νερό. Και, ακόμη πιο κάτω στην κλίμακα ορθολογισμού-ανορθολογισμού, ρισκάρουν ακόμη και την αυτοκαταστροφή τους σε ένα ολοκαύτωμα για εχθρούς και φίλους. Η καταστροφή δεν είναι πάντα δημιουργική. Ή είναι για ελάχιστους. Αυτό είναι η πεμπτουσία του «ορθολογισμού» που διατρέχει το πιο σκοταδιστικό, μυστικιστικό, φετιχιστικό ένα τοις χιλίοις της ζώσας ανθρωπότητας.

Η ίδια η Ελλάδα έχει μετατραπεί σε ένα εργαστήριο εφαρμογής μιας μεταφυσικής πίστης που ενδύεται τον μανδύα του ορθολογισμού. Ποιος ορθολογικός κανόνας ορίζει ότι βιώσιμο θεωρείται ένα κρατικό χρέος που αντιστοιχεί στο 120% του ΑΕΠ; Πού γνωρίζουν οι σοφοί γκουρού του ΔΝΤ ότι η ύφεση θα είναι του χρόνου 4% και όχι 7%; Από ποια «επιστημονικά δεδομένα», ποια αλάνθαστα μαθηματικά προκύπτει η πρόβλεψή τους πως το χρέος θα φτάσει το 2020 στο 124% του ΑΕΠ; Γιατί όχι στο 140% ή στο 80%; Πού ξέρουν τι θα συμβεί σε δέκα χρόνια, αν θα μεσολαβήσει ένας πόλεμος, αν θα πέσει στη Γη μετεωρίτης, ή -για να περιοριστούμε σε κατά συνθήκη προβλέψιμα πράγματα- πώς θα συμπεριφερθούν 11 εκατομμύρια άνθρωποι, τι οικονομικές αποφάσεις θα πάρουν, ποιες θα αναβάλουν, πόσοι θα πάρουν τον δρόμο της μετανάστευσης και πόσοι θα μείνουν εδώ, να ζήσουν τη μετατροπή της χώρας σε παραγωγικό και κοινωνικό ολοκαύτωμα; Πόσο διαφέρουν οι διαρκώς αυτοαναιρούμενες «προφητείες» τους από τις παραληρηματικές, εξ αποκαλύψεως προβλέψεις του Παΐσιου για το εφησυχαστικό «φιλελληνικό θεϊκό σχέδιο», από τα εφιαλτικά οράματα του Νοστράδαμου ή από το εσχατολογικό αφήγημα του Ιωάννη;

Διαφέρουν σε κάτι κρίσιμο. Ο ανορθολογισμός των τεχνοκρατών της οικονομίας είναι μπούσουλας πολιτικής. Οι «προφητείες» τους μεταφράζονται σε αποφάσεις που καθορίζουν τη ζωή δισεκατομμυρίων ανθρώπων. Η δογματική τους πίστη, βαθιά απάνθρωπη, μεταλλάσσεται σε καταστροφικό σχέδιο. Έρχεται σε σύγκρουση ακόμη και με τον αμφιλεγόμενο οικονομικό ορθολογισμό, που θέτει στο επίκεντρο το όφελος. Αν η γερμανική Ευρώπη δεν υπόσχεται ευημερία, αλλά δεινά, αν ο καπιταλισμός του μέλλοντός μας δεν εγγυάται οφέλη, αλλά απώλειες για την τεράστια κοινωνική πλειοψηφία, ποιου είδους «ορθολογισμός» της θα της επιτρέψει να συναινέσει στην εκπλήρωση της τερατώδους «προφητείας»;

 

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Και οι έμποροι της γης κλαίουσιν και πενθούσιν επ’ αυτήν, ότι τον γόμον αυτών ουδείς αγοράζει ουκέτι, γόμον χρυσού και αργύρου και λίθου τιμίου και μαργαρίτων και βυσσίνου και πορφύρας και σιρίκου και κοκκίνου, και παν ξύλον θύινον και παν σκεύος ελεφάντινον και παν σκεύος εκ ξύλου τιμιωτάτου και χαλκού και σιδήρου και μαρμάρου, και κιννάμωμον και άμωμον και θυμιάματα και μύρον και λίβανον και οίνον και έλαιον και σεμίδαλιν και σίτον και κτήνη και πρόβατα, και ίππων και ρέδων και σωμάτων, και ψυχάς ανθρώπων. και η οπώρα σου της επιθυμίας της ψυχής απήλθεν από σου, και πάντα τα λιπαρά και τα λαμπρά απώλετο από σου, και ουκέτι ου μη αυτά ευρήσουσιν. Οι έμποροι τούτων, οι πλουτήσαντες απ' αυτής, από μακρόθεν στήσονται δια τον φόβον του βασανισμού αυτής, κλαίοντες και πενθούντες, λέγοντες, Ουαί ουαί, η πόλις η μεγάλη, η περιβεβλημένη βύσσινον και πορφυρούν και κόκκινον, και κεχρυσωμένη εν χρυσίω και λίθω τιμίω και μαργαρίτη, ότι μια ώρα ηρημώθη ο τοσούτος πλούτος.

Ιωάννου, «Αποκάλυψις»

Τέσσερις δόσεις, δυο κόσμοι

(Επενδυτής, 1/12/2012)

 

Αυτή είναι πια η ρουτίνα της μνημονιακής Ελλάδας. Προηγείται μια «ιστορική απόφαση» των εταίρων, σε σύνοδο κορυφής ή συνεδρίαση του Eurogroup. Ακολουθούν λίγες ώρες ή λίγα εικοσιτετράωρα ευφορίας. Κι έπειτα -ίσα που έχει στεγνώσει η μελάνη των υπογραφών στη νέα «ιστορική συμφωνία»- αρχίζουν οι δεύτερες σκέψεις, τα «ναι μεν αλλά», τα γκρίζα σενάρια και τελικά η απαξίωση του «επιτεύγματος». Συνέβη με την ένταξη στο πρώτο μνημόνιο, συνέβη με το Μεσοπρόθεσμο του 2011, έγινε με το πρώτο PSI, επαναλήφθηκε με το δεύτερο PSI και το δεύτερο μνημόνιο, το είδαμε και με το δεύτερο Μεσοπρόθεσμο, το βλέπουμε και τώρα, με την απόφαση του Eurogroup για την εκταμίευση των 1 συν 3 δόσεων. Τα ελληνικά θαύματα κρατούν το πολύ τρεις μέρες…

Η κυβέρνηση υπερέβη εαυτήν σε τόνους αισιοδοξίας. Πέτυχε κάποια συστράτευση «φίλιων δυνάμεων» στο κλίμα ανακούφισης και επιχειρεί να επιβάλει αυτό που αποκαλείται «αλλαγή σελίδας», κλίνοντας τη λέξη «ανάπτυξη» σε κάθε πτώση και αριθμό – συμπεριλαμβανομένου του δυικού. Αλλά, τα κουκιά δεν βγαίνουν. Οι αριθμοί της συμφωνίας των εταίρων-πιστωτών αναμετρώνται με μια πραγματικότητα που «δεν παλεύεται». Οι ντίλερ των αγορών -οι οίκοι και οι λύκοι- το «καρφώνουν» ανοικτά. Όταν ακόμη κι οι τραπεζίτες -για τους δικούς τους, εντελώς ιδιοτελείς λόγους- αδυνατούν να δουν «μισογεμάτο» το ποτήρι, αναρωτιέται κανείς ποιοι άλλοι θα συμμεριστούν την κυβερνητική αισιοδοξία. Κι ας μιλήσουμε μόνο για τους «φυσικούς συμμάχους» της κυβέρνησης. Την «κρεμ ντε λα κρεμ» της επιχειρηματικότητας. Τους προμηθευτές του κράτους που περιμένουν να πάρουν μέρος των οφειλομένων τους. Τους εργολάβους του Δημοσίου, που περιμένουν να δουν το χρώμα του χρήματος. Τους επιχειρηματίες που πασχίζουν να ξεκολλήσουν από τη λάσπη της γενικευμένης στάσης πληρωμών από όλους προς όλους. Τους εμπόρους, που περιμένουν μήπως και σαλέψει η αγορά των Χριστουγέννων. Η στεγνή αριθμητική της «ιστορικής συμφωνίας» αφήνει «μηδέν υπόλοιπο» γι’ αυτό που αποκαλείται αγορά, επιχειρηματικότητα, επενδύσεις, πραγματική οικονομία. Χλομή εξαίρεση οι λίγοι που συνωστίζονται στην ουρά του ΤΑΙΠΕΔ για τα υπολείμματα του αποστεωμένου κράτους, οι αόρατοι κερδοσκόποι που έχουν την ευκαιρία να κάνουν ένα ακόμη πάρτι με την επαναγορά των ομολόγων και όσοι πιστεύουν ότι θα διασωθούν πάνω στη σχεδία της συντεταγμένης χρεοκοπίας.

