Πάντα πατήρ πολέμου

 ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΣΚΟΠΕΥΤΗΣ, 21-22/3/2026

"Ο μισός πλανήτης βάφτηκε μπλε" θα έλεγαν με ενθουσιασμό κάποιοι εγχώριοι δημοσκόποι αν ο χάρτης απεικόνιζε αποτελέσματα εκλογών, με την μητσοτάκεια ΝΔ ξανά πρώτη. Αλλά όχι, με μπλε χρώμα στον χάρτη απεικονίζονται οι σχεδόν 80 χώρες του πλανήτη στις οποίες οι ΗΠΑ διατηρούν στρατιωτικές βάσεις. Το επόμενο βήμα μετά, είναι να βαφεί ο πλανήτης κόκκινος, Στο αίμα... 

Ποιος είμαι εγώ, θα μου πείτε, που θα τολμήσω να διορθώσω ή να διακωμωδήσω τον Ηράκλειτο, διότι είναι προφανές από τον τίτλο ότι επιχειρώ να αντιστρέψω ένα από τα διασημότερα σωζόμενα αποφθέγματά του. Στην πλήρη εκδοχή του έχει ως εξής: «πόλεμος πάντων μεν πατήρ εστι, πάντων δε βασιλεύς, και τους μεν θεούς έδειξε τους δε ανθρώπους, τους μεν δούλους εποίησε τους δε ελευθέρους». Δεν νομίζω πως χρειάζεται μετάφραση, σαφέστατος ο κορυφαίος υλιστής φιλόσοφος από την Ιωνία, σκοτεινός κατ’ άλλους, φωτεινότατος κατ’ εμέ, γιατί τα λίγα σπαράγματα σκέψης του που έχουν ώς τις μέρες μας επιβιώσει παραμένουν εργαλεία ερμηνείας του κόσμου ή του εαυτού μας. Ποιος έχει, για παράδειγμα, αντίρρηση, πως «τα πάντα ρει», ότι δηλαδή η αέναη αλλαγή είναι η θεμελιώδης συνθήκη της ύπαρξης; Ποιος διαφωνεί ότι «ήθος ανθρώπω δαίμων», πως δηλαδή κάθε άνθρωπο τον κυβερνά πριν από όλα ο χαρακτήρας του;

Αλλά, ας με συγχωρήσει ο παππούς Ηράκλειτος, έχει δίκιο μεν πως ο πόλεμος, ως σύγκρουση αντιθέτων δυνάμεων στην ύλη, στη φύση, στις κοινωνίες, είναι γεννήτορας νέων μορφών ύλης, όντων, εθνών, κοινωνικών συστημάτων, αλλά δεν μας λέει τι, ποιος, ποια γεννά τον πόλεμο. Είναι προϊόν παρθενογένεσης; Κι ας αφήσουμε τις συγκρούσεις των δυνάμεων της ύλης και των στοιχείων της φύσης. Ας περιοριστούμε στον πόλεμο ως φαινόμενο της ανθρώπινης ιστορίας, ως κόκκινη κλωστή που τη διατρέχει από τότε που υπάρχει μνήμη, γραπτά κι άλλα τεκμήρια. Ποιος είναι ο πατέρας ή η μητέρα του πολέμου, ποιες οι γενεσιουργές αιτίες του; 