Για ένα διάστημα -εβδομάδων, το πολύ μηνών, φρονώ- η ελληνική κοινωνία θα ζήσει διχασμένη σε δυο παράλληλες πραγματικότητες. Η μια πραγματικότητα θα είναι αυτή της ευφορίας για τη συμφωνία εκταμίευσης των δανειακών δόσεων που προορίζονται να κατευνάσουν ένα σύνδρομο εξάρτησης με υστερικά συμπτώματα, αισθητά κυρίως στη δημόσια ρητορεία αξιωματούχων γύρω από το δίλημμα «ευρώ ή χάος». Η άλλη πραγματικότητα είναι το ίδιο το χάος. Το οικονομικό και κοινωνικό χάος που προκαλεί η τερατώδης ύφεση, συγκρίσιμη πια και επίσημα με τα οικονομικά αποτελέσματα ενός κανονικού πολέμου.

Κατά κάποιον τρόπο, οι δυο αυτές παράλληλες πραγματικότητες διασπούν και την ελληνική κοινωνία σε δυο κόσμους, προς το παρόν ασύμπτωτους συναισθηματικά και ψυχολογικά. Υπάρχει ο κόσμος του χρέους, ένα συνονθύλευμα αξιωματούχων, πολιτικών, τεχνοκρατών, δημοσιολόγων, διαμορφωτών της κοινής γνώμης, golden boys and girls, οι οποίοι τάσσονται -με προθυμία στα όρια της εθελοδουλείας-  υπέρ της μετατροπής ολόκληρης της κοινωνίας και της εναπομένουσας παραγωγικής της ικμάδας σε μηχανή εξυπηρέτησης του χρέους. Εξυπηρέτησης που παρομοιάζεται με την τιμωρία των Δαναΐδων να γεμίζουν με νερό τον «τετρημένον πίθον» του Άδη. Αυτός ο κόσμος προσπαθεί να δει την όλη κατάσταση σαν παράθυρο ευκαιρίας – μιας ακόμη, της τελευταίας; Αντλεί αισιοδοξία από κάθε νεύμα, κάθε κλείσιμο του ματιού από τους πιστωτές. Η αισιοδοξία με την οποία ντοπάρεται έχει βεβαίως και υλική βάση. Πρόκειται για ανθρώπους και στρώματα που έχουν κάνει το κουμάντο τους, διαθέτουν κάμποσο από το περίφημο «λίπος» της ελληνικής οικονομίας. Και -εν πάση περιπτώσει- δεν διακυβεύεται η επιβίωσή τους (ή, έτσι νομίζουν).

Στον αντίποδα, υπάρχει ο κόσμος των μέτρων. Δηλαδή, η τεράστια κοινωνική πλειοψηφία η οποία καλείται να πληρώσει το τίμημα της εξυπηρέτησης του χρέους. Τα νοικοκυριά που έχουν ήδη από έναν άνεργο. Οι δύο στους τρεις μισθωτούς που φοβούνται απόλυση εντός του 2013, σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις. Οι φορολογούμενοι που είναι απίθανο να εξοφλήσουν τις παλαιές και νέες οφειλές τους, εκτός αν αποφασίσουν να μη σιτιστούν για τον μισό χρόνο ή να «σκοτώσουν» τις τελευταίες αποταμιεύσεις και περιουσιακά τους στοιχεία. Οι πολίτες που στερούνται τις στοιχειώδεις υπηρεσίες του υπό αποσύνθεση κράτους. Οι μικρομεσαίοι επιχειρηματίες που σκέφτονται ήδη να θέσουν σε εκκαθάριση τις επιχειρήσεις τους, ακολουθώντας στον θάνατο την άλλοτε κραταιά μεσαία τάξη. Και οι νέοι, που αναζητούν διέξοδο φυγής εκτός χώρας.

Γι’ αυτόν τον κόσμο είναι μάλλον αδιάφορο το δίλημμα αν το ποτήρι της ελληνικής τραγωδίας, στη νέα «ιστορική» συγκυρία, είναι μισογεμάτο ή μισοάδειο. Αυτοί έχουν στα χέρια τους έτσι κι αλλιώς ένα εντελώς άδειο ποτήρι. Ή δεν έχουν καν ποτήρι. Δεν έχουν χώρο ούτε για αισιοδοξία ούτε για απαισιοδοξία. Ανάμεσά τους επικρατεί περισσότερο μοιρολατρία. Η αίσθηση ότι αδυνατούν να επηρεάσουν τα πράγματα. Και η πιεστική ανάγκη να επιβιώσουν ατομικά σε ένα περιβάλλον συλλογικής καταστροφής. Μεταλλάσσονται σε ένα νέο υβρίδιο ανθρώπου, πρωτοφανές για τα δεδομένα του αναπτυγμένου κόσμου. Είναι οι χρεάνθρωποι. Οι Δαναΐδες του 21ου αιώνα. Καταδικασμένοι να γεμίζουν το διάτρητο πιθάρι του χρέους.

Η τιμωρία των χρεανθρώπων προβάλλεται συχνά από τους εταίρους ως απαραίτητο παιδαγωγικό στάδιο ανάνηψης μιας κοινωνίας βαριά άρρωστης. Ο κόσμος των χρεανθρώπων δέχεται, μάλιστα, και την επιπλέον ηθική επιβάρυνση ότι η ύπαρξή τους οφείλεται μόνο στη γενναιοδωρία των εταίρων. Από εδώ προκύπτει κάτι εντελώς παράδοξο. Αν οι εταίροι υποβάλλονται σε τόσες θυσίες για τη μείωση του χρέους, τότε γιατί οι Έλληνες χρεάνθρωποι πρέπει ταυτόχρονα να υποβληθούν στη διαδικασία μακρόχρονης κοινωνικής καταστροφής για τον ίδιο σκοπό; Τι είναι αυτό το μέγεθος -το χρέος- που, ενώ μειώνεται με αμοιβαίες θυσίες και από τους πιστωτές και από τους οφειλέτες, ταυτόχρονα αυξάνεται εκτός ελέγχου; Ακόμη και το νερό των Δαναϊδων που ξέφευγε από τον πίθο του Άδη κάπου κατέληγε, ίσως σε κάποιον από τους πέντε ποταμούς του, ίσως επέστρεφε σε μία από τις πηγές του, στη Λήθη ή στη Μνημοσύνη. Το χρέος που αποπληρώνεται και θα αποπληρώνεται μέχρι το 2040 μ.Χ. πού καταλήγει;

Κάτι επίσης παράδοξο και σχιζοειδές, που διαλύει κάθε ίχνος ευφορίας και επιτείνει το αίσθημα της ματαιότητας κάθε «θυσίας» των χρεανθρώπων, είναι το θέατρο γύρω από το μνημόνιο. Το κοινό μυστικό μεταξύ «αλληλέγγυων» εταίρων και κυβέρνησης είναι ότι το μνημόνιο δεν βγαίνει. Επίσημα -από το ΔΝΤ- έχει διακηρυχθεί ότι διογκώνει αντί να μειώνει το χρέος. Είναι απλή αριθμητική. Όσο εφαρμόζονται μέτρα που συρρικνώνουν το ΑΕΠ, τόσο διογκώνεται το χρέος ως ποσοστό. Γι’ αυτό και οι εταίροι προστρέχουν «αλληλέγγυοι», με τρίτο «κούρεμα». Αλλά η «αλληλεγγύη» αυτή παρέχεται με δόσεις που κρίνονται βάσει της εφαρμογής  του μνημονίου το οποίο δεν βγαίνει και διογκώνει το χρέος. Γι’ αυτό και, όταν οι Γερμανοί ηγεμόνες απαλλαγούν από τα εκλογικά τους άγχη, θα συζητάμε για το «τέταρτο» κούρεμα.

Ο κίνδυνος που διατρέχει το σχιζοειδές αυτό μη σχέδιο, όταν έλθει το πλήρωμα του χρόνου για το επόμενο «κούρεμα», είναι να μην υπάρχουν πια αποδέκτες της «γενναιοδωρίας» των εταίρων. Ο κόσμος των Ελλήνων χρεανθρώπων μπορεί να έχει διαλυθεί στην κόλασή του. Κι ο άλλος κόσμος, της πάντα αισιόδοξης ελίτ, που βλέπει πάντα ευκαιρίες στην κρίση, να έχει πνιγεί με την τελευταία γουλιά από το μισογεμάτο ποτήρι της…

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Επειδή το δημόσιο χρέος στηρίζεται στα κρατικά έσοδα, που οφείλουν να καλύπτουν τις χρονιάτικες τοκοχρεολυτικές κ.λπ. πληρωμές, το σύγχρονο φορολογικό σύστημα έγινε αναγκαίο συμπλήρωμα του συστήματος των εθνικών δανείων. Τα δάνεια δίνουν τη δυνατότητα στην κυβέρνηση ν’ αντεπεξέρχεται σε έκτακτα έξοδα χωρίς να γίνεται αυτό αμέσως αισθητό στον φορολογούμενο, μετά όμως απαιτούν αυξημένους φόρους. Από την άλλη μεριά, η αύξηση των φόρων, που προκλήθηκε με τη συσσώρευση απανωτών δανείων, αναγκάζει την κυβέρνηση σε κάθε περίπτωση καινούργιων έκτακτων εξόδων να καταφεύγει διαρκώς σε καινούργια δάνεια. Έτσι, το σύγχρονο φορολογικό σύστημα, που άξονάς του είναι οι φόροι στα πιο αναγκαία μέσα συντήρησης (επομένως και το ακρίβαιμα τους), κρύβει μέσα του το σπέρμα της αυτόματης προοδευτικής αύξησης. Η υπερφορολόγηση δεν είναι επεισόδιο, αλλά μάλλον αρχή. Γι’ αυτό στην Ολλανδία, όπου πρωτοεγκαινιάστηκε το σύστημα αυτό, ο μεγάλος πατριώτης Ντε Βιττ τό εξύμνησε στα «Αξιώματά» του και το χαρακτήρισε σαν το καλύτερο σύστημα για να γίνει ο εργάτης υπάκουος, λιτοδίαιτος, φιλόπονος και… για να παραφορτωθεί με δουλειά. Ωστόσο, η καταστρεπτική επίδραση που ασκεί στην κατάσταση των μισθωτών εργατών μας ενδιαφέρει εδώ λιγότερο από τη βίαιη απαλλοτρίωση του αγρότη, του χειροτέχνη, με δυο λόγια όλων των συστατικών μερών της μικρής αστικής τάξης, που προκαλεί. Πάνω στο ζήτημα αυτό δεν υπάρχουν δυο γνώμες, ούτε ακόμα και στους αστούς οικονομολόγους. Η απαλλοτριωτική αποτελεσματικότητα του φορολογικού συστήματος εντείνεται επιπλέον με το προστατευτικό σύστημα, που αποτελεί ένα από τα συστατικά του μέρη.

 

Καρλ Μαρξ, «Το Κεφάλαιο»

 

Ανάπηρη κυριαρχία

(Ελεύθερος Σκοπευτής, Επενδυτής, 24/11/2012)

Ας υποθέσουμε ότι οι άσπονδοι γείτονές μας αποφασίζουν να μας κηρύξουν πόλεμο. Στα ανατολικά θαλάσσια και χερσαία σύνορά μας συγκεντρώνονται δυνάμεις, οι ηγέτες των γειτόνων ετοιμάζουν χερσαίες εισβολές, ναυτικές αποβάσεις και αεροπορικές επιδρομές. Η κυβέρνηση της χώρας κηρύσσει επιστράτευση, η ηγεσία του στρατού προετοιμάζει τις δυνάμεις της, γεμίζει τις δεξαμενές των καυσίμων της, τα ντεπόζιτα των οχημάτων της, των αεροσκαφών και των πολεμικών πλοίων της, φισκάρει τις αποθήκες με πολεμοφόδια. Το υπουργείο Άμυνας πραγματοποιεί έκτακτες και χωρίς διαγωνιστικές διαδικασίες παραγγελίες κάθε είδους υλικού αναγκαίου για την αποτροπή της επικείμενης επίθεσης στη χώρα. Ο προϋπολογισμός του υπουργείου και του στρατού βγαίνει εκτός ελέγχου. Κι ενώ πολίτες και ένστολοι βρίσκονται σε πατριωτικό οίστρο, ενώ οι μηχανές ερπυστριοφόρων, τεθωρακισμένων, F16 και φρεγατών, ακόμη και των ημιτελών υποβρυχίων μουγκρίζουν, ξαφνικά όλα παγώνουν. Ένα «STOP» ακυρώνει τα πάντα. Ο επίτροπος που εποπτεύει το υπουργείο Άμυνας, ο οποίος με τη σειρά του επιτηρείται από τον αντίστοιχο κομισάριο, εντεταλμένο της τρόικας και υπόλογο στους προϊσταμένους του ειδικού λογαριασμού στον οποίο ουσιαστικά συγκεντρώνεται κάθε υποψία ρευστού που διαθέτει η χώρα, διαμηνύει προς την κυβέρνηση ότι η ηγεσία του υπουργείου Άμυνας παραβίασε το «μνημόνιο δημοσιονομικής πειθαρχίας» που τη δεσμεύει. Η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία πρέπει να εκπαραθυρωθεί και κάθε ευρώ που δαπανήθηκε πρέπει να επιστραφεί ή να περικοπεί αυτομάτως από τις υπόλοιπες δαπάνες. Η άμυνα της χώρας αναβάλλεται. Μόνη δημοσιονομικά ορθή επιλογή είναι η αμαχητί παράδοσή της στους εισβολείς γείτονες. Οι οποίοι, ως διάδοχοι στην κυριαρχία επί της ελληνικής επικράτειας, κληρονομούν μαζί με τη χώρα και τις υποχρεώσεις της έναντι των πιστωτών. Η μόνη πατρίδα που αναγνωρίζουν οι πιστωτές είναι η Πίστη (η τραπεζική) και το μόνο σύνορο το γκισέ ή το dealing room της τράπεζας...