                                                                          ****

Αν ανατρέξουμε σε όλη τη φιλολογία της ανθρωπότητας –από τα μεγάλα έπη της προϊστορίας, τις προφορικές σάγκες της Σκανδιναβίας, τις άγραφες αφηγήσεις των Αβορίγινων, τις τραγωδίες και κωμωδίες των κλασικών της Αθήνας, το «De bello Gallico» και «De bello civili» του Καίσαρα, μέχρι τους «ιμπεριαλισμούς» του Κάουτσκι και του Λένιν, το «Ουδέν νεότερον...» του Ρεμάρκ, τη «Ζωή εν τάφω» του Μυριβίλη, το «Ταξίδι στην άκρη της νύχτας» του Σελίν ή το «Πόλεμος και πόλεμος» του νομπελίστα Κρασναχορκάι– θα ανακαλύψουμε ότι πάμπολλες ανθρώπινες επινοήσεις και συμπεριφορές διεκδικούν τον τίτλο του πατέρα του πολέμου: η ιδιοκτησία, η απληστία, η πείνα, η ανισότητα, η φτώχεια, ο ρατσισμός, ο εθνικισμός, η εξουσία, η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο, η καταπίεση εθνών από έθνη, ο ανταγωνισμός, το κυνήγι του πλούτου, το εμπόριο, οι αγορές, η αναζήτηση πόρων και εδαφών, ο ιμπεριαλισμός, το κυνήγι του κέρδους, η παγκοσμιοποίηση, οι πολυεθνικές, η διαπάλη των γεωπολιτικών μπλοκ για τον έλεγχο των πόρων του πλανήτη, του αέρα του, του ήλιου του, του υπεδάφους του... «Πάντα έστιν πατήρ πολέμου», θα μπορούσα εγώ, ο ταπεινός γραφιάς, να αντιτείνω στον Ηράκλειτο, και δεν εννοώ το συμπαθές υπό εξαφάνιση αδηφάγο ασπρόμαυρο θηλαστικό, το Πάντα, εννοώ τα «πάντα όλα» που από καταβολής ανθρωπότητας αποτέλεσαν αιτίες ή αφορμές μικρών και μεγάλων πολέμων.

Ομως, η διάχυση της ευθύνης γενικώς και αορίστως στις σκοτεινές πτυχές της ανθρώπινης φύσης ή στις πιο προβληματικές εκδοχές ανθρώπινων κοινωνιών που θεμελίωσαν την πρόοδο και τα επιτεύγματά τους σε ποταμούς αίματος, συσκοτίζει τη φύση του πολέμου που ζούμε εδώ και τώρα, στη γεωγραφική γειτονιά μας. Και συσκοτίζει την πατρότητα των περισσότερων, αν όχι όλων των πολέμων που έχουν ξεσπάσει στον πλανήτη στα 81 χρόνια ειρήνης που υποτίθεται ότι έχουμε διανύσει μετά την ήττα του ναζισμού. 

Λοιπόν, από «τα πάντα όλα» που αποτελούν πιθανές συν-αιτίες των μεταπολεμικών πολέμων, μία είναι η κυρίαρχη αιτία: οι «Ηνωμένες Πολιτείες του Πολέμου». Είναι ο τίτλος του βιβλίου του Αμερικανού πολιτικού ανθρωπολόγου, εβραϊκής καταγωγής, Ντέιβιντ Βάιν (εκδόσεις «Σάλτο», σειρά «Κάλλιστος»), προϊόν μιας εκτενούς, σχεδόν εικοσάχρονης έρευνας που αποκαλύπτει και τεκμηριώνει ότι βασική πηγή όλων των πολεμικών συγκρούσεων εδώ και δύο αιώνες είναι η ίδια ύπαρξη των Ηνωμένων Πολιτειών Αμερικής, η συγκρότησή τους ως πολυέθνος-κράτος προορισμένο να πολεμά διαρκώς εις βάρος εσωτερικών και εξωτερικών εχθρών, πρώτα στην ίδια την αμερικανική ήπειρο, κι ύστερα σε όλες τις ηπείρους και σε όλους τους ωκεανούς, ακόμα και τον Αρκτικό. 

                                                               ****

Από την Αμερικανική Επανάσταση μέχρι το 2019, οι ΗΠΑ έχουν διεξαγάγει, προκαλέσει ή συμμετάσχει σε πάνω από 260 μικρούς και μεγάλους πολέμους. Η θητεία Τραμπ προφανώς ανεβάζει το ιστορικό σκορ της αυτοκρατορίας προς τους 270 πολέμους, αν περιλάβουμε τον ουκρανικό, την αμέριστη αμερικανική στήριξη στα ισραηλινά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στη Γάζα και το τωρινό μακελειό σε όλη τη Μέση Ανατολή.

Η εντύπωση ότι το δόγμα Μονρόε επέβαλε τάχα δυο αιώνων αυτοπεριορισμό της κυριαρχίας των ΗΠΑ αποκλειστικά στην αμερικανική ήπειρο και στο δυτικό ημισφαίριο, αφήνοντας ελεύθερο το πεδίο στις ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες-αποικιοκρατίες, αποδεικνύεται κραυγαλέα ψευδαίσθηση και, τελικά ψέμα, αν μετρηθούν οι δεκάδες πολεμικές εμπλοκές των ΗΠΑ σε Ασία, Αφρική και Ευρώπη στη διάρκεια του 20ού αιώνα. Ανάμεσά τους είναι φυσικά και η άμεση αμερικανική συμμετοχή στον ελληνικό εμφύλιο. 