Μπορεί να ακούγεται ακραίο, αλλά μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης όπως ο πόλεμος είναι το στοιχειώδες μέτρο για το ποιος ασκεί την κυριαρχία σε ένα κράτος. Κυρίαρχος είναι ακριβώς αυτός που έχει την ισχύ να επιβάλλει την κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Και στην περίπτωση του φανταστικού πολέμου μας, προφανώς είναι αυτός που επιλέγει αν η χώρα θα αμυνθεί ή θα παραδοθεί αμαχητί, είτε τα κριτήριά του προκύπτουν από τον οικονομικό «ορθολογισμό» της υπεράνω όλων εξυπηρέτησης του χρέους είτε προκύπτουν από πολύ πιο ευτελείς, ιδιοτελείς σκοπούς. Εν προκειμένω, κυρίαρχοι είναι οι πιστωτές.


Άλλωστε, αυτή η χώρα έχει μια αμιγή και μακρόχρονη εμπειρία εκχώρησης κυριαρχίας. Τον Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο που επιβλήθηκε το 1897 από τους πιστωτές-συμμάχους, ακριβώς ως συνέπεια του ελληνοτουρκικού πολέμου, και καθόρισε την έκβαση όλων των ελληνικών πολεμικών και πολιτικών περιπετειών μέχρι και τη δεκαετία του ’30. Είναι ένα ερώτημα, για παράδειγμα, πόσο διαφορετική θα μπορούσε να είναι η έκβαση της Μικρασιατικής Εκστρατείας αν οι σύμμαχοι -που την ενθάρρυναν για να την υπονομεύσουν τελικά- δεν ήταν οι ίδιοι οι πιστωτές της χώρας (Άγγλοι, Γάλλοι, Ιταλοί, Αυστριακοί, Γερμανοί, Ρώσοι). Και πόσο διαφορετικά θα μπορούσαν να είναι τα πράγματα από τη στιγμή που ο Διεθνής Οικονομικός Έλεγχος των πιστωτών -εγκατεστημένος συμβολικά δίπλα στο σημερινό Προεδρικό Μέγαρο, τότε παλάτι του Διαδόχου, ο οποίος προέλαυνε άλλοτε πρόθυμος, άλλοτε απρόθυμος στα πολεμικά πεδία- μοιραζόταν την άσκηση της κρατικής κυριαρχίας με έναν βασιλικό οίκο και μια πολιτική ηγεσία που επί μια δεκαετία πολέμων διχαζόταν ανάμεσα στις πολεμικές πτέρυγες των πιστωτών.


Πόσο διαφορετικό είναι αυτό που συμβαίνει σήμερα; Ο πατέρας της πολιτικής φιλοσοφίας και επιστήμης, ο Τόμας Χομπς, τρεις αιώνες πριν ολοκληρωθεί η διαμόρφωση των εθνικών κρατών στην Ευρώπη που λίγο πολύ αντιστοιχούν στη σύγχρονη πολιτική της γεωγραφία, περιέγραψε με ακρίβεια τις προϋποθέσεις και τους όρους άσκησης της κυριαρχίας σε μια πολιτική κοινότητα στον εμβληματικό «Λεβιάθαν» του. Ο κυρίαρχος, είτε είναι αυταρχικός μονάρχης, είτε μια ολιγαρχία βασισμένη στον φόβο των υπηκόων, είτε ένας αιρετός ηγέτης που έχει τη συναίνεση της λαϊκής πλειοψηφίας, διαχειρίζεται την κυριαρχία του ως ένα αδιαίρετο σύνολο. Δεν έχει την πολυτέλεια να την ασκήσει «α λα καρτ», εκχωρώντας ένα μέρος της σε άλλο πόλο εξουσίας, και, πολύ περισσότερο, σε μια αλλότρια δύναμη, στον κυρίαρχο μιας άλλης χώρας ή μιας άλλης διακρατικής ένωσης. Κάθε τέτοια, υποτίθεται μερική, εκχώρηση -όπως με γλαφυρότητα περιγράφει ο Χομπς στο απόσπασμα από τον «Λεβιάθαν» που παρατίθεται δίπλα- σημαίνει «ξήλωμα του πουλόβερ». Ολική κατάλυση της κυριαρχίας του.


Ο ισχυρισμός ότι η δημοσιονομική επιτήρηση που επιβάλλουν οι δανειστές της χώρας μέσα από τα αλλεπάλληλα επίπεδα «εθνικής» και «κοινοτικής» εποπτείας είναι το «μικρότερο κακό» εν όψει ενός μεγάλου οφέλους, εκτός από ψευδαίσθηση είναι και πολιτική απάτη. Ο Χομπς περιγράφει τον «Λεβιάθαν», την πολιτική κοινότητα, σαν έναν τεχνητό άνθρωπο, του οποίου τα μέλη και τα επί μέρους όργανα είναι τα αλληλένδετα στοιχεία του κοινωνικού σώματος: οι πολίτες, ο δημόσιος και ιδιωτικός πλούτος, οι κρατικοί λειτουργοί, το δίκαιο, οι επί μέρους εξουσίες, ο στρατός, οι δυνάμεις ασφαλείας, οι συλλογικές ενώσεις των πολιτών. Αλλά, «η κυριαρχία αποτελεί την τεχνητή ψυχή αυτού του τεχνητού ανθρώπου, εμφυσώντας ζωή και κίνηση σ’ ολόκληρο το σώμα». Όταν, λοιπόν, η ψυχή αυτού του ήδη απεχθούς, πλην αναγκαίου για την ύπαρξη της πολιτικής κοινότητας, τεχνητού ανθρώπου αντικαθίσταται από την ψυχή ενός alien, τι έχουμε; Ένα τέρας του Φρανκενστάιν. Και μάλιστα στην εκδοχή της παρωδίας του Μελ Μπρουκς, όπου ο κοπτορράπτης-χειρουργός εγκαθιστά λάθος εγκέφαλο στο υπό κατασκευή τέρας, επειδή ο βοηθός του έκλεψε από την τράπεζα εγκεφάλων (!) το μυαλό ενός Abnormal (= ανώμαλος), νομίζοντας ότι απλώς ονομάζεται Aby Normal…


Ακόμη κι αν κανείς είναι τόσο αφελής ώστε να πιστεύει ότι ο κατακερματισμός της (εθνικής, λαϊκής, κρατικής) κυριαρχίας είναι ένα αναπόφευκτο μεταβατικό στάδιο για την ανάκτηση και την επανασυγκόλλησή της, όσα προβλέπονται ήδη στα ψιλά γράμματα των μνημονίων, όσα εξευτελιστικά περιγράφονται στους γερμανικής έμπνευσης μηχανισμούς του «ειδικού λογαριασμού» και, πολύ περισσότερο, όσα ζοφερά διαδραματίζονται μεταξύ Βρυξελλών και Βερολίνου τα τελευταία εικοσιτετράωρα προμηνύουν όχι απλώς την άλωση της ελληνικής κρατικής κυριαρχίας, αλλά την κατάλυσή της.


Το πολιτικό πείραμα της δισυπόστατης κυριαρχίας, μοιρασμένης ανάμεσα σε πανίσχυρους πιστωτές και αποδυναμωμένους εγχώριους πολιτικούς εκπροσώπους, θα έχει την τύχη του οικονομικού πειράματος της μείωσης του τερατώδους χρέους μέσω της αύξησής του. Τα αδιέξοδα στα οποία έχουν περιέλθει οι νέοι κυρίαρχοι του ελληνικού προτεκτοράτου, οι εταίροι-πιστωτές, συζητώντας λύσεις υψηλού κόστους για να «κοντύνουν» το χρέος, θα εμφανιστούν πολλαπλάσια στο πεδίο της πολιτικής κυριαρχίας. Η επιλογή να καταστήσουν το χρέος, αυτή την τεράστια φούσκα, απόλυτο κριτήριο άσκησης της κυριαρχίας τους ουσιαστικά αποτελεί ομολογία ότι και οι ίδιοι έχουν εκχωρήσει την κυριαρχία τους στις αγορές. Αυτές είναι ο απόλυτος «μετρητής» και ρυθμιστής του χρέους, οι ίδιες είναι ο κυρίαρχος των χρεωμένων κρατών. Αλλά οι αγορές, διεσπαρμένες στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, κατακερματισμένες σε χιλιάδες κερδοσκοπικά χαρτοφυλάκια, ποσώς ενδιαφέρονται για τη διατήρηση του ενιαίου και αδιαίρετου της κυριαρχίας σε κάθε κράτος-προτεκτοράτο χρέους. Η εμπειρία του ΔΝΤ -παγκόσμιου εγγυητή των αγορών δημοσίου χρέους- είναι άκρως διδακτική. Στις περισσότερες περιπτώσεις, το «εξυγιαντικό» πέρασμά του από τις υπερχρεωμένες χώρες συνοδεύτηκε από πολιτικό και κοινωνικό χάος, από διάλυση της κρατικής κυριαρχίας, ακόμη και από εμφυλίους.


Το σπέρμα της καταστροφής είναι ήδη εδώ. Και δεν είναι διόλου βέβαιο ότι θα είναι «δημιουργική», όπως συνήθως είναι οι καταστροφές του καπιταλιστικού μας σύμπαντος. Ή, θα είναι τόσο «δημιουργική» όσο ο φανταστικός πόλεμος που περιγράψαμε στην αρχή. Η κατάλυση της κυριαρχίας ξεκινά από ανώδυνα, προς το παρόν, συμπτώματα. Από δικαστικές Αρχές που αρνούνται τη συνταγματικότητα των μέτρων, από τον υποβόσκοντα πόλεμο των εξουσιών, από την άρνηση των δήμων (κι αυτοί κράτος είναι, κυριαρχία ασκούν) να εφαρμόσουν αποφάσεις της κεντρικής διοίκησης. Αλλά, το πόσο μακριά θα φτάσει αυτή η ανωμαλία δεν μπορούμε να το φανταστούμε. Οι νέοι κυρίαρχοι της χώρας, οι πιστωτές, νομίζουν ότι δένουν τον γάιδαρό τους εξασφαλίζοντας την ψήφιση ενός νομοσχεδίου. Αλλά η πραγματική τους κυριαρχία θα δοκιμαστεί όταν χρειαστεί να εφαρμόσουν το καθένα από τα μέτρα -να εισπράξουν τον φόρο, να απαλλοτριώσουν τα δημόσια αγαθά- και θα χρειάζονται δίπλα τους έναν στρατό, μια δύναμη επιβολής της κυριαρχίας τους.

Εκτός αν έχουν αποφασίσει να το κάνουν κι αυτό: να ολοκληρώσουν την ημιτελή κυριαρχία τους με μια στρατιωτική εισβολή, με τη μετεξέλιξή τους σε κανονική δύναμη κατοχής της χώρας. Χλομό, αλλά τα έχουμε δει όλα για να το αποκλείουμε…



ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Και επειδή, αν τα ουσιώδη δικαιώματα της κυριαρχίας… καταργηθούν, η πολιτική κοινότητα διαλύεται και ο άνθρωπος επιστρέφει στην κατάσταση και στη δυστυχία του πολέμου με κάθε άλλον… το λειτούργημα του κυρίαρχου συνίσταται στην ολοκληρωτική διατήρηση αυτών των δικαιωμάτων. Είναι συνεπώς ενάντιο στο καθήκον του, πρώτον, να μεταβιβάσει ή να αποποιηθεί οποιοδήποτε από αυτά. Διότι όποιος εγκαταλείπει τα μέσα εγκαταλείπει και τους σκοπούς. Και όποιος εγκαταλείπει τα μέσα, στο μέτρο που είναι κυρίαρχος, ομολογεί ότι και ο ίδιος υπόκειται στο θετικό δίκαιο και αποκηρύσσει την εξουσία να απονέμει δικαιοσύνη ως υπέρτατος κριτής, να κηρύσσει πόλεμο ή να συνάπτει ειρήνη αυτοδίκαια, να κρίνει τι είναι αναγκαίο για την πολιτική κοινότητα, να επιβάλλει φόρους και να κηρύσσει επιστράτευση όποτε και για όσο κρίνει αναγκαίο η συνείδησή του, να ορίσει αξιωματούχους και λειτουργούς στον πόλεμο και στην ειρήνη, να διορίζει δασκάλους και να εξετάζει ποιες διδασκαλίες είναι σύμφωνες ή αντίθετες με την προστασία, την ειρήνη και την ωφέλεια του λαού.



Thomas Hobbes, «Λεβιάθαν, ή ύλη, μορφή και εξουσία μιας λαϊκής και εκκλησιαστικής πολιτικής κοινότητας»

Αντιποίηση* τέλους

(Επενδυτής, 17/11/2012)

 

Το τέλος εποχής τώρα αρχίζει. Ξεχάστε όσα τέλη προαναγγείλαμε.

Tο τέλος της Ιστορίας, το τέλος της ιδεολογίας,

το τέλος της πάλης των τάξεων...

 Αυτό το τέλος είναι τέλος πραγματικό.

Τέλος τελικό, τελειωτικό και τελεσφόρο. Η νέα εποχή είναι
εποχή χωρίς εποχικότητα, κύκλους και αναστροφές.

 Στο εξής θα ζείτε σε δόσεις.

Ασκηθείτε στο κράτημα της αναπνοής σας.
Δοκιμάστε τις αντοχές των πνευμόνων σας στα βάθη των θαλασσών σας.

 Αρχίστε από ώρες, μέρες, εβδομάδες. Έπειτα δοκιμάστε μήνες.

Ένας μήνας, δυο μήνες, τρεις μήνες...

Συγχαρητήρια! Δικαιούστε την επόμενη δόση εισπνοής.

 Αλλά μπορεί και όχι. Αν επιτύχουμε την απεξάρτησή σας

από οξυγόνο, μπορούμε και να φτιάξουμε

τα πρώτα αναερόβια ανθρώπινα πλάσματα. Παγκόσμια καινοτομία!

 Εκπαιδεύστε και τα παιδιά σας και τα εγγόνια σας.

Η ζωή σε δόσεις είναι η συνθήκη του μέλλοντός τους.
Αρχίστε απ’ τα σχολεία, απ’ τα νήπια, απ’ το σπίτι.

Λέξη πρώτη: μεταρρύθμιση. Ξεχάστε τα «μαμά μπαμπά»,

τα «μαμ κακά και νάνι». Συλλαβίστε τη «με-ταρ-ρύ-θμι-ση»
με τα χείλη, τη γλώσσα και τα δόντια σας.

Είμαστε οι βάρβαροι που πάντα περιμένατε

στην αγορά συναθροισμένοι. Αλλά δεν είμαστε πια

«μια κάποια λύσις». Είμαστε η μόνη λύσις σας.

 Είμαστε οι πολιτικοί αναμορφωτές που δικαιούστε.

Οι δικοί σας απέτυχαν οικτρά. Ανίκανοι, ιδιοτελείς,  
άτολμοι, φοβισμένοι. Σχεδόν συναισθηματικοί.

 Θα εφαρμόσουμε την ευγονική της σκέψης,

την παιδαγωγική της υπακοής. Θα σας διδάξουμε
τα αγαθά της δημιουργικής καταστροφής.

 Θα φορολογήσουμε τα αρνητικά σας συναισθήματα.

Η αμφιβολία θα φορολογείται με 30%,
η αντίρρηση με 40%.
Ο θυμός σας θα συνεπάγεται δήμευση περιουσίας.

 Θα άρουμε το απόρρητο των βαθύτερων πόθων σας.

Θα δεσμεύσουμε τους λογαριασμούς των επιθυμιών σας,
θα κάνουμε ριζικό PSI και OSI στα όνειρά σας.

 Το ισοζύγιο αισιοδοξίας - απαισιοδοξίας πρέπει να ισοσκελισθεί.