Ενας αποκαλυπτικός χάρτης στο βιβλίο του Ντέιβιντ Βάιν «Ηνωμένες Πολιτείες του Πολέμου» καταγράφει την παγκόσμια υποδομή της ασυγκράτητης πολεμικής φύσης των ΗΠΑ: 800 στρατιωτικές βάσεις σε 72 χώρες σε όλες τις ηπείρους. Ορισμένες είναι ολόκληρες πολιτείες με καθεστώς αμερικανικής κυριαρχίας και ασυλίας, κράτη εν κράτει, και συνιστούν μια παγκόσμια πολεμική αυτοκρατορία που δεν προστατεύει απλώς τα όπου γης «αμερικανικά συμφέροντα», αλλά είναι εφαλτήρια εκκίνησης μικρών και μεγάλων πολέμων. Ο αριθμός των αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων σε κάθε περιοχή του πλανήτη βρίσκεται σε άμεση συνάρτηση με τις εστίες πολεμικών συρράξεων, διακρατικών ή και εμφυλίων. 

Από την κήρυξη του «αντιτρομοκρατικού πολέμου» το 2001 μέχρι και το 2019, οι ΗΠΑ έχουν δαπανήσει για τη συμμετοχή τους στους σημαντικότερους πολέμους σε Ασία και Αφρική πάνω από 6,5 τρισ. δολάρια, έχουν προκαλέσει τον θάνατο 834.000 ανθρώπων σε 8 χώρες (και 20.000 Αμερικανών) και ευθύνονται για τον εκτοπισμό 16 εκατ. ανθρώπων. Αν προστεθούν τα κόστη του δι’ αντιπροσώπων πολέμου στην Ουκρανία με τη συνένοχη Ρωσία, της γενοκτονίας στη Γάζα και της τωρινής ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή, θα χρειαστεί να προσθέσουμε στον «λογαριασμό» τουλάχιστον 3 τρισ. δολάρια, 700.000 νεκρούς, αμάχους κατά 90% και 10 εκατομμύρια εκτοπισμένους! 

                                                            ****

Αυτά στην πλανητική κλίμακα. Φυσικά, στην περιφερειακή κλίμακα της Μέσης Ανατολής, αν πατέρας κάθε πολέμου από το 1948 παραμένουν έστω και εξ αποστάσεως οι ΗΠΑ, οφείλουμε να αποδώσουμε στο Ισραήλ τον ρόλο της μητέρας. Κι όποιος ανησυχεί ειλικρινά για την οικονομική, κοινωνική κι ανθρωπιστική καταστροφή που θα προκαλέσει παγκόσμια ο τωρινός ολοκληρωτικός πόλεμος κατά του Ιραν, οφείλει να κόψει κάθε άμεση ή έμμεση σχέση με το θανατηφόρο ζευγάρι της διεθνούς αταξίας πραγμάτων.

ΚΙΜΠΙ

kibi2g@yahoo.gr, kibi-blog.blogspot.com

ΘΕΩΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΞΙΑ 

Οσοι ανησυχούν και –ελπίζω– εξοργίζονται από το ιστορικό πολέμου των ΗΠΑ, πρέπει να βρουν τρόπους να απαιτήσουν και να αναγκάσουν την αλλαγή. Το να μην φανταζόμαστε και να μην προωθούμε εναλλακτικές στο πολεμικό σύστημα υπό την εικασία ότι δεν θα αλλάξει τίποτα είναι το χειρότερο είδος αυτοεκπληρούμενης προφητείας. Η εγκατάλειψη της αυτοκρατορίας, ή η αποϊμπεριαλιστικοποίηση των ΗΠΑ πρέπει να βρίσκεται στο επίκεντρο της αλλαγής. Πώς μπορούν οι άνθρωποι να ξεκινήσουν μια διαδικασία αποϊμπεριαλισμού των Ηνωμένων Πολιτειών; Το ν’ αρχίσουμε να κλείνουμε τις βάσεις στο εξωτερικό αποτελεί κρίσιμο μέρος αυτής της διαδικασίας. 

David Vine, «Ηνωμένες Πολιτείες του Πολέμου. Μια παγκόσμια ιστορία των ατέρμονων συγκρούσεων από τον Κολόμβο μέχρι το Ισλαμικό Κράτος»