Προσηλωθείτε στο φως στην άκρη του τούνελ.

Δεν έχει σημασία πόσο μακριά είναι. Κοιτάζετε μόνο το φως.

 Θα αλλάξουμε την ισορροπία του κόσμου σας.

Συλλογική ασφάλεια και ατομική ανασφάλεια θα είναι στο εξής

το γιν και το γιανγκ του σύμπαντός σας. Αλλά και τ’ ανάποδο μας κάνει.

 Ξεχάστε διλήμματα, επιλογές, εναλλακτικές. Στη ζωή σας

θα υπάρχουν μόνο μονόδρομοι. Οι πολεοδόμοι του μέλλοντός σας

στρώνουν λεωφόρους χωρίς εξόδους και αναστροφές.

Θα προκαλέσουμε ραγδαία πτώση

στην τιμή ανθρώπινου κρέατος. Δική μας είναι κάθε λίβρα κρέατος

που τράφηκε με όσα σας δανείσαμε. Εμείς δεν θα ’χουμε την τύχη του Σάιλοκ.

 Θα επέλθει κραχ στο χρηματιστήριο των αξιών σας. 

Θα διαγράψουμε από τα λεξικά σας τη λέξη «φιλότιμο».
Δεν υπάρχει σε καμιά άλλη γλώσσα του ευρώ. Περιττή.

 Απελευθερώσαμε ήδη την  αγορά του ψεύδους.

Κι αμέσως έπεσαν οι τιμές του αγαθού. Το ψέμα προσφέρεται
πια σχεδόν δωρεάν. Ο μόνος πόρος σε υπερεπάρκεια.

 Τη Βουλή σας θα μετατρέψουμε σε τσίρκο.

«Από εδώ οι άσοι της κωλοτούμπας. Εκεί οι ομιλούσες κεφαλές.

Δεξιά οι μεταλλαγμένοι μελανοχίτωνες, αριστερά οι ζογκλέρ του “ ναι - όχι - παρών”».

 «Ανεπανάληπτο θέαμα! Γενναιόδωρο αντίτιμο για τον άρτο

που σας στερήσαμε. Είσοδος ελευθέρα. Προειδοποίηση:
Τα παιδιά εισέρχονται με ευθύνη των γονέων».

 Οι αρχηγοί σας θα γίνουν θηριοδαμαστές. Εσείς θα επιλέγετε

τα θηρία της αρεσκείας σας κι αυτοί θα τα μετατρέπουν
σε τρομαγμένα αιγοπρόβατα. Μεγάλο σουξέ!

 Τα δικαστήρια θα γίνουν δημοπρατήρια σιωπής

και αρένες στρεψοδικίας. Το σύνταγμά σας θα γίνει αυτό που πάντα

φοβόταν ο Κολοκοτρώνης σας: σύντριμμα.

 Θα δεσμεύσουμε τις ελπίδες και τις προσδοκίες σας

σε ειδικό λογαριασμό. Όλες θα προορίζονται για την αποπληρωμή

του χρέους σας στο μέλλον μας.

 Θα κάνουμε και αναδιανομή του καιρού. Έξι μήνες ζέστη

σάς πέφτει πολύ, ενώ εμείς βουλιάζουμε στη βροχή και στο χιόνι.

Θα κατάσχουμε αρκετό από το καλοκαίρι σας.

 Και τους χειμώνες σας θα τους κάνουμε κατά τι πιο βαρείς.

Το κρύο σφίγγει το κρέας και το δέρμα. Είστε πολύ πλαδαροί
για ν’ αυξήσετε την παραγωγικότητά σας.

 Θα αλλάξουμε και τους ουράνιους διαδρόμους αποδημίας

των πουλιών. Τόσα φωτόνια να πηγαίνουν χαμένα
σε κάθε πέρασμά -από Βορρά προς Νότο κι αντιστρόφως- είναι κρίμα.

 Θα μηδενίσουμε το μοναδιαίο κόστος εργασίας.

Θα σας μεταμορφώσουμε στα ανταγωνιστικότερα υποζύγια της υφηλίου.

Θα αφυπνίσουμε τον Άριο που κοιμάται στη σάρκα σας.

 Θα γίνετε the New World Paradigm. Το σουβλάκι θα γίνει

η νέα νομισματική μονάδα που θα μετράει
τα άλματα της εσωτερικής σας υποτίμησης.

 «Νέα άνοδος του σουβλακίου έναντι του γουάν.

Το Τόκιο κατηγορεί τις Βρυξέλες για νομισματικό πόλεμο

εις βάρος του γεν με Δούρειο Ίππο το σουβλάκι».

 Θα ελέγξουμε κάθε πόρο της γης σας. Αλλά και κάθε πόρο

του δέρματός σας. Στην ανάγκη, θ’ αλλάξουμε και το δέρμα σας

με άλλο, συνθετικό, ανθεκτικό, φθηνότερο.

Ο πόλεμος των γενεών θα αντικαταστήσει

την γλυκανάλατη αλληλεγγύη τους.

Κάθε εγγόνι θα είναι λάδι στο καντήλι του παππού του.

Κάθε παιδί ανταλλακτικό του πατέρα του.

 Τελικά, δεν είστε το γαλατικό χωριό που πιστεύατε.

Το μαγικό σας φίλτρο το σπαταλήσατε, όταν ήταν αχρείαστο.
Τώρα οι Ρωμαίοι σάς φαίνονται τρομακτικοί, αήττητοι.

 Κι οι βάρβαροι που περιμένατε -προσέξτε τους λίγο- δεν σας φαίνονται

σχεδόν συμπαθητικοί; Θα δείτε.

Στο τέλος θα μας ευγνωμονείτε. Και ως Ρωμαίους και ως βαρβάρους.

 Θα είμαστε, άλλωστε, πάντα γενναιόδωροι μαζί σας.

Θα σας δίνουμε πάντα τα λεφτά που θα μας ξεπληρώνετε,
αλλά αιώνια θα μας χρωστάτε.

 Στο μέλλον θα μας στήσετε κι αγάλματα στις μεγάλες πλατείες,

θα δώσετε τα ονόματά μας στις μεγάλες λεωφόρους σας.
Το έχετε ξανακάνει, άλλωστε.

Η λήθη είναι ο πολλαπλασιαστής της υποτέλειας.

Η μνήμη επιταχυντής της Ιστορίας. Έχετε μετρήσει π

όσους Εφιάλτες τιμάτε ως ευεργέτες και προσκυνάτε ως αγίους;

 Ας τελειώνουμε με τη φλυαρία. Τα κεφάλια μέσα.

Δουλειά, καρτερία, αισιοδοξία. Για την τελευταία συνιστούμε
ένα χάπι θετικής σκέψης τη μέρα. Προ φαγητού.

 Έχετε καμιά αντίρρηση; Δεν έχουμε σοβαρή ένδειξη περί αυτού.

Κι εμείς, είναι αλήθεια, σας υπερτιμήσαμε στην αρχή.
Σχεδόν μας τρομάξατε στην αγορά συναθροισμένοι.

 Αν έχετε αντίρρηση, «αυτού γαρ και Ρόδος και πήδημα».

Δικό σας ο Αίσωπος, δική σας κι η παράδοση.

Αποδείξτε πως το εννοείτε. Ιδού το Βερολίνο, ιδού και οι Βρυξέλες…

 *Αντιποίηση, διότι το παρόν πόνημα είναι απλώς μια προσομοίωση ποίησης, και ο γράφων δεν αποφάσισε αίφνης να γίνει ποιητής.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Τη πρώτη νύχτα πλησιάζουνε
και κλέβουν ένα λουλούδι
από τον κήπο μας
και δε λέμε τίποτα.

Τη δεύτερη νύχτα δε κρύβονται πλέον
περπατούνε στα λουλούδια,
σκοτώνουν το σκυλί μας
και δε λέμε τίποτα.

Ώσπου μια μέρα
-την πιο διάφανη απ’ όλες-
μπαίνουν άνετα στο σπίτι μας
ληστεύουν το φεγγάρι μας
γιατί ξέρουνε το φόβο μας
που πνίγει τη φωνή στο λαιμό μας.

Κι επειδή δεν είπαμε τίποτα
πλέον δε μπορούμε να πούμε τίποτα

Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, «Ελευθερία έκφρασης»

Middle age hero

(Επενδυτής, 10/11/2012)

Ει ο καιρός μεθ’ ημών… Και μέχρι προ ημερών, παραδόξως, ο καιρός υπήρξε ο μόνος μεθ’ ημών. Μπορεί να ήταν και δυσοίωνες αυτές οι θερμοκρασίες, ίσως να ήταν ο κλιματικός Αρμαγεδδών που δυτικά χτυπούσε με έναν Σάντι, βόρεια με επιδρομή ψύχους κι εδώ, σ’ αυτή τη μνημονιακή εξαίρεση της εύκρατης ζώνης, με εικοσάρια Κελσίου που έκαναν τους πετρελαιάδες, τους κρατικούς θησαυροφύλακες και τους πιστωτές να ιδρώνουν από αγωνία. 

Όσο, λοιπόν, το φθινόπωρο κυλάει ήπια προς το χειμώνα, καμιά φορά σηκώνομαι πουρνό – πάνε χρόνια από τον ύπνο τον έχω κουμπάρο - και κάνω έναν περίπατο στο βουνό, στον Υμηττό. Έχω το μικρό προνόμιο να ζω στους πρόποδές του.  Ακόμη και τις καθημερινές ο περίπατος αυτός, ένας δασικός δρόμος αρκετών χιλιομέτρων, σφίζει από ζωή. Ζωή όχι και στα ντουζένια της. Οι περιπατητές είναι κυρίως άνθρωποι σαν και μένα. Της μέσης ηλικίας. Οι λίγοι νεότεροι δεν αρκούνται σε νωχελικούς ή ζωηρούς περιπάτους. Τρέχουν. Αλλά οι περισσότεροι απλώς περπατούν, στον ρυθμό που προφανώς τους έχουν υποδείξει οι ορθοπεδικοί και που αντιστοιχούν σε προβλήματα μέσης, προβολές δίσκων, κοίλες, δισκοπάθειες, ισχυαλγίες, οσφυαλγίες, αρθρίτιδες, οστεοπορώσεις κι όλα αυτά τα ωραία πράγματα που συνοδεύουν τη μέση ηλικία.

Ο περίπατος προσφέρεται για ανθρωπολογική ανάλυση. Καθώς διασταυρώνομαι με περιπατητές, μεμονωμένους, ζευγάρια ή μικρές παρέες, ανθρώπους που συνοδεύουν τα σκυλιά τους, ανταλλάσσω «καλημέρες» ευγενείας- άλλες ζωηρές, άλλες ξεψυχισμένες ή απλά νεύματα της κεφαλής. Αλλά, ταυτόχρονα παρατηρώ. Και επιτρέπω στον εαυτό μου μικρά εσωτερικά σχόλια. Άλλωστε, κι εγώ, υποθέτω, είμαι αντικείμενο παρατήρησης.

 Οι μεσήλικες περιπατητές δεν είναι όλοι ίδιοι. Δεν είναι σαφές ποιοι είναι ήδη συνταξιούχοι κι επομένως έχουν την πολυτέλεια ενός πρωινού περιπάτου, ποιοι είναι άνεργοι κι αυτή είναι η μόνη τους πολυτέλεια, ποιοι είναι απλώς κοπανατζήδες από τη δουλειά, ποιοι εκμεταλλεύονται την ιδιαιτερότητα του  ωραρίου εργασίας τους και ποιοι δεν έχουν- και πιθανότατα δεν είχαν ποτέ - την έγνοια της δουλειάς. Από τα θραύσματα διαλόγων, πάντως, που φτάνουν στ’ αυτιά μου από τις πιο ομιλητικές παρέες αντιλαμβάνομαι πως οι περισσότεροι είναι συνταξιούχοι ή προ-συνταξιούχοι που προσπαθούν να χωνέψουν ό,τι έχουν υποστεί από το μνημόνιο.

Μια δεύτερη παρατήρηση αφορά το στυλ τους. Σε αδρές γραμμές ξεχωρίζουν δυο κατηγορίες μεσηλίκων περιπατητών. Εκείνοι που προσπαθούν απεγνωσμένα να κρατηθούν κάτω από το ηλικιακό σύνορο της μέσης ηλικίας- με το ντύσιμο, τα αξεσουάρ, το όλον look, τον ζήλο με τον οποίο βαδίζουν ή κάνουν τζόκινγκ, τα προσεκτικά εκτελεσμένα τεντώματα με τα οποία ανοίγουν και  κλείνουν τον περίπατό ή το τζόκινγκ τους, σε στυλ ΓΑΠ προ μαραθωνίου. Κι εκείνοι που έχουν μάλλον συμφιλιωθεί με το μη αναστρέψιμο της ηλικίας και όσα το συνοδεύουν: κυρίες με τις περιφέρειές τους, κύριοι με τις κοιλίτσες τους και τα γκρίζα ή πάλλευκα μαλλιά τους, χωρίς πλήρη αθλητική εξάρτυση, αλλά με ρούχα πρόχειρα, φόρμες παράταιρες, χωρίς αξεσουάρ, αρκετοί χωρίς καν αθλητικά παπούτσια, σε μια παρέλαση ατημελησίας.

Όλα τα υπόλοιπα δεν φαίνονται. Απλώς τεκμαίρονται. Και με υψηλότατο βαθμό αυθαιρεσίας. Και οι δύο «φυλές» των middle age heroes, πάντως, βρίσκονται ενώπιον της ίδιας πρόκλησης: να αποδείξουν τη χρησιμότητα της σωματικής τους δοκιμασίας στη νέα κατάσταση στην οποία τους υποβάλει ο βίαιος μνημονιακός κοινωνικός μετασχηματισμός. Άλλοι γιατί θα πρέπει να αποδείξουν πόσα χρόνια έχουν πραγματικά κερδίσει με τη συστηματική άσκηση και άρα πόσο έτοιμοι είναι για τον παρατεινόμενο μέχρι τα 67 εργάσιμο βίο τους. Άλλοι γιατί θα πρέπει να ξεχάσουν τι ακριβώς κεφαλαιοποιούσαν μέχρι σήμερα, στα 30-40 χρόνια εργασίας τους, εφόσον θα σπεύσουν να πάρουν σύνταξη πριν τους προλάβουν τα νέα όρια. Κι άλλοι, όσοι έχουν ήδη πάρει σύνταξη, γιατί θα πρέπει να εφαρμόσουν τις δοκιμασίες σωματικής αντοχής όχι μόνο στους περιπάτους στο βουνό, αλλά σε πολύ πιο στοιχειώδη πράγματα: στη διατροφή, στα φάρμακα που σχεδόν πάντα σ’ αυτή την ηλικία τη συμπληρώνουν, στην περίθαλψη, στην ποιότητα ζωής τους, στη σχέση αλληλεγγύης με τα παιδιά και τα εγγόνια τους, σχέση που καθιστούσε τους ανθρώπους της μέσης και τρίτης ηλικίας το άτυπο κράτος πρόνοιας κάθε φαμίλιας.

Όσοι βρίσκονται σήμερα στη λεγόμενη μέση ηλικία, στην περιοχή των 50 και βάλε, αλλά και όσοι έχουν βρίσκονται στο κατώφλι της τρίτης ηλικίας – οι ειδικοί επιστήμονες μετακινούν κατά βούληση αυτά τα ηλικιακά «κατώφλια» διαρκώς προς τα πάνω, λες κι είναι βαλτοί από τους «μεταρρυθμιστές» των συνταξιοδοτικών συστημάτων- βιώνουν σήμερα ένα παράξενο μίγμα ήττας και διάψευσης μιας ολόκληρης γενιάς.  Συμβατικά αντιστοιχούν στους Αμερικανούς baby boomers των μεταπολεμικών χρόνων, που μπήκαν στην αγορά εργασίας στις δεκαετίες του ’70 και του ’80, σε μια περίοδο που η οικονομική μεγέθυνση επεφύλασσε κάποια όχι ευκαταφρόνητα bonus για τον κόσμο της εργασίας: μισθολογικές αυξήσεις, διεύρυνση ασφαλιστικών- συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων και του κοινωνικού κράτους, βελτίωση τους εισοδήματος, της κατανάλωσης αλλά και της δυνατότητας αποταμίευσης ή επένδυσης σε μικρά και μεσαία όνειρα. Σπίτι, αυτοκίνητο, για μερικούς εξοχικό και, κυρίως, ένα «κεφάλαιο γήρατος». Όχι τόσο για τους ίδιους. Πιο πολύ για τους απογόνους.

Φυσικά, για τους Έλληνες baby boomers, αν υποθέσουμε ότι υπήρξαν, όλα αυτά έγιναν πολύ ετεροχρονισμένα, με πολλές αναπηρίες και εκπτώσεις. Αυτό που στις ΗΠΑ αναπτύχθηκε ως «ιδιωτικό» κοινωνικό κράτος και στην Ευρώπη ως δημόσιο από τη δεκαετία του ’50, στην Ελλάδα βρέθηκε σε πλήρη ανάπτυξη μόλις από τη δεκαετία του ’80 και μετά. Ακόμη και το ΕΣΥ, που σήμερα ξηλώνεται ως βδέλυγμα σπατάλης, δεν έχει παρά 30 χρόνια ζωής. Ουσιαστικά μόλις τώρα οι «ήρωες της μέσης ηλικίας» επρόκειτο να αρχίσουν να «εισπράττουν» την απόδοση της επένδυσής τους στο κοινωνικό κράτος, το δημόσιο και το «ατομικό», αυτό που έφτιαξαν με τις μικρές ή μεγάλες αποταμιεύσεις και επενδύσεις τους. Αυτές οι επενδύσεις σήμερα είναι το κατ’ εξοχήν αντικείμενο λεηλασίας των μνημονίων.

Το αποτέλεσμα δεν είναι απλά ότι οι baby boomers αναδεικνύονται στην κατ’ εξοχήν χαμένη γενιά. Το πλήγμα που δέχονται διαχέεται σε όλη την κοινωνία και την οικονομία. Λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής της ύφεσης και της ανθρωπιστικής κρίσης.

Πρώτον, διότι η εισοδηματική τους συντριβή προκαλεί μια τεράστια μαύρη τρύπα. Οι «γενεαλόγοι» υπολογίζουν ότι οι baby boomers της Δύσης είναι κάτοχοι του 80% των προσωπικών περιουσιακών στοιχείων, καλύπτουν το 50% της καταναλωτικής δαπάνης, αγοράζουν το 70% των φαρμάκων και πραγματοποιούν το 80% των ταξιδιών αναψυχής. Σε κάποια αναλογία κι ίσως με μια διαφορετική ιεράρχηση αυτά ισχύουν και για τη δική μας χαμένη γενιά των baby boomers.

Δεύτερον, διότι η παράταση της παραμονής στην εργασία των middle age heroes (που δουλεύοντας μέχρι τα 67 γίνονται κατά κυριολεξία ήρωες) λειτουργεί άκρως ανταγωνιστικά έναντι της δεύτερης χαμένης γενιάς του μνημονιακού ολετήρα, των παιδιών και των εγγονιών τους. Μάλιστα, με τη βίαιη μείωση του μισθολογικού κόστους και την αποσύνδεσή του από την παραγωγική εμπειρία, ο ανταγωνισμός μεταφέρεται όχι μόνο στην παραγωγή και στο ασφαλιστικό σύστημα, αλλά και στο κανιβαλικό πεδίο των 1,5 εκατ. ανέργων.

Τρίτον, ανάμεσα στις δυο χαμένες γενιές συντελείται μια βαθύτερη ανθρωπολογική στρέβλωση που διαλύει σχέσεις και αξίες από τα βάθη του χρόνου. Το χάσμα των γενεών είναι υπαρκτό, ο ανταγωνισμός τους έχει βάση βιολογική, αλλά πάντα αντισταθμιζόταν από μια οργανική σχέση αλληλεγγύης της παλιότερης γενιάς στη νεότερη, που μεταφραζόταν σε πράγματα χειροπιαστά: χρηματοδότηση των σπουδών, οικονομική στήριξη, κληροδότηση ακινήτων και άλλων περιουσιακών στοιχείων, χαρτζιλίκια, βοήθεια με τα εγγόνια και το σπίτι… Αυτή η υλική βάση της αλληλεγγύης των γενιών περιορίζεται, απαξιώνεται, διαλύεται και οι middle age heroes ξαφνικά από χορηγοί γίνονται βαρίδι των απογόνων τους. Ένα ακόμη κομμάτι του κοινωνικού μας ήθους τελεί υπό καταστροφή, κι αυτό καμιά αναλογιστική μελέτη και κανένα μνημόνιο δεν μπορεί να το υπολογίσει.

Υ.Γ. Στο μεταξύ, το γρουσούζεψα με τον καιρό. Φύσηξε βοριαδάκι, έπεσαν και βροχές και ο Κέλσιος πέφτει κάτω από τους είκοσι βαθμούς. Τελικά, ούτε ο καιρός εστί μεθ’ ημών.

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ

Εκείνο που με εντυπωσίασε περισσότερο στον Ενρίκο και στη γενιά του ήταν πόσο γραμμικός ήταν ο χρόνος στη ζωή τους. Εργαζόταν για χρόνια σε δουλειές που σπάνια ποίκιλλαν από μέρα σε μέρα. Σε αυτή τη γραμμή του χρόνου το αποτέλεσμα ήταν συσσωρευτικό. Ο Ενρίκο και η Φλάβια ήλεγχαν κάθε εβδομάδα την αύξηση των αποταμιεύσεών τους, μετρούσαν την οικογενειακή ζωή τους με βάση τις ποικίλες βελτιώσεις και προσθήκες στο σπίτι τους. Μολονότι όταν πρωτοσυνάντησα τον Ενρίκο ήταν μόλις σαράντα ετών, ήξερε με ακρίβεια πότε θα έπαιρνε σύνταξη και πόση θα ήταν η σύνταξή του.

Ο χρόνος είναι ο μοναδικός πόρος που διατίθεται δωρεάν σ’ εκείνους που είναι στον πάτο της κοινωνίας… (Ο Ενρίκο) δημιούργησε για τον εαυτό του μια ξεκάθαρη ιστορία στην οποία οι εμπειρίες του συσσωρρεύονταν υλικά και ψυχικά… Μολονότι κάποιος σνομπ μπορεί να θεωρούσε τον Ενρίκο πληκτικό, ο ίδιος βίωσε τη ζωή του ως μια δραματική ιστορία που προχωρούσε μπροστά με τη μια επισκευή του σπιτιού του μετά την άλλη, με τη μια πληρωμή της δόσης του δανείου μετά την άλλη. Ο καθαριστής κτιρίων ένιωθε πως ήταν δημιουργός της ζωής του και, παρότι ανήκε σε χαμηλή βαθμίδα στην κοινωνική κλίμακα, αυτή η αφήγηση του παρείχε αίσθημα αυτοσεβασμού.

Richard Sennet, «Ο ελαστικοποιημένος άνθρωπος